Kimeidhinishwa na KICD

Longhorn

Umilisi

Kiswahili

Mwongozo wa Mwalimu

Gredi ya 4

John Kobia

iii

Kimeidhinishwa na KICD

Kimechapishwa na:

Longhorn Publishers PLC,

Barabara ya Funzi, Eneo la Viwandani,

S.L.P. 18033 – 00500,

Nairobi, Kenya.

Simu: +254 02 6532579/81, +254 02 558551,

+254 708 282 260, +254 722 204 608

Baruapepe: enquiries@longhornpublishers.com

Wavuti: www.longhornpublishers.com

Longhorn Publishers (Uganda) Ltd.,

Plot 4, Barabara ya Vubyabirenge,

Eneo la Ntinda,

S.L.P. 24745,

Kampala, Uganda.

Simu: +256 414 286 093

Baruapepe: ug@longhornpublishers.com

Wavuti: www.longhornpublishers.com

Longhorn Publishers (Tanzania) Ltd.,

Barabara ya Bagamoyo/Barabara ya Garden,

Mikocheni B, Plot No. MKC/MCB/81,

S.L.P. 1237,

Dar es Salaam, Tanzania.

Simu: +255 714 184 465

Baruapepe: longhorntz@longhornpublishers.com

Wavuti: www.longhornpublishers.com

Longhorn Publishers (Rwanda) Ltd.,

Remera, mkabala wa Benki ya COGE,

S.L.P. 5910,

Kigali, Rwanda.

Simu: +250 784 398 098

Baruapepe: rwanda@longhornpublishers.com

Wavuti: www.longhornpublishers.com

Haki zote zimehifadhiwa. Hairuhusiwi kuiga, kunakili, kupigisha

chapa, kutafsiri au kukitoa kitabu hiki kwa jinsi yoyote ile bila idhini,

kwa maandishi, ya kampuni ya Longhorn Publishers PLC.

Chapa ya kwanza, 2019

Msanifu wa Jalada: Tu Mulokwa

ISBN 978 9966 64 225 7

Kimepigwa chapa na English Press Ltd., Barabara ya Enterprise,

Eneo la Viwandani, S.L.P. 30127-00100, Nairobi, Kenya

iii

Kimeidhinishwa na KICD

UTANGULIZI ...................................................................................................................v

NYUMBANI......................................................................................................................1

Kusikiliza na Kuzungumza ............................................................................................................ 4

Kusoma............................................................................................................................................. 14

Kuandika .......................................................................................................................................... 18

Saru................................................................................................................................................. 20

NIDHAMU MEZANI........................................................................................................28

Kusikiliza na kuzungumza............................................................................................................. 30

Kusoma............................................................................................................................................. 33

Kuandika .......................................................................................................................................... 36

Saru................................................................................................................................................. 39

MAVAZI ............................................................................................................................45

Kusikiliza na Kuzungumza ............................................................................................................ 48

Kusoma............................................................................................................................................. 51

Kuandika .......................................................................................................................................... 55

Saru................................................................................................................................................. 58

DIRA..................................................................................................................................67

Kusikiliza na Kuzungumza ............................................................................................................ 72

Kusoma............................................................................................................................................. 75

Kuandika .......................................................................................................................................... 78

Saru................................................................................................................................................. 81

USHAURI NASAHA .........................................................................................................87

Kusikiliza na Kuzungumza ............................................................................................................ 91

Kusoma............................................................................................................................................. 93

Kuandika .......................................................................................................................................... 96

Saru................................................................................................................................................. 99

YALIYOMO

Kimeidhinishwa na KICD

BENDERA YA TAIFA .......................................................................................................106

Kusikiliza na Kuzungumza ............................................................................................................ 109

Kusoma............................................................................................................................................. 112

Kuandika .......................................................................................................................................... 115

Saru................................................................................................................................................. 118

MATUNDA NA MIMEA...................................................................................................128

Kusikiliza na Kuzungumza ............................................................................................................ 131

Kusoma kwa Mapana ..................................................................................................................... 134

Kuandika .......................................................................................................................................... 137

Saru................................................................................................................................................. 140

WANYAMA WA PORINI .................................................................................................146

Kusikiliza na Kuzungumza ............................................................................................................ 150

Kusoma............................................................................................................................................. 153

Kuandika .......................................................................................................................................... 158

Saru................................................................................................................................................. 161

AFYA BORA......................................................................................................................167

Kusikiliza na Kuzungumza ............................................................................................................ 172

Kusoma............................................................................................................................................. 175

Kuandika .......................................................................................................................................... 179

Saru................................................................................................................................................. 182

KUKABILIANA NA UHALIFU........................................................................................186

Kusikiliza na Kuzungumza ............................................................................................................ 191

Kusoma............................................................................................................................................. 194

Kuandika .......................................................................................................................................... 197

Saru................................................................................................................................................. 200

MAPATO ...........................................................................................................................206

Kusikiliza na Kuzungumza ............................................................................................................ 210

Kusoma............................................................................................................................................. 213

Kuandika .......................................................................................................................................... 217

Saru................................................................................................................................................. 220

Kimeidhinishwa na KICD

Utangulizi wa mtaala wa kiumilisi

Umilisi ni uwezo wa kufahamu na kutumia maarifa, ujuzi na stadi ili kufanya shughuli

kwa mafanikio makubwa. Mtaala wa kiumilisi ni mtaala unaomlenga mwanafunzi

na utendaji wake darasani, nje ya darasa, nyumbani na katika maisha ya kila siku.

Mtaala huu unafuata mfumo wa elimu wa 2-6-3-3-3. Katika mfumo huu, wanafunzi

katika shule ya chekechea watasoma kwa miaka miwili, shule ya msingi ya awali miaka

mitatu, shule ya msingi daraja la juu, miaka mitatu, shule ya sekondari daraja la chini,

miaka mitatu, shule ya sekondari daraja la juu, miaka mitatu na angalau miaka mitatu

katika taasisi za elimu ya juu kama vile vyuo anuwai, vyuo vya kiufundi na vyuo vikuu.

Matarajio ya mtaala wa kiumilisi ni kumwezesha kila Mkenya kushirikishwa,

kuwezeshwa na kuwa mwananchi mwenye kuzingatia maadili. Mwalimu katika

mtaala wa kiumilisi ni mwezeshaji, kiongozi na mwelekezi wa mwanafunzi katika

shughuli mbalimbali za kiutendaji katika ujifunzaji wa vipengele mbalimbali vya lugha

ya Kiswahili.

Sifa bainifu za mtaala wa kiumilisi

1. Mtaala wa kiumilisi husisitiza ubora na ushindani ufaao katika shughuli

mbalimbali miongoni mwa wanafunzi.

2. Unasisitiza zaidi matumizi ya maarifa na ujuzi kupitia stadi, ubunifu, uvumbuzi

na kutatua changamoto au tatizo halisi.

3. Mwalimu humsaidia mwanafunzi kujenga na kukuza maarifa na ujuzi wake

akishirikiana na wengine kwa kuzingatia hali na mazingira yenye changamoto na

uzoefu wake.

4. Una uhuru mwingi, ufaraguzi unakubalika, uko wazi na unasaidia katika

kukubali mahitaji na uwezo tofautitofauti wa wanafunzi katika mchakato wa

ujifunzaji.

5. Hushirikisha wazazi, walezi na jamaa wengine katika ujifunzaji kupitia

uwezeshaji na huruhusu kuchangia kwa washikadau katika uwajibikaji wa

pamoja katika ngazi na viwango vyote vya elimu.

6. Hudhamiria kufungamanisha mambo muhimu ya kisasa na kujifunza shughuli

za huduma za kijamii ambayo hufungamanisha wanaojifunza darasani na hali

halisi ya maisha.

UTANGULIZI

vii

Kimeidhinishwa na KICD

7. Msisitizo uko kwenye tathmini endelevu katika shughuli mbalimbali ambapo

kuna tathmini za mara kwa mara ingawa kuna tathmini tamati mwishoni kwa

kila kiwango cha elimu.

8. Husisitiza ujifunzaji unaomlenga zaidi mwanafunzi hasa kukuza umilisi wake

katika ujuzi na stadi mbalimbali.

9. Unajikita katika matumizi ya vyambo vya kidijitali ili kwenda na wakati wa

dunia ya leo ambapo sayansi na teknolojia imepewa kipaumbele katika nyanja

mbalimbali za maisha ya binadamu.

10. Husisitiza mwingiliano na mahusiano ya masomo mbalimbali ili kukuza uelewa,

maarifa na stadi za mwanafunzi.

Malengo ya elimu ya taifa

Malengo ya elimu ya taifa ni matarajio ya muda mrefu ya elimu katika nchi ya Kenya.

Kulingana na mtaala wa kiumilisi, elimu ya taifa nchini Kenya inalenga kufanikisha

malengo yafuatayo:

1. Kukuza utaifa, uzalendo na kujenga umoja wa kitaifa

Nchini Kenya, kuna jamii zenye mila, dini na tamaduni mbalimbali. Elimu ina jukumu

la kuziunganisha jamii kwa kujenga utaifa na uzalendo. Elimu inapaswa kukuza amani

na utangamano miongoni mwa watu mbalimbali.

2. Kukuza mahitaji ya kijamii, kiuchumi, kiteknolojia na kiviwanda kwa ajili ya

maendeleo ya kitaifa

Elimu inapaswa kumwandaa mwanafunzi kutekeleza wajibu wa kuleta ufanisi na

uzalishaji katika maendeleo ya nchi.

(a) Mahitaji ya kijamii

Elimu inapaswa kumkuza na kumwandaa mwanafunzi ili aweze kukabiliana na

changamoto zinazotokana na mabadiliko ya kijamii na kuweza kujitegemea na

kutegemewa na taifa.

(b) Mahitaji ya kiuchumi

Elimu inapaswa kumwandaa mwanafunzi kuwa na umilisi ufaao wa kuchangia katika

maendeleo ya kiuchumi ya kisasa kwa kutumia teknolojia inayoenda na wakati. Hili

litachangia katika kuboresha hali ya maisha ya watu katika jamii.

(ch) Mahitaji ya kiteknolojia na kiviwanda

Elimu inapaswa kumsaidia mwanafunzi kuwa na umilisi ufaao wa kiteknolojia na

kiviwanda kulingana na mabadiliko ya kiteknolojia yanayokwenda kwa kasi duniani.

vii

Kimeidhinishwa na KICD

3. Kukuza nafasi ya kujiendeleza na kujitosheleza

Elimu inapaswa kumwezesha mwanafunzi kujiendeleza kikamilifu. Hii ni kupitia

kutambua, kupalilia, kukuza na kuimarisha kipawa chake ili aweze kujiendeleza na

kujitosheleza na kutoa mchango wake katika jamii.

4. Kukuza maadili mema ya kijamii na kidini

Elimu inakusudiwa kukuza maadili ya kitaifa na utangamano miongoni mwa wanajamii.

Inapaswa kukuza mwananchi mwenye nidhamu na mwadilifu, anayezingatia maadili

ya kijamii na kidini.

5. Kukuza usawa wa kijamii na uwajibikaji

Elimu inapaswa kuimarisha na kukuza usawa wa kijamii na uwajibikaji.

6. Kukuza heshima kwa ajili ya maendeleo ya tamaduni mbalimbali za Kenya

Elimu hutoa nafasi kwa mwanafunzi kuelewa, kuthamini, kuheshimu, kukuza na

kudumisha tamaduni faafu za jamii yake na za watu wengine ili kuakia maendeleo

na kujenga jamii dhabiti.

7. Kuimarisha utambuzi wa uhusiano wa kimataifa na kukuza mwelekeo chanya

kuhusu mataifa mengine.

Kenya ni sehemu ya jamii ya kimataifa. Elimu inapaswa kumsaidia mwanafunzi

kutambua, kuheshimu na kuthamini mahusiano ya kimataifa kwa kushiriki katika

nafasi zinazopatikana katika jamii ya kimataifa. Elimu inapaswa kumwezesha

mwanafunzi kushiriki katika jamii ya kimataifa kwa kuzingatia mikataba, uwajibikaji,

haki na manufaa yanayoambatana na ushirika huo.

8. Kukuza mwelekeo chanya kuhusu afya bora na uhifadhi wa mazingira

Elimu inakusudiwa kujenga mielekeo ifaayo kuhusu udumishaji wa afya bora na

utunzaji wa mazingira kwa kujiepusha na mienendo inayoweza kudhuru afya na

kukuza ulinzi na uhifadhi wa mazingira hasa utunzaji wa wanyama kwa minajili ya

maendeleo endelevu.

Malengo ya kijumla yanayotarajiwa katika shule ya msingi, daraja la juu

Kukia mwisho wa kiwango cha shule ya msingi, daraja la juu, mwanafunzi anatarajiwa:

1. Kuwasiliana kikamilifu katika miktadha mbalimbali.

2. Kutumia stadi za kusoma, kuandika, Hisabati na uwazaji kimantiki katika

kujieleza ipasavyo.

3. Kudhihirisha stadi za kijamii, kidini na kimaadili ili kuishi na wenzake kwa

amani na utangamano katika jamii.

4. Kuzingatia usa wa mwili, mazingira na lishe bora ili kudumisha afya bora.

viii

Kimeidhinishwa na KICD

5. Kutumia ujuzi wa kidijitali ipasavyo katika mawasiliano na ujifunzaji.

6. Kudhihirisha maadili na uraia kama njia ya uwajibikaji.

7. Kuthamini, kukuza na kudumisha utajiri wa tamaduni mbalimbali za Kenya ili

kuishi kwa amani na utangamano katika jamii.

8. Kushughulikia kikamilifu masuala mtambuko na ya kisasa katika jamii.

Matokeo ya kijumla ya somo la Kiswahili yanayotarajiwa katika shule ya msingi

daraja la juu

Kukia mwisho wa shule ya msingi, daraja la juu, katika somo la Kiswahili, mwanafunzi

anatarajiwa:

1. Kusikiliza kwa makini na kuitikia ipasavyo kwa Kiswahili katika miktadha

mbalimbali ya mawasiliano.

2. Kuzingatia kanuni za lugha kuwasiliana kiubunifu kwa njia ya mazungumzo na

maandishi.

3. Kujieleza kwa ufasaha katika miktadha mbalimbali.

4. Kusoma kwa ufasaha na kufahamu matini mbalimbali yaliyochapishwa na ya

kidijitali na kutumia maarifa anayoyapata katika mazingira tofauti maishani.

5. Kutumia hati za kimaandishi na mfumo wa kidijitali kuwasiliana ipasavyo kwa

kuzingatia mitindo na miundo husika katika miktadha mbalimbali.

6. Kuchangamkia matumizi ya Kiswahili kama lugha rasmi na ya taifa katika

mawasiliano ya kila siku.

Mpangilio wa mwongozo wa mwalimu

Mwongozo huu wa mwalimu umepangwa katika sehemu mbili. Sehemu ya kwanza ni

ya utangulizi wa kijumla kuhusu masuala ya ufunzaji na sehemu ya pili inaeleza kwa

kina mwendelezo wa kila kipindi katika kila sehemu kama ilivyo katika Kitabu cha

Mwanafunzi. Sehemu hii inaeleza kwa undani mambo yafuatayo:

1. Sehemu na utangulizi

2. Kipindi

3. Matokeo maalumu yanayotarajiwa

4. Maswali dadisi

5. Shughuli za ufunzaji na ujifunzaji

6. Nyenzo

7. Utaratibu wa ujifunzaji na ufunzaji

8. Umilisi wa kimsingi unaokuzwa

9. Uhusiano na masuala mtambuko

10. Uhusiano na maadili

11. Uhusiano na masomo mengine

12. Jinsi ya kuwashughulikia wanafunzi

wenye mahitaji maalumu

13. Shughuli za huduma za kijamii

14. Mapendekezo ya mbinu za

kutathmini

15. Mifano ya tathmini

viii

Kimeidhinishwa na KICD

Njia za ufunzaji katika shughuli za Kiswahili

Baadhi ya njia ambazo mwalimu anaweza kufanikisha mchakato wa ufunzaji na

ujifunzaji katika mtaala wa kiumilisi katika somo la Kiswahili ni:

1. Kutega na kutegua vitendawili

2. Kuimba nyimbo

3. Kukariri mashairi

4. Maigizo

5. Kusimulia hadithi

6. Maswali na majibu

7. Kazi mradi

8. Kusakura

9. Majadiliano katika vikundi

10. Ufundishaji kikoa

11. Maonyesho

12. Ziara nyanjani

13. Kazi ya nyumbani

14. Kufanya mazoezi

15. Kutafakari

16. Matumizi ya vifaa vya kidijitali

Stakabadhi za kitaaluma

Hivi ni vitu ambavyo mwalimu anahitaji ili kutayarisha, kutekeleza na kutathmini

ufunzaji na ujifunzaji. Mwalimu anahitaji stakabadhi hizi ili kuweka rekodi ya kazi

yake na ya wanafunzi wake na pia kufanikisha ufunzaji. Stakabadhi hizi ni:

i. Maazimio ya kazi

ii. Mpangilio wa somo

iii. Rekodi ya kazi

iv. Rekodi ya utathmini

Maazimio ya kazi

Haya huandaliwa kutokana na silabasi inayoeleza sehemu zinazotakiwa kufunzwa

katika darasa fulani kwa mwaka mzima. Hupangwa kwa kuzingatia sehemu, malengo

ya somo kwa kutegemea mihula na wiki.

Kielelezo cha maazimio ya kazi

Jina la Shule Gredi Somo Muhula Mwaka Jina la Mwalimu

Shule ya

Msingi ya

Bondeni

4 Kiswahili 1 2020 Kipembe Korosho

Kimeidhinishwa na KICD

Wiki Kipindi Sehemu kuu Mada Mada

ndogo

Matokeo

maalumu

yanayotarajiwa

Shughuli za

ujifunzaji

Maswali dadisi Nyenzo Tathmini Maoni

1 2 NYUMBANI Kusoma Kusoma

Hadithi

‘Nyumbani

kwa Akina

Akinyi’

Kukia mwisho

wa kipindi,

mwanafunzi

aweze:

1. Kutambua

msamiati wa

nyumbani

katika kifungu

cha hadithi.

2. Kutumia

msamiati wa

nyumbani

katika

sentensi kwa

usahihi.

3. Kusoma

kifungu

cha hadithi

‘Nyumbani

kwa Akina

Akinyi’ kwa

ufasaha.

4. Kujibu

maswali

kutokana na

kifungu cha

hadithi.

5. Kusoma

msamiati wa

nyumbani

kwa ufasaha.

Mwanafunzi:

• asome

maneno yenye

msamiati wa

nyumbani.

• ajadili na

wenzake

maneno ya

msamiati wa

nyumbani.

• asome kifungu

cha hadithi.

• atunge sentensi

akitumia

msamiati wa

nyumbani.

• ajibu maswali

kutokana na

kifungu cha

hadithi.

1. Ni vifaa gani

vya nyumbani

unavyofahamu?

2. Vifaa vya

nyumbani

hutumiwa

kufanya kazi

gani?

• Kitabu cha

Mwanafunzi,

ukurasa wa

8-9

• Kadi zenye

maneno ya

msamiati wa

nyumbani

• Michoro

au picha za

msamiati wa

nyumbani.

• Mwongozo

wa Mwalimu

ukurasa wa

14-16

• Kusoma

maneno

• Kusoma

hadithi

• Kutunga

sentensi

akitumia

msamiati wa

nyumbani

• Kujibu

maswali

Kimeidhinishwa na KICD

Mpangilio wa somo

Huu hutayarishwa kutoka kwenye maazimio ya kazi. Mpangilio wa somo ndio

humwongoza mwalimu wakati wa kufundisha darasani. Humwongoza mwalimu kwa

kuzingatia muda uliotengewa kila kipindi na shughuli za kutekelezwa katika kipindi

husika. Mpangilio wa somo ndio humwelekeza mwalimu katika vifaa vya kutumia

darasani na jinsi ya kuvitumia.

Kielelezo cha mpangilio wa somo

Shule: Shule ya Msingi ya Bondeni Jina la mwalimu: Kipembe Korosho

Muhula Gredi Somo Tarehe Mada Kipindi Muda Idadi ya

Wanafunzi

Idadi ya

wanafunzi

wenye

majitaji

maalumu

1 4 Kiswahili 14/01/2020 Kusoma 2 Dakika 35 40 2

NYUMBANI

Kusoma: Nyumbani kwa akina Akinyi

Matokeo maalumu yanayotarajiwa

Kukia mwisho wa kipindi, mwanafunzi aweze:

1. Kutambua msamiati wa nyumbani katika kifungu cha hadithi.

2. Kutumia msamiati wa nyumbani katika sentensi kwa usahihi.

3. Kusoma kifungu cha hadithi ‘Nyumbani kwa akina Akinyi’ kwa ufasaha.

4. Kujibu maswali kutokana na kifungu cha hadithi.

5. Kusoma msamiati wa nyumbani kwa ufasaha.

Nyenzo

1. Kitabu cha Mwanafunzi

2. Mwongozo wa Mwalimu

3. Kadi maneno

4. Michoro na picha

xiii

xii

Kimeidhinishwa na KICD

Utaratibu wa kipindi

Hatua Shughuli ya ujifunzaji Muda

Utangulizi

Hatua ya 1

Wanafunzi wasome maneno kwenye mti

maneno katika Kitabu cha Mwanafunzi wakiwa

watatuwatatu.

Dakika 2

Uwasilishaji

Hatua ya 2

Wanafunzi wakiwa katika vikundi wataje vitu

vinavyopatikana nyumbani.

Dakika 5

Hatua ya 3 Wanafunzi wasome kifungu cha hadithi, ‘Nyumbani

kwa akina Akinyi’ wakiwa wawiliwawili.

Dakika 5

Hatua ya 4 Wanafunzi watambue msamiati wa nyumbani

uliotumika katika kifungu cha hadithi wakiwa

wawiliwawili.

Dakika 5

Hatua ya 5 Wanafunzi watunge sentensi wakitumia msamiati

wa nyumbani waliotambua kutokana na kifungu

cha hadithi wakiwa wawiliwawili.

Dakika 5

Hatua ya 6 Wanafunzi wajibu maswali kutokana na kifungu

cha hadithi wakiwa wawiliwawili.

Dakika 5

Hitimisho

Hatua ya

Mwisho

Wanafunzi wataje msamiati wa nyumbani

wanaofahamu.

Dakika 3

Kazi ya ziada

Waambie wanafunzi wataje msamiati wa nyumbani uliojadiliwa darasani kisha

uwape kazi mradi ya kuandika vifaa vya nyumbani vinavyopatikana nyumbani

kwao.

Tathmini ya kipindi

Tumia maswali haya kutathmini jinsi kipindi kilivyoeleweka:

1. Ni stadi gani ambayo imewatatiza baadhi ya wanafunzi wakati wa kipindi?

2. Je, wanafunzi waliweza kushiriki na kuchangia msamiati wa nyumbani katika

vikundi?

3. Katika kuwasilisha kipindi, wanafunzi wameuliza na kujibu maswali kuhusu

nyumbani barabara?

4. Je, nyenzo zilizokuwa zimetayarishwa zilifaulisha kipindi?

5. Je, ni wapi ninahitaji kuboresha ili kipindi kieleweke kwa wanafunzi ili

washiriki katika shughuli mbalimbali kikamilifu?

xiii

xii

Kimeidhinishwa na KICD

Rekodi ya kazi

Hii ni stakabadhi ambayo mwalimu huweka ili kuonyesha kazi ambayo amefundisha

katika kila kipindi cha somo lake. Rekodi ya kazi hujazwa kila siku na mwalimu ili

kuonyesha uwajibikaji wa mwalimu, maendeleo ya ufundishaji na pia husaidia iwapo

mwalimu mwingine atahitajika kufundisha darasa husika, ataweza kujua ni sehemu

gani ilifundishwa mwisho.

Kielelezo cha rekodi ya kazi

Rekodi ya kazi

Shule : Bondeni

Somo : Kiswahili

Mwalimu : Kombo

Gredi : 4

Tarehe Wiki Kazi Maoni Sahihi

3/7/2020 3 Kuandika

insha ya

masimulizi

Malengo ya

somo yalitimia

Rekodi ya tathmini

Hii ni stakabadhi inayotumika kuweka rekodi ya jinsi wanafunzi walivyofanya katika

somo husika. Rekodi ya tathmini hufanywa kwa mwanafunzi binafsi. Kwa hivyo,

mwalimu huandaa rekodi ya tathmini kwa kutegemea idadi ya wanafunzi katika

darasa lake. Rekodi hii huonyesha viwango vya tathmini.

Kielelezo cha rekodi ya tathmini ya maendeleo ya wanafunzi

Jina: Silvia Adava

Shule: Shule ya Msingi ya Bondeni

Gredi: 4

Somo: Kiswahili

xiv

Kimeidhinishwa na KICD

Viwango vya kuzingatia katika tathmini: Kuzidi matarajio (4) Kukia matarajio (3)

Kukaribia matarajio (2) Mbali na matarajio (1)

Mada Vigezo

Viwango vya kutathmini mwanafunzi

Kuzidi

matarajio

Kukia

matarajio

Kukaribia

matarajio

Mbali na

matarajio

Maoni

Matamshi

bora:

sauti /p/

na /b/

Kutambua

kutamka

sauti /p/

na /b/ kwa

usahihi.

Mwanafunzi

anatambua

na kutamka

silabi za sauti

/p/ na /b/

kwa ufasaha

na urahisi.

Mwanafunzi

anatambua

na kutamka

silabi za

sauti /p/

na /b/ kwa

usahihi.

Mwanafunzi

anatambua

na kutamka

silabi za /p/

na /b/.

Mwanafunzi

anatambua

na kutamka

baadhi ya

silabi za

sauti /p/ na

/b/.

Mwanafunzi

anatambua

na kutamka

silabi za

sauti /p/

na /b/ kwa

usahihi.

Kusoma

kifungu

cha

Hadithi

Kutambua

kuchora

vifaa vya

nyumbani.

Mwanafunzi

anatambua

na kuchora

vifaa vya

nyumbani

vizuri, kwa

ufasaha na

sahihi.

Mwanafunzi

anatambua

na kuchora

vifaa vya

nyumbani

kwa sahihi.

Mwanafunzi

anatambua

na kuchora

vifaa vya

nyumbani.

Mwanafunzi

anatambua

na kuchora

baadhi ya

vifaa vya

nyumbani.

Mwanafunzi

anatambua

na kuchora

vifaa vya

nyumbani.

Kuandika Kuandika

insha ya

wasifu

kwa

kuzingatia

ujumbe,

muundo

na mtindo.

Mwanafunzi

anaandika

insha ya

wasifu

akizingatia

ujumbe

ufaao,

muundo

na mtindo

sahihi kwa

ufasaha na

usahihi.

Mwanafunzi

anaandika

insha ya

wasifu

akizingatia

ujumbe,

muundo na

mtindo kwa

ufasaha na

usahihi.

Mwanafunzi

anaandika

insha ya

wasifu

akizingatia

ujumbe,

muundo na

mtindo.

Mwanafunzi

anaandika

insha ya

wasifu

akizingatia

baadhi ya

vipengele

vya

muundo.

Mwanafunzi

anaandika

insha ya

wasifu

akizingatia

ujumbe,

muundo

na mtindo

sahihi.

Saru

Aina za

maneno

Nomino

Kutumia

nomino

kwa njia

sahihi

katika

sentensi.

Mwanafunzi

anatumia

nomino

katika

kutunga

sentensi kwa

usahihi.

Mwanafunzi

anatumia

nomino

katika

kutunga

sentensi

ipasavyo.

Mwanafunzi

anatumia

nomino

katika

kutunga

sentensi.

Mwanafunzi

anatumia

baadhi ya

nomino

katika

kutunga

sentensi.

Mwanafunzi

anatumia

nomino

katika

kutunga

sentensi

ipasavyo.

xiv

Kimeidhinishwa na KICD

NYUMBANI

Nyenzo

Shughuli ya ujifunzaji na ufunzaji hufanikiwa kutokana na uteuzi, maandalizi na

matumizi ya nyenzo. Hakikisha kuwa umeandaa nyenzo mwafaka ili kufanikisha

shughuli ya ufunzaji na ujifunzaji wa sehemu ya nyumbani. Unaweza kutumia

nyenzo zifuatazo:

• Vifaa halisi: saa, stuli, redio, runinga, meza na kiti.

• Vyombo vya kidijitali: tarakilishi, tabuleti, rununu na projekta.

• Kinasasauti

• Mtandao wa intaneti

• Picha

• Michoro

• Chati

• Kadi

• Video

• Kamusi

• Mgeni mwalikwa

Umilisi wa kimsingi unaokuzwa

(a) Mawasiliano na ushirikiano

Wanafunzi wafanye mazoezi na shughuli mbalimbali kwa kushirikiana katika

vikundi. Wanaweza kutamka sauti au kusoma makala kwa pamoja. Mijadala baina

ya wanafunzi kuhusu vifaa vya nyumbani itaimarisha mawasiliano na kukuza

Utangulizi

Nyumbani ni mahali ambapo watu huishi. Nyumbani kuna watu, wanyama, ndege,

vyumba, sehemu na vifaa mbalimbali. Sehemu hii ina sehemu ndogo zinazohusu:

matamshi bora, kusoma kwa ufahamu, kuandika insha, nomino, vitenzi na vivumishi.

Sehemu hii inalenga kumpa mwanafunzi uwezo wa:

1. Kutamka sauti, silabi, maneno na vitanzandimi ipasavyo.

2. Kusoma maneno ya hadithi kwa ufasaha.

3. Kuandika insha ya wasifu kwa kuzingatia ujumbe, mtindo na muundo ufaao.

4. Kutunga sentensi kwa kutumia nomino, vitenzi na vivumishi kwa njia ifaayo.

Kimeidhinishwa na KICD

ushirikiano. Mawasiliano yatimizwe wanafunzi wakisambaza habari kuhusu vifaa vya

nyumbani kwenye mitandao wakitumia vyombo vya kidijitali.

(b) Ujuzi wa kidijitali

Ujuzi wa kidijitali unanuia kumsaidia mwanafunzi kutumia vyombo vya kidijitali

kuwasiliana na kujifunza. Hakikisha kuwa umeshirikisha matumizi ya tarakilishi,

video, tabuleti, projekta, intaneti na tovuti ili mwanafunzi ajifunze shughuli za

nyumbani.

(ch) Hamu ya ujifunzaji

Umilisi huu utasaidia wanafunzi kuwa na kichocheo cha kutaka kujua mengi kuhusu

shughuli za nyumbani.Umilisi huu utawapa wanafunzi hamu ya kukariri silabi na

vitanzandimi. Pia, watatafakari maswali ya ziada ambayo wataulizwa. Unaweza

ukawauliza maswali kuhusu vifaa vinavyopatikana nyumbani kwao. Kupitia maswali

kama haya, kila mwanafunzi anaweza kuwa na hamu ya kutaka kutumia vyombo vya

kidijitali na atafakari zaidi kuhusu shughuli za nyumbani.

(d) Ubunifu

Umilisi huu unapaswa kukuzwa kupitia kuandika insha ya wasifu kuhusu mama,

baba, walimu, mlezi, mzazi, darasa au shule. Pia ubunifu ukuzwe na kuimarishwa kwa

kutunga vitanzandimi na sentensi. Ubunifu utadhihirika mwanafunzi akibuni hadithi

kuhusu nyumbani kwao.

(e) Kujiamini

Umilisi huu unakuzwa kupitia mwanafunzi kusimama mbele ya wanafunzi wenzake

darasani na kutamka sauti, silabi, maneno na vitanzandimi. Pia, kujiamini kunakuzwa

kupitia mwanafunzi kutambua aina za maneno kama vile: nomino, vivumishi na

vitenzi na kutunga sentensi sahihi akitumia aina hizo za maneno.

(f) Kukiria kwa kina na kutatua changamoto

Umilisi huu unakuzwa kupitia kumpa mwanafunzi swali la kutafakari, kukiria na

kutafuta jawabu lake ambalo halimo kwenye matini. Kwa mfano, unaweza ukawauliza

wanafunzi: unataka kupika ugali lakini hakuna gesi kwenye mtungi wa gesi nyumbani.

Utafanyaje?

Uhusiano na masuala mtambuko

(a) Kujitambua na kujithamini

Kunadhihirika kupitia kukariri vitanzandimi, kutunga sentensi na kutunga

vitanzandimi.

Kimeidhinishwa na KICD

(b) Stadi za maisha

Stadi hizi zinakuzwa kupitia mwanafunzi kujieleza, kushiriki katika vikundi,

kuchangia mijadala na kutunza vitu vya nyumbani.

(ch) Uraia

Uraia unadhihirika kupitia wanafunzi kufanya kazi pamoja na kudhihirisha

upendo katika familia.

(d) Utunzaji wa mazingira

Stadi hii inadhihirika kupitia kutunza mazingira ya nyumbani kwa kufyeka

nyasi, kupanda maua, mimea na miche.

(e) Afya bora

Stadi hii itadhihirika kupitia wanafunzi kushiriki kula lishe bora nyumbani na

kufanya shughuli zinazofanikisha afya bora kama vile: kuosha vyombo, kula

matunda na kupanda mboga nyumbani.

(f) Utunzaji wa wanyama

Wanafunzi watadhihirisha stadi hii kwa kutunza wanyama wanaopatikana

nyumbani.

Uhusiano na maadili

• Heshima na adabu kwa watu nyumbani kama baba, mama, mlezi, babu au

nyanya inakuzwa wanafunzi wanapofanya kazi katika shughuli za vikundi kwa

kuheshimu maoni ya wenzao na kusikiliza wenzao wakizungumza.

• Uaminifu unakuzwa wanafunzi wanapofanya kazi wanazopewa nyumbani.

• Wanafunzi wanajifunza kuonyesha upendo kwa watu wote nyumbani

kutokana na jinsi wanavyotangamana nao katika shughuli zao za kila siku.

• Wanafunzi wanasisitiziwa kushabikia uzalendo kwa kupenda, kuenzi na

kufurahia nyumbani kwao.

• Kwa kuzingatia utulivu na uhusiano mwema na watu nyumbani, wanafunzi

wanajifunza umuhimu wa amani.

Shughuli za huduma za kijamii

• Kushiriki katika kutunza mazingira ya nyumbani kwa: kufyeka nyasi, kuokota

taka, kufagia na kupiga deki.

• Kutunza wanyama wanaopatikana nyumbani kwa kuwapa chakula na maji.

• Kunyunyizia mimea na matunda maji.

• Kusaidia wazazi au walezi katika kufanya shughuli za nyumbani kama vile

kupika na kuosha vyombo.

• Kuwasaidia majirani au wakongwe walio karibu na nyumbani kwao.

• Kuimarisha matamshi bora kwa kuzungumza na watu akiwa nyumbani.

Kimeidhinishwa na KICD

Uhusiano na masomo mengine

1. Environmental Activities: somo la Kiswahili linangiliana na somo

hili kupitia matumizi ya msamiati kuhusu mimea, wanyama na vifaa

vinavyopatikana nyumbani.

2. English Activities: somo hili lina sehemu kuhusu vitanzandimi, sauti,

silabi na maneno. Mada hizi zinafunzwa ili kukuza stadi ya kusikiliza

na kuzungumza. Katika saru kuna mada kuhusu nomino, vitenzi na

vivumishi.

3. Indigenous Languages Activities: vitanzandimi, sauti, silabi na maneno

hufundishwa katika Kiswahili na somo hili. Uhusiano huu unasaidia

katika kukuza stadi ya kusikiliza na kuzungumza.

Jinsi ya kuwashughulikia wanafunzi wenye mahitaji maalumu

Sehemu hii inahusu sehemu nne kuu, kusikiliza na kuzungumza, kusoma, kuandika na

saru. Kwa somo linalohusu kusoma na kusikiliza, hakikisha kuwa wanafunzi wasio na

uwezo wa kuona wamepata mashine za breli darasani ili ziwasaidie katika kutambua maneno.

Kwa wanafunzi wenye matatizo ya kusikia na kuzungumza, unaweza kumwalika mfasiri

wa lugha ishara ili awasaidie wanafunzi hao katika kushiriki kwenye somo kikamilifu. Pia,

unaweza ukatumia vifaa vya kiteknolojia kama vile: projekta ili kuwaonyesha wanafunzi

baadhi ya picha zinazohusu nyumbani kutoka mtandaoni. Ili kuwahusisha wanafunzi

wenye matatizo katika baadhi ya viungo vyao vya mwili kama vile, miguu na mikono,

hakikisha kuwa wakati wa kuigiza wanafunzi hawa wameangaliwa ili wasijiumize au

kuumizwa kwenye viungo vilivyoathirika.

Kusikiliza na Kuzungumza

Matamshi bora: Silabi na vitanzandimi vya p/b, t/d, k/g na ch/j

Kipindi cha 1

Sauti /p/ na /b/

Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 1-3

Utangulizi

• Wapange wanafunzi katika vikundi vya wawiliwawili kisha uwaagize

watambue vitu vinavyopatikana nyumbani kama ilivyo kwenye picha iliyo

kitabuni.

Kimeidhinishwa na KICD

ü Waongoze wanafunzi katika kuandika kile wanachoona kwenye picha hiyo.

Hakikisha kuwa wanafunzi wanataja na kuandika vitu hivyo. Wanaweza

wakataja:

(a) Nyumba

(b) Sebule

(ch) Meza

(d) Kuku

(e) Ua

(f) Kochi

(g) Kabati

(h) Mtu

(i) Fyekeo

(j) Maua

(k) Zulia

(l) Nyasi

• Kwa wanafunzi wasioona, mwalimu anaweza kupata msaada ili majina ya

vifaa hivyo yaandikwe kwa breli.

Matokeo maalumu yanayotarajiwa

Kukia mwisho wa kipindi, mwanafunzi aweze:

1. Kutambua sauti, silabi na maneno yenye sauti /p/ na /b/.

2. Kutamka sauti, silabi na maneno yenye sauti /p/ na /b/.

3. Kutamka vitanzandimi vya sauti /p/ na /b/.

4. Kutunga vitanzandimi vilivyo na sauti /p/ na /b/.

5. Kuchangamkia kutamka sauti /p/ na /b/ na kukariri vitanzandimi vilivyo na sauti

/p/ na /b/.

Swali dadisi

Ni silabi zipi zinazorudiwa katika vitanzandimi ulivyosoma?

Shughuli za ujifunzaji na ufunzaji

• Mwalimu atambue sauti /p/ na /b/ katika maneno.

• Mwalimu atamke sauti /p/ na /b/.

• Mwanafunzi asikilize na atamke baada ya mwalimu.

• Mwalimu atamke silabi na maneno yaliyo na sauti /p/ na /b/.

• Wanafunzi wasikilize na watamke silabi na maneno hayo baada ya mwalimu.

• Wanafunzi wasikilize maneno yakitamkwa kupitia vyombo vya kidijitali hasa

kanda ya sauti.

• Wanafunzi watamke maneno waliyosikia kwenye kanda ya sauti.

• Wanafunzi watamke vitanzandimi wakiwa wawiliwawili.

Nyenzo

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 2-3

• Kadi za sauti, silabi na maneno

• Chati ya sauti, silabi na maneno

• Rununu

• Kanda ya sauti

Kimeidhinishwa na KICD

• Tarakilishi • Breli

Maandalizi ya mwalimu

• Andaa kadi za sauti, silabi na maneno yenye sauti /p/ na /b/.

• Rekodi maneno yenye sauti /p/ na /b/ kwenye kanda ya sauti.

• Rekodi silabi zenye sauti /p/ na /b/ kwenye rununu au tabuleti yako.

• Rekodi vitanzandimi vilivyo na sauti /p/ na /b/ kwenye rununu au tabuleti.

• Andaa chati yenye silabi na maneno yaliyo na sauti /p/ na /b/.

Utaratibu wa ujifunzaji na ufunzaji

• Tanguliza kipindi kwa kuwaambia wanafunzi watazame picha kwenye ukurasa

wa kwanza katika Kitabu cha Mwanafunzi.

• Mwanafunzi awaeleze wenzake anaona vitu gani nyumbani. Kubali majibu

yanayohusiana na nyumbani.

• Andika sauti /p/ na /b/ kwenye ubao.

• Tamka sauti /p/ na /b/ kwa sauti. Wanafunzi wasikize kwa makini.

• Waelekeze wanafunzi watamke sauti /p/ na /b/. Teua mwanafunzi mmoja

mmoja kutamka sauti hizi kisha baadaye watamke wakiwa wawiliwawili.

Ongoza kila mwanafunzi kutamka sauti /p/ na /b/ akiwa peke yake.

• Tamka kwa sauti silabi za sauti /p/ na /b/ huku wanafunzi wakisikiliza.

Waonyeshe wanafunzi kadi za silabi zenye sauti /p/ na /b/. Unaweza pia

ukawapa wanafunzi rekodi ya utamkaji wa sauti hizi. Waongoze wanafunzi

kutamka silabi zenye sauti /p/ na /b/ wakiwa wawiliwawili.

• Toa kanda ya sauti iliyo na maneno yenye sauti /p/ na /b/. Wanafunzi

wasikilize maneno yakitamkwa kwenye kanda ya sauti yenye sauti /p/ na /b/.

Waongoze wanafunzi katika kutamka maneno yenye sauti /p/ na /b/ wakiwa

darasa zima. Waonyeshe kadi za maneno yenye sauti /p/ na /b/. Maneno

yenyewe ni:

ü buba/pupa

ü beba/pepo

ü beni/peni

ü bana/pana

ü bima/pima

ü baa/paa

• Waelekeze wanafunzi katika Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 2 kisha

uwaambie wasikilize kwa makini mwanafunzi mwenzao akitamka maneno

yaliyo na sauti /p/ na /b/. Hakikisha kuwa matamshi hayo ni sahihi.

Warekebishe wanapokosea katika matamshi.

• Waweke wanafunzi wako katika vikundi vya wawiliwawili kisha uwaelekeze

katika kutamka vitanzandimi vilivyo kwenye Kitabu cha Mwanafunzi.

Watamke vitanzandimi kwa sauti, kwa kasi na kwa makini.

• Waongoze wanafunzi katika kufanya zoezi la kwanza katika vikundi.

Kimeidhinishwa na KICD

Majibu

Zoezi la 1, ukurasa wa 2-3

1. Hakikisha wametamka vitanzandimi kwa kuzingatia matamshi sahihi ya

sauti /p/ na /b/.

2. Maneno yenye sauti /p/ na /b/ ni:

(a) baba, papa, bata, sikumpata

(b) bango, pango, limebomolewa

(ch) punda, bunda, mkubwa

(d) baa, paa, hawakukubalia

3. Hakikisha wametunga vitanzandimi kwa kutumia maneno hayo yenye

sauti /p/ na /b/.

Hitimisho: Unaweza kuhitimisha funzo kwa kuwaambia wanafunzi watamke maneno

yenye sauti /p/ na /b/ kwa usahihi na haraka. Kwa mfano: baba na papa.

Kipindi cha 2

Sauti /t/ na /d/

Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 3-4

Matokeo maalumu yanayotarajiwa

Kukia mwisho wa kipindi, mwanafunzi aweze:

1. Kutambua sauti, silabi na maneno yenye sauti /t/ na /d/.

2. Kutamka sauti, silabi na maneno yenye sauti /t/ na /d/.

3. Kutamka vitanzandimi vya sauti /t/ na /d/.

4. Kutunga vitanzandimi vilivyo na sauti /t/ na /d/.

5. Kuchangamkia kutamka sauti /t/ na /d/ na kukariri vitanzandimi vilivyo na sauti

/t/ na /d/.

Shughuli za ujifunzaji na ufunzaji

• Mwalimu atambue sauti /t/ na /d/ katika maneno.

• Mwalimu atamke sauti /t/ na /d/.

• Mwanafunzi asikilize na atamke saut/t/ na /d/ baada ya mwalimu.

• Mwalimu atamke silabi na maneno yaliyo na sauti /t/ na /d/.

Kimeidhinishwa na KICD

• Mwanafunzi asikilize na atamke silabi na maneno hayo baada ya mwalimu.

• Wanafunzi wasikilize maneno yakitamkwa kupitia vyombo vya kidigitali hasa

kanda ya sauti.

• Wanafunzi watamke maneno waliyosikia kwenye kanda ya sauti.

• Wanafunzi watamke vitanzandimi wakiwa wawiliwawili.

Nyenzo

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa 3

• Kadi za maneno, sauti na silabi

• Chati ya maneno

• Rununu

• Tarakilishi

• Kanda ya sauti

• Kinasasauti

Maandalizi ya mwalimu

• Soma Kitabu cha Mwanafunzi ili kujifahamisha na yatakayofunzwa.

• Soma mwongozo wa mwalimu ili kupata mwelekeo.

• Andaa kadi za sauti, silabi na maneno yenye sauti /t/ na /d/.

• Rekodi maneno yenye sauti /t/ na /d/ kwenye kanda ya sauti.

• Rekodi silabi zenye sauti /t/ na /d/ kwenye rununu au tabuleti yako.

• Rekodi vitanzandimi vilivyo na sauti /t/ na /d/ kwenye rununu au tabuleti.

• Andaa chati yenye silabi na maneno yaliyo na sauti /t/ na /d/.

Utaratibu wa ujifunzaji na ufunzaji

• Tamka sauti /t/ na /d/ kwa sauti. Wanafunzi wasikize kwa makini.

• Ongoza mwanafunzi kutamka sauti /t/ na /d/ akiwa peke yake.

• Tamka kwa sauti silabi za sauti /t/ na /d/ huku wanafunzi wakisikiliza.

Waonyeshe wanafunzi kadi za silabi zenye sauti /t/ na /d/. Waongoze

wanafunzi kutamka silabi zenye sauti /t/ na /d/ wakiwa wawiliwawili.

• Toa kanda ya sauti iliyo na maneno yenye sauti /t/ na /d/. Wanafunzi

wasikilize maneno yakitamkwa kwenye kanda ya sauti yenye sauti /t/ na /d/.

• Waongoze wanafunzi kutamka maneno yenye sauti /t/ na /d/.

• Waongoze wanafunzi kutamka maneno yenye sauti /t/ na /d/ wakiwa darasa

zima. Waonyeshe kadi za maneno yenye sauti /t/ na /d/. Maneno yenyewe ni:

(a) damu/tamu

(b) dubu/tubu

(d) dua/tua

(e) toa/doa

(f) taka/daka

• Waelekeze wanafunzi katika Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 3.

• Waambie wasikilize kwa makini mwanafunzi akitamka maneno yaliyo

Kimeidhinishwa na KICD

na sauti /t/ na /d/. Hakikisha matamshi ya wanafunzi ni bora na sahihi.

Warekebishe panapohitajika.

• Waweke wanafunzi wako katika vikundi vya wawiliwawili. Wakiwa

wawiliwawili, waelekeze katika kutamka vitanzandimi vilivyo kwenye Kitabu

cha Mwanafunzi. Watamke vitanzandimi hivi kwa sauti, kwa kasi na kwa

makini.

• Waongoze wanafunzi katika kufanya zoezi katika Kitabu cha Mwanafunzi

kwa vikundi.

Majibu

Zoezi la 2, ukurasa wa 4

1. Hakiki vitanzandimi watakavyotunga. Vizingatie sauti /t/ na /d/

ipasavyo.

2. Wanafunzi wasome ipasavyo wakizingatia sauti /t/ na /d/.

3. Maneno yenye sauti /t/ na /d/ ni:

(a) Dada, matata, Tata, utata

(b) Daka, alitaka, kudaka, taka

(ch) Tunda, dunda

(d) Ndoa, Toa, doa, alitoa

(e) Alimdunga, akatunga

(f) Mtundu, dundu, tundu

Hitimisho: Unaweza kuhitimisha funzo kwa kuwaambia wanafunzi watamke vitate

kadhaa.

Kipindi cha 3

Sauti /k/ na /g/

Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 4-5

Matokeo maalumu yanayotarajiwa

Kukia mwisho wa kipindi, mwanafunzi aweze:

1. Kutambua sauti, silabi na maneno yenye sauti /k/ na /g/.

2. Kutamka sauti, silabi na maneno yenye sauti /k/ na /g/.

3. Kutamka vitanzandimi vya sauti /k/ na /g/.

4. Kutunga vitanzandimi vilivyo na sauti /k/ na /g/.

5. Kuchangamkia kutamka sauti /k/ na /g/ na kukariri vitanzandimi vilivyo na sauti

/k/ na /g/.

Kimeidhinishwa na KICD

Shughuli za ujifunzaji na ufunzaji

• Mwalimu atambue sauti /k/ na /g/ katika maneno.

• Mwalimu atamke sauti /k/ na /g/.

• Mwanafunzi asikilize na atamke sauti/k/ na /g/ baada ya mwalimu.

• Mwalimu atamke silabi na maneno yaliyo na sauti /k/ na /g/. Mwanafunzi

asikilize na atamke silabi na maneno hayo baada ya mwalimu.

• Mwanafunzi asikilize maneno yakitamkwa kupitia vyombo vya kidijitali hasa

kanda ya sauti.

• Wanafunzi watamke maneno waliyosikia kwenye kanda ya sauti.

• Wanafunzi watamke vitanzandimi wakiwa watatuwatatu.

Nyenzo

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 4-5

• Kadi za sauti, silabi na maneno

• Chati ya maneno

• Rununu

• Tarakilishi

• Kanda ya sauti

• Kinasasauti

Maandalizi ya mwalimu

• Soma Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 4-5 ili kujifahamisha na

yatakayofunzwa.

• Soma mwongozo wa mwalimu ili kupata mwelekeo.

• Andaa kadi za sauti, silabi na za maneno yenye sauti /k/ na /g/.

• Rekodi maneno yenye sauti /k/ na /g/ kwenye kanda ya sauti.

• Rekodi silabi zenye sauti /k/ na /g/ kwenye rununu au tabuleti yako.

• Rekodi vitanzandimi vilivyo na sauti /k/ na /g/ kwenye rununu au tabuleti.

• Andaa chati yenye silabi na maneno yaliyo na sauti /k/ na /g/.

Utaratibu wa ujifunzaji na ufunzaji

• Tamka sauti /k/ na /g/ kwa sauti. Wanafunzi wasikize kwa makini.

• Waelekeze wanafunzi katika kutamka sauti /k/ na /g/ baada yako.

• Ongoza kila mwanafunzi kutamka sauti /k/ na /g/ akiwa peke yake.

Kimeidhinishwa na KICD

• Tamka kwa sauti silabi za sauti /k/ na /g/ huku wanafunzi wakisikiliza.

Waonyeshe wanafunzi kadi za silabi zenye sauti /k/ na /g/. Waongoze

wanafunzi katika kutamka silabi zenye sauti /k/ na /g/ wakiwa wawiliwawili.

• Toa kanda ya sauti iliyo na maneno yenye sauti /k/ na /g/. Wanafunzi

wasikilize maneno yakitamkwa kwenye kanda ya sauti yenye sauti /k/ na /g/.

Waongoze wanafunzi kutamka maneno yenye sauti /k/ na /g/.

• Waongoze wanafunzi kutamka maneno yenye sauti /k/ na /g/ wakiwa

wawiliwawili. Waonyeshe kadi za maneno yenye sauti /k/ na /g/. Maneno

yenyewe ni:

(a) gaidi/kaidi

(b) kuku/gugu

(ch) kuni/guni

(d) kesi/gesi

(e) koti/goti

(f) kuna/guna

• Waambie wasikilize kwa makini mwanafunzi akitamka maneno yaliyo

na sauti /k/ na /g/. Hakikisha matamshi ni bora na sahihi. Warekebishe

panapohitajika.

• Wapange wanafunzi wako katika vikundi vya wawiliwawili. Wakiwa

wawiliwawili, waelekeze katika kusoma vitanzandimi vilivyo kwenye Kitabu

cha Mwanafunzi. Watamke vitanzandimi kwa sauti, kwa kasi na kwa makini.

• Waongoze wanafunzi kufanya zoezi katika Kitabu cha Mwanafunzi kwa

vikundi.

Majibu

Zoezi la 3, ukurasa wa 5

1. Hakiki namna watakavyotamka vitanzandimi wakizingatia sauti /k/ na

/g/.

2. Maneno yenye sauti /k/ na /g/ ni:

(a) Gatia, aliketi, kigoda, geti.

(b) Kiptoo, koti, linalomkia, goti.

(ch) Kesi, kuhusu, gesi, itasikizwa

(d) Gundi, ilikwama, kwenye,

kia, jibwa.

3. Wanafunzi watunge vitanzandimi ipasavyo wakizingatia sauti /k/ na /g/.

Hitimisho: unaweza kuhitimisha kipindi kwa kuwaambia wanafunzi watamke maneno

koti na goti kwa kasi mara nyingi.

Kimeidhinishwa na KICD

Kipindi cha 4

Sauti /ch/ na /j/

Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 5-6

Matokeo maalumu yanayotarajiwa

Kukia mwisho wa kipindi, mwanafunzi aweze:

1. Kutambua sauti, silabi na maneno yenye sauti /ch/ na /j/.

2. Kutamka sauti, silabi na maneno yenye sauti /ch/ na /j/.

3. Kutamka vitanzandimi vya sauti /ch/ na /j/.

4. Kutunga vitanzandimi vilivyo na sauti /ch/ na /j/.

5. Kuchangamkia kutamka sauti /ch/ na /j/ na kukariri vitanzandimi vilivyo na

sauti /ch/ na /j/.

Shughuli za ujifunzaji na ufunzaji

• Mwalimu atambue sauti /ch/ na /j/ katika maneno.

• Mwalimu atamke sauti /ch/ na /j/.

• Mwanafunzi asikilize na atamke sauti/ch/ na /j/ baada ya mwalimu.

• Mwalimu atamke silabi na maneno yaliyo na sauti /ch/ na /j/. Mwanafunzi

asikilize na atamke silabi na maneno hayo baada ya mwalimu.

• Mwanafunzi asikilize maneno yakitamkwa kupitia vyombo vya kidigitali hasa

kanda ya sauti.

• Wanafunzi watamke maneno waliyosikia kwenye kanda ya sauti.

• Wanafunzi wasome vitanzandimi wakiwa wawiliwawili.

Nyenzo

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 5-6

• Kadi za sauti, silabi na maneno

• Chati ya maneno

• Rununu

• Tarakilishi

• Kanda ya sauti

• Kinasasauti

Maandalizi ya mwalimu

• Soma Kitabu cha Mwanafunzi, ili kujifahamisha yatakayofunzwa.

• Soma mwongozo wa mwalimu ili kupata mwelekeo.

Kimeidhinishwa na KICD

• Andaa kadi za sauti, silabi na za maneno yenye sauti /ch/ na /j/.

• Rekodi maneno yenye sauti /ch/ na /j/ kwenye kanda ya sauti.

• Rekodi silabi zenye sauti /ch/ na /j/ kwenye rununu au tabuleti yako.

• Rekodi vitanzandimi vilivyo na sauti /ch/ na /j/ kwenye rununu au tabuleti.

• Andaa chati yenye silabi na maneno yaliyo na sauti /ch/ na /j/.

Utaratibu wa ujifunzaji na ufunzaji

• Tamka sauti /ch/ na /j/ kwa sauti. Wanafunzi wasikilize kwa makini.

• Waelekeze wanafunzi katika kutamka sauti /ch/ na /j/ wakiwa wawiliwawili.

• Ongoza kila mwanafunzi kutamka sauti /ch/ na /j/ akiwa peke yake.

• Tamka kwa sauti silabi za sauti /ch/ na /j/ huku wanafunzi wakisikiliza.

Waonyeshe wanafunzi kadi za silabi zenye sauti /ch/ na /j/. Waongoze

wanafunzi katika kutamka silabi zenye sauti /ch/ na /j/ wakiwa wawiliwawili.

• Toa kanda ya sauti iliyo na maneno yenye sauti /ch/ na /j/. Wanafunzi

wasikilize maneno yakitamkwa kwenye kanda ya sauti yenye sauti /ch/ na /j/.

Waongoze wanafunzi katika kutamka maneno yenye sauti /ch/ na /j/.

• Waongoze wanafunzi katika kutamka maneno yenye sauti /ch/ na /j/ wakiwa

darasa zima. Waonyeshe kadi za maneno yenye sauti /ch/ na /j/. Maneno

yenyewe ni:

(a) chumba/jumba

(b) chungu/jungu

(d) chuma/juma

• Waelekeze wanafunzi katika Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 6 na

uwaambie wasikilize kwa makini mwanafunzi akitamka maneno yaliyo na

sauti /ch/ na /j/. Hakikisha kuwa matamshi ni bora na sahihi. Warekebishe

panapohitajika.

• Waweke wanafunzi wako katika vikundi vya wawiliwawili kisha uwaelekeze

kusoma vitanzandimi vilivyo kwenye Kitabu cha Mwanafunzi. Watamke

vitanzandimi kwa sauti, kwa kasi na kwa makini.

• Warekodi wanafunzi wakisoma vitendawili hivyo.

• Wanafunzi wasikilize jinsi walivyorekodiwa na mwalimu. Wajikosoe

panapohitajika.

• Waelekeze wanafunzi kutambua maneno yote yenye sauti /ch/ kwenye

vitanzandimi walivyosoma. Maneno haya ni:

(a) alichora

(b) Gucha, kucha

(d) chumba

(e) Pacha

(f) chenga

Kimeidhinishwa na KICD

• Waelekeze wanafunzi kutambua maneno yote yenye sauti /j/ kwenye

vitanzandimi walivyosoma. Maneno haya ni:

(a) jora

(b) alipokuja

(d) jumba

(e) paja

(f) Njenga alijenga

• Waongoze wanafunzi kufanya zoezi katika Kitabu cha Mwanafunzi kwa

vikundi.

Majibu

Zoezi la 4, ukurasa wa 6

1. Waongoze wanafunzi katika kujigawa katika vikundi vya wannewanne

na kutunga vitanzandimi vitano kisha wavisome darasani. Waambie

washindane kuvitamka kwa kasi. Kikundi kitakachoibuka na ushindi

kituzwe.

2. Waelekeze katika kuandika maneno yote yenye sauti /ch/ kwenye

vitanzandimi walivyotunga. Hakiki maneno ya wanafunzi wako.

3. Waongoze katika kuandika maneno yote yenye sauti /j/ kutoka kwenye

vitanzandimi walivyotunga. Hakiki maneno ya wanafunzi wako.

4. Waambie wapige taipu vitanzandimi walivyotunga kisha wawasambazie

wenzao kupitia kwa mtandao wa intaneti.

Hitimisho: unaweza kuhitimisha funzo kwa kuwaambia wanafunzi watamke maneno

chora na jora kwa kasi na mara nyingi wawezavyo.

Kusoma

Kipindi cha 1

Ufahamu

Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 7-9

Matokeo maalumu yanayotarajiwa:

Kukia mwisho wa kipindi, mwanafunzi aweze:

1. Kutambua msamiati wa nyumbani katika kifungu cha hadithi.

2. Kutumia msamiati wa nyumbani katika sentensi kwa usahihi.

3. Kusoma kifungu cha hadithi ‘Nyumbani kwa Akina Akinyi’ kwa ufasaha.

Kimeidhinishwa na KICD

4. Kujibu maswali kutokana na kifungu cha hadithi.

5. Kusoma msamiati wa nyumbani kwa ufasaha.

Shughuli za ujifunzaji na ufunzaji

• Mwanafunzi asome maneno yenye msamiati wa nyumbani kwenye mti maneno.

• Mwanafunzi ajadili na wenzake maneno ya msamiati wa nyumbani.

• Mwanafunzi asome kifungu cha hadithi.

• Mwanafunzi atunge sentensi akitumia msamiati wa nyumbani.

• Mwanafunzi ajibu maswali kutokana na kifungu cha hadithi.

• Mwalimu amwelekeze mwanafunzi katika usomaji wa maneno na kifungu cha

hadithi.

Nyenzo

• Kadi

• Mti maneno

• Kinasasauti

• Breli

• Mfasiri wa lugha ishara

Maandalizi ya mwalimu

• Soma Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 7-9 ili kuelewa sehemu hii.

• Tafuta kadi za maneno ya msamiati wa nyumbani.

• Andaa mchoro wa mti maneno wenye msamiati wa nyumbani.

• Soma kifungu cha hadithi kabla ya uwasilishaji darasani.

Utaratibu wa ujifunzaji na ufunzaji

• Tanguliza kipindi kwa kuwapanga wanafunzi katika vikundi vya

watatuwatatu. Waambie wasimame mbele ya wanafunzi darasani. Waelekeze

katika kusoma maneno yaliyo kwenye mti maneno.

• Wanafunzi wasome kwa zamu. Waulize ni vitu gani vya nyumbani ambavyo

wamewahi kutumia miongoni mwa vitu walivyosoma.

• Waongoze kueleza matumizi ya vifaa vinavyopatikana nyumbani walivyotaja.

Kwa mfano: kitanda- kulalia, maga-kuinjika chungu, neti-kuzuia mbu, saa-

kujua wakati, kinu- kutwangia nafaka, sebule- sehemu ya kupumzika.

• Wapange wanafunzi katika vikundi vya wawiliwawili.

• Waongoze wanafunzi katika kusoma hadithi kwenye Kitabu cha Mwanafunzi,

ukurasa wa 8 ili wasome kifungu cha hadithi: Nyumbani kwa Akina Akinyi

wakiwa wawiliwawili.

• Waongoze wanafunzi katika kutambua maneno ya msamiati wa nyumbani

kutoka kwa kifungu hicho cha hadithi.

• Waelekeze wanafunzi katika kujibu maswali kutokana na kifungu cha hadithi

walichosoma.

Kimeidhinishwa na KICD

Majibu

Zoezi la 1, ukurasa wa 8-9

1. Wanafunzi watoe muhtasari wa kifungu cha hadithi waliyosoma.

2. Akinyi

3. Akinyi alikuwa jikoni akichochea kuni kwenye meko.

4. Kinu na mchi

5. Kiyoyozi

6. Kabatini

7. Kitanda, godoro, foronya, blanketi, chandarua na patipati.

Hitimisho: unaweza kuhitimisha somo kwa kuwauliza wanafunzi majina ya vyombo

vinavyopatikana nyumbani kwao. Wanafunzi wataje vifaa vya nyumbani kama: kochi,

meza, kiti, sahani, televisheni, miongoni mwa vingine.

Kipindi cha 2

Wimbo

Nyumbani kuna Nyumba

Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 9-10

Matokeo maalumu yanayotarajiwa

Kukia mwisho wa kipindi, mwanafunzi aweze:

1. Kuimba wimbo ulio na msamiati wa nyumbani.

2. Kusoma maneno ya msamiati wa nyumbani yaliyo kwenye wimbo huo kwa

usahihi.

3. Kutunga sentensi akitumia msamiati wa nyumbani.

Shughuli za ujifunzaji na ufunzaji

• Kuimba wimbo.

• Wanafunzi kuchora vifaa vya nyumbani kwenye chati.

• Wanafunzi kupaka rangi michoro ya vifaa vya nyumbani.

• Wanafunzi kusoma maneno ya vifaa vya nyumbani yaliyo kwenye wimbo.

• Wanafunzi kutunga sentensi wakitumia maneno yenye msamiati wa

nyumbani.

Kimeidhinishwa na KICD

Nyenzo

• Kitabu cha

Mwanafunzi

• Wimbo

• Rangi ya kupaka

• Karatasi za manila

• Penseli

• Gundi

• Brashi

• Breli

• Kinasasauti

Maandalizi ya mwalimu

• Hakikisha una nyenzo zinazohitajika kama rangi, penseli, karatasi za manila,

gundi na rekodi ya wimbo ulio kwenye kitabu.

• Soma Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 9.

Utaratibu wa ujifunzaji na ufunzaji

• Unaweza kutanguliza kipindi kwa kuwaambia wanafunzi wataje vyombo vya

nyumbani wanavyofahamu. Wataje vifaa hivyo wakiwa wawiliwawili.

• Waelekeze wanafunzi katika Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 9. Wakiwa

darasa zima, waongoze katika kuimba wimbo wa ‘Nyumbani kuna Nyumba.’

Unaweza ukawapa mahadhi ya kufuata wakiimba na pia uwape uhuru wa

kuimba kwa mahadhi yao wenyewe.

• Washirikishe katika kutambua msamiati wa nyumbani uliotumiwa katika

wimbo huo.

• Waelekeze wanafunzi katika kujadili matumizi ya vyombo vya nyumbani

vilivyotajwa kwenye wimbo huo.

• Waambie wachore na kuvipaka rangi vifaa vya nyumbani kwenye chati

wakiwa wawiliwawili.

• Waelekeze wanafunzi ili waweke michoro hiyo kwenye kuta za darasa.

Waambie wasome maneno ya michoro hiyo wakiwa wawiliwawili.

• Waongoze wanafunzi katika kutunga sentensi wakitumia msamiati wa

nyumbani. Kwa mfano: Sebule yetu inapendeza. Kikombe kimewekwa ndani

ya kabati. Lango limefunguliwa. Akello anatumia mchi kutwanga mahindi.

Yeye alinunua foronya nyeupe.

Majibu

Zoezi la 2, ukurasa wa 10

1. Wimbo unahusu vyombo vinavyopatikana nyumbani na matumizi yake.

2. Meza, kiti, kitanda, kochi, sahani, bilauri, sufuria, godoro, blanketi,

panga, shoka, jembe

3. Tathmini namna wanafunzi wanavyojadili matumizi ya vifaa vya

nyumbani.

Kimeidhinishwa na KICD

Hitimisho: unaweza kuhitimisha kipindi kwa kuwapa wanafunzi zoezi la ziada la

kuchora vifaa vya nyumbani kwao.

Kuandika

Insha ya wasifu

Kipindi cha 1

Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 10-11

Matokeo maalumu yanayotarajiwa:

Kukia mwisho wa kipindi, mwanafunzi aweze:

1. Kutambua muundo wa insha ya wasifu.

2. Kuandika insha ya wasifu kwa kuzingatia ujumbe, mtindo na muundo ufaao.

Shughuli za ujifunzaji na ufunzaji

• Mwanafunzi atambue muundo wa insha ya wasifu.

• Mwalimu awaongoze wanafunzi katika kuandika insha ya wasifu.

• Wanafunzi waandike insha ya wasifu kuhusu: Raki Yangu na Mlezi Wangu.

Nyenzo

• Kitabu cha Mwanafunzi

• Insha kielelezo (insha ya wasifu)

• Tarakilishi

Maandalizi ya mwalimu

• Tayarisha insha kielelezo (insha ya wasifu)

• Tafuta tarakilishi au tabuleti

• Soma Kitabu cha Mwanafunzi ili kujifahamisha yaliyomo.

Utaratibu wa ujifunzaji na ufunzaji

• Tanguliza kipindi kwa kuwaweka wanafunzi katika vikundi vya wawiliwawili.

Waambie watoe maelezo kuhusu wanafunzi wenzao.

• Washirikishe wanafunzi wawiliwawili katika kusoma maelezo kuhusu insha

ya wasifu.

• Washirikishe wanafunzi katika zoezi la kujibu maswali kuhusu Raki Yangu

kwenye Kitabu cha Mwanafunzi.

• Waelekeze katika kuandika majibu ya maswali kuhusu Raki Yangu

kimfululizo kwenye madaari yao.

Kimeidhinishwa na KICD

• Waongoze wanafunzi ili waandike majibu yao kwenye tarakilishi kama aya

moja.

• Washirikishe katika kusoma majibu waliyoandika kuhusu Raki Yangu

kwenye tarakilishi.

• Wasaidie wanafunzi kusambaza aya hiyo kupitia mtandao wa intaneti.

Majibu

Zoezi la 1, ukurasa wa 11

Tathmini jinsi wanafunzi wanavyoshiriki katika zoezi la kueleza kuhusu raki

na kuandika majibu kwenye tarakilishi.

Hitimisho: unaweza kuhitimisha kwa kuteua wanafunzi wawili waje mbele ya darasa

na kusoma kwa zamu aya kuhusu Raki Yangu.

Kazi ya ziada

Waambie wanafunzi waandike sentensi saba kuhusu: Nyumbani Kwetu.

Kipindi cha 2

Matokeo maalumu yanayotarajiwa

Kukia mwisho wa kipindi, mwanafunzi aweze:

1. Kutambua insha ya wasifu kwa kuzingatia muundo.

2. Kuandika insha ya wasifu kwa kutumia vidokezo alivyopewa.

Shughuli za ujifunzaji na ufunzaji

• Mwanafunzi aandike vidokezo kuhusu insha ya wasifu.

• Mwalimu awaelekeze wanafunzi katika kuandika muundo wa insha ya wasifu.

• Mwanafunzi aandike insha ya wasifu kuhusu Mlezi Wangu kwa kuzingatia

vidokezo alivyopewa.

• Mwanafunzi asome insha ya wasifu aliyoandika kwa ufasaha.

Nyenzo

• Insha kielelezo (insha ya wasifu)

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 11-12

Kimeidhinishwa na KICD

Maandalizi ya mwalimu

• Andaa maelezo mafupi na vidokezo vya insha bora ya wasifu.

• Andaa muundo wa insha ya wasifu.

• Tafuta au andika insha kielelezo (insha ya wasifu).

Utaratibu wa ujifunzaji na ufunzaji

• Tanguliza kipindi kwa kuwaambia wanafunzi wataje sifa za mwalimu wao.

• Waelekeze katika kujadili vidokezo vya insha bora ya wasifu kama anwani,

muundo, mpangilio wa mawazo, hati, saru, uakishaji, saru na ubunifu.

• Waongoze wanafunzi katika kuandika hoja hizo kwenye daari.

• Waambie wanafunzi waandike insha ya wasifu kuhusu Mlezi Wangu.

Washirikishe katika kutumia vidokezo vilivyoteuliwa katika Kitabu cha

Mwanafunzi.

Hitimisho: Hitimisha kwa kumwuliza mwanafunzi mmoja asimame mbele ya

wanafunzi darasani na kuwasomea wanafunzi wenzake insha aliyoandika.

Saru

Aina za maneno

Nomino

Kipindi cha 1

Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 12-14

Matokeo maalumu yanayotarajiwa

Kukia mwisho wa kipindi, mwanafunzi aweze:

1. Kutambua nomino katika kundi la maneno na sentensi.

2. Kueleza maana ya nomino.

3. Kutunga sentensi sahihi akitumia nomino.

Shughuli za ujifunzaji na ufunzaji

• Mwanafunzi atambue nomino kati ya maneno mengine.

• Mwalimu awashirikishe wanafunzi katika kutunga sentensi wakitumia

nomino zinazohusu nyumbani.

• Mwalimu awaongoze wanafunzi katika kueleza nomino ni nini.

Kimeidhinishwa na KICD

• Wanafunzi wasikilize mwalimu akisoma kifungu kilicho na nomino.

• Wanafunzi waandike nomino zinazohusu nyumbani.

Nyenzo

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 12-14

• Chati yenye nomino

• Michoro

• Vifaa halisi kama: saa, kijiko, mchi, mwiko, kiti na meza

• Mti maneno

Maandalizi ya mwalimu

• Soma maelezo yaliyo kwenye Kitabu cha Mwanafunzi.

• Waambie wanafunzi waje na vifaa halisi vya nyumbani kama: vijiko, vikombe

na sahani.

• Andaa chati yenye nomino.

• Tafuta michoro.

Utaratibu wa ujifunzaji na ufunzaji

• Tanguliza kipindi kwa kuwaonyesha wanafunzi michoro ya nomino

mbalimbali kama: bilauri, ua, lango, mchi au kinu.

• Waelekeze katika kutambua majina ya michoro hiyo. Waeleze kuwa majina ni

nomino.

• Waongoze wanafunzi katika kutazama mti maneno kwenye Kitabu cha

Mwanafunzi. Washirikishe ili wasome maneno kwenye mti maneno huo.

• Wapange wanafunzi katika vikundi vya watatuwatatu. Waambie watazame

michoro iliyo kwenye Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 13.

• Waambie wanafunzi waelezane wanachoona kwenye michoro hiyo.

• Wasomee wanafunzi kifungu hiki:

Hili ni darasa letu. Mwalimu ameingia darasani. Yeye anaitwa Mutiso. Mwalimu

anafundisha Kiswahili. Anafundisha kwa tabuleti.

• Waambie wanafunzi waandike kifungu hicho kisha uwaelekeze katika

kutambua nomino katika kifungu hicho.

• Waweke wanafunzi katika vikundi vya wawiliwawili kisha uwaambie

wajadiliane maana ya nomino na watambue nomino katika kifungu

ulichowasomea.

Hitimisho: Hitimisha kipindi kwa kuwaambia wanafunzi wakienda nyumbani wataje

na wachore vitu vinavyopatikana huko.

Kimeidhinishwa na KICD

Kipindi cha 2

Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 14-15

Matokeo maalumu yanayotarajiwa

Kukia mwisho wa kipindi, mwanafunzi aweze:

1. Kutambua nomino katika kundi la maneno.

2. Kutumia nomino katika sentensi.

Shughuli za ujifunzaji na ufunzaji

• Mwanafunzi ashirikiane na wanafunzi wenzake kutoa mifano ya nomino.

• Mwanafunzi aweze kutunga sentensi sahihi akitumia nomino.

• Kusambaza nomino mtandaoni ili wanafunzi wenzake wasome nomino hizo.

Nyenzo

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 14-15

• Chati ya nomino

• Michoro na picha za nomino

• Tarakilishi au rununu

Maandalizi ya mwalimu

• Andaa chati iliyo na nomino.

• Tafuta picha na michoro yenye nomino.

• Hakikisha kwamba una tarakilishi au tabuleti au rununu.

Utaratibu wa ujifunzaji na ufunzaji

• Tanguliza kipindi kwa kuwaomba wanafunzi kutaja nomino walizosoma hapo

awali.

• Waelekeze katika kutazama kapu maneno lililo kwenye kitabu na kusoma

maneno kwenye kapu hilo.

• Waongoze katika kutambua nomino katika kapu maneno.

• Waweke wanafunzi katika vikundi vya wawiliwawili na uwaambie wasome

kifungu kilicho kitabuni.

• Washirikishe katika kutambua nomino katika kifungu walichosoma.

• Waongoze katika kutunga sentensi wakitumia nomino za vitu vya nyumbani

kama: mboga, godoro, shuka, bakuli, kijiko, kabati, uwanja na ua. Kwa mfano:

Bakuli imewekwa ndani ya kabati.

• Waongoze wanafunzi kuchora vifaa vya nyumbani kwenye daari na

kuandika majina ya vifaa hivyo.

Kimeidhinishwa na KICD

Hitimisho: Unaweza kuteua mwanafunzi mmoja mmoja ili asimame mbele ya darasa

na kuwaonyesha wenzake michoro yake. Wape wanafunzi kazi mradi kwenye Kitabu

cha Mwanafunzi.

Vitenzi

Kipindi cha 1

Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 15-16

Matokeo maalumu yanayotarajiwa:

Kukia mwisho wa kipindi, mwanafunzi aweze:

1. Kueleza maana ya vitenzi ili kuvitofautisha na aina nyingine za maneno.

2. Kutambua vitenzi katika kundi la maneno na sentensi.

3. Kutumia vitenzi ipasavyo katika mawasiliano.

Shughuli za ujifunzaji na ufunzaji

• Wanafunzi wajadili vitenzi mbalimbali.

• Mwanafunzi atambue vitenzi katika maneno na sentensi.

• Wanafunzi waandike vitenzi.

• Wanafunzi wasome vitenzi mbalimbali.

• Wanafunzi waigize vitendo mbalimbali.

Nyenzo

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 15-16

• Michoro

Maandalizi ya mwalimu

• Soma Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 15-16

• Tafuta michoro yenye vitenzi

Utaratibu wa ujifunzaji na ufunzaji

• Tanguliza kipindi kwa kuwauliza wanafunzi baadhi ya vitendo wanavyofanya.

• Waambie watazame michoro katika kitabu cha wanafunzi wakiwa

wawiliwawili.

• Waongoze kujadili vitendo vya watu kwenye michoro. Wanaweza kujibu:

Nyanya ameketi. Msichana anaandika. Mvulana amesimama. Baba anasoma

gazeti. Mama anapika chakula.

• Waeleze kuwa maneno ya vitendo kama ameketi, anaandika, amesimama,

anasoma, anapika ni vitenzi.

Kimeidhinishwa na KICD

• Waongoze wanafunzi katika kutambua vitenzi katika sentensi za zoezi la,

ukurasa wa 16. Watambue vitenzi vifuatavyo:

1. anaandika

2. alifagia

3. amesimama

4. anafyeka

5. analilia

6. ameinjika

• Waambie waandike vitenzi hivyo kwenye madaari yao.

Hitimisho: hitimisha kipindi kwa kuwapa wanafunzi kazi ya ziada ya kuandika vitenzi

kumi kwenye tarakilishi.

Kipindi cha 2

Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 16-17

Matokeo maalumu yanayotarajiwa

Kukia mwisho wa kipindi, mwanafunzi aweze:

1. Kutambua vitenzi kutoka kwa maneno mengine.

2. Kutunga sentensi sahihi akitumia vitenzi.

Shughuli za ujifunzaji na ufunzaji

• Mwanafunzi atunge sentensi sahihi akitumia vitenzi.

• Wanafunzi watambue vitenzi kati ya maneno waliyopewa.

• Wanafunzi wapige taipu vitenzi kwenye tarakilishi na kuvisambaza kupitia

mtandao wa intaneti.

Nyenzo

• Kadi za maneno yenye vitenzi

• Kitabu cha Mwanafunzi

• Tarakilishi

• Kadi

Maandalizi ya mwalimu

• Soma Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 16-17

• Andaa kadi za vitenzi

• Tafuta tarakilishi

Utaratibu wa ujifunzaji na ufunzaji

• Tanguliza kipindi kwa kuwatolea kadi za vitenzi ili wasome wakiwa

wawiliwawili.

• Waongoze wanafunzi katika kusoma maneno yaliyo kwenye kadi wakiwa

wawiliwawili.

Kimeidhinishwa na KICD

• Waongoze kutambua vitenzi kati ya maneno waliyosoma kwenye kadi.

• Waelekeze katika kutunga sentensi fupi wakitumia vitenzi walivyotambua.

• Waongoze katika kutunga sentensi wakitumia vitenzi vilivyo katika kitabu cha

wanafunzi.

• Washirikishe wanafunzi katika kupiga taipu sentensi walizotunga kwenye

tarakilishi kwa zamu.

• Waelekeze wanafunzi katika kusambaza sentensi walizotunga kwenye

mtandao wa intaneti.

• Waambie wajaze mapengo katika sentensi zilizo katika Kitabu cha

Mwanafunzi, ukurasa wa 17 kwa kuchagua jibu sahihi.

• Wagawe wanafunzi katika vikundi vya wanafunzi wannewanne ili washiriki

katika kuigiza vitenzi vinavyohusiana na nyumbani. Majibu ya zoezi la 2,

ukurasa wa 17

1. alipika

2. amesuka

3. ametaga

4. alijenga

5. alifua

6. ameoka

Hitimisho: hitimisha kipindi kwa kuwauliza wanafunzi kutaja kikundi kilichoigiza

vyema. Unaweza ukawatuza wanafunzi kwa kuwapigia mako au kwa zawadi.

Vivumishi

Kipindi cha 1

Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa17-18

Matokeo maalumu yanayotarajiwa

Kukia mwisho wa kipindi, mwanafunzi aweze:

1. Kueleza maana ya kivumishi ili kukitofautisha na aina nyingine za maneno.

2. Kutambua vivumishi katika kundi la maneno na sentensi.

3. Kutumia vivumishi kutunga sentensi sahihi.

4. Kuandika aya fupi akieleza kuhusu mchoro kwa kutumia vivumishi sahihi.

Shughuli za ujifunzaji na ufunzaji

• Wanafunzi wajadili vivumishi ni nini.

• Mwanafunzi atambue vivumishi katika sentensi na kifungu.

• Wanafunzi waandike aya fupi wakitumia vivumishi.

Kimeidhinishwa na KICD

Nyenzo

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 17-18

• Michoro

• Vifaa halisi: chaki, kalamu, kitabu n.k.

Maandalizi ya mwalimu

• Soma Kitabu cha Mwanafunzi

kabla ya kipindi.

• Tafuta michoro ya vivumishi.

Utaratibu wa ujifunzaji na ufunzaji

• Tanguliza kipindi kwa kuwauliza wanafunzi iwapo wewe ni mrefu au mfupi.

Waulize kuhusu rangi ya vifaa vya darasani kama: ubao, kuta, meza na vitabu.

• Waongoze wanafunzi katika kutazama michoro iliyo kwenye Kitabu cha

Mwanafunzi, ukurasa wa 17-18 wakiwa wawiliwawili. Wanafunzi wawaambie

wenzao wanachoona kwenye michoro husika.

• Waulize michoro hiyo ina sifa gani? Wanafunzi watoe majibu kama vile:

(a) Msichana huyu ni mrefu.

(b) Mvulana huyu ni mfupi.

(d) Paka huyu ni mweupe.

(e) Huo ni mpira mweusi.

(f) Mkoba huu ni mwepesi.

• Waelekeze katika kufahamu kuwa maneno kama mweupe, mweusi,

chekundu, mwepesi, mfupi na mrefu ni vivumishi. Vivumishi hueleza sifa

kuhusu nomino au kiwakilishi cha nomino.

• Waongoze wanafunzi katika kutambua vivumishi katika sentensi zilizo

kwenye Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 18.

Majibu

Zoezi la 1, ukurasa wa 18

1. kizuri

2. jeusi

3. nyepesi

4. kubwa

5. ndefu

Hitimisho: Kamilisha kipindi kwa kuwaambia wanafunzi kuwa wakienda nyumbani

watazame na waandike nyumba yao ina sifa gani. Waambie waeleze vitu vilivyo

nyumbani kwao vina sifa gani.

Kimeidhinishwa na KICD

Kipindi cha 2

Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 19-20

Matokeo maalumu yanayotarajiwa

Kukia mwisho wa kipindi, mwanafunzi aweze:

1. Kutambua vivumishi katika kundi la maneno na sentensi.

2. Kutumia vivumishi ipasavyo katika sentensi na kifungu.

Shughuli za ujifunzaji na ufunzaji

• Wanafunzi watambue vivumishi katika kundi la maneno.

• Wanafunzi watunge sentensi sahihi wakitumia vivumishi.

• Wanafunzi waandike kifungu kifupi wakitumia vivumishi ifaavyo.

Nyenzo

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 19-20

• Mti maneno

Maandalizi ya mwalimu

• Soma Kitabu cha Mwanafunzi kabla ya kipindi.

• Tafuta michoro mwafaka ya vivumishi.

Utaratibu wa ujifunzaji na ufunzaji

• Tanguliza kipindi kwa kuwauliza wanafunzi iwapo darasa lao ni kubwa au

dogo. Kubali majibu yoyote ya wanafunzi mradi yawe sahihi.

• Waelekeze katika kusoma maneno yaliyo kwenye mti maneno katika Kitabu

cha Mwanafunzi, ukurasa wa 19 wakiwa watatuwatatu.

• Waongoze kutambua vivumishi kwenye mti maneno huo. Wanaweza

kutambua vivumishi kama vile: kikubwa, mzuri, mifupi, vibaya, nyekundu,

kirefu na chembamba.

Washirikishe wanafunzi katika kutunga sentensi wakitumia vivumishi walivyopewa

katika Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 19. Pia, wape fursa ya kushiriki katika

shughuli ya kikundi inayohusu kwelezana maana ya vivumishi.

• Waambie watazame mchoro ulio katika Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa

wa 20. Waulize wanachoona katika mchoro huo. Wanaweza kusema: kijana

aliyevaa suti nzuri. Amevaa shati lenye mauamaua na tai nyeusi. Ana viatu

vyeusi. Amevaa miwani. Ana bahasha kwenye mkono wake wa kulia na mkono

wa kushoto ameshika rununu.

Hitimisha kipindi kwa kuwapa wanafunzi kazi mradi. Waambie wakiwa nyumbani

waulize mzazi au mlezi maswali yaliyo kwenye Kitabu cha Mwanafunzi. Tathmini kazi

hiyo baadaye. Wanaweza kujibu: jiko jeusi, meza ndogo, kinu kirefu, vitabu vizuri na

mbwa mkali.

Kimeidhinishwa na KICD

Sehemu hii inalenga kumpa mwanafunzi uwezo wa:

1. Kutumia aina mbalimbali za maamkuzi na maagano katika mawasiliano.

2. Kutumia kamusi ipasavyo kutafuta maana za maneno ili kukuza msamiati wake.

3. Kuandika insha ya masimulizi akizingatia mada, ujumbe, mtindo na muundo

ufaao.

4. Kutumia viwakilishi ipasavyo katika sentensi.

5. Kutumia vielezi ipasavyo katika sentensi.

Umilisi wa kimsingi unaokuzwa

(a) Mawasiliano na ushirikiano

Umilisi huu unakuzwa kupitia wanafunzi kushirikiana katika maigizo ya

maamkuzi na maagano wakiwa darasani au nyumbani.

(b) Ujuzi wa kidijitali

Huu unakuzwa kupitia matumizi ya vifaa vya kidijitali kama: tarakilishi, rekoda,

vinasasauti na runinga wakati wa kujifunza.

NIDHAMU MEZANI

Utangulizi

Nidhamu ni adabu, kuwa na heshima na ustaarabu. Nidhamu mezani ni kuwa na

adabu wakati wa kula chakula au kunywa vinywaji mbalimbali. Nidhamu mezani

inaonyesha kuwa mtu anafanya mambo yanayostahili wakati wa kiamshakinywa,

chamcha, chajio au wakati wowote ule. Kuna mambo ambayo yamekubaliwa na

mengine yamekatazwa ili kufanikisha nidhamu mezani. Kwa mfano, usiongee

unapokula, pakua kiasi cha chakula unachohitaji, unapotaka kupewa kifaa mezani,

itisha kifaa hicho kutoka kwa aliye karibu nacho.

Sehemu ya nidhamu mezani imeshughulikiwa katika mada ndogo tano. Mada hizo

ni: maamkuzi na maagano, matumizi ya kamusi, kuandika insha ya masimulizi na

saru kuhusu viwakilishi na vielezi.

Kimeidhinishwa na KICD

(ch) Kujiamini

Kupitia kutumia maamkuzi na maagano ipasavyo, wanafunzi watakuwa na

ujasiri wa kuzungumza na watu kwa kuanza na kuwaamkua kwanza.

Uhusiano na masuala mtambuko

(a) Elimu ya amani

Wanafunzi wanajifunza kuishi na wenzao nyumbani na hata kutangamana kwa

amani kwa kusalimiana na kuagana ipasavyo.

(b) Umoja wa kijamii

Huu unakuzwa wanafunzi wanapotumia maamkuzi na maagano ipasavyo.

Uhusiano na maadili

(a) Heshima upendo na umoja ni maadili yanayokuzwa na kuimarishwa kupitia

maamkuzi na maagano sahihi.

Uhusiano na masomo mengine

Somo kuhusu nidhamu mezani linaingiliana na masomo mengine kama vile English

na Indigenous Languages kwa kuwa masomo haya yana sehemu zinazofunza kuhusu

maamkuzi.

Shughuli za huduma za kijamii zinazochangia ujifunzaji.

Wanafunzi wahamasishane kuhusu jinsi ya kuamkuana, kuagana na umuhimu wa

maamkuzi na maagano.

Utangulizi

• Waelekeze wanafunzi kutazama picha katika Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa

wa 21.Tena mwanafunzi mmoja asimame mbele ya darasa na awaambie

wenzake ameona nini katika picha hiyo.

• Waongoze wanafunzi kueleza watu walioona kwenye picha hiyo wanafanya

nini.Wanafunzi wanaweza kutoa majibu kama vile: wanakunywa chai au

wanakula mkate.

• Wakirishe wanafunzi kwa kuwauliza wanakiria familia hiyo inakula na

kunywa saa ngapi? Waambie wathibitishe kutoka kwa picha.

Jinsi ya kuwashughulikia wanafunzi wenye mahitaji maalumu

Wanafunzi walio na changamoto au udhaifu wa viungo vya mwili wanaweza kupewa

vifaa vya kidijitali vya kisasa ambavyo vinaweza kushughulikia mahitaji yao. Pia,

wanafunzi kama hawa wanaweza kuongezewa muda wakati wa kufanya shughuli au

kupewa shughuli mbadala.

Kimeidhinishwa na KICD

Wanafunzi walio na ndaro ya kusikia wanaweza kushauriwa waketi karibu na mwalimu.

Inapendekezwa mwalimu atumie lugha ya ishara inapobidi ili kuwasiliana na wanafunzi

wenye upungufu wa kusikia. Hata hivyo, lugha ishara itumiwe kwa uangalifu ili

isiwapotoshe wanafunzi. Vilevile unapotumia nyenzo, unashauriwa utumie vifaa halisi

ambavyo wanafunzi wanavielewa.

Kuna wanafunzi walio na changamoto ya kuona. Kuna wale ambao wana uwezo

wa kuona kiasi na kuna wale wasioona kabisa. Wale ambao wana uwezo wa kuona

kiasi, wanaweza kuhimizwa kukaa karibu na ubao ama mbali na ubao kutegemea

changamoto yake. Unashauriwa kuepuka nyenzo ambazo zinatatiza uwezo wa

wanafunzi wa kuona. Unaweza ukapendekeza kwa wazazi wa watoto walio na uwezo

wa kuona kiasi, wawapeleke kwa daktari wa macho ili wapimwe. Daktari anaweza

kushauri wavae miwani. Kwa wanafunzi wasioona kabisa, inapendekezwa wawe na

breli Wanafunzi hawa waongezewe muda zaidi wa kufanya shughuli darasani. Katika

tathmini kuwe na ukadiriaji unaozingatia mahitaji maalumu ya mwanafunzi.

Kuna wanafunzi mahiri darasani ambao wana kasi ya kufanya shughuli au zoezi kwa

upesi kuliko wengine. Hawa pia wanahitajika kushughulikiwa. Wanafunzi hawa huelewa

dhana, mada au jambo kwa haraka. Wanafunzi hawa wanapaswa kupewa shughuli za

ziada. Hakikisha una kazi ya ziada katika kila kipindi ili kuwashughulikia walio hodari

zaidi darasani. Wanafunzi hawa huhitaji kupewa shughuli ambazo ni pevu kuliko

wengine. Mwalimu awahimize kutia bidii kwa kuwapa kazi ya ziada. Mwalimu

anapaswa kutambua talanta za wanafunzi wake darasani. Waongoze kukuza talanta

zao ili wafanikiwe maishani.

Kusikiliza na kuzungumza

Maamkuzi na maagano

Kipindi cha 1

Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 22-23

Matokeo maalumu yanayotarajiwa

Kukia mwisho wa kipindi, mwanafunzi aweze:

1. Kutambua aina za maamkuzi na maagano katika mawasiliano.

2. Kutumia maamkuzi na maagano katika miktadha mbalimbali.

Shughuli za ujifunzaji na ufunzaji

• Wanafunzi wasome maamkuzi na maagano.

Kimeidhinishwa na KICD

• Wanafunzi wajibu maamkuzi na maagano.

• Mwalimu awaelekeze wanafunzi kutambua maamkuzi kwenye vifaa vya

kidijitali.

• Mwalimu awashirikishe wanafunzi katika mjadala kuhusu maamkuzi na

maagano.

• Wanafunzi watazame, wazungumze na wajibu maamkuzi.

Nyenzo

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 22

• Michoro ya maamkuzi na maagano mbalimbali

• Picha

• Video ya maamkuzi

• Rununu au tarakilishi

• Kanda za sauti

• Kinasasauti

Maandalizi ya mwalimu

• Soma Kitabu cha Mwanafunzi.

• Tafuta vifaa vya kidijitali kama: rununu au tarakirishi.

• Rekodi maamkuzi na maagano.

Utaratibu wa ujifunzaji na ufunzaji

• Tanguliza kipindi kwa kuwaamkua wanafunzi darasani. unaweza ukawaambia

wanafunzi: Hamjambo? Wanafunzi nao wajibu: Hatujambo.

• Waelekeze wanafunzi katika kusoma maamkuzi kwenye Kitabu cha

Mwanafunzi, ukurasa wa 22.

• Waonyeshe video ya watu wakiamkuana katika miktadha mbalimbali kama:

nyumbani, shuleni au hospitalini.

• Washirikishe katika kuigiza maamkuzi hayo wakiwa wawiliwawili darasani.

• Waongoze katika kuamkuana na kuagana kulingana na nyakati na miktadha

mbalimbali. Kwa mfano: makiwa, alamsiki, habari ya asubuhi? Habari ya

jioni? Umeamkaje? Umelalaje?

• Wanafunzi waigize kuamkuana kulingana na umri. Kwa mfano: Shikamoo?

Marahaba.

• Waelekeze wanafunzi katika kuambatanisha maamkuzi na maagano pamoja

na majibu yake kwa kutumia tarakilishi.

Kimeidhinishwa na KICD

Majibu

Zoezi la 1, ukurasa wa 22-23

1. Tathmini majibu ya wanafunzi.

2. Habari yako raki?

3. Kwaheri.

4. (a) Shikamoo?__Marahaba

(b) Hamjambo?__Sijambo

(ch) Habari yako?__Njema

(d) U hali gani?__Nzuri/Njema

(e) Alamsiki?__Binuru

Hitimisha kipindi kwa kuwaambia wanafunzi wawaamkue wazazi au walezi wao

wakika nyumbani. Pia, waambie wawaage wazazi au walezi wao kutoka nyumbani

wakija shuleni. Mwisho, waambie wawaage wanafunzi wenzao kwa kuwaambia:

kwaheri nao wajibu: kwaheri ya kuonana.

Kipindi cha 2

Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 23-24

Matokeo maalumu yanayotarajiwa

Kukia mwisho wa kipindi, mwanafunzi aweze:

1. Kutumia maamkuzi na maagano katika mawasiliano ipasavyo.

2. Kueleza namna maamkuzi na maagano hutumika katika miktadha mbalimbali.

Shughuli za ujifunzaji na ufunzaji

• Kuamkuana.

• Kuagana.

• Kujadili maamkuzi na maagano.

• Kushiriki maamkuzi na maagano.

• Kutazama video ikionyesha watu wakiagana na kuamkuana.

Nyenzo

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 23-24

Kimeidhinishwa na KICD

• Michoro

• Video iliyo na maamkuzi na maagano

Utaratibu wa ujifunzaji na ufunzaji

• Unaweza kutanguliza kipindi kwa kumwita mwanafunzi mmoja aje mbele ya

darasa na kuwaamkua wenzake kisha awaage kabla ya kuketi.

• Wagawe wanafunzi katika vikundi vya wawiliwawili.

• Waelekeze katika kuigiza maamkuzi na maagano kwenye Kitabu cha

Mwanafunzi, ukurasa wa 23.

• Wateue wanafunzi wawili ili waje mbele ya darasa na kuwaambia wenzao

maamkuzi na maagizo waliyoigiza hutumika wakati gani.

• Waongoze kutazama video iliyo na maamkuzi na maagano. Waulize

wanafunzi walichosikia na kuona kwenye video. Waulize watu wanapoagana

wanatumia maneno gani. Wanaweza kutaja maneno kama: kwaheri, alamsiki

na makiwa.

• Wagawe wanafunzi katika vikundi vya watatuwatatu ili wajadili maagano

yaliyo kwenye Kitabu cha Mwanafunzi hutumika wakati gani. Wanaweza

kutoa majibu kama vile:

(a) Alamsiki- usiku

(b) Makiwa- wakati mtu amewa

(d) Lala unono- usiku

Hitimisha kwa kuwaambia wanafunzi wawaage wanafunzi wenzao wakitoka shuleni

wakienda nyumbani.

Kusoma

Ufahamu

Matumizi ya kamusi

Kipindi cha 1

Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 24-25

Matokeo maalumu yanayotarajiwa

Kukia mwisho wa kipindi, mwanafunzi aweze:

Kimeidhinishwa na KICD

1. Kueleza maana ya kamusi ili kuitofautisha na vitabu vingine.

2. Kutumia kamusi ipasavyo kutafuta maana za maneno

Shughuli za ujifunzaji na ufunzaji

• Wanafunzi kujadiliana maana na matumizi ya kamusi.

• Kutumia kamusi kutafuta maana za maneno.

• Kushirikiana kutafuta maana za maneno katika kamusi.

Nyenzo za ufunzaji na ujifunzaji

• Kamusi ya kawaida

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 24-25

Maandalizi ya mwalimu

• Kutafuta kamusi

Utaratibu wa ujifunzaji na ufunzaji

• Unaweza kutanguliza somo kwa kuja na kamusi darasani kisha uwaulize

wanafunzi umebeba nini.

• Waongoze wanafunzi katika kujadili kamusi ni nini. Waulize watoe kamusi

kwenye mikoba yao.

• Washirikishe wakiwa wawili wawili katika kusoma makala kuhusu matumizi

ya kamusi kwenye Kitabu cha Mwanafunzi.

• Waongoze katika kueleza kamusi ni kitabu cha aina gani.

• Washirikishe katika kujadili matumizi ya kamusi kama vile: kutafuta maana

ya maneno, kuonyesha aina za maneno na kuonyesha matumizi ya maneno

katika sentensi.

• Waambie wanafunzi wataje aina za maneno yanayopatikana kwenye

kamusi. Wanafunzi wataje: nomino, kivumishi, kiwakilishi, kitenzi, kielezi,

kiunganishi, kihisishi ama kihusishi.

• Unaweza kuhitimisha kipindi kwa kuwapa wanafunzi maneno ambayo

watatafuta maana yake kwenye kamusi.

• Wape maneno yafuatayo:

i. Nidhamu

ii. Kamusi

iii. Alamsiki

iv. Shikamoo

v. Maamkuzi

vi. Kwaheri

Kimeidhinishwa na KICD

Kipindi cha 2

Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 25-26

Matokeo maalumu yanayotarajiwa

Kukia mwisho wa kipindi, mwanafunzi aweze:

1. Kutumia kamusi ipasavyo kutafuta maana za maneno.

2. Kupanga maneno namna yanavyotokea kwenye kamusi.

3. Kutumia mtandao kusikiliza na kusoma maana za maneno.

Shughuli za ujifunzaji na ufunzaji

• Kusoma maneno na maana yake kwenye kamusi.

• Kupanga maneno jinsi yanavyofuatana katika kamusi.

• Kutafuta maana ya maneno kwenye kamusi ya mtandao.

Nyenzo za ufunzaji

• Kamusi ya kawaida

• Tarakilishi, tabuleti au rununu

• Kamusi ya mtandao

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 25-26

• Mchoro wa kamusi

Maandalizi ya mwalimu

• Tafuta kamusi ya kawaida.

• Tafuta tarakilishi, tabuleti au rununu.

• Soma Kitabu cha Mwanafunzi kabla ya kipindi.

Utaratibu wa ujifunzaji na ufunzaji

• Unaweza kutanguliza kipindi kwa kuwaambia wanafunzi waeleze maana

ya maneno uliyowapa waangalie kwenye kamusi katika kipindi kilichopita

kuhusu kamusi. Wanafunzi wawaeleze wenzao darasani kwa kuzungumza.

• Waelekeze wanafunzi katika kutazama ukurasa wa kamusi katika Kitabu cha

Mwanafunzi, ukurasa wa 25.

• Wanafunzi washirikiane wakiwa wawiliwawili katika kusoma maneno yaliyo

kwenye ukurasa huo.

• Waelekeze wanafunzi katika kusoma maelezo ya maneno yaliyo kwenye

ukurasa wa kamusi hiyo.

Kimeidhinishwa na KICD

• Waambie watazame picha iliyo kwenye ukurasa wa kamusi hiyo. Waongoze

kueleza inahusu nini na iwapo imechorwa vizuri.

• Waambie wanafunzi wasimuliane kuhusu namna ya kula kwa nidhamu.

• Waelekeze katika kuandika yale waliyowasimulia wenzao. Hiyo ni insha ya

masimulizi.

• Unaweza kuhitimisha kwa kuwaambia wanafunzi wasimuliwe kisa fulani

nyumbani na mzazi au mlezi kisha wawasimulie wenzao darasani. Hatimaye,

waandike masimulizi hayo kwenye daari

Kuandika

Insha ya masimulizi

Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 27-29

Kipindi cha 1

Matokeo maalumu yanayotarajiwa

Kukia mwisho wa kipindi, mwanafunzi aweze:

1. Kutambua insha ya masimulizi kwa kuzingatia muundo.

2. Kuandika insha ya masimulizi akizingatia ujumbe, mada, mtindo na muundo

ufaao.

Shughuli za ujifunzaji na ufunzaji

• Kusoma masimulizi.

• Kueleza masimulizi.

• Kutambua insha ya masimulizi kwa kuzingatia muundo.

• Kuandika insha ya masimulizi.

• Kusikiliza maelezo ya insha ya masimulizi.

• Kuandika vidokezo vya insha ya masimulizi.

Nyenzo

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 27

• Insha za masimulizi

• Tarakilishi

• Kanda za sauti kuhusu insha ya masimulizi

• Michoro

Kimeidhinishwa na KICD

Maandalizi ya mwalimu

• Soma Kitabu cha Mwanafunzi kabla ya kipindi.

• Tafuta mifano ya insha za masimulizi.

• Uwe na tarakilishi.

• Andaa kanda ya sauti kuhusu insha ya masimulizi.

Utaratibu wa ujifunzaji na ufunzaji

• Tanguliza kipindi kwa kuwaambia wanafunzi watazame picha iliyo katika

Kitabu cha Mwanafunzi kisha waambiane wanachoona wakiwa katika vikundi

vya wawiliwawili.

• Waongoze kujadiliana kuhusu wanachoona kwenye picha kisha waandike

walichoambiana ndani ya madaari yao

• Waulize wanafunzi waeleze jinsi wanavyoshiriki chakula cha jioni nyumbani

kwao. Wanafunzi watoe masimulizi hayo wakiwa wawiliwawili. Mmoja aende

mbele ya darasa na asimulie wengine wakisikiliza.

Kipindi cha 2

Matokeo maalumu yanayotarajiwa

Kukia mwisho wa kipindi, mwanafunzi aweze:

1. Kujua jinsi ya kuandika insha ya masimulizi.

2. Kuandika insha ya masimulizi akizingatia ujumbe, mada, mtindo na muundo

ufaao.

3. Kuwasomea wenzake insha yake ya masimulizi.

4. Kuandika insha ya masimulizi kwenye tarakilishi.

5. Kuhifadhi insha ya masimulizi kwenye tarakilishi.

6. Kusambaza insha aliyoandika kupitia mtandao wa intaneti.

Shughuli za ujifunzaji na ufunzaji

• Kusoma masimulizi.

• Kueleza masimulizi.

• Kutambua insha ya masimulizi kwa kuzingatia muundo.

• Kuandika insha ya masimulizi.

• Kusikiliza maelezo ya insha ya masimulizi.

• Kuandika vidokezo vya insha ya masimulizi.

Kimeidhinishwa na KICD

Nyenzo

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 28-29

• Insha za masimulizi

• Tarakilishi

• Kanda za sauti kuhusu insha ya masimulizi

Maandalizi ya mwalimu

• Soma Kitabu cha Mwanafunzi kabla ya kipindi.

• Tafuta mifano ya insha za masimulizi.

• Uwe na tarakilishi.

• Andaa kanda ya sauti kuhusu jinsi ya kuandika insha ya masimulizi.

Utaratibu wa ujifunzaji na ufunzaji

• Tanguliza kipindi kwa kuwagawa wanafunzi katika vikundi vya wawiliwawili

ili wasome mfano wa insha ya masimulizi kwenye Kitabu cha Mwanafunzi,

ukurasa wa 28.

• Waombe wanafunzi kuambiana masimulizi waliyosoma yanahusu nini.

• Wape wanafunzi fursa ya kuandika kwenye madaari yao kuhusu jinsi

wanavyoshiriki chakula cha jioni.

• Washirikishe wanafunzi katika kusikiliza maelezo kuhusu insha ya masimulizi

kwa kutumia kanda ya sauti. Maelezo ya insha ya masimulizi yazingatie

yafuatayo:

Maana ya insha ya masimulizi

Kusimulia ni kutoa habari au maelezo kuhusu jambo au tukio fulani. Insha ya

masimulizi ni insha inayoeleza namna tukio, jambo ama kisa kilivyotokea. Kisa

kinaweza kuwa cha ukweli au cha kubuni. Hata kama kisa ni cha ukweli, ni

muhimu kiwe na ubunifu ili kimvutie msomaji.

Insha ya masimulizi huwa na muundo ufuatao:

i. Kichwa- hutokana na mada. Kichwa kiwe chenye mvuto na kiwe na maneno

machache aghalabu yasiyopita sita. Kichwa huandikwa kwa heru kubwa na

kupigiwa mstari.

ii. Utangulizi - hueleza kisa kinahusu nini. Utangulizi huandikwa kwa njia ya

kumvutia msomaji kuendelea kusoma kisa. Wahusika wakuu hutajwa.

iii. Mwili - katika sehemu hii kisa huelezwa vizuri na kwa mpangilio mwafaka.

Lugha inayoeleweka, rahisi na yenye mvuto hutumiwa. Wahusika hutengana

katika mandhari iliyoelezwa vizuri. Tamathali za usemi hutumiwa.

iv. Hitimisho - msimulizi hutoa muhtasari wa kisa katika aya ya mwisho.

Hitimisho linaweza kutoa funzo fulani kwa msomaji.

Kimeidhinishwa na KICD

• Waulize wanafunzi wamesikiliza nini kwenye kanda uliyowafungulia.

Wanafunzi watoe hoja za insha ya masimulizi kwa muhtasari.

• Gawa wanafunzi katika vikundi vya wanafunzi watatuwatatu kisha uwaelekeze

katika kusoma vidokezo kumi vilivyoorodheshwa kwenye Kitabu cha

Mwanafunzi, ukurasa wa 29.

• Waambie wapange vidokezo hivyo kumi kwa utaratibu mwafaka.

• Agiza kila mwanafunzi aandike insha ya masimulizi kuhusu jinsi ya kuwa na

adabu mezani kutokana na vidokezo kumi alivyopanga ipasavyo.

• Teua mwanafunzi mmoja mmoja ili aje mbele ya wanafunzi wengine darasani

na awasomee insha ya masimulizi aliyoandika.

• Waambie wanafunzi waandike insha zao kwenye tarakilishi na wazihifadhi

humo.

• Waelekeze wanafunzi katika kusambaza insha ya masimulizi waliyoandika

kwenye mtandao wa intaneti kwa wenzao na wakutumie nakala.

• Hitimisha kipindi kwa kuwaambia wanafunzi waandike insha ya masimulizi

kuhusu tukio lililotendeka nyumbani kwao wakiwa nyumbani.

Saru

Aina za maneno

Viwakilishi

Kipindi cha 1

Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 30

Matokeo maalumu yanayotarajiwa

Kukia mwisho wa kipindi, mwanafunzi aweze:

1. Kueleza maana ya kiwakilishi ili kukibainisha ipasavyo.

2. Kutambua viwakilishi katika kundi la maneno na sentensi.

3. Kutumia viwakilishi ipasavyo katika sentensi.

Shughuli za ujifunzaji na ufunzaji

• Kutambua viwakilishi katika kundi la maneno na sentensi.

• Kueleza viwakilishi ni nini.

• Kutunga sentensi akitumia viwakilishi.

Kimeidhinishwa na KICD

Nyenzo

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 30

• Tarakilishi

• Chati

Maandalizi ya mwalimu

• Soma Kitabu cha Mwanafunzi kabla ya kipindi.

• Andaa chati ya sentensi zenye viwakilishi.

• Andaa tarakilishi za kutumika darasani.

Utaratibu wa ujifunzaji na ufunzaji

• Unaweza kutanguliza kipindi hiki kwa kuwaambia wanafunzi wataje majina

yao kisha watunge sentensi wakitumia majina hayo.

• Waelekeze wanafunzi kusoma sentensi zilizo kwenye Kitabu cha Mwanafunzi,

ukurasa wa 30.

• Waongoze wanafunzi katika kutambua viwakilishi katika sentensi

walizosoma.

• Waeleze maneno yaliyokolezwa rangi kwenye sentensi hizo yanatumika

badala ya nomino. Waulize iwapo wanajua maneno hayo huitwaje.

• Waelekeze katika kutumia maneno mengine badala ya yale yaliyokolezwa

rangi.

Kipindi cha 2

• Tanguliza kipindi kwa kuwagawa wanafunzi katika vikundi vya wawiliwawili

ili wasome maneno yaliyo kwenye mti maneno.

• Waambie waandike viwakilishi vyote vilivyo kwenye mti maneno huo.

• Waambie wanafunzi watunge sentensi sahihi wakitumia viwakilishi

walivyoandika hapo juu. Hakikisha kuwa wanafunzi wanatunga sentensi

sahihi.

• Washirikishe katika kutunga sentensi wakitumia viwakilishi walivyotambua.

• Waelekeze katika kupiga taipu na kuhifadhi sentensi walizotunga kwenye

tarakilishi.

• Waambie wasambaze sentensi hizo kwenye mtandao kwa wanafunzi wenzao.

Kimeidhinishwa na KICD

Majibu

Zoezi la 2, ukurasa wa 31

1. Sisi

2. Wewe

3. Ye y e

4. Wao

5. ki

6. a

7. li

• Unaweza kuhitimisha mada hii kwa kuwapa wanafunzi sentensi zenye

nomino na wazigeuze ziwe na viwakilishi. Wape wanafunzi zoezi hili:

Tumia kiwakilishi mwafaka badala ya nomino katika sentensi zifuatazo

1. Kiti kimevunjika.

2. Verisa anasoma kwa bidii.

3. Wanafunzi wataka kesho.

4. Watoto hula kwa adabu.

5. Chungu kitaletwa kesho.

Vielezi

Kipindi cha 1

Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 32-33

Matokeo maalumu yanayotarajiwa

Kukia mwisho mwa kipindi, mwanafunzi aweze:

1. Kueleza maana ya kielezi ili kukibainisha.

2. Kutambua vielezi katika kundi la maneno na sentensi.

3. Kutumia vielezi ipasavyo katika mawasiliano.

4. Kuonea fahari matumizi ya vielezi.

Shughuli za ujifunzaji na ufunzaji

• Kueleza maana ya kielezi.

• Kutambua vielezi katika sentensi.

• Kutunga sentensi akitumia vielezi.

• Kujaza mapengo wakitumia vielezi mwafaka.

Nyenzo

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 32-33

• Michoro

Kimeidhinishwa na KICD

• Chati ya vielezi

• Video ya watu wakifanya vitendo kwa namna tofauti

Maandalizi ya mwalimu

• Soma Kitabu cha Mwanafunzi kabla ya kipindi.

• Tafuta video ya watu wakifanya vitendo kwa namna tofauti.

• Andaa michoro ya kufafanua vielezi.

• Andaa chati yenye vielezi.

Utaratibu wa ujifunzaji na ufunzaji

• Unaweza kutanguliza kipindi kwa kuingia darasani polepole. Waulize

wanafunzi umeingia darasani kwa namna gani. Wanafunzi wanaweza kusema

polepole au kimya. Kubali jawabu lolote sahihi.

• Waambie wanafunzi watazame picha zilizo kwenye Kitabu cha Mwanafunzi,

ukurasa wa 32 wakiwa wawiliwawili. Mwanafunzi amwambie mwenzake

namna swara anavyokimbia na kobe anavyotembea. Wanaweza kusema:

swara anakimbia haraka, mbio, kasi au sana. Kobe anatembea polepole.

• Waulize namna vitabu vimepangwa na namna meza imepangwa.

• Waambie wanafunzi kuwa: vizuri, vibaya, mno, polepole na haraka ni

vielezi. Waeleze kuwa vielezi ni maneno yanayotoa habari kuhusu vitenzi,

vivumishi ama vielezi vingine.

• Waelekeze wanafunzi kusoma vilelezi kwenye chati utakayokuwa

umetayarisha na kuingia nayo darasani. Wape nafasi ya kutunga sentensi

wakitumia vielezi hivyo. Vielezi hivi viwe: jana, sana, haraka, jikoni, vizuri.

• Waongoze wanafunzi kujaza mapengo kwenye sentensi katika Kitabu cha

Mwanafunzi, ukurasa wa 33 wakitumia vielezi mwafaka.

Majibu

Zoezi la 1, ukurasa wa 33

1. vizuri

2. sebuleni

3. haraka

4. jikoni

5. kisheria

• Waonyeshe wanafunzi video ya watu wakifanya vitendo kwa namna tofauti

na mahali mbalimbali. Video hii inaweza kuwa ya watu: kulima shambani,

kutembea polepole, kukimbia kasi au kula taratibu.

• Waelekeze katika kutunga sentensi wakitumia vielezi walivyotambua.

Kimeidhinishwa na KICD

• Hitimisha kwa kuwapa zoezi au shughuli katika Kitabu cha Mwanafunzi,

ukurasa wa 33. Baadaye pitia kazi yao na uhakiki majibu yao.

Kipindi cha 2

Matokeo maalumu yanayotarajiwa

Kukia mwisho wa kipindi, mwanafunzi aweze:

1. Kutambua vielezi katika kundi la maneno na sentensi.

2. Kutumia vielezi ipasavyo katika mawasiliano.

Shughuli za ujifunzaji na ufunzaji

• Kuandika vielezi.

• Kutambua vielezi kwenye kapu maneno.

• Kusoma sentensi zenye vielezi.

• Kutunga sentensi zilizo na vielezi.

Nyenzo

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 34-35

• Kapu maneno

• Tarakilishi

Maandalizi ya mwalimu

• Soma Kitabu cha Mwanafunzi kabla ya kipindi ili kujiandaa ipasavyo.

Utaratibu wa ujifunzaji na ufunzaji

• Tanguliza somo kwa kuwaelekeza wanafunzi wakiwa wawiliwawili, kusoma

maneno yaliyo kwenye kapu maneno katika Kitabu cha Mwanafunzi.

• Waongoze kutambua vielezi kwenye kapu la maneno na uwaambie waandike

vielezi hivyo kwenye daari.

• Waelekeze katika kutunga sentensi wakitumia vielezi walivyotambua na

kuandika katika daari.

• Teua mwanafunzi mmoja asimame mbele ya wanafunzi darasani. Mwambie

awasomee wanafunzi wenzake darasani. Wanafunzi watathmini sentensi hizo,

wanaweza kusema ni sahihi, si sahihi ama kurekebishana.

• Washirikishe wanafunzi katika kuigiza vitendo vya zoezi la 3. Wanafunzi

waigize vitendo hivi darasani wanafunzi wengine wakitazama.

• Washirikishe wanafunzi katika kutambua vielezi katika sentensi.

Kimeidhinishwa na KICD

Majibu

Zoezi la 2, ukurasa wa 34

1. sana

2. jana

3. taratibu

4. polepole

5. vizuri

6. harakaharaka

• Hitimisha kipindi hiki kwa kuwapa wanafunzi kazi mradi. Kazi mradi

inahusu kutazama vitendo vya wazazi au walezi wao nyumbani wakati

wa kula chajio kisha kueleza wazazi au walezi wao wanafanyaje vitendo

mbalimbali.

Kimeidhinishwa na KICD

Nyenzo

Hakikisha umeandaa nyenzo mwafaka ili kufanikisha shughuli ya ufunzaji na ujifunzaji

wa mada ya mavazi. Unaweza kutumia nyenzo zifuatazo:

• Vifaa halisi: sare, shati, blauzi, kaptura na sweta.

• Vyombo vya kidijitali: tarakilishi, vipakatalishi, tabuleti, rununu na projekta

• Kinasasauti

• Redio

• Mtandao

• Picha

• Michoro

• Chati

• Kadi maneno

• Video

• Kamusi

• Mgeni mwalikwa

• Miti maneno

MAVAZI

Utangulizi

Vazi ni kitu kinachovaliwa mwilini. Mavazi huvaliwa ili kufunika mwili wa binadamu.

Mavazi hutumiwa kujikinga kutokana na baridi, joto au mvua. Mavazi yanaweza

kutumiwa kuonyesha mtu yuko katika kundi fulani katika jamii. Kwa mfano, wanaovaa

kilemba hujitambulisha na dini fulani. Jezi huvaliwa na timu ya mpira kujitambulisha.

Kuna mavazi ya aina mbalimbali kama vile: kaptura, boshori, kizibao, njuti na sidiria.

Kuna mavazi yanayovaliwa na wanawake na kuna yale ambayo huvaliwa na wanaume.

Mavazi huvaliwa kutegemea hali ya mazingira. Mavazi mepesi kama fulana huvaliwa

wakati wa joto ilhali mavazi mazito kama sweta huvaliwa wakati wa baridi.

Sehemu ya mavazi imeshughulikiwa katika mada sita. Mada hizo ni: matamshi bora

(vitendawili), kusoma kwa ufahamu, kuandika kwa kutumia tarakilishi, viunganishi,

vihusishi na vihisishi.

Mada hii inalenga kumpa mwanafunzi uwezo wa:

1. Kutega na kutegua vitendawili ili kujenga matamshi bora.

2. Kusoma kifungu kuhusu mavazi kwa ufasaha ili kupata ujumbe uliolengwa.

3. Kuandika kuhusu mavazi kwa kutumia tarakilishi.

4. Kutumia viunganishi, vihusishi na vihisishi kwa njia sahihi katika mawasiliano.

Kimeidhinishwa na KICD

Umilisi wa kimsingi unaokuzwa

Mada ya mavazi inakuza umilisi wa kimsingi. Baadhi ya umilisi huo ni:

(a) Mawasiliano na ushirikiano

Wanafunzi wafanye mazoezi na shughuli mbalimbali kwa ushirikiano katika vikundi

kama kutega na kutegua vitendawili au kusoma makala kwa pamoja. Mijadala baina

ya wanafunzi kuhusu aina za mavazi na mavazi yepi huvaliwa na nani huimarisha

mawasiliano na kukuza ushirikiano. Mawasiliano yatatimizwa wanafunzi wakisambaza

habari kuhusu mavazi mbalimbali kwenye mitandao wakitumia vyombo vya kidijitali.

(b) Ujuzi wa kidijitali

Ujuzi wa kidijitali unanuia kumsaidia mwanafunzi kutumia vyombo vya kidijitali

kuwasiliana na kujifunza. Mwalimu anapaswa kushirikisha matumizi ya tarakilishi, video,

tabuleti, projekta, intaneti na tovuti mbalimbali ili mwanafunzi ajifunze aina za mavazi,

picha za mavazi, wakati na mahali panapovaliwa mavazi mbalimbali. Mwanafunzi pia

ataweza kutumia tarakilishi kuandika na kuhifadhi kazi yake kuhusu mavazi kwenye

faili.

(ch) Hamu ya Ujifunzaji

Umilisi huu utamsaidia mwanafunzi kuwa na kichocheo cha kutaka kujua mengi kuhusu

mavazi. Umilisi huu utampa mwanafunzi hamu ya kutega na kutegua vitendawili vipya

katika jamii yake. Pia, atafakari maswali ya ziada mavazi yanayovaliwa na wafanyakazi

mbalimbali kama: nesi, daktari, mekanika na wengine. Mwanafunzi anaweza kuwa na

hamu ya kutaka kutumia vyombo vya kidijitali ili atafute habari zaidi kuhusu mavazi

mbalimbali na asili ya mavazi hayo.

(d) Ubunifu

Umilisi huu unapaswa kukuzwa kupitia kuandika kuhusu mavazi kwa kutumia

tarakilishi, tabuleti au simu ya mkononi. Pia, ubunifu ukuzwe na kuimarishwa kupitia

kuunda vitendawili vipya kulingana na mazingira na kuvitega ili wanafunzi wenzake

wavitegue. Ubunifu utadhihirika mwanafunzi akifunga na kufungua tarakilishi.

(e) Kujiamini

Umilisi huu unakuzwa kupitia mwanafunzi kusimama mbele ya wanafunzi wenzake

darasani na kutega na kutegua vitendawili. Pia, kujiamini kunakuzwa kupitia mwanafunzi

kutambua aina za maneno kama: viunganishi, vihusishi na vihisishi.

(f) Kukiria kwa kina na kutatua changamoto

Umilisi huu unakuzwa kupitia kumpa mwanafunzi swali la kutafakari, kukiria na

kutafuta jawabu lake ambalo halimo kwenye matini. Kwa mfano: mavazi yana umuhimu

gani?

Kimeidhinishwa na KICD

Uhusiano na masuala mtambuko

(a) Kujitambua na kujithamini

Huku kunadhihirika kupitia kutega na kutegua vitendawili, kutunga sentensi na

kufungua tarakilishi kwa kufuata hatua zote zinazohitajika.

(b) Stadi za maisha

Zinakuzwa kupitia mwanafunzi kujieleza, kushiriki katika vikundi, kuchangia

mijadala na kutunza mavazi yake.

(ch) Uraia

Uraia unakuzwa kwa kufanya kazi pamoja na kuwaheshimu watu

(d) Elimu ya maendeleo endelevu

Kupitia ujuzi wa kutumia teknolojia ya kisasa hasa tarakilishi, wanafunzi

wanapata maarifa mengi mapya na wanaweza kuyatumia katika kuleta

maendeleo.

Uhusiano na maadili

• Heshima na adabu kupitia kuvaa mavazi yanayostahili.

• Ushirikiano kupitia kwa kazi za vikundi, mijadala darasani na kazi mradi

kuhusu mavazi.

• Uwajibikaji kupitia mwanafunzi kutunza na kuhifadhi vyombo vya kidijitali

kama tarakilishi.

Shughuli za huduma za kijamii

• Kushiriki katika kutunza mavazi.

• Kuwahamasisha wenzake nyumbani na shuleni kuhusu umuhimu wa kutumia

teknolojia kama tarakilishi.

• Kuwahimiza watu kutumia kanuni za kisaru ili kufaulisha mawasiliano.

• Kuwasaidia wasiojiweza katika jamii kwa mavazi.

Uhusiano na masomo mengine

Sehemu hii inaingiliana na masomo mengine kama vile:

1. Science and Technology Activities: inahimiza matumizi ya tarakilishi.

2. English Activities: vitendawili vinazofunzwa ili kukuza stadi ya kusikiliza na

kuzungumza. Stadi za kusoma na kuandika hufunzwa katika English Activities.

Saru, hasa viunganishi, vihusishi na vihisishi hufundishwa.

3. Indigenous Language Activities: vitendawili vinazofunzwa ili kukuza stadi ya

kusikiliza na kuzungumza.

Kimeidhinishwa na KICD

Jinsi ya Kuwashughulikia Wanafunzi Wenye Mahitaji Maalumu

Mada hii inahusu sehemu nne kuu. Kuna sehemu ya kusikiliza na kuzungumza,

kusoma, kuandika na saru. Kwa somo linalohusu kusoma na kusikiliza, hakikisha

kuwa wanafunzi wasio na uwezo wa kuona wamepata mashine za breli darasani ili

ziwasaidie katika kutambua maneno. Kwa wanafunzi wenye matatizo ya kusikia na

kuzungumza, unaweza kumwalika mfasiri wa lugha ishara ili awasaidie wanafunzi hao

katika kushiriki kwenye somo kikamilifu. Pia, unaweza ukatumia vifaa vya kiteknolojia

kama vile: projekta ili kuwaonyesha wanafunzi baadhi ya picha zinazohusu nyumbani

kutoka mtandaoni. Ili kuwahusisha wanafunzi wenye matatizo katika baadhi ya

viungo vyao vya mwili kama vile, miguu na mikono, hakikisha kuwa wakati wa

kuigiza wanafunzi hawa wameangaliwa ili wasijiumize au kuumizwa kwenye viungo

vilivyoathirika.

Utangulizi

• Waelekeze wanafunzi katika kutazama picha kwenye Kitabu cha Mwanafunzi,

ukurasa wa 36. Waongoze katika kutambua mavazi yaliyo kwenye picha.

Wanafunzi wajadili mavazi hayo huvaliwa na nani. Wanaweza kujibu kwa

kusema: blauzi huvaliwa na wanawake na shati huvaliwa na wanaume.

• Washirikishe wanafunzi katika kujadili mavazi wanayovaa. Wanaweza kutaja

mavazi kama vile: rinda, buibui, kizibao, blauzi, suti, shati, sweta, suruali,

kilemba, chupi,viatu, koti, tai na ndara. Kubali majibu yoyote mradi yawe ni

mavazi ya kiwango cha wanafunzi.

Kusikiliza na Kuzungumza

Matamshi bora: Vitendawili

Kipindi cha 1

Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 36-38

Matokeo maalumu yanayotarajiwa

Kukia mwisho wa kipindi, mwanafunzi aweze:

1. Kutambua vitendawili vyenye uradidi kwenye orodha.

2. Kutamka maneno yenye sauti radidi katika vitendawili lengwa.

3. Kutega na kutegua vitendawili vyenye sauti radidi ili kujenga matamshi bora.

Shughuli za ujifunzaji na ufunzaji

• Mwanafunzi atambue vitendawili vyenye uradidi kwenye orodha.

Kimeidhinishwa na KICD

• Mwanafunzi atamke maneno yenye sauti radidi katika vitendawili.

• Mwanafunzi atege na kutegua vitendawili.

Nyenzo

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 36

• Vifaa halisi: yai, mwavuli, kiatu na mshipi

• Rununu

• Tarakilishi

• Kanda ya sauti

• Michoro

Maandalizi ya mwalimu

• Soma Kitabu cha Mwanafunzi ili kujifahamisha na unayostahili kufunza

kuhusu vitendawili.

• Soma mwongozo wa mwalimu ili kupata mwelekeo.

• Tafuta ama uwaulize wanafunzi waje na vifaa halisi darasani kama vile: yai,

mwavuli, kiatu na mshipi.

• Andaa vitendawili vyenye sauti radidi vikishirikisha sauti p/b, t/d, k/g, ch/j na w/y.

• Rekodi vitendawili vyenye p/b, t/d, k/g, ch/j na w/y kwenye kanda ya sauti,

tabuleti ama rununu.

Utaratibu wa ujifunzaji na ufunzaji

• Tanguliza kipindi kwa kuwaambia wanafunzi, ‘Kitendawili’. Sikiliza iwapo

watajibu: ‘Tega’. Waambie watoe vifaa halisi kama vile: yai, mshipi na mwavuli.

Tega kitendawili: nyumba yangu haina mlango. Waambie wanafunzi wategue

kitendawili hicho kwa kutazama vifaa halisi ulivyo navyo darasani.

• Waulize wanafunzi iwapo wanajua kitendawili ni nini. Waongoze katika

kutega na kutegua vitendawili.

• Waweke wanafunzi katika vikundi vya wawiliwawili. Waelekeze kutega na

kutegua vitendawili vilivyo kwenye Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa

38-39. Washirikishe kutambua vitendawili ambavyo majibu yake ni aina za

mavazi. Pia, waongoze kutambua vitendawili ambavyo hutaja aina za mavazi.

• Tega vitendawili vilivyo kwenye Kitabu cha Mwanafunzi huku wanafunzi

wakitegua wakiwa darasani.

• Wakiwa wanafunzi wawiliwawili, washirikishe katika kusoma kwa zamu

vitendawili kwenye Kitabu cha Mwanafunzi . Waongoze kutambua sauti p/b,

t/d, k/g, ch/j na w/y katika vitendawili walivyosoma.

• Waelekeze katika kutegua vitendawili walivyosoma. Majibu yatategemea

mazingira ya jamii ya mwanafunzi. Kubali jibu lenye mantiki.

Kimeidhinishwa na KICD

Hitimisho: Unaweza kuhitimisha funzo kwa kuwaambia wanafunzi wakika nyumbani

waulize wazazi au walezi wao watege na kuwategulia vitendawili vitano. Vitendawili

vinaweza kuwa hata katika lugha za kiasili. Mwalimu atafanya juhudi kutafsiri kwa

Kiswahili ili wanafunzi wote wafaidike darasani.

Kipindi cha 2

Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa

Matokeo maalumu yanayotarajiwa

Kukia mwisho wa kipindi, mwanafunzi aweze:

1. Kutambua vitendawili vyenye uradidi.

2. Kutamka maneno yenye sauti radidi katika vitendawili.

3. Kutega na kutegua vitendawili vyenye sauti radidi ili kujenga matamshi bora.

Shughuli za ujifunzaji na ufunzaji

• Mwanafunzi atambue vitendawili vyenye uradidi kwenye orodha.

• Mwanafunzi atamke maneno yenye sauti radidi katika vitendawili.

• Mwanafunzi atege na kutegua vitendawili.

Nyenzo

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 38-39

• Rununu

• Tabuleti

• Kanda ya sauti

• Tarakilishi

Maandalizi ya mwalimu

• Soma Kitabu cha Mwanafunzi ili kujifahamisha kuhusu vitendawili

utakavyofundisha.

• Soma mwongozo wa mwalimu ili kupata mwelekeo.

• Andaa vitendawili vyenye sauti radidi vikishirikisha sauti p/b, t/d, k/g, ch/j na w/y.

• Rekodi vitendawili vyenye p/b, t/d, k/g, ch/j na w/y kwenye kanda ya sauti au

tabuleti ama rununu.

Utaratibu wa ujifunzaji na ufunzaji

• Mteue mwanafunzi mmoja aje mbele ya wanafunzi wengine darasani.

Mwambie awategee wanafunzi wenzake kitendawili chochote anachojua.

Wanafunzi wategue kitendawili watakachotegewa. Wakishindwa, aliyetega

kitendawili hicho akitegue.

• Teua mwanafunzi mwingine ake mbele ya wanafunzi wenzake darasani.

Kimeidhinishwa na KICD

Mwambie awategee wanafunzi vitendawili vilivyo kwenye Kitabu cha

Mwanafunzi.

• Wanafunzi washirikiane katika kujadili majibu ili kutegua vitendawili hivyo.

Kubali majibu yenye matinki.

• Panga wanafunzi wawe katika vikundi vya wawiliwawili ili washiriki katika

kutega na kutegua vitendawili vilivyo kwenye Kitabu cha Mwanafunzi,

ukurasa wa 38-39. Mmoja atege na mwingine ategue. Kubali majibu ya

wanafunzi kulingana na mazingira ya jamii wanamotoka.

Majibu

Zoezi la 2, ukurasa wa 38-39

1. njia

2. njiti za viberiti

3. kobe

4. yai

• Wanafunzi wasikilize kwa makini kanda ya sauti, rununu au tabuleti.

Wasikilize vitendawili vikiteguliwa. Vitendawili ni:

1. Ajifungua na kujifunika. - Mwavuli

2. Bak bandika, bak bandua. - Nyayo

3. Tega nikutegue. - Mwiba

4. Ninakwenda naye na kurudi naye. - Kivuli

5. Chakula kikuu cha mtoto. - Usingizi

• Washirikishe wanafunzi katika kutegua vitendawili walivyosikiliza

kwenye kanda ya sauti, tabuleti ama rununu.

Hitimisho: unaweza kuhitimisha funzo kwa kuwauliza wanafunzi vitendawili vina

umuhimu gani. Wanaweza kujadili nje ya darasa wakati wa kwenda nyumbani au

wakiwa nyumbani.

Kusoma

Ufahamu

Kipindi cha 1

Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 39-41

Matokeo maalumu yanayotarajiwa:

Kukia mwisho wa kipindi, mwanafunzi aweze:

Kimeidhinishwa na KICD

1. Kutambua msamiati wa mavazi katika kifungu cha hadithi.

2. Kutumia msamiati wa mavazi katika sentensi kwa usahihi.

3. Kusoma kifungu cha hadithi ‘Duka la Mavazi’ kwa ufasaha.

4. Kujibu maswali kutokana na kifungu cha hadithi.

5. Kusoma msamiati wa mavazi kwa ufasaha.

Shughuli za ujifunzaji na ufunzaji

• Mwanafunzi asome maneno yenye msamiati wa mavazi.

• Mwanafunzi ajadili na wenzake mavazi mbalimbali na umuhimu wake.

• Mwanafunzi asome kifungu cha hadithi.

• Mwanafunzi atoe muhtasari wa hadithi.

• Mwanafunzi atazame vibonzo vikiwa mavazi mbalimbali.

• Mwanafunzi atunge sentensi akitumia msamiatti wa mavazi.

• Mwanafunzi ajibu maswali kutokana na kifungu cha hadithi.

• Mwalimu amwelekeze mwanafunzi katika usomaji wa maneno na kifungu cha

hadithi.

Nyenzo

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 39-41

• Kadi zenye maneno ya msamiati wa mavazi

• Michoro au picha za mavazi

• Vibonzo

• Penseli za rangi

• Manila

Maandalizi ya mwalimu

• Soma Kitabu cha Mwanafunzi ili kuelewa kipindi hiki.

• Tafuta kadi za maneno yaliyo na msamiati wa mavazi.

• Andaa michoro au picha za mavazi mbalimbali.

• Tafuta vibonzo vilivyovaa mavazi mbalimbali.

• Soma kifungu cha hadithi kabla ya uwasilishaji darasani.

• Tafuta tarakilishi.

• Uwe na penseli za rangi na manila.

Utaratibu wa ujifunzaji na ufunzaji

• Tanguliza kipindi kwa kuwapanga wanafunzi katika vikundi vya

watatuwatatu. Waelekeze katika kutazama mchoro ulio kwenye Kitabu

Kimeidhinishwa na KICD

cha Mwanafunzi, ukurasa wa 39 kisha uwaulize waeleze wenzao ni nini

kinachoendelea katika mchoro huo. Wanaweza kusema kuwa hilo ni duka la

kuuza nguo, watu mbalimbali wananunua.

• Waambie wanafunzi wakutazame. Waulize umevaa nini? Watoe majibu

yao kulingana na mavazi uliovaa. Waweke wanafunzi katika vikundi vya

wannewanne kisha uwaambie watazamane na waseme wamevaa nini. Kubali

majibu yaliyo sahihi.

• Wakiwa katika vikundi vya wannewanne, washirikishe kujadili umuhimu

wa kuvaa mavazi. Zunguka darasani kuhakikisha kuwa wanashiriki katika

majadiliano. Mmoja anaweza kuwa mwenyekiti (kiongozi) na mwingine

anakili hoja zao.Wanaweza kutoa majibu kama: ili kucha uchi, kujikinga

na baridi, kuwa nadhifu, kusali, ni kanuni ya dini, kwenda kuoga, kulala na

kuzuia miale ya jua.

• Waongoze wanafunzi katika Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 40 ili

wasome kifungu cha hadithi: Duka la Mavazi wakiwa wawiliwawili.

• Wanafunzi watoe muhtasari wa kifungu cha hadithi waliyosoma.

• Waongoze wanafunzi katika kutambua maneno ya msamiati wa mavazi

kutoka kwa kifungu cha hadithi.

• Waelekeze wanafunzi katika kujibu maswali kutokana na kifungu cha hadithi

waliyosoma.

Majibu

Zoezi la 1, ukurasa wa 40

1. Mavazi

2. Sketi, rinda, blauzi na chupi

3. Koti, suruali, shati, kizibao, tai na soksi

4. Kanchiri, rinda, gaguro na shela

5. Suti na shati

• Wapange wanafunzi katika vikundi vya wawiliwawili. Washirikishe

wanafunzi hao katika kuchora mavazi na kuyapaka rangi wapendazo.

Waongoze kutathmini ni michoro ipi ya mavazi inayopendeza zaidi.

Kubali maoni ya wanafunzi wako.

• Waelekeze wanafunzi kutumia tarakilishi kuchora michoro ya

mavazi. Waongoze kusambaza michoro hiyo kupitia mtandao wa

intaneti.

Kimeidhinishwa na KICD

Hitimisho: unaweza kuhitimisha kipindi kwa kuwaambia wanafunzi wakienda

nyumbani, wataje mavazi yanayovaliwa na watu wa familia yao. Wanafunzi wataje

msamiati wa mavazi kama vile: kikoi, sweta, chepeo, kanzu, buibui, kilemba, koti, njuti

na soksi.

Kipindi cha 2

Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 41-43

Matokeo maalumu yanayotarajiwa

Kukia mwisho wa kipindi, mwanafunzi aweze:

1. Kutambua aina mbalimbali za mavazi.

2. Kusoma kifungu cha hadithi: ‘Umuhimu wa Mavazi’ kwa ufasaha.

3. Kujibu maswali kutokana na kifungu cha hadithi.

Shughuli za ujifunzaji na ufunzaji

• Mwanafunzi asome kifungu cha ufahamu.

• Mwanafunzi ajibu maswali.

• Wanafunzi wajadili umuhimu wa mavazi.

• Wanafunzi wataje mavazi ya kiasili na ya kisasa.

• Watazame video ya vibonzo vikiwa na mavazi.

• Mwalimu awaelekeze wanafunzi katika shughuli mbalimbali.

Nyenzo

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 41-43

• Michoro

• Video

Maandalizi ya mwalimu

• Hakikisha kuwa una nyenzo zinazohitajika kama vile: video. Tayarisha

video ya vibonzo vikiwa vimevaa mavazi kama vile: rinda, blauzi, viatu na

kitambaa. Vibonzo vingine viwe vimevaa suruali, shati, tai, soksi na viatu.

Utaratibu wa ujifunzaji na ufunzaji

• Unaweza kutanguliza kipindi kwa kuwauliza wanafunzi mavazi

wanayofahamu. Wataje mavazi hayo wakiwa wawiliwawili.

• Waelekeze wanafunzi katika Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 41-42 na

wakiwa katika vikundi vya wanafunzi wawiliwawili. Waongoze katika kujadili

Kimeidhinishwa na KICD

ni mavazi ya aina gani ambayo yako kwenye michoro. Wanafunzi wataje:

shuka, buibui, fulana, ovaroli/surupwenye, rinda, tai, sketi na soksi.

• Waelekeze katika kujadili mavazi hayo huvaliwa na nani, lini na huvaliwa wapi.

• Waongoze wanafunzi ili wasome kifungu, ‘Umuhimu wa Mavazi’ kisha

wajibu maswali.

Majibu

Zoezi la 2, ukurasa wa 43

1. Mavazi ya kiasili ni: shuka, kanzu na leso.

2. Mavazi ya kisasa ni: suruali, tai, shati, rinda na koti.

3. Ovaroli

4. Mavazi yana umuhimu kama vile: kucha uchi, kuzuia uchafu mtu

anapofanya kazi, kuzuia baridi, kujikinga dhidi ya hatari na kuonekana

nadhifu.

• Waonyeshe wanafunzi video ya vibonzo vikiwa vimevaa mavazi

mbalimbali. Waambie wanafunzi watazame video hiyo. Waongoze

kujibu maswali na utathmini majibu ya wanafunzi kwa kutegemea

video waliyotazama.

Hitimisho: unaweza kuhitimisha kipindi kwa kuwaagiza wanafunzi wakienda

nyumbani wachore mavazi yanayovaliwa na wazazi ama walezi wao.

Kuandika

Kuandika kwa kutumia tarakilishi

Kipindi cha 1

Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 44

Matokeo maalumu yanayotarajiwa:

Kukia mwisho wa kipindi, mwanafunzi aweze:

1. Kutambua sehemu mbalimbali za tarakilishi zinazotumika kupigia chapa.

2. Kuchora tarakilishi akionyesha sehemu mbalimbali.

Kimeidhinishwa na KICD

Shughuli za ujifunzaji na ufunzaji

• Mwanafunzi atambue sehemu mbalimbali za tarakilishi.

• Mwalimu awaongoze wanafunzi katika kuchora tarakilishi.

Nyenzo

• Kitabu cha Mwanafunzi

• Tarakilishi

• Mchoro wa tarakilishi.

Maandalizi ya mwalimu

• Tafuta tarakilishi

• Soma Kitabu cha Mwanafunzi ili kujifahamisha na yaliyomo kabla ya kipindi.

Utaratibu wa ujifunzaji na ufunzaji

• Leta tarakilishi darasani. Tanguliza kipindi kwa kuwauliza wanafunzi kifaa

hicho kinaitwa nini. Wanafunzi wataje. Waambie kinaitwa tarakilishi au

kompyuta. Waulize kazi yake ni nini? Waeleze kwamba tarakilishi ni chombo

au mashine ya kielektroniki yenye uwezo wa kupokea, kukusanya, kuhariri,

kuhifadhi na kutuma habari ama taarifa. Mtu anaweza kupiga taipu kazi na

kuihifadhi kwenye tarakilishi. Tarakilishi ikiunganishwa na intaneti ina uwezo

wa kupeana habari kwa urahisi kuhusu mambo mbalimbali kama vile: mavazi.

• Wapange wanafunzi katika vikundi vya wannewanne kisha uwaambie

watazame mchoro ulio kwenye Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa

wa 44. Waelekeze katika kujibu maswali wakiwa na wenzao. Majibu

yaliyopendekezwa ni:

1. Mchoro huu ni wa tarakilishi/kompyuta.

2. Watoe majibu kulingana na ufahamu wao. Kuna watakaosema la na

wengine ndio. Kwa watakaosema ndio, waulize waeleze jinsi walivyotumia

tarakilishi.

3. Watoe majibu kulingana na ufahamu wao. Kuna watakaosema hakuna

sehemu wanayojua na kuna wengine watasema chache na wengine

wanajua sehemu zote. Kwa wale wanaojua, wape nafasi wataje huku

wasiojua wakisikiliza.

• Wapange wanafunzi katika vikundi vya wawiliwawili. Waambie watazame

na wasome sehemu za tarakilishi kwenye kadi za maneno kwenye Kitabu cha

Mwanafunzi, ukurasa wa 44.

• Waonyeshe tarakilishi wakiwa darasa zima. Waambie waje mbele

wawiliwawili ili waitazame kwa karibu tarakilishi hii.

• Waambie wachore tarakilishi kwenye daari. Zunguka darasani kuona

Kimeidhinishwa na KICD

namna wanavyochora tarakilishi. Waambie waonyeshe na kuandika majina

ya kila sehemu ya tarakilishi. Waambie wataje sehemu za tarakilishi kwa

wanafunzi wenzao. Waambie sehemu ni za tarakilishi ni kama:

ü Kipanya au puku

ü Kiwambo au skrini

ü Kiibodi au baobonye

ü Kitufe

Hitimisho: unaweza kuhitimisha kwa kuwaambia wanafunzi waonyeshane tarakilishi

walizochora. Wajitathmini ni yupi aliyechora tarakilishi ya kuvutia zaidi. Waliochora

vizuri zaidi na kuonyesha majina ya kila sehemu watuzwe kwa njia rahisi na ifaayo.

Kipindi cha 2

Kufungua na kufunga tarakilishi

Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 45-47

Matokeo maalumu yanayotarajiwa

Kukia mwisho wa kipindi , mwanafunzi aweze:

1. Kufungua na kufunga tarakilishi ili kuandika kazi na kuihifadhi.

2. Kuandika aya kuhusu mavazi kwenye tarakilishi na kuihariri.

3. Kuhifadhi kazi kwenye faili ya tarakilishi.

Shughuli za ujifunzaji na ufunzaji

• Mwanafunzi aandike aya kuhusu mavazi kwenye tarakilishi

• Mwanafunzi afungue na afunge tarakilishi.

• Kuhifadhi kazi kwenye tarakilishi.

• Mwalimu awaelekeze wanafunzi kufungua na kufunga tarakilishi.

Nyenzo

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 44-47

• Tarakilishi • Mchoro

Maandalizi ya mwalimu

• Tafuta tarakilishi nyingi, ikiwezekana wanafunzi watatu watumie tarakilishi

moja.

• Hakikisha kuna soketi na nguvu za umeme au jenereta.

Utaratibu wa ujifunzaji na ufunzaji

• Tanguliza kipindi kwa kuwaambia wanafunzi watazame mchoro kwenye

Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 45. Waambie waseme wanafunzi kwenye

Kimeidhinishwa na KICD

mchoro wanafanya nini. Wanaweza kusema wanafunzi wanatumia tarakilishi,

wanafunzi wanafungua tarakilishi, wanafunzi wanaandika kwa tarakilishi.

• Wapange wanafunzi katika vikundi vya watatuwatatu. Waelekeze katika

kufungua tarakilishi. Waambie kwanza wasome na waelewe hatua za

kufungua tarakilishi kwenye Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 45.

• Fungua tarakilishi wanafunzi wakitazama. Wanafunzi katika kikundi

wafungue tarakilishi jinsi ulivyowaonyesha.

• Baada ya kufungua, waelekeze wanafunzi katika kufungua ukurasa ili

waandike aya. Waongoze katika kusoma hatua za kufuata katika Kitabu cha

Mwanafunzi.

• Waambie wanafunzi watazame ukifungua ukurasa katika tarakilishi yako.

Waelekeze katika kufuata hatua za kufungua ukurasa. Wakishafungua,

waongoze ili waweze kuandika mada ‘Mavazi’.

• Waelekeze kupiga taipu jina la faili. Faili hiyo iitwe: ‘Mavazi Yetu’.

• Wapige chapa aya moja kuhusu: ‘Mavazi Yetu’. Unaweza kuwasomea aya hii:

Kuna mavazi ya aina nyingi. Kuna mavazi yanayovaliwa na wanaume na yale

yanayovaliwa na wanawake. Mavazi ya wanaume ni: shati, fulana na tai. Mavazi

ya wanawake ni: rinda, sketi, blausi na sidiria. Mavazi mengine huvaliwa na

wanawake na wanaume. Mavazi hayo ni: viatu, mshipi, suruali ndefu, kaptura,

koa na sweta. Mimi ninapenda mavazi yetu.

• Waongoze ili wahariri aya hiyo. Zunguka darasani ili uwasaidie walio na

matatizo.

• Waelekeze katika namna ya kuhifadhi kazi waliyopiga chapa na kuhariri.

• Washirikishe wanafunzi katika kufanya shughuli katika Kitabu cha

Mwanafunzi, ukurasa wa 46-47.

Hitimisho: Hitimisha kwa kuwaambia wanafunzi wahakikishe kuwa wamefunga

tarakilishi kwa kufuata hatua sahihi.

Saru

Viunganishi

Kipindi cha 1

Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 47-48

Matokeo maalumu yanayotarajiwa

Kukia mwisho wa kipindi, mwanafunzi aweze:

Kimeidhinishwa na KICD

1. Kueleza maana ya kiunganishi ili kukibainisha.

2. Kutambua viunganishi katika kundi la maneno na sentensi.

3. Kutumia viunganishi kwa njia sahihi katika mawasiliano.

Shughuli za ujifunzaji na ufunzaji

• Mwanafunzi atambue viunganishi kati ya maneno mengine.

• Mwalimu awashirikishe wanafunzi katika kutunga sentensi wakitumia

viunganishi.

• Mwalimu awaongoze wanafunzi katika kueleza kiunganishi ni nini.

Nyenzo

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 47-48

Maandalizi ya mwalimu

• Soma Kitabu cha Mwanafunzi

• Michoro ya mavazi mbalimbali

Utaratibu wa ujifunzaji na ufunzaji

• Tanguliza kipindi kwa kuwaonyesha wanafunzi michoro ya mavazi.

Waonyeshe: shati na bombo. Waulize michoro hiyo ni ya nini. Wajibu kwa

kutaja shati na bombo. Waambie watunge sentensi wakitumia neno ‘shati’

pekee. Waambie watunge sentensi wakitumia neno ‘bombo’ pekee. Wanafunzi

watunge sentensi kama:

1. Bombo ni vazi.

2. Shati ni vazi.

• Waambie watunge sentensi moja ikiunganisha bombo na shati. Wanaweza

kutunga sentensi kama vile:

1. Shati na bombo ni mavazi.

2. Utavaa shati au bombo?

3. Vaa bombo lakini usivae shati.

4. Nitavaa bombo pia shati.

• Waelekeze wanafunzi katika kutambua kuwa: na, au, lakini na pia ni maneno

yanayounganisha sentensi mbili au zaidi. Wafahamishe kuwa maneno hayo

huitwa viunganishi.

• Wapange wanafunzi katika vikundi vya wawiliwawili na uwaongoze ili

wasome sentensi zilizo kwenye Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 47 .

waambie wanafunzi waambiane jukumu la maneno yaliyokolezwa rangi.

Wakiwa wawiliwawili, waeleze kuwa kazi ya maneno hayo ni kuunganisha

au kuweka pamoja maneno au sentensi.

Kimeidhinishwa na KICD

• Waelekeze wanafunzi katika kutunga sentensi wakitumia maneno: na,

ama, lakini, kwa sababu, au ingawa na pia. Wanafunzi wajitathmini na

kujirekebisha.

Hitimisho: Hitimisha kwa kuwaambia watumie maneno na na au kwenye sentensi.

Kipindi cha 2

Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 48-49

Matokeo maalumu yanayotarajiwa

Kukia mwisho wa kipindi, mwanafunzi aweze:

1. Kueleza maana ya kiunganishi ili kukibainisha.

2. Kutambua viunganishi katika kundi la maneno na sentensi.

3. Kutumia viunganishi kwa njia sahihi katika mawasiliano.

Shughuli za ujifunzaji na ufunzaji

• Mwanafunzi atambue viunganishi kati ya maneno mengine.

• Mwalimu awashirikishe wanafunzi katika kutunga sentensi wakitumia viunganishi.

• Mwalimu awaongoze wanafunzi kueleza kiunganishi ni nini.

• Wanafunzi waandike viunganishi kwenye tarakilishi.

• Wanafunzi wahifadhi viunganishi kama faili kwenye tarakilishi.

Nyenzo

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 48-49

• Kapu maneno

• Tarakilishi

Maandalizi ya mwalimu

• Soma Kitabu cha Mwanafunzi • Tafuta tarakilishi

Utaratibu wa ujifunzaji na ufunzaji

• Waweke wanafunzi katika vikundi vya wawiliwawili na uwaambie watazame

makapu maneno kwenye Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 48. Wanafunzi

wasome maneno yote kwenye makapu maneno. Waongoze katika kutambua

viunganishi kati ya maneno yaliyo kwenye kapu maneno. Maneno hayo ni:

ili, au, ilhali, pia, ama, isitoshe, lakini, wala,na, ila, ingawa na bali.

• Wanafunzi wakiwa katika vikundi vyao, washirikishe katika kuandika

viunganishi walivyotambua kwenye makapu maneno kwenye tarakilishi.

Wahifadhi maneno hayo kwenye faili na waiite ‘VIUNGANISHI’.

Kimeidhinishwa na KICD

• Waongoze wanafunzi katika kutunga sentensi wakitumia viunganishi vilivyo

kwenye Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 49. Warekebishe wanapokosea.

• Waelekeze wanafunzi ili waweze kusambaza sentensi zilizo na viunganishi

kwa wenzao kupitia mtandao wa intaneti ili wazisome. Pia wanafunzi

waelezane maana ya viunganishi huku ukitathmini namna wanavyoshiriki

katika shughuli hiyo.

• Hitimisha kwa kuwaelekeza kufanya zoezi la 2 katika Kitabu cha Mwanafunzi,

ukurasa wa 49.

Majibu

Zoezi la 2, ukurasa wa 49

1. ama

2. lakini

3. wala

4. kwa sababu

5. bali

Vihusushi

Kipindi cha 1

Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 49-50

Matokeo maalumu yanayotarajiwa:

Kukia mwisho wa kipindi, mwanafunzi aweze:

1. Kueleza maana ya kihusishi ili kukitofautisha na aina nyingine za maneno.

2. Kutambua vihusishi katika kundi la maneno na sentensi.

3. Kutumia vihusishi ipasavyo katika sentensi.

Shughuli za ujifunzaji na ufunzaji

• Mwanafunzi atambue vihusishi katika sentensi.

• Mwanafunzi atunge sentensi akitumia vihusishi.

Nyenzo

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 49-50

• Michoro

• Vifaa halisi

Kimeidhinishwa na KICD

Maandalizi ya mwalimu

• Tafuta michoro inayobainisha vihusishi.

• Tafuta vifaa halisi kama boksi, mpira, meza na chaki.

Utaratibu wa ujifunzaji na ufunzaji

• Tanguliza kipindi kwa kuwaonyesha wanafunzi vifaa mbalimbali kama vile:

boksi, chaki na mpira.

• Unaweza kumwita mwanafunzi mmoja aje mbele ya wengine darasani kisha

aweke mpira ndani ya boksi. Waulize wanafunzi mpira uko wapi. Watajibu

kuwa mpira uko ndani ya boksi.

• Teua mwanafunzi mwingine aje mbele ya darasa kisha umwambie atoe mpira

kwenye boksi na auweke nje ya boksi. Waulize wanafunzi mpira uko wapi.

Wanafunzi sharti waweze kujibu kuwa mpira uko nje ya boksi.

• Waeleze wanafunzi maneno: ndani ya na nje ya ni vihusishi. Waongoze katika

kutoa maana ya kihusishi.

• Waambie wanafunzi watazame picha kwenye Kitabu cha Mwanafunzi,

ukurasa wa 49. Unaweza kumwita mwanafunzi mmoja aje asimame mbele ya

darasa kisha awaambie wenzake mahali kitu kiko katika picha ya kwanza.

• Waongoze wanafunzi katika kuigiza baadhi ya vihusishi. Vihusishi hivi ni

kama vile:

1. Kusimama nje ya darasa.

2. Kuketi ndani ya darasa.

3. Kusimama chini ya mti.

4. Kusimama katikati ya watu

wawili.

5. Kusimama mbali na darasa.

6. Kuketi karibu na ubao.

• Hitimisha kwa kuwaelekeza wanafunzi katika kufanya zoezi katika Kitabu cha

Mwanafunzi, ukurasa wa 50.

Majibu

Zoezi la 1, ukurasa wa 50

1. nje ya

2. zaidi ya

3. ndani ya

4. miongoni mwa

5. kabla ya

6. kando ya

Kimeidhinishwa na KICD

Kipindi cha 2

Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 50-51

Matokeo maalumu yanayotarajiwa:

Kukia mwisho wa kipindi, mwanafunzi aweze:

1. Kutambua vihusishi katika kundi la maneno na sentensi.

2. Kutumia vihusishi ipasavyo katika sentensi.

Shughuli za ujifunzaji na ufunzaji

• Mwanafunzi atambue vihusishi katika sentensi.

• Mwanafunzi atunge sentensi sahihi akitumia vihusishi.

Nyenzo

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 50-51

• Tarakilishi

Maandalizi ya mwalimu

• Soma Kitabu cha Mwanafunzi mbeleni

• Tafuta tarakilishi

Utaratibu wa ujifunzaji na ufunzaji

• Tanguliza kipindi kwa kuwauliza wanafunzi wataje vihusishi wanavyofahamu.

Wataje: ndani ya, nje ya, mbele ya na nyuma ya.

• Waweke wanafunzi katika vikundi vya wawiliwawili kisha uwaongoze katika kusoma

kwa zamu sentensi zilizo kwenye Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 50-51.

• Waelekeze wanafunzi katika kutambua vihusishi katika sentensi walizosoma.

Vihusishi hivyo ni:

1. chini ya

2. kando ya

3. ndani ya

4. juu ya

5. badala ya

6. nje ya

7. katikati ya

8. chini ya

9. mbali na

10. kabla ya

• Waambie wanafunzi watazame mti maneno ulio kwenye Kitabu cha

Mwanafunzi, ukurasa wa 51. Waongoze katika kutambua vihusishi na

kuviweka kwenye mti maneno huo.

• Washirikishe wakiwa wawiliwawili kutunga sentensi sahihi wakitumia

vihusishi: nyuma ya, nje ya, juu ya, kando ya, kati ya na baina ya.

• Waambie wanafunzi waandike sentensi walizotunga kwenye tarakilishi

Kimeidhinishwa na KICD

kisha wazisambaze kwa wenzao na kwa baruapepe yako kupitia mtandao wa

intaneti.

• Hitimisha kwa kuwaambia wanafunzi wataje mifano ya vihusishi.

Vihisishi

Kipindi cha 1

Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 52-54

Matokeo maalumu yanayotarajiwa:

Kukia mwisho wa kipindi, mwanafunzi aweze:

1. Kueleza maana ya kihisishi ili kukitofautisha na aina nyingine za maneno.

2. Kutambua vihisishi katika kundi la maneno na sentensi.

3. Kutumia vihisishi ipasavyo katika sentensi.

Shughuli za ujifunzaji na ufunzaji

• Mwanafunzi atambue vihisishi katika sentensi.

• Mwanafunzi atunge sentensi akitumia vihisishi.

Nyenzo

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 52-53

• Michoro

Maandalizi ya mwalimu

• Soma Kitabu cha Mwanafunzi kabla ya kipindi.

• Tafuta michoro inayobainisha vihisishi.

Utaratibu wa ujifunzaji na ufunzaji

• Tanguliza kipindi kwa kuwaambia wanafunzi watazame mchoro kwenye

Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 52 kisha uwaulize wanachoona.

Wanaweza kusema wanaona muuzaji na mnunuzi. Waulize maoni yao kuhusu

wanachofanya watu kwenye mchoro huo. Wanafunzi wanaweza kusema

kuwa watu hao wananunua na kuuza viatu. Waulize kama wamewahi kufanya

shughuli kama hiyo kwenye mchoro. Wanaweza kusema kuwa wamewahi

kununua viatu lakini hawajawahi kufanya kazi ya kuviuza. Wengine wanaweza

kuwa wameshirika katika kuuza wakiwa na wazazi, walezi au watu wa familia.

• Wapange wanafunzi katika vikundi vya wawiliwawili. Waambie wasome kwa

zamu mazungumzo kati ya muuzaji na mnunuzi.

• Waongoze katika kutamka maneno yaliyowekwa rangi katika mazungumzo

Kimeidhinishwa na KICD

hayo. Waambie maneno hayo ni vihisishi. Waelekeze katika kusoma maana ya

vihisishi katika Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 52-53. Waeleze kwamba

vihisishi hudhihirisha hisia mbalimbali kama: furaha, kilio, kukataa, kukubali,

kushangilia na kuchukia.

• Waelekeze wanafunzi katika kuigiza mazungumzo hayo.

• Wajadili kuhusu jukumu la maneno yaliyokolezwa rangi. Baadhi ya wanafunzi

wanaweza kusema maneno hayo hutumika:

ü Kuonyesha mshangao

ü Kuitikia

ü Kushtuka

ü Kuashiria furaha

• Waongoze wanafunzi katika kutunga sentensi wakitumia vihisishi vilivyo

kwenye mazungumzo hayo.

• Wanafunzi wasome sentensi walizotunga ili kujitathmini na kujirekebisha.

• Hitimisha kipindi kwa kuwapa zoezi lifuatalo:

• Mtu atatumia kihisishi kipi kudhihirisha hisia zifuatazo:

1. Kushangaa

2. Kuitikia

3. Kushangilia

4. Kukashifu

5. Kukataa

6. Kukasirika

• Tathmini majibu ya wanafunzi.

Kipindi cha 2

Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 53-54

Matokeo maalumu yanayotarajiwa:

Kukia mwisho wa kipindi, mwanafunzi aweze:

1. Kutambua vihisishi katika kundi la maneno na sentensi.

2. Kutumia vihisishi ipasavyo katika sentensi.

Shughuli za ujifunzaji na ufunzaji

• Mwanafunzi atambue vihisishi katika sentensi.

• Mwanafunzi atunge sentensi sahihi akitumia vihisishi.

Nyenzo

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 53-54

• Tarakilishi

Maandalizi ya mwalimu

• Soma Kitabu cha Mwanafunzi mbeleni

• Tafuta tarakilishi

Kimeidhinishwa na KICD

Utaratibu wa ujifunzaji na ufunzaji

• Tanguliza kipindi kwa kuwauliza wanafunzi wataje vihisishi wiwili

wanavyofahamu. Wanaweza wakataja: Oyee! Lo!

• Waweke wanafunzi katika vikundi vya wawiliwawili kisha uwaongoze katika

kusoma kwa zamu sentensi zilizo kwenye Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa

wa 53.

• Waelekeze wanafunzi katika kutambua vihisishi katika sentensi walizosoma.

Vihisishi hivyo ni:

1. Oyee!

2. Salaaale!

3. La hasha!

4. Wallahi

5. Mama eeeh!

6. Enhe!

7. Pole!

8. Aha!

• Waelekeze katika kujaza nafasi zilizoachwa wazi wakitumia vihisishi mwafaka.

Majibu

Zoezi la 1, ukurasa wa 54

1. (a) Aha!

(b) Toba!

(ch) Hata!

(d) Pole!

(e) Hata!

(f) Ala!

2. Tathmini sentensi za wanafunzi. Hakikisha kuwa ni sahihi na zimetumia

vihisishi.

3. Taib! Hee! Kumbe! We! Ala! Afanalek! Lahaula! Harambee! Ata!

• Waongoze wanafunzi katika kutunga sentensi sahihi wakitumia

vihisishi. Tathmini sentensi hizo na uwarekebishe panapohitajika.

• Hitimisha kipindi kwa kuwapa kazi ya ziada kwa kuwaambia

wanafunzi waonyeshe vihisishi katika sentensi hizi na wajadili nje ya

darasa zinawakilisha hisia gani.

Kimeidhinishwa na KICD

Umilisi wa kimsingi unaokuzwa

Sehemu hii inakuza umilisi wa kimsingi. Baadhi ya umilisi huo ni:

(a) Mawasiliano na ushirikiano

Wanafunzi watafanya mazoezi na shughuli mbalimbali kwa ushirikiano katika vikundi

kama vile: kujadili maneno ya upole au kueleza pande za dira. Mijadala baina ya wanafunzi

kuhusu mambo watakayoandika kwenye barua ya kiraki itamarisha mawasiliano na

kukuza ushirikiano. Mawasiliano yatatimizwa wanafunzi wakisambaza barua za kiraki

walizoandika kwenye mitandao wakitumia vyombo vya kidijitali.

(b) Ujuzi wa kidijitali

Ujuzi wa kidijitali unanuia kumsaidia mwanafunzi kutumia vyombo vya kidijitali

kuwasiliana na kujifunza. Mwalimu anapaswa kushirikisha matumizi ya tarakilishi,

DIRA

Utangulizi

Dira ni chombo kinachofanana na saa ambacho huonyesha pande za dunia. Dira

humwelekeza mtu anayesari hasa nahodha na rubani. Dira huwa na pande nne

kuu: Kaskazini, Kusini, Mashariki na Magharibi.

Sehemu hii ya ‘Dira’ ina mada tano. Mada hizo ni: heshima, adabu na vyeo (Maneno

ya upole), kusoma kwa mapana (Matini ya kidijitali), kuandika barua ya kiraki,

ngeli za nomino (umoja na wingi wa nomino katika ngeli ya A-WA), na ngeli za

nomino (umoja na wingi wa sentensi katika ngeli ya A-WA).

Matokeo maalumu yanayotarajiwa

Sehemu hii inalenga kumpa mwanafunzi uwezo wa:

1. Kutumia maneno ya upole katika mawasiliano.

2. Kusakura matini kwenye tovuti salama ili kupata habari muhimu.

3. Kuandika barua ya kiraki akizingatia mada kwa kufuata kanuni zifaazo.

4. Kutunga sentensi akitumia nomino za ngeli ya A-WA akizingatia upatanisho

wa kisaru.

Kimeidhinishwa na KICD

video, projekta, intaneti, mitandao na tovuti ili wanafunzi wajifunze pembe kuu za

dira na kusakura habari muhimu kwenye tovuti.

(ch) Hamu ya Ujifunzaji

Umilisi huu utasaidia wanafunzi kuwa na kichocheo cha kutaka kujua mengi kuhusu

dira. Umilisi huu utawapa mwanafunzi hamu ya kujua pande zote za dira na matumizi

ya dira katika maisha ya kila siku ya binadamu katika jamii yake. Pia, wanafunzi

watatafakari wakijibu maswali tekelezi kuhusu dira. Wanafunzi watakuwa na hamu ya

kutaka kutumia vyombo vya kidijitali ili kutafuta habari zaidi kuhusu dira.

(d) Ubunifu

Umilisi huu unapaswa kukuzwa kupitia kuandika barua ya kiraki kwa kutumia

tarakilishi, tabuleti au simu ya mkononi. Pia, ubunifu ukuzwe na kuimarishwa kupitia

kutunga sentensi sahihi wakitumia nomino mbalimbali katika ngeli ya A-WA. Ubunifu

hudhihirika wanafunzi wakitafuta maana za maneno wakitumia mtandao wa intaneti.

(e) Kujiamini

Umilisi huu unakuzwa kupitia mwanafunzi kusimama mbele ya wanafunzi wenzake

darasani na kuwasomea barua ya kiraki aliyoandika. Pia, kujiamini kunakuzwa kupitia

wanafunzi kuigiza matukio mbalimbali kuonyesha pande za dira na kutumia maneno ya

adabu na heshima.

(f) Kukiria kwa kina na kutatua changamoto

Umilisi huu unakuzwa kupitia kuwapa wanafunzi maswali ya kutafakari, kukiria na

kutafuta majibu ambayo hayapo kwenye matini. Kwa mfano, dira ina umuhimu gani?

Uhusiano wa masuala mtambuko

Sehemu hii ina uhusiano na masuala mtambuko yafuatayo:

(a) Kujitambua na kujithamini

Kupitia kuigiza vitendo vya upole, kutunga sentensi, na kufungua na

kufunga tarakilishi wanafunzi wanaweza kujitambua na kujithamini.

(b) Stadi za maisha

Stadi hii inakuzwa kwa kujieleza, kushiriki katika vikundi, kuchangia

mijadala na kuutumia dira kuelekeza mahali.

(ch) Uraia

Kupitia kufanya kazi pamoja kwa kutumia dira na kuheshimu watu kwa

kutumia maneno ya upole na adabu.

(d) Elimu ya maendeleo endelevu

Kupitia ujuzi wa kutumia teknolojia ya kisasa hasa tarakilishi.

Kimeidhinishwa na KICD

Uhusiano na maadili

Sehemu hii ina uhusiano na maadili kwa njia zifuatazo:

• Heshima na adabu kwa kujua msamiati wa adabu na heshima na kuutumia

maishani mwake.

• Ushirikiano kupitia kwa kazi za vikundi.

• Uaminifu kwa kuelekeza mtu kupitia dira na kuwa mwaminifu na mwenye

kusema ukweli.

• Upendo kwa watu waliowa au wenye huzuni katika jamii kwa kuwaambia

pole.

• Umoja kupitia shughuli za vikundi kama kufungua na kufunga tarakilishi.

• Uwajibikaji kupitia wanafunzi kutunza na kuhifadhi vyombo vya kidijitali

kama vile tarakilishi, vinasasauti na rekoda.

Shughuli za huduma za kijamii

Katika sehemu hii, mwanafunzi anaweza kushiriki katika shughuli za huduma za

kijamii zifuatazo:

• Kushiriki katika kuandika barua ya kiraki.

• Kuwahamasisha wenzake nyumbani na shuleni kuhusu umuhimu wa kutumia dira.

• Kuhimiza watu kutumia kanuni za kisaru hasa nomino za ngeli ya A-Wa

ipasavyo ili kufanikisha mawasiliano.

Uhusiano na masomo mengine

Sehemu hii inaingiliana na masomo mengine kama vile:

• Social Studies: mafunzo ya dira hufunzwa katika somo hili kuonyesha sehemu

mbalimbali za dunia.

• Religious Activities: lugha ya upole hufunzwa.

• English Activities: kuna mada kama vile lugha ya upole zinazofunzwa ili

kukuza stadi ya kusikiliza na kuzungumza.

• Indigenous Language Activities: kuna mada kama vile lugha ya upole

zinazofunzwa ili kukuza stadi ya kusikiliza na kuzungumza.

Shughuli na huduma za kijamii zinazochangia ujifunzaji

• Wanafunzi washiriki katika kutazama jua lichomozapo asubuhi na jua

linapozama jioni.

• Wanafunzi washiriki katika kuwafariji waliowa katika jamii kwa kuwapa pole.

• Washiriki katika kuwapongeza wenzao katika mashindano kama vile riadha

na kabumbu.

Kimeidhinishwa na KICD

• Kushiriki katika kuandika barua za kiraki halisi hasa kwa wazazi au walezi

wao.

Mapendekezo ya mbinu za kutathmini

Tathmini inaweza kufanywa kwa:

• Kuhakiki jinsi wanafunzi wanavyosoma maneno ya upole.

• Kuchunguza jinsi wanafunzi wanavyotumia msamiati wa upole.

• Kuhakiki jinsi wanafunzi wanavyoandika barua ya kiraki.

• Kusikiliza majadilano ya wanafunzi.

• Kuchanganua namna wanafunzi wanavyojibu maswali kutokana na kifungu

walichosoma.

• Kuhakiki namna wanafunzi wanavyotamka maneno, kutunga sentensi na

kujaza mapengo katika sentensi.

• Kuchunguza namna wanafunzi wanavyotumia msamiati wa dira kama:

Kaskazini, Kusini, Magharibi na Mashariki katika mawasiliano.

Nyenzo

Nyenzo zifuatazo zinaweza kutumika:

• Vifaa halisi

• Vyombo vya kidijitali: tarakilishi,

tabuleti, rununu na projekta

• Kinasasauti

• Redio

• Mtandao

• Tovuti

• Picha

• Michoro

• Chati

• Kadi maneno

• Video

• Kamusi

• Mgeni mwalikwa

Shughuli za ujifunzaji

• Mwanafunzi atambue maneno ya upole katika mazungumzo.

• Mwanafunzi atumie maneno ya upole katika sentensi.

• Mwanafunzi aigize matumizi ya maneno ya upole katika miktadha

mbalimbali.

• Mwanafunzi atoe muhtasari wa matini aliyosoma.

• Mwanafunzi ajibu maswali katika maandishi au mazungumzo.

• Mwanafunzi atambue sehemu za kimuundo za barua ya kiraki.

• Mwanafunzi aandike barua ya kiraki kwa muundo na mtindo ufaao.

• Mwanafunzi aandike barua ya kiraki mtandaoni na kuisambaza kwa wenzake.

Kimeidhinishwa na KICD

• Mwanafunzi awasomee wenzake barua ya kiraki.

• Kusikiliza usomaji wa nomino za ngeli ya A-WA katika umoja na wingi

kwenye kinasasauti.

• Kuandika mafungu ya maneno yenye nomino za ngeli ya A-WA.

• Kujaza mapengo kwa kutumia viambishi vya umoja na wingi wa nomino

katika ngeli ya A-WA.

• Kusoma sentensi zenye nomino za ngeli ya A-WA katika umoja na wingi.

• Kushiriki katika mchezo wa kuchopoa kadi za sentensi zenye nomino za ngeli

ya A-WA katika umoja na wingi na kuzisoma.

Maswali dadisi

1. Dira ina umuhimu gani katika maisha ya binadamu?

2. Ni maneno gani yanayotumiwa katika miktadha mbalimbali kuonyesha upole

katika mazungumzo?

3. Je, ni hatua zipi za kiusalama ambazo unapaswa kuzingatia unapotumia

mtandao?

4. Ni mambo gani unayozingatia unapoandika barua ya kiraki?

5. Ni nomino zipi zinazorejelea viumbe hai?

6. Je, unafahamu nomino zipi za ngeli ya A-WA?

Jinsi ya kuwashughulikia wanafunzi wenye mahitaji maalumu

Unaweza kuwashughulikia wanafunzi wenye mahitaji maalumu kupitia mikakati

ifuatayo:

• Wape wanafunzi wenye hitilafu za viungo fulani vya mwili kama vile: miguu

na mikono shughuli mbadala. Kwa mfano, badala ya kusimama wanaweza

kuketi na kuonyesha pande za dira.

• Watengee wanafunzi wanaotatizika kuelewa vipindi fulani muda maalumu wa

kurudia shughuli baada ya ujifunzaji darasani.

• Tumia mbinu na nyenzo tofauti kufunza vipengele mbalimbali. Tumia video,

michoro, picha au rekodi za kinasasauti.

• Kwa wasioona, unaweza kushirikisha vifaa halisi ili waguse na kushika.

• Kwa wanafunzi wanaochukua muda mrefu kuelewa na kufanya shughuli

darasani, uwe na subira nao wanaposoma, wanapoandika, wanapozungumza

au wanaposhiriki katika shughuli mbalimbali darasani.

• Wale ambao wana uwezo wa juu darasani, wape kazi ya ziada na changamano

kama vile: kuchora dira na kutunga sentensi zaidi.

Kimeidhinishwa na KICD

Kusikiliza na Kuzungumza

Heshima, Adabu na Vyeo: Maneno ya Upole

Kipindi cha 1

Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 55-57

Utangulizi

• Iwapo ni asubuhi, waambie wanafunzi watoke nje ya darasa. Waambie

watazame jua. Waulize jua liko upande gani. Wanaweza kusema Mashariki au

pia wakaonyesha kwa mikono yao upande ambao jua liko. Waeleze kuwa jua

huchomoza upande wa Mashariki. Waambie watazame vivuli vyao na waseme

upande ambao vivuli hivyo viko.

• Waelekeze wanafunzi katika kutazama michoro kwenye Kitabu cha

Mwanafunzi, ukurasa wa 55. Waulize waseme wanachoona kwenye michoro

hiyo.

• Waongoze katika kutaja sehemu kuu za dira kama vile Kaskazini, Kusini,

Mashariki na Magharibi. Waeleze kuwa kuna pande zaidi ya nne katika dira.

Waongoze katika kusoma maelezo kuhusu dira katika kitabu.

• Waambie wachore dira katika madaari yao na waonyeshe sehemu za dira.

Waongoze katika kutambua pande nne kuu za dunia.

Matokeo maalumu yanayotarajiwa

Kukia mwisho wa kipindi, mwanafunzi aweze:

1. Kutambua maneno ya upole yanayotumiwa katika mawasiliano.

2. Kutumia maneno ya upole katika mawasiliano.

Maswali dadisi

1. Ni maneno gani yanayotumiwa kuonyesha upole katika mazungumzo?

2. Maneno ya upole hutumiwa katika miktadha ipi ya mawasiliano?

Shughuli za ujifunzaji na ufunzaji

• Mwanafunzi atambue maneno ya upole.

• Mwanafunzi ashiriki katika matumizi ya maneno ya upole .

• Mwanafunzi atumie maneno ya upole katika sentensi.

Kimeidhinishwa na KICD

Nyenzo

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 55-57

• Rununu

• Tabuleti

• Kanda ya sauti

• Video

• Kinasasauti

• Mti maneno

Maandalizi ya mwalimu

• Soma Kitabu cha Mwanafunzi ili kujifahamisha yatakayofunzwa kuhusu

maneno ya adabu.

• Tafuta video iliyo na watu wakizungumza wakitumia maneno ya upole.

• Tayarisha mti maneno wenye maneno ya upole.

Utaratibu wa ujifunzaji na ufunzaji

• Tanguliza kipindi kwa kuwaambia wanafunzi wataje maneno ya vyeo kama

vile: Bwana, Bi, Daktari, Kasisi na Profesa.

• Wapange wanafunzi katika vikundi vya wawiliwawili kisha uwashirikishe

katika kusoma maneno yaliyo kwenye mti maneno katika Kitabu cha

Mwanafunzi, ukurasa wa 56.

• Waongoze katika kutambua maneno hayo hutumika wakati gani. Kwa mfano,

kuendesha ni wakati tumbo la mtu lina matatizo na anaenda haja kubwa mara

kwa mara.

• Wanafunzi waeleze wenzao kama wamewahi kutumia maneno ya upole.

• Washirikishe wanafunzi katika mjadala wa ni kwa nini kuna umuhimu wa

kutumia maneno ya upole katika mawasiliano. Wanaweza kutoa hoja kama

vile:

ü Kucha aibu.

ü Kuwa na adabu.

ü Kuheshimiana.

ü Kufuata kaida za jamii.

ü Kupunguza ukali katika

mawasiliano.

• Wapange wanafunzi katika vikundi vya wawiliwawili ili wafanye zoezi la 1.

Majibu

Zoezi la 1, ukurasa wa 57

(a) Ameaga dunia- amekufa

(b) Karibu- kukaribisha

(ch) Naomba msamaha- kunyenyekea ili kusamehewa kosa ulilofanya

(d) Anaendesha- ana matatizo ya tumbo: anahara

(e) Alijifungua- alipata mtoto

Kimeidhinishwa na KICD

(f) Tafadhali- kuomba kwa kunyenyekea

(g) Pole- kumhurumia mtu kwa dhiki iliyompata

• Waelekeze wanafunzi katika kutunga sentensi wakitumia maneno ya

upole waliojadili. Kwa mfano: Ninaomba msamaha kwa kuka nikiwa

nimechelewa.

Hitimisho: Unaweza kuhitimisha kipindi kwa kuwaambia wanafunzi wataje maneno

mengine ya upole wanayofahamu. Waambie watunge sentensi wakitumia maneno

hayo.

Kipindi cha 2

Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 57

Matokeo maalumu yanayotarajiwa

Kukia mwisho wa kipindi, mwanafunzi aweze:

1. Kutambua maneno ya upole yanayotumiwa katika mawasiliano.

2. Kutumia maneno ya upole katika miktadha tofauti.

Maswali dadisi

1. Ni maneno gani yanayotumiwa kuonyesha upole katika mazungumzo?

2. Maneno ya upole hutumiwa katika miktadha ipi ya mawasiliano?

Shughuli za ujifunzaji na ufunzaji

• Mwanafunzi atambue maneno ya upole.

• Mwanafunzi ashiriki katika matumizi ya maneno ya upole.

• Mwanafunzi aigize matumizi ya maneno ya upole katika miktadha

mbalimbali.

• Mwanafunzi atumie maneno ya upole katika sentensi.

Nyenzo

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa

wa 57

• Rununu

• Tabuleti

• Kanda ya sauti

• Video

Maandalizi ya mwalimu

• Soma Kitabu cha Mwanafunzi ili kujifahamisha yatakayofunzwa kuhusu

maneno ya adabu.

Kimeidhinishwa na KICD

• Andaa video iliyo na mazungumzo na kutumia maneno ya upole.

• Tafuta video iliyo na watu wakizungumza wakitumia maneno ya upole.

Utaratibu wa ujifunzaji na ufunzaji

• Tanguliza kipindi kwa kuwauliza wanafunzi iwapo wanakumbuka maneno ya

upole. Waulize wataje baadhi ya maneno ya upole waliojifunza.

• Waelekeze wanafunzi katika kutazama video wakiwa darasa zima. Video hiyo

iwe na mazungumzo ya watu wakitumia maneno ya upole.

• Waongoze katika kutambua maneno ya upole yaliyotumiwa katika video.

• Teua mwanafunzi mmoja asimame mbele ya wanafunzi wenzake darasani.

Mwambie awatajie na awaeleze wanafunzi maneno ya upole yaliyotumiwa

katika video hiyo. Mwanafunzi apongezwe iwapo atataja maneno sahihi.

• Wapange wanafunzi katika vikundi vya wawiliwawili ili waigize vitendo kama

vile: kuomba ruhusa ili kwenda msalani na kuomba msamaha. Wanafunzi

watumie maneno ya upole na adabu katika maigizo yao.

• Hitimisho: Unaweza kuhitimisha kipindi kwa kuwaambia wanafunzi

wasome kwa sauti sentensi zilizo kwenye Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa

57. Waongoze katika kutambua maneno ya upole kwenye sentensi hizo.

Kusoma

Kusoma kwa Mapana: Matini ya Kidijitali

Kipindi cha 1

Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 58-59

Matokeo maalumu yanayotarajiwa

Kukia mwisho wa kipindi hiki, mwanafunzi aweze:

1. Kutambua na kufungua faili iliyo na kifungu cha kusoma.

2. Kusakura matini kwenye tovuti salama ili kupata vifungu vya kusoma kuhusu dira.

3. Kutumia vyombo vya kidijitali kupata matini.

Maswali dadisi

1. Ni hatua gani za kiusalama unazofaa kuzingatia unapotumia mtandao?

2. Unaweza kufanya nini ili uweze kukia matini ya kusoma kwenye mtandao?

Kimeidhinishwa na KICD

Shughuli za ujifunzaji na ufunzaji

• Mwanafunzi atambue hatua za kiusalama kwenye mtandao.

• Mwanafunzi ajadili na wenzake msamiati kuhusu dira.

• Mwanafunzi atambue faili lenye matini iitwayo, ‘DIRA’.

• Mwanafunzi atafute maana za maneno yanayohusiana na Dira

• Mwanafunzi asikilize matamshi na maelezo mtandaoni.

• Mwanafunzi atoe muhtasari wa matini aliyosoma.

• Mwanafunzi ajibu maswali katika maandishi au mazungumzo.

Nyenzo

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 58-59

• Mchoro • Tarakilishi

Maandalizi ya mwalimu

• Soma Kitabu cha Mwanafunzi

kabla ya kipindi.

• Tafuta tarakishili.

Utaratibu wa ujifunzaji na ufunzaji

• Tanguliza kipindi kwa kuwauliza wanafunzi maswali kuhusu mchoro ulio

kwenye kitabu. Waulize watu katika mchoro huo wanafanya nini.

• Andaa darasa liwe na tarakilishi

• Wapange wanafunzi katika vikundi vya wawiliwawili na uwaelekeze katika

kusoma kwa zamu maelezo kuhusu jinsi ya kufungua faili kwenye tarakilishi.

• Waambie wafungue faili iitwayo, ‘DIRA’ kwa kufuata hatua zilizo katika

Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 58-59.

• Washirikishe wanafunzi wakiwa wawiliwawili katika kusoma matini ya

kidijitali kuhusu, ‘Sehemu za Dira’.

• Waongoze ili waweze kusoma maelezo ya kufunga faili yaliyo kwenye Kitabu

cha Mwanafunzi.

• Waambie wafunge faili iitwayo ‘DIRA’ kwa kufuata hatua zilizo katika kitabu.

Hitimisho: Unaweza kuhitimisha kwa kuwapa zoezi la kutafuta maana ya maneno

yanayohusu dira kwenye kamusi mtandaoni.

Kimeidhinishwa na KICD

Kipindi cha 2

Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 59-61

Matokeo maalumu yanayotarajiwa

Kukia mwisho wa kipindi, mwanafunzi aweze:

1. Kutambua hatua za kiusalama katika matumizi ya vifaa vya kidijitali.

2. Kutumia vyombo vya kidijitali kupata matini.

3. Kusakura matini kwenye tovuti salama ili kupata vifungu vya kusoma kuhusu dira.

Maswali dadisi

1. Ni hatua gani za kiusalama unazofaa kuzingatia unapotumia mtandao?

2. Unaweza kufanya nini ili uweze kukia matini ya kusoma kwenye mtandao?

Shughuli za ujifunzaji na ufunzaji

• Mwanafunzi atambue hatua za kiusalama kwenye mtandao.

• Mwanafunzi matini ya kidijitali na kuyasoma kwa ufasaha.

• Mwanafunzi atafute maana za maneno yanayohusiana na dira

• Mwanafunzi atoe muhtasari wa matini aliyosoma.

• Mwanafunzi ajibu maswali katika maandishi au mazungumzo.

Nyenzo

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa

wa 59-61

• Mchoro

• Tarakilishi

Utaratibu wa ujifunzaji na ufunzaji

• Unaweza kutanguliza kipindi kwa kuwauliza wanafunzi wataje vyombo vya

kidijitali wanavyofahamu. Wataje vyombo hivyo wakiwa wawiliwawili.

• Waelekeze wanafunzi katika Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 59-60 ili

wasome matini.

• Washirikishe wanafunzi kujadili umuhimu wa kutoa habari kwa mwalimu,

mlezi au mzazi endapo wamepata ujumbe wa kidijitali kutoka kwa watu

wasiowajua. Zingatia hoja kama vile:

ü Ili asitapeliwe.

ü Kuepuka kuibiwa.

ü Kuepuka ulanguzi wa watoto.

ü Kuepuka kuingizwa katika mtego wa dawa za kulevya.

ü Wanaweza kuingizwa katika masuala ya wizi.

• Wapange wanafunzi katika vikundi vya wannewanne na uwaambie wasakure

matini za kidijitali kwenye tovuti kuhusu dira na maneno ya upole.

• Waelekeze katika kuandika msamiati wa dira na maelezo yake na waipige

chapa matini hiyo kwenye tarakilishi.

Kimeidhinishwa na KICD

• Waambie wanafunzi wasome kwa sauti maneno waliyoandika na kuhifadhi

matini hayo na kuyaita, ‘Msamiati wa Dira’

Hitimisho: unaweza kuhitimisha kipindi kwa kuwapa wanafunzi kazi ya nje ya

darasa ya kuandika msamiati wa upole, kuupiga chapa kwenye tarakilishi, kuwasomea

wenzake na kuhifadhi faili kwenye tarakilishi.

Kuandika

Barua ya Kiraki

Kipindi cha 1

Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 61-62

Matokeo maalumu yanayotarajiwa:

Kukia mwisho wa kipindi, mwanafunzi aweze:

1. Kutambua barua ya kiraki kwa kuzingatia muundo wake.

2. Kuandika barua ya kiraki akizingatia mada na kanuni zifaazo.

Maswali dadisi

1. Unazingatia nini ili kuandika barua nzuri ya kiraki?

2. Ni masuala gani yanayoshughulikiwa katika barua ya kiraki?

Shughuli za ujifunzaji na ufunzaji

• Mwanafunzi atambue sehemu za kimuundo za barua ya kiraki.

• Mwanafunzi aandike barua ya kiraki kwa muundo na mtindo ufaao.

• Mwanafunzi aandike barua ya kiraki mtandaoni na kuisambaza kwa

wenzake.

• Mwanafunzi awasomee wenzake barua ya kiraki.

Nyenzo

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 61-62

• Tarakilishi

• Barua ya kiraki halisi

• Mchoro wa muundo wa barua ya kiraki

Maandalizi ya mwalimu

• Andaa mchoro ulio na muundo wa barua ya kiraki.

• Tafuta barua ya kiraki halisi.

Kimeidhinishwa na KICD

Utaratibu wa ujifunzaji na ufunzaji

• Tanguliza kipindi kwa kuwaonyesha wanafunzi barua ya kiraki halisi.

Unaweza kuwauliza hiyo ni nini. Teua mwanafunzi mmoja ili asome mbele ya

wanafunzi wengine darasani anwani ya mwandishi na mwanzo wa barua hiyo.

Pia anaweza kusoma mwisho wa barua hiyo.

• Wakiwa darasa zima, waambie wanafunzi watazame mchoro ulio kwenye

Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 61 kisha uwaelekeze katika kutambua

muundo wa barua ya kiraki kwa kuwaonyesha sehemu zifuatazo:

1. Anwani ya mwandishi

2. Tarehe

3. Mwanzo wa barua

4. Kiini cha barua

5. Mwisho wa barua

• Wakiwa katika vikundi vya wannewanne, waulize wanafunzi iwapo

wamewahi kuandika au kuandikiwa barua. Iwapo wamewahi, waeleze

walimwandikia nani kuhusu nini. Wanafunzi wajadiliane huku mmoja

akinakili hoja zao.

• Waongoze katika kujadili barua ya kiraki ni nini na ina sehemu gani.

• Waelekeze wanafunzi katika kuandika barua ya kiraki wakieleza ndugu yao

yale yanayoendelea katika darasa lao.

• Teua mwanafunzi mmoja kisha umwambie aisome kwa sauti barua

aliyoandika.

• Waambie wanafunzi wapige taipu na kuzihifadhi barua zao kwenye tarakilishi.

• Waelekeze wanafunzi kuisambaza barua hiyo kwa wenzao kupitia mtandao

wa intaneti.

Hitimisho: unaweza kuhitimisha kwa kuwaambia wanafunzi wataje sehemu kuu za

barua ya kiraki.

Kipindi cha 2

Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 62-64

Matokeo maalumu yanayotarajiwa:

Kukia mwisho wa kipindi, mwanafunzi aweze:

3. Kutambua barua ya kiraki kwa kuzingatia muundo wake.

4. Kuandika barua ya kiraki akizingatia mada na kanuni zifaazo.

Maswali dadisi

1. Unazingatia nini ili kuandika barua nzuri ya kiraki?

2. Ni masuala gani yanayoshughulikiwa katika barua za kiraki?

Kimeidhinishwa na KICD

Shughuli za ujifunzaji na ufunzaji

• Mwanafunzi atambue sehemu za kimuundo za barua ya kiraki.

• Mwanafunzi aandae vidokezo vya kuandika barua ya kiraki.

• Mwanafunzi aandike barua ya kiraki kwa muundo na mtindo ufaao.

• Mwanafunzi ajadili na wanafunzi wenzake mada ya barua ya kiraki.

• Mwanafunzi atumie msamiati wa dira katika barua ya kiraki.

• Mwanafunzi awasomee wenzake barua ya kiraki.

• Wanafunzi wajadili umuhimu wa barua za kiraki katika mawasiliano.

Nyenzo

• Kitabu cha Mwanafunzi

• Tarakilishi

• Barua ya kiraki halisi

• Bahasha

• Stempu

• Mfano wa barua ya kiraki

Utaratibu wa ujifunzaji na ufunzaji

• Tanguliza kipindi kwa kuwaambia wanafunzi wataje sehemu kuu za barua

ya kiraki. Waulize sehemu hizo zinahusu nini. Waulize wanafunzi barua

huwekwa wapi iwapo inatumwa kwa njia ya posta. Waonyeshe bahasha na

stempu na uwaeleze namna ya kutuma barua kwa posta.

• Wapange wanafunzi katika vikundi vya wawiliwawili ili wasome mfano

wa barua ya kiraki ulio katika Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 63.

Waongoze katika kutambua sehemu za barua ya kiraki. Waelekeze ili wajadili

barua hiyo inahusu nini.

• Waongoze wanafunzi katika kusoma mambo muhimu kuhusu barua ya

kiraki katika Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 64. Wape nafasi wajadili

hoja hizo wakirejelea mfano wa barua ya kiraki waliyosoma.

• Waweke wanafunzi katika vikundi vya wanafunzi wawiliwawili na

uwashirikishe katika kujadili umuhimu wa barua ya kiraki. Waelekeze kwa

kuzingatia hoja zilizo katika Kitabu cha Mwanafunzi. Zunguka darasani

kuhakikisha kuwa mijadala inaendelea vizuri na kusaidia palipo na tatizo.

Waambie wanafunzi wanakili hoja zao na kuzieleza.

• Waelekeze wanafunzi kuandika barua kwa mzazi au mlezi wakimwarifu

ahudhurie mkutano wa wazazi shuleni. Waongoze wanafunzi katika kuandaa

vidokezo vya kuandika barua ya kiraki. Waambie wazingatie mambo

muhimu kama vile: anwani na tarehe, mpangilio mwafaka wa mawazo,

maamkuzi, kiini cha barua (mkutano wa wazazi shuleni), hati nadhifu, tahajia,

kanuni za kisaru, uakishaji ufaao, lugha ya kuvutia na mwisho wa barua.

• Teua mwanafunzi mmoja ili awasomee wenzake barua aliyoandika.

Wanafunzi wampongeze kwa usomaji mzuri.

Kimeidhinishwa na KICD

Hitimisho: unaweza kuhitimisha kwa kuwaambia wanafunzi kuwa wakati mwingine

barua huwekwa katika bahasha. Anwani ya anayeandikiwa huandikwa juu ya bahasha.

Waambie kuwa iwapo barua itatumwa kwa njia ya posta, bahasha huwekwa stempu.

Wape shughuli ya kufanya nje ya darasa ya kujadili vipengele muhimu katika barua ya

kiraki.

Saru

Umoja na wingi wa nomino katika ngeli ya A-WA

Kipindi cha 1

Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 65-66

Matokeo maalumu yanayotarajiwa

Kukia mwisho wa kipindi, mwanafunzi aweze:

1. Kueleza maana ya ngeli za nomino ili kuzibainisha.

2. Kutambua nomino katika ngeli ya A-WA.

3. Kuandika umoja na wingi wa nomino katika ngeli ya A-WA.

Maswali dadisi

1. Ni nomino gani zinazorejelea viumbe hai?

2. Nomino zinazorejelea viumbe hai hutambuliwa na nini?

Shughuli za ujifunzaji na ufunzaji

• Mwanafunzi atambue nomino katika ngeli ya A-WA.

• Mwanafunzi aeleze maana ya ngeli za nomino.

• Mwanafunzi aandike nomino za ngeli ya A-WA katika umoja na wingi.

Nyenzo

• Kitabu cha Mwanafunzi

• Mti maneno

• Vifaa halisi

• Chati

Utaratibu wa ujifunzaji na ufunzaji

• Tanguliza kipindi kwa kuwaambia wanafunzi wataje mifano ya nomino.

Kubali mifano ambayo wanafunzi watatoa.

• Waongoze katika kusoma maneno yaliyo kwenye mti maneno katika kila tawi.

Waulize wamegundua nini kuhusu maneno hayo. Wanaweza kujibu kuwa

Kimeidhinishwa na KICD

maneno hayo ni nomino na yamegawanywa katika nomino za watu, ndege na

wadudu.

• Wakiwa katika vikundi vya wanafunzi wawiliwawili, waelekeze kupanga

maneno kwenye kila tawi katika mti maneno katika umoja na wingi

wakitumia majedwali. Zunguka darasani kuhakikisha kuwa wanafunzi

wanayapanga maneno hayo. Wasaidie kutambua maneno hayo

panapohitajika.

Hitimisho: Hitimisha kwa kuwaambia kuwa maneno yaliyo kwenye mti maneno ni

nomino. Nomino hizo zote ziko katika ngeli ya A-WA. Waambie kuwa ngeli ni vikundi

vya majina na majina katika ngeli ya A-WA ni ya viumbe wenye uhai pekee.

Kipindi cha 2

Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 66-67

Matokeo maalumu yanayotarajiwa

Kukia mwisho wa kipindi, mwanafunzi aweze:

1. Kueleza maana ya ngeli za nomino ili kuzibainisha.

2. Kutambua nomino katika ngeli ya A-WA.

3. Kuandika umoja na wingi wa nomino katika ngeli ya A-WA.

Maswali dadisi

1. Ni nomino gani zinazorejelea viumbe hai?

2. Nomino zinazorejelea viumbe hai hutambuliwa na nini?

Shughuli za ujifunzaji na ufunzaji

• Kuandika nomino za ngeli ya A-WA katika umoja na wingi.

• Kusikiliza usomaji wa nomino za ngeli ya A-WA katika umoja na wingi

kwenye kinasasauti.

• Kuandika mafungu ya maneno yenye nomino za ngeli ya A-WA.

• Kujaza mapengo kwa kutumia viambishi vya umoja na wingi wa nomino

katika ngeli ya A-WA.

Maandalizi ya mwalimu

• Soma Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 66-67 kabla ya kipindi.

• Tafuta kinasasauti.

• Rekodi mtu akisoma nomino za ngeli ya A-WA katika wingi na umoja.

Kimeidhinishwa na KICD

Utaratibu wa ujifunzaji na ufunzaji

• Tanguliza kipindi kwa kuwaambia wanafunzi wajibu kwa kuzungumza umoja

na wingi wa maneno yafuatayo:

(a) mtu

(b) kijana

(ch) kiroboto

(d) kuku

(e) tausi

(f) kifaru

• Wakiwa wawiliwawili, waelekeze wanafunzi kuandika umoja na wingi wa

nomino zilizo katika swali la kwanza. Wazingatie idadi iliyowekwa kwenye

mabano. Waeleze kuwa hayo ni mafungu ya maneno ya ngeli ya A-WA yaani:

mkulima mmoja na wakulima kumi.

• Waongoze wanafunzi katika kujaza mapengo kwa kutumia viambishi vya

umoja na wingi wa nomino katika ngeli ya A-WA. Wajaze jedwali lililo katika

Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 66. Kwa mfano, mchuuzi - wachuuzi.

• Waambie wanafunzi wasikilize kinasasauti kama darasa zima. Wasikilize kwa

makini nomino za ngeli ya A-WA zikisomwa katika umoja na wingi. Nomino

hizo zilizorekodiwa ni:

1. mbuzi-mbuzi

2. muuguzi-wauguzi

3. kipepeo-vipepeo

4. kasuku-kasuku

5. kunguni-kunguni

6. mtoto-watoto

7. kifaru-vifaru

8. kupe-kupe

9. mkulima-wakulima

10. kiroboto-viroboto

Hitimisho: Hitimisha kwa kuwateua wanafunzi wawiliwawili ili mmoja ataje nomino

kwa umoja na mwingine aseme wingi wa nomino iliyotajwa. Nomino zenyewe ni:

1. kuku

2. mvuvi

3. kiwavi

4. farasi

5. mjomba

6. mzalendo

Umoja na wingi wa sentensi katika ngeli ya A-WA

Kipindi cha 1

Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 67-69

Matokeo maalumu yanayotarajiwa

Kukia mwisho wa kipindi, mwanafunzi aweze:

1. Kutambua sentensi zilizoundwa kutokana na nomino za ngeli ya A-WA katika

umoja na wingi.

2. Kutunga sentensi akitumia nomino za ngeli ya A-WA katika umoja na wingi

akizingatia upatanisho wa kisaru.

Kimeidhinishwa na KICD

Shughuli za ujifunzaji na ufunzaji

• Kutaja nomino za ngeli ya A-WA.

• Kusoma sentensi zenye nomino za ngeli ya A-WA katika umoja na wingi.

• Kuunda sentensi akitumia nomino za ngeli ya A-WA katika umoja na wingi.

• Mwanafunzi aandike nomino za ngeli ya A-WA katika umoja na wingi.

Nyenzo

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa

wa 67-69

• Majedwali

• Chati

• Tarakilishi

• Vifaa halisi

Maandalizi ya mwalimu

• Andaa majedwali yenye nomino za ngeli ya A-WA katika umoja na wingi.

• Tayarisha chati yenye sentensi zilizo na nomino za ngeli ya A-WA katika

umoja na wingi.

• Tafuta tarakilishi.

Utaratibu wa ujifunzaji na ufunzaji

• Tanguliza kipindi kwa kuwaambia wanafunzi wataje mifano ya nomino za

ngeli ya A-WA. Kubali mifano ambayo wanafunzi watatoa. Mifano kama vile:

mtu-watu, mwalimu-walimu, ng’ombe-ng’ombe na kipepeo-vipepeo.

• Wapange wanafunzi katika vikundi vya wawiliwawili na uaelekeze katika

kusoma sentensi zenye nomino za ngeli ya A-WA katika umoja na wingi

kwenye jedwali.

• Waongoze wanafunzi katika kutambua viambishi a na wa katika vitenzi

kwenye sentensi walizosoma. Mwanafunzi amwambie mwenzake

alichogundua katika sentensi walizosoma. Washirikishe katika mjadala ili

wagundue nomino hizi ziko katika ngeli ya A-WA.

• Kwa usaidizi wako, wanafunzi waelekezane kugundua viambishi vya

nomino za ngeli ya A-Wa katika umoja na wingi. Kwa mfano, anachakura -

wanachakura.

• Waelekeze wanafunzi katika kuandika sentensi za nomino za ngeli ya A-WA

zilizo katika umoja ziwe katika wingi.

Kimeidhinishwa na KICD

Majibu

Zoezi la 1, ukurasa wa 67

(a) Viongozi watawasili kesho.

(b) Mbuzi wanakula nyasi.

(ch) Watoto walilia jana.

(d) Vyura wanakoroma majini.

(e) Viwavi waliuawa jana.

(f) Watoto wanaelekea Kusini.

• Waongoze wanafunzi katika kuandika sentensi za nomino za ngeli ya A-WA

katika umoja na wingi kwenye tarakilishi. Wanafunzi warejelee sentensi zilizo

kwenye Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 67-68.

• Waambie wanafunzi wazisambaze sentensi walizoandika kwa wenzao kupitia

mtandao.

• Wapange wanafunzi katika vikundi vya wawiliwawili na uaelekeze katika

kusoma sentensi kutoka kwenye tarakilishi.

• Wapange wanafunzi katika vikundi vya wanafunzi watatuwatatu na

uwashirikishe katika kutunga sentensi za nomino katika ngeli ya A-WA

katika umoja na wingi. Wanafunzi warejelee sentensi zilizo katika Kitabu cha

Mwanafunzi, ukurasa wa 67-68.

Hitimisho: hitimisha kipindi kwa kutoa muhtasari kuwa sentensi zenye nomino katika

ya ngeli ya A-WA huwa na kiambishi a katika umoja na kiambishi wa katika wingi ili

kubainisha upatanisho wa kisaru.

Kipindi cha 2

Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 68-69

Matokeo maalumu yanayotarajiwa

Kukia mwisho wa kipindi, mwanafunzi aweze:

1. Kutambua sentensi zilizoundwa kutokana na nomino za ngeli ya A-WA katika

umoja na wingi.

2. Kutunga sentensi akitumia nomino za ngeli ya A-WA katika umoja na wingi

akizingatia upatanisho wa kisaru.

Kimeidhinishwa na KICD

Shughuli za ujifunzaji na ufunzaji

• Kusoma sentensi zenye nomino za ngeli ya A-WA katika umoja na wingi.

• Kushiriki katika mchezo wa kuchopoa kadi za sentensi zenye nomino za ngeli

ya A-WA katika umoja na wingi

Nyenzo

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 68-69

• Boksi au kikapu

• Kadi

Maandalizi ya mwalimu

• Tafuta boksi au kikapu cha kuwekea kadi zenye sentensi.

• Andaa kazi za kuandikia sentensi.

Utaratibu wa ujifunzaji na ufunzaji

• Tanguliza kipindi kwa kuwauliza wanafunzi watunge sentensi mbili zenye

nomino za ngeli ya A-WA katika umoja na wingi.

• Wapange wanafunzi katika vikundi vya wawiliwawili na uwaelekeze katika

kuandika sentensi zenye nomino za ngeli ya A-WA katika umoja na wingi

kwenye kadi. Warejelee sentensi zilizo kwenye Kitabu cha Mwanafunzi,

ukurasa wa 68-69.

• Wape wanafunzi boksi au kikapu kimoja ili waweke kadi zenye sentensi ndani.

• Waongoze wanafunzi katika kuchopoa kadi moja moja kwa zamu na kusoma

sentensi zilizoandikwa kwenye kila kadi.

Hitimisho: kuhitimisha kipindi kwa kuwakumbusha wanafunzi kuwa sentensi za

nomino za ngeli ya A-WA huwa na kiambishi a katika umoja na kiambishi wa katika

wingi ili kubainisha upatanisho wa kisaru.

Kimeidhinishwa na KICD

Nyenzo

Unaweza kutumia nyenzo zifuatazo:

• Vyombo vya kidijitali: tarakilishi, rununu na projekta

• Kinasasauti

• Redio

• Mtandao

• Picha

• Michoro

• Chati

• Kadi

• Video

• Kamusi

• Mgeni mwalikwa

• Vibonzo

Umilisi wa kimsingi unaokuzwa

Baadhi ya umilisi unaokuzwa ni:

(a) Mawasiliano na ushirikiano

Yanakuzwa kwa wanafunzi kufanya mazoezi na shughuli mbalimbali kwa ushirikiano

USHAURI NASAHA

Utangulizi

Ushauri nasaha ni mawaidha yanayotolewa kwa mtu kabla ya tatizo kutokea. Ushauri

nasaha ni huduma inayohitaji watu wawili ambao ni mshauri na mshauriwa. Mshauri

ni mtu anayetoa mawaidha ilhali mshauriwa ni yule anayepokea mawaidha ili afaulu

maishani. Katika muktadha wa shuleni, mara nyingi, mwalimu huwa mshauri na

mwanafunzi ni mshauriwa.

Sehemu hii imeshughulikiwa katika mada nne. Mada hizo ni: methali zinazohusu

malezi, kusoma kwa ufahamu, kuandika insha ya maelezo na saru kuhusu ngeli ya

U-I.

Sehemu hii inalenga kumpa mwanafunzi uwezo wa:

1. Kutumia methali zinazohusu malezi katika mawasiliano.

2. Kusoma shairi kwa ufasaha kwa kuzingatia ujumbe.

3. Kuandika insha ya maelezo kwa kufuata kanuni zifaazo.

4. Kutunga sentensi akitumia nomino za ngeli ya U-I katika umoja na wingi

akizingatia upatanisho wa kisaru.

Kimeidhinishwa na KICD

katika vikundi. Shughuli hizi ni kama vile: kukamilisha methali au kusoma makala

kwa pamoja. Mijadala baina ya wanafunzi kuhusu ushauri itaimarisha mawasiliano na

kukuza ushirikiano. Mawasiliano yatatimizwa wanafunzi wakisambaza habari kuhusu

mawaidha mbalimbali kwenye mitandao wakitumia vyombo vya kidijitali.

(b) Ujuzi wa kidijitali

Ujuzi wa kidijitali unanuia kumsaidia mwanafunzi kutumia vyombo vya kidijitali

kuwasiliana na kujifunza. Mwalimu anapaswa kushirikisha matumizi ya tarakilishi,

video, projekta, intaneti na tovuti ili mwanafunzi ajifunze masuala mbalimbali ya

ushauri-nasaha. Kutumia tarakilishi kuandika na kuhifadhi kazi kuhusu ushauri-

nasaha kwenye faili.

(ch) Hamu ya Ujifunzaji

Umilisi huu utasaidia mwanafunzi kuwa na kichocheo cha kutaka kujua mengi kuhusu

ushauri-nasaha. Umilisi huu utampa mwanafunzi hamu ya kukamilisha methali. Pia,

atafakari maswali ya ziada yanayohusu ushauri-nasaha. Mwanafunzi anaweza kuwa na

hamu ya kutaka kutumia vyombo vya kidijitali ili atafute habari zaidi kuhusu ushauri-

nasaha na methali.

(d) Ubunifu

Umilisi huu unapaswa kukuzwa kupitia kuandika insha ya maelezo kuhusu ushauri-

nasaha kwa kutumia tarakilishi, tabuleti au simu ya mkononi. Pia ubunifu ukuzwe na

kuimarishwa kupitia kusakura mtandaoni ili kutafuta methali.

(e) Kujiamini

Umilisi huu utakuzwa kupitia mwanafunzi kusimama mbele ya wanafunzi wenzake

darasani na kuwapa ushauri. Pia, kujiamini kutakuzwa kupitia mwanafunzi kutunga

sentensi akitumia nomino za ngeli ya U-I.

(f) Kukiria kwa kina na kutatua changamoto

Umilisi huu utakuzwa kupitia kumpa mwanafunzi swali la kutafakari, kukiria na

kutafuta jawabu lake ambalo halimo kwenye matini. Kwa mfano, mwanafanzi anataka

kusoma somo kuhusu lugha za kiasili. Mshauri mwanafunzi jinsi somo hili litamsaidia

maishani.

Uhusiano na masuala mtambuko

(a) Kujitambua na kujithamini kupitia:

ü kukamilisha methali.

ü kutunga sentensi.

ü kufungua na kufunga

tarakilishi.

Kimeidhinishwa na KICD

(b) Stadi za maisha zitakuzwa kupitia:

ü mwanafunzi kujieleza.

ü kushiriki katika vikundi.

ü kuchangia mijadala.

ü kuwapa wanafunzi ushauri.

(ch) Uraia utakuzwa kupitia:

ü kufanya kazi pamoja. ü kuheshima watu.

Uhusiano na maadili

• Heshima na adabu kupitia kusikiliza kwa makini na kutilia maanani ushauri

anaopewa mwanafunzi.

• Ushirikiano kupitia kwa kazi za vikundi na kazi mradi.

• Uaminifu kwa kusema ukweli wakati wa kupokea ushauri.

• Upendo kupitia kwa kuwasaidia wanafunzi wengine wanaohitaji ushauri ama

usaidizi.

• Uwajibikaji kupitia mwanafunzi kutunza na kuhifadhi vyombo vya kidijitali

kama vile: tarakilishi.

Shughuli za huduma za kijamii

• Kushiriki katika kutoa ushauri.

• Kuwahamasisha wanafunzi wengine nyumbani na shuleni kuhusu umuhimu

wa ushauri-nasaha.

• Kuhimiza watu kutumia kanuni za kisaru ili kufaulisha mawasiliano.

Uhusiano na masomo mengine

Sehemu ya ushauri-nasaha inaingiliana na masomo mengine kama vile:

1. Science and Technology Activities: inahimiza matumizi ya tarakilishi.

2. English Activities: methali zinafunzwa ili kukuza stadi ya kusikiliza na

kuzungumza.

Jinsi ya kuwashughulikia wanafunzi wenye mahitaji maalumu

Kwa somo linalohusu kusoma, hakikisha kuwa wanafunzi wasio na uwezo wa kuona

wamepata mashine za breli darasani ili ziwasaidie katika kutambua maneno. Kwa

wanafunzi wenye matatizo ya kusikia na kuzungumza, unaweza kumwalika mfasiri

wa lugha ishara ili awasaidie wanafunzi hao katika kushiriki kwenye somo kikamilifu.

Pia, unaweza ukatumia vifaa vya kiteknolojia kama vile: projekta ili kuwaonyesha

wanafunzi baadhi ya picha zinazohusu nyumbani kutoka mtandaoni. Ili kuwahusisha

wanafunzi wenye matatizo katika baadhi ya viungo vyao vya mwili kama vile, miguu

na mikono, hakikisha kuwa wakati wa kuigiza wanafunzi hawa wameangaliwa ili

wasijiumize au kuumizwa kwenye viungo vilivyoathirika.

Kimeidhinishwa na KICD

Kusikiliza na Kuzungumza

Methali

Methali zinazohusu malezi

Kipindi cha 1

Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 71-72

Matokeo maalumu yanayotarajiwa

Kukia mwisho wa kipindi, mwanafunzi aweze:

1. Kutambua methali katika matini.

2. Kutaja methali zinazohusu malezi.

3. Kueleza maana za methali.

4. Kutumia methali zinazohusu malezi katika mawasiliano.

Shughuli za ujifunzaji na ufunzaji

• Mwanafunzi atambue methali kwenye matini.

• Mwanafunzi ataje methali zinazohusu malezi.

• Mwanafunzi aeleze maana za methali mbalimbali.

• Mwanafunzi akamilishe methali ifaavyo.

• Mwanafunzi atunge kifungu au atoe masimulizi akitumia methali kuhusu

malezi.

Nyenzo

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa

wa 71-72

• Rununu

• Tarakilishi

• Kanda ya sauti

• Chati

Maandalizi ya mwalimu

• Soma Kitabu cha Mwanafunzi ili kujifahamisha na yatakayofunzwa kuhusu

methali zinazohusu malezi.

• Rekodi methali zinazohusu malezi kwenye kanda ya sauti au tabuleti ama

rununu.

• Tafuta tarakilishi.

• Andika methali kuhusu malezi kwenye chati.

Kimeidhinishwa na KICD

Utaratibu wa ujifunzaji na ufunzaji

• Tanguliza kipindi kwa kuwauliza wanafunzi methali nyepesinyepesi ili

wazikamilishe.

• Waelekeze wanafunzi katika kusoma methali zilizoorodheshwa kwenye chati

kitabuni wakiwa wawiliwawili. Hakikisha kuwa wamesoma kwa usahihi.

Unaweza ukawaonyesha wanafunzi methali zaidi zilizoandikwa kwenye chati.

• Waongoze wanafunzi katika kujadili miongoni mwao maana ya methali

pamoja na matumizi yake.

Waelekeze katika kusoma maelezo kuhusu methali kwenye Kitabu cha

Mwanafunzi, ukurasa wa 71.

• Waulize wanafunzi swali la kutafakarisha linalohusu ni kwa nini methali

hutumiwa katika mawasiliano. Wanaweza kutoa majibu kama:

ü Kushauri

ü Kuonya

ü Kutoa tahadhari

ü Kuelimisha

ü Kuburudisha

ü Kuongeza ladha katika lugha

ü Kuadilisha

• Waweke wanafunzi katika vikundi vya wawiliwawili. Waelekeze kutazama

picha iliyo kitabuni. Wanafunzi wanastahili kutambua kuwa hiyo ni picha ya

ukurasa wa intaneti kuhusu methali.

• Waelekeze wanafunzi kwenye mtandao wa intaneti na uwaongoze katika

kusakura methali zilizoorodheshwa kitabuni. Waelekeze katika jinsi ya kupata

maana ya methali hizo kwenye mtandao. Waambie wanafunzi waandike

majibu yao kwenye madaari.

Hitimisho: hitimisha kipindi kwa kuwaambia wanafunzi wakika nyumbani

wawaulize wazazi au walezi wao methali wanazofahamu. Waandike methali hizo

kwenye madaari na wakuletee ili uzitathmini.

Kipindi cha 2

Matokeo maalumu yanayotarajiwa

Kukia mwisho wa kipindi, mwanafunzi aweze:

1. Kutambua methali zinazohusu malezi.

2. Kueleza maana za methali ili kuzibainisha.

3. Kutumia methali zinazohusu malezi katika mawasiliano.

Kimeidhinishwa na KICD

Shughuli za ujifunzaji na ufunzaji

• Mwanafunzi atambue methali zinazohusu methali kutoka kwa orodha.

• Mwanafunzi aeleze maana za methali mbalimbali zinazohusu malezi.

• Mwanafunzi akamilishe methali ifaavyo.

• Mwanafunzi atunge kifungu au atoe masimulizi akitumia methali kuhusu

malezi.

Nyenzo

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa

wa 72-73

• Rununu

• Tarakilishi

• Tabuleti

• Kanda ya sauti

Maandalizi ya mwalimu

• Soma Kitabu cha Mwanafunzi ili kujifahamisha yatakayofunzwa kuhusu

methali zinazohusu malezi.

• Rekodi methali zinazohusu malezi kwenye kanda ya sauti, tabuleti ama

rununu.

• Tafuta tarakilishi.

Utaratibu wa ujifunzaji na ufunzaji

Tanguliza kipindi kwa kuwapanga wanafunzi katika vikundi vya watatuwatatu kisha

uwaambie wasome methali zilizo kwenye Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 72.

• Kwa kutumia kinasasauti, waongoze katika kujirekodi na kuhifadhi kanda ya

sauti. Wanafunzi wasikilize namna walivyotamka methali hizo baadaye.

• Waongoze kutambua methali zinazohusu malezi kati ya orodha waliojirekodi

wakisoma. Majibu yaliyopendekezwa ni kama:

1. Mtoto umleavyo ndivyo akuavyo.

2. Mwana wa kuku hufunzwi kuchakura.

3. Mtoto wa nyoka ni nyoka.

4. Mtoto hutazama kisogo cha nina.

5. Asiyefunzwa na mamaye hufunzwa na ulimwengu.

• Waelekeze katika kujadili na kuandika maana ya methali zozote tatu za malezi

walizotambua.

• Waambie wawasomee wanafunzi wenzao methali zinazohusu malezi na

maana zake walizojadili na kuandika. Wanafunzi wengine wasikilize kwa

makini.

• Waongoze wanafunzi kukamilisha methali zinazohusu malezi kwa kutafuta

jibu mwafaka kutoka kwa maneno yaliyo kwenye mabano.

Kimeidhinishwa na KICD

Majibu

Zoezi la 1, ukurasa wa 73

(a) Baba wa kambo si baba.

(b) Kulea mimba si kazi, kazi kulea mtoto.

(ch) Mwana wa kuku hafunzwi kuchakura.

(d) Uchungu wa mwana aujuae mzazi.

(e) Mwana wa nyoka hafunzwi kuuma.

Hitimisho: hitimisha funzo kwa kuwapa wanafunzi zoezi la kibinafsi lililo kwenye

Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 73 kama kazi ya ziada.

Majibu

Zoezi la kibinafsi, ukurasa wa 73

1. Asiyefunzwa na mamaye hufunzwa na ulimwengu.

2. Mtoto wa nyoka ni nyoka.

3. Mtoto hutazama kisogo cha nina.

4. Mama wa kambo si mama.

5. Teke la kuku halimuumizi mwanawe.

Kusoma

Ufahamu

Ujumbe na Lugha katika Ushairi

Kipindi cha 1

Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 73-74

Matokeo maalumu yanayotarajiwa

Kukia mwisho wa kipindi, mwanafunzi aweze:

1. Kueleza maana ya shairi, ubeti na mshororo ili kuvibainisha.

Kimeidhinishwa na KICD

2. Kusoma shairi kwa ufasaha kwa kuzingatia ujumbe.

3. Kutambua beti na mishororo katika shairi.

4. Kutambua shairi kutokana na umbo lake.

Shughuli za ujifunzaji na ufunzaji

• Kutambua shairi, beti na mishororo katika matini.

• Kusoma shairi akizingatia msamiati wa mada.

• Kukariri shairi kwa mahadhi mbalimbali akizingatia ujumbe.

• Kushiriki katika kujadili maana ya shairi, beti na mishororo.

• Kujibu maswali kutokana na shairi.

Nyenzo

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 73-74

• Mashairi • Tarakilishi

Utaratibu wa ujifunzaji na ufunzaji

• Tanguliza kipindi kwa kuwapanga wanafunzi katika vikundi vya wawiliwawili.

• Waambie wanafunzi, katika vikundi vyao, wasimame mbele ya wenzao

darasani. Waelekeze kwenye shairi, ‘Mtu ni Utu’ kwenye Kitabu cha

Mwanafunzi, ukurasa wa 73-74 na uwaambie wakariri shairi kwa zamu: kila

mwanafunzi ubeti mmoja. Wasisitizie umuhimu wa kutumia mahadhi ya

kupendeza wakati wa ukariri.

• Wapange wanafunzi katika vikundi vya wanafunzi wawiliwawili na

uwaongoze katika kujadili na kujibu maswali kutokana na shairi hilo.

• Waelekeze wanafunzi kufahamu maana ya: shairi, ubeti na mshororo

kutokana na maelezo katika Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 74. Waambie

wasome maelezo hayo kwa sauti.

• Waongoze katika kujadili shairi linahusu nini, lina beti ngapi na lina

mishororo mingapi katika kila ubeti.

• Mwisho, waongoze katika kutambua kibwagizo katika shairi hilo.

Hitimisho: hitimisha kipindi kwa kuwapa wanafunzi kazi mradi. Waambie wajadili ni

kwa nini mshairi anasema ‘mtu ni mwenye utu’.

Kimeidhinishwa na KICD

Kipindi cha 2

Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 75-76

Matokeo maalumu yanayotarajiwa

Kukia mwisho wa kipindi, mwanafunzi aweze:

1. Kukariri shairi kwa ufasaha kwa kuzingatia ujumbe.

2. Kutambua beti na mishororo katika shairi.

3. Kutambua shairi kutokana na umbo lake.

Shughuli za ujifunzaji na ufunzaji

• Kutambua shairi, beti na mishororo katika matini.

• Kukariri shairi kwa mahadhi mbalimbali akizingatia ujumbe.

• Kujibu maswali kutokana na shairi.

• Kusikiliza mashairi yanayokaririwa kwenye vifaa vya kidijitali.

• Kusoma mashairi kwenye mtandao.

Nyenzo

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa

wa 75-76

• Mashairi

• Tarakilishi

• Rekoda au simu

• Kinasasauti

Maandalizi ya mwalimu

• Soma Kitabu cha Mwanafunzi kabla ya kipindi.

• Tafuta mashairi kuhusu ushauri-nasaha.

• Soma shairi kabla ya uwasilishaji darasani.

• Tafuta tarakishili, rekoda na simu.

• Rekodi shairi likikaririwa kwa kutumia simu au tabuleti.

Utaratibu wa ujifunzaji na ufunzaji

• Tanguliza kipindi kwa kuwapanga wanafunzi katika vikundi vya wawiliwawili

kisha uwaambie wasimame mbele ya wanafunzi wenzao darasani na kukariri

shairi, ‘Maradhi ya Saratani’ kwenye Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 75.

• Waambie wakariri shairi hilo huku wakijirekodi kwa kutumia simu au rekoda.

• Waongoze wanafunzi katika kujadili ujumbe wa shairi hilo. Waulize shairi

hilo linahusu nini. Waambie watumie kamusi kwenye mtandao kupata maana

ya neno ‘saratani’.

Kimeidhinishwa na KICD

• Wakiwa katika vikundi vyao, waelekeze katika kujibu maswali ya kutafakari

na kuwaza kwa kina kama vile:

1. Ni nini dalili ya saratani?

2. Ugonjwa wa saratani unaweza kuwapata watu gani?

3. Saratani inaweza kuepukwa kwa njia gani?

• Wakiwa darasa zima, waambie wanafunzi wasikilize shairi likikaririwa

kwenye simu au tabuleti. Wanafunzi watambue shairi hilo lina beti ngapi na

kila ubeti una mishororo mingapi.

• Waongoze wanafunzi katika kueleza shairi hilo linahusu nini. Wakishirikishe

katika kujadili ujumbe unaotolewa na kibwagizo. Baada ya kusoma, waongoze

katika kukariri shairi hilo kwa mahadhi mwafaka.

• Wanafunzi wote wakariri shairi walilosikia likikaririwa kwa mahadhi yao.

Hitimisho: hitimisha kipindi kwa kuwapa wanafunzi kazi mradi. Waambie wasome

mashairi kwenye mitandao na wajadili ujumbe unaotolewa na shairi hilo.

Kuandika

Insha ya Maelezo

Kipindi cha 1

Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 76-77

Matokeo maalumu yanayotarajiwa

Kukia mwisho wa kipindi, mwanafunzi aweze:

1. Kutambua vifungu vya maelezo katika matini.

2. Kuandika insha ya maelezo kwa kufuata kanuni zifaazo.

Shughuli za ujifunzaji na ufunzaji

• Kusoma maelezo kuhusu insha ya maelezo.

• Kutambua vifungu vya maelezo kwenye matini au tarakilishi.

• Kuandaa vidokezo vya kuandika insha ya maelezo.

Nyenzo

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 76-77

• Insha kielelezo

• Tarakilishi

Kimeidhinishwa na KICD

Maandalizi ya mwalimu

• Tayarisha insha kielelezo (insha ya maelezo).

• Tafuta tarakilishi au tabuleti.

• Soma Kitabu cha Mwanafunzi ili kujifahamisha yaliyomo kabla ya kipindi.

Utaratibu wa ujifunzaji na ufunzaji

• Tanguliza kipindi kwa kuwaambia wanafunzi wasome maelezo ya insha ya

maelezo yaliyo katika Kitabu cha Mwanafunzi.

• Washirikishe wanafunzi katika kuandaa vidokezo vitakavyowaongoza

kuandika insha ya maelezo. Vidokezo hivyo vihusishe:

ü Utangulizi- maelezo mafupi kuhusu mada.

ü Mwili/kiini- hoja zote hujadiliwa hapa.

ü Hitimisho- mwisho wa insha ya maelezo. Hutoa kauli kuhusu mada.

• Wapange wanafunzi katika vikundi wawiliwawili ili wasome maelezo kuhusu

insha ya maelezo. Waongoze wanafunzi watakapokuwa wakisoma huku

mkijadili kila hoja.

• Teua mwanafunzi mmoja ili ake mbele ya wanafunzi wenzake darasani

na ataje sehemu za insha ya maelezo. Ataje huku wengine wakimsikiliza.

Wanaweza kumtathmini na kumrekebisha anapokosea.

• Teua mwanafunzi mwingine ake mbele ya wanafunzi wenzake darasani.

Mwambie aeleze kwa ufupi mambo matatu ya kuzingatia wakati wa kuandika

insha ya maelezo. Ataje na afafanue huku wengine wakimsikiliza. Wanaweza

kumtathmini na kumrekebisha anapokosea.

Hitimisho: hitimisha kipindi kwa kuwapa kazi ya nje ya darasa. Waambie wakiwa

nyumbani, wawaulize wazazi au walezi wao wawape ushauri wa namna ya kufaulu

maishani. Waambie wanakili hoja zitakazotolewa na wazazi au walezi wao. Baadaye,

waandike hoja hizo kama aya mbili za kimaelezo. Wakuletee darasani ili utathmini

kazi yao.

Kipindi cha 2

Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 77-78

Matokeo maalumu yanayotarajiwa

Kukia mwisho wa kipindi, mwanafunzi aweze:

1. Kutambua vifungu vya maelezo katika matini.

2. Kuandika insha ya maelezo kwa kufuata kanuni zifaazo.

Kimeidhinishwa na KICD

Shughuli za ujifunzaji na ufunzaji

• Kusoma maelezo kuhusu insha ya maelezo.

• Kutambua vifungu vya maelezo kwenye matini au tarakilishi.

• Kuandaa vidokezo vya kuandikia insha ya maelezo.

Nyenzo

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 77-78

• Insha kielelezo (insha ya maelezo)

• Tarakilishi au tabuleti

Utaratibu wa ujifunzaji na ufunzaji

• Tanguliza kipindi kwa kurejelea kipindi walichojifunza awali kuhusu insha ya

maelezo. Waulize wanafunzi insha ya maelezo ina sehemu gani kuu. Waambie

wataje sehemu hizo na watoe maelezo kuhusu kila sehemu.

• Waelekeze wanafunzi katika kutaja mambo muhimu yanayozingatiwa wakati

wa kuandika insha ya maelezo.

• Teua mwanafunzi mmoja mmoja ili aje mbele ya wanafunzi wenzake darasani

kisha asome aya mbili za kazi ya nyumbani aliyoandika wakati wa kipindi cha

awali kuhusu insha ya maelezo.

• Wapange wanafunzi katika vikundi vya wawiliwawili kisha uwaambie wasome

mfano wa insha ya maelezo katika Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 77-

78.

• Waulize insha hiyo inahusu nini. Wakiwa wawiliwawili, washirikishe katika

kuandika insha ya maelezo kuhusu umuhimu wa malezi mema, waandike

insha hii kwenye tarakilishi. Kabla ya kuandika insha, waongoze wanafunzi

katika kujadili mada hiyo na muundo wa insha hiyo.

• Washirikishe katika kutoa vidokezo kuhusu umuhimu wa malezi mema.

Vidokezo vinaweza kuwa:

ü Malezi mema ni nini?

ü Kutii wazazi, walezi na watu wote.

ü Kuheshimu watu.

ü Kuwa na mwelekeo chanya kuhusu maisha.

ü Kuwa na nidhamu.

ü Kuishi kwa ushirikiano na watu.

• Wanafunzi waandike insha ya maelezo kisha uteue mwanafunzi mmoja ili aje

mbele ya wanafunzi wenzake darasani na kusoma kwa sauti insha ya maelezo

kuhusu umuhimu wa malezi mema. Wanafunzi wamsikilize kwa makini.

Kimeidhinishwa na KICD

Waongoze wanafunzi katika kuitathmini insha hiyo. Mwanafunzi apongezwe

baada ya kusoma insha.

• Waelekeze wanafunzi ili wasambaze insha za maelezo walizoandika kwenye

mitandao ili wanafunzi wenzao na wewe mzisome.

Hitimisho: hitimisha kipindi kwa kuwapa kazi ya nje ya darasa. Waambie wakiwa

shuleni, wakati wa gwaride, wamsikilize kwa makini mwalimu mkuu akiwapa

wanafunzi wote ushauri kisha wanakili hoja zitakazotolewa na mwalimu mkuu katika

gwaride. Baadaye, waandike hoja hizo kimaelezo. Waandike insha ya maelezo wakiwa

nyumbani na wakuletee darasani ili utathmini kazi zao.

Saru

Umoja na wingi wa nomino

Ngeli ya U-I

Kipindi cha 1

Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 79-80

Matokeo maalumu yanayotarajiwa

Kukia mwisho wa kipindi, mwanafunzi aweze:

1. Kutambua nomino katika ngeli ya U-I.

2. Kuandika nomino za ngeli ya U-I katika umoja na wingi.

3. Kuandika umoja na wingi wa mafungu ya maneno katika ngeli ya U-I.

Shughuli za ujifunzaji na ufunzaji

• Mwanafunzi atambue nomino katika ngeli ya U-I.

• Mwanafunzi aandike nomino za ngeli ya U-I katika umoja na wingi.

• Mwanafunzi asikilize usomaji wa nomino za ngeli ya U-I katika umoja na

wingi kwenye kinasasauti.

• Mwanafunzi aandike mafungu ya maneno katika ngeli ya U-I katika umoja na

wingi.

• Mwanafunzi ajaze mapengo kwa kutumia viambishi vya umoja na wingi wa

nomino za ngeli ya U-I kwa hati ya mkono ama tarakilishi.

101

100

Kimeidhinishwa na KICD

Nyenzo

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 79-80

• Kinasasauti

• Tarakilishi

• Vifaa halisi: mifuko, mikate, mlango, mishipi na miti.

Utaratibu wa ujifunzaji na ufunzaji

• Tanguliza kipindi kwa kutoa baadhi ya vifaa halisi na kuwaonyesha

wanafunzi. Unaweza ukawaonyesha mshipi kisha uwaambie wataje jina la

kifaa hicho. Baadaye, waonyeshe mishipi miwili nao wataje kuwa ni mishipi

miwili.

• Teua mwanafunzi mmoja aje mbele ya wanafunzi wenzake darasani.

Mwambie aunyooshe mkono wake mmoja na wenzake wataje sehemu hiyo

ya mwili. Pili, anyooshe mikono yake yote na wenzake waseme ni nini

alichonyoosha. Waseme mikono miwili.

• Wapange wanafunzi katika vikundi vya watatuwatatu na uwaongoze katika

kusoma maneno yaliyo kwenye miti maneno. Maneno hayo yanahusu mimea,

vitu na sehemu za mwili.

• Waulize wanafunzi walichogundua kuhusu maneno hayo. Wanaweza kusema

yanahusu mmea, na sehemu za mwili, yameandikwa kwa umoja na ni

nomino. Pia, wanaweza kusema ni maneno katika ngeli ya U-I.

• Waelekeze wanafunzi katika kuandika wingi wa maneno yaliyo kwenye miti

maneno.

Majibu

Zoezi la 1, ukurasa wa 79-80

1. Miti

2. Michungwa

3. Miwa

4. Miembe

5. Mitama

6. Migomba

7. Mihogo

8. Mifuko

9. Miavuli

10. Miamba

11. Misitu

12. Miiba

13. Mikeka

14. Midomo

15. Mishipa

16. Mikono

17. Miguu

18. Miundi

1. miko mikubwa

2. miaka mirefu

3. mikate midogo

4. milango wazi

5. mipera mifupi

6. mioyo mipana

101

100

Kimeidhinishwa na KICD

Hitimisho: hitimisha kwa kuwaambia kuwa maneno katika ngeli ya U-I huchukua

kiambishi u katika umoja na i katika wingi.

Kipindi cha 2

Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 80-81

Matokeo maalumu yanayotarajiwa

Kukia mwisho wa kipindi, mwanafunzi aweze:

1. Kutambua nomino katika ngeli ya U-I.

2. Kuandika nomino za ngeli ya U-I katika umoja na wingi.

3. Kuandika umoja na wingi wa mafungu ya maneno katika ngeli ya U-I.

Shughuli za ujifunzaji na ufunzaji

• Mwanafunzi atambue nomino katika ngeli ya U-I.

• Mwanafunzi asikilize usomaji wa nomino za ngeli ya U-I katika umoja na

wingi kwenye kinasasauti.

• Mwanafunzi aandike mafungu ya maneno katika ngeli ya U-I katika umoja na

wingi.

• Mwanafunzi ajaze mapengo kwa kutumia viambishi vya umoja na wingi wa

nomino za ngeli ya U-I kwa hati ya mkono ama tarakilishi.

Nyenzo

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 80-81

• Kinasasauti

• Tarakilishi

• Vifaa halisi

Utaratibu wa ujifunzaji na ufunzaji

• Tanguliza kipindi kwa kuwakumbusha wanafunzi yale waliojifunza kuhusu

nomino katika ngeli ya U-I. Watoe mifano kama vile:

ü mshipi-mishipi

ü muwa-miwa

ü mkate-mikate

ü mlango-milango

• Wapange wanafunzi katika vikundi vya wawiliwawili ili wasome maneno

yaliyo kwenye jedwali.

• Waongoze katika kujaza mapengo kwa kutumia viambishi vya umoja na wingi

katika katika ngeli ya U-I. Wambie wapige chapa kazi hiyo kwenye tarakilishi

na waihifadhi faili hiyo kwa kuiita: ‘Nomino za Ngeli ya U-I’.

103

102

Kimeidhinishwa na KICD

• Waelekeze wanafunzi katika kutambua nomino katika ngeli ya U-I kwenye

kadi maneno. Nomino zenyewe ni:

1. Mche

2. Miavuli

3. Mifupa

4. Mtambo

5. Mitego

6. Mitihani

7. Mbuyu

8. Moyo

9. Mikoba

• Toa kinasasauti na ucheze rekodi ya usomaji wa nomino. Waambie wanafunzi

wasikilize usomaji wa nomino za ngeli ya U-I katika umoja na wingi.

Wanafunzi wasikilize kwa makini. Nomino zenyewe ni:

1. mchango-michango

2. mti-miti

3. mpapai-mipapai

4. msumari-msumari

5. mpera-mipera

6. mzizi-mizizi

7. mfereji-mifereji

8. msaada-misaada

9. mfenesi-mifenesi

10. mzabibu-mizabibu

• Wakiwa wawiliwawili, waongoze wanafunzi kutamka nomino walizosikia

kwenye kinasasauti.

Hitimisho: hitimisha kipindi kwa kuwaambia kuwa maneno katika ngeli ya U-I

huchukua kiambishi u katika umoja na i katika wingi katika mafungu.

Umoja na wingi wa sentensi

Ngeli ya U-I

Kipindi cha 1

Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 81-82

Matokeo maalumu yanayotarajiwa

Kukia mwisho wa kipindi, mwanafunzi aweze:

1. Kutambua sentensi zilizoundwa kutokana na nomino za ngeli ya U-I katika

umoja na wingi.

2. Kuunda sentensi akitumia nomino za ngeli ya U-I katika umoja na wingi

akizingatia upatanisho wa kisaru.

Shughuli za ujifunzaji na ufunzaji

• Kutaja nomino za ngeli ya U-I.

• Kusoma sentensi zenye nomino za ngeli ya U-I katika umoja na wingi.

• Kutunga sentensi akitumia nomino za ngeli ya U-I katika umoja na wingi.

103

102

Kimeidhinishwa na KICD

• Mwanafunzi asome sentensi akitumia nomino za ngeli ya U-I katika umoja na

wingi.

Nyenzo

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa

wa 81-83

• Majedwali

• Chati

• Tarakilishi

Maandalizi ya mwalimu

• Andaa majedwali na chati yenye sentensi zilizo na nomino za ngeli ya U-I.

• Tafuta tarakilishi

Utaratibu wa ujifunzaji na ufunzaji

• Tanguliza kipindi kwa kuwauliza wanafunzi mifano ya nomino za ngeli ya

U-I. Kubali mifano ambayo wanafunzi watatoa mradi iwe sahihi. Wanafunzi

wanaweza wakataja:

ü mti-miti

ü mpira-mipira

ü mbuni-mibuni

ü mtego-mitego

• Wapange wanafunzi katika vikundi vya watatuwatatu ili wasome sentensi

zenye nomino za ngeli ya U-I katika umoja na wingi kwenye jedwali. Wasome

huku wengine wakisikiliza.

• Waulize wanafunzi walichogundua kuhusu sentensi hizo. Wanaweza kusema

zinahusu nomino za ngeli ya U-I.

• Waongoze katika kutaja nomino nyingine zilizo katika ngeli ya U-I.

Wanaweza kutoa mifano kama vile:

ü mswaki-miswaki

ü mti-miti

ü mwembe-miembe

ü mguu-miguu

• Waambie wanafunzi watunge sentensi katika umoja na wingi wakitumia

nomino watakazotaja. Sentensi ziwe katika umoja na wingi.

• Waelekeze wanafunzi katika kufanya zoezi katika Kitabu cha Mwanafunzi,

ukurasa wa 82 la kuandika sentensi katika umoja au wingi.

105

104

Kimeidhinishwa na KICD

Majibu

Zoezi la 2, ukurasa wa 82

1. Mizizi iling’olewa.

2. Mti ulianguka.

3. Misumari itapigiliwa.

4. Mswaki unapendeza.

5. Mfereji unavuja.

• Wapange wanafunzi katika vikundi vya wawiliwawili na uwaambie watunge

sentensi wakitumia nomino walizopewa kwenye Kitabu cha Mwanafunzi.

• Waambie waandike upya sentensi walizotunga katika wingi.

• Wakiwa katika vikundi vyao, waelekeze katika kupiga chapa sentensi zilizo

katika Kitabu cha Mwanafunzi kwenye tarakilishi.

• Waambie wanafunzi wawatumie wenzao sentensi walizopiga chapa kupitia

mtandao ili wazisome.

Hitimisho: kamilisha kipindi kwa kuwakumbusha kuwa sentensi za nomino za ngeli

ya U-I huwa na kiambishi u katika umoja na kiambishi i katika wingi ili kubainisha

upatanisho wa kisaru.

Kipindi cha 2

Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 83

Matokeo maalumu yanayotarajiwa

Kukia mwisho wa kipindi, mwanafunzi aweze:

1. Kutambua sentensi zilizotungwa kutokana na nomino za ngeli ya U-I katika

umoja na wingi.

2. Kutunga sentensi akitumia nomino za ngeli ya U-I katika umoja na wingi

akizingatia upatanisho wa kisaru.

Shughuli za ujifunzaji na ufunzaji

• Kusoma sentensi zenye nomino za ngeli ya U-I katika umoja na wingi.

• Kushiriki katika mchezo wa kuchopoa kadi za sentensi zenye nomino za ngeli

ya U-I na kusoma sentensi hizo katika umoja na wingi.

105

104

Kimeidhinishwa na KICD

Nyenzo

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 83

• Kadi maneno

• Vikapu au Maboksi

Utaratibu wa ujifunzaji na ufunzaji

• Tanguliza kipindi kwa kuwaambia wanafunzi watunge sentensi zenye nomino

za ngeli ya U-I katika umoja na wingi. Wanaweza kutunga sentensi kama vile:

ü Mto umefurika. ü Mito imefurika.

• Wapange wanafunzi katika vikundi vya wawiliwawili na uwaelekeze

katika kusoma sentensi katika Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 83.

Wakumbushe kuwa baadhi ya sentensi hizo ziko katika hali ya umoja na

nyingine katika hali ya wingi. Waambie zile ambazo ziko katika umoja,

ziandikwe kwa wingi na zile zilizo katika wingi ziandikwe kwa umoja. Hivyo

basi, zitakuwa sentensi kumi na mbili.

• Waongoze wanafunzi katika kuandika sentensi zenye nomino za ngeli ya U-I

katika umoja na wingi kwenye kadi. Warejelee sentensi zilizo kwenye Kitabu

cha Mwanafunzi.

• Wape wanafunzi katika kila kikundi kikapu kimoja au boksi moja na

uwaambie waweke kadi zote zenye sentensi kwenye kikapu au boksi hiyo.

• Waongoze wanafunzi katika kuchopoa kadi moja moja na kusoma sentensi

zilizoandikwa kwenye kila kadi. Wasome sentensi hizi kwa zamu.

• Waelekeze wanafunzi katika kupanga sentensi zilizo katika umoja pamoja na

za wingi pamoja.

Hitimisho: hitimisha kipindi kwa kuwakumbusha wanafunzi kuwa sentensi za nomino

za ngeli ya U-I huwa na kiambishi u katika umoja na kiambishi i katika wingi.

107

106

Kimeidhinishwa na KICD

BENDERA YA TAIFA

Nyenzo

Unaweza kutumia nyenzo zifuatazo:

• Vifaa halisi: bendera.

• Vyombo vya kidijitali: tarakilishi, tabuleti, rununu na projekta

• Kinasasauti

• Picha

• Michoro

• Chati

• Kadi maneno

• Video

• Kamusi

• Mgeni mwalikwa

• Vibonzo

Umilisi wa kimsingi unaokuzwa

Sehemu ya bendera ya Taifa inakuza umilisi wa kimsingi. Baadhi ya umilisi huo ni:

(a) Mawasiliano na ushirikiano

Wanafunzi wakifanya mazoezi na shughuli mbalimbali kwa ushirikiano katika

Utangulizi

Bendera ni kitambaa chenye rangi na nembo, ambacho hutumiwa kama alama ya

utambulisho na mawasiliano. Bendera ya taifa hutambulisha taifa moja kutoka kwa

jingine. Kila taifa lina bendera yake. Bendera hupandishwa na kushushwa wakati

maalumu. Bendera ya Kenya hutumika shuleni, osini na katika taasisi nyingine.

Bendera ya Kenya ilianza kutumika tarehe 12 Disemba 1963 Kenya ilipopata uhuru.

Sehemu hii inalenga kumpa mwanafunzi uwezo wa:

1. Kukariri au kuimba shairi kwa kuzingatia matamshi na mahadhi mbalimbali.

2. Kusoma na kutambua umuhimu wa ujumbe wa makala husika.

3. Kuandika insha ya wasifu kwa kufuata kanuni zifaazo akizingatia vivumishi na

vielezi.

4. Kuunda sentensi akitumia nomino za ngeli ya LI-YA katika umoja na wingi

akizingatia upatanisho wa kisaru.

5. Kutumia nomino za ngeli ya KI-VI katika mawasiliano.

107

106

Kimeidhinishwa na KICD

vikundi kama kukariri shairi au kusoma makala kwa pamoja, wanakuza ushirikiano

na mawasiliano. Mijadala baina ya wanafunzi kuhusu bendera ya taifa itaimarisha

mawasiliano na kukuza ushirikiano. Mawasiliano yatatimizwa wanafunzi

wakisambaza habari kuhusu bendera kwenye mitandao wakitumia vyombo vya

kidijitali.

(b) Ujuzi wa kidijitali

Ujuzi wa kidijitali unanuia kumsaidia mwanafunzi kutumia vyombo vya kidijitali

kuwasiliana na kujifunza. Mwalimu anapaswa kushirikisha matumizi ya tarakilishi,

kipakatalishi, video, tabuleti, projekta, intaneti, mitandao na tovuti ili mwanafunzi

ajifunze masuala ya bendera na aweze kutumia tarakilishi kuandika na kuhifadhi kazi

yake kuhusu bendera kwenye faili.

(ch) Hamu ya ujifunzaji

Umilisi huu utasaidia mwanafunzi kuwa na kichocheo cha kutaka kujua mengi

kuhusu bendera. Umilisi huu humpa mwanafunzi hamu ya kukamilisha sentensi. Pia,

atatafakari maswali ya ziada kuhusu bendera ya taifa. Mwanafunzi anaweza kuwa na

hamu ya kutaka kutumia vyombo vya kidijitali ili atafute habari zaidi kuhusu asili ya

bendera ya Kenya.

(d) Ubunifu

Umilisi huu unapaswa kukuzwa kupitia kutunga sentensi kwa kutumia tarakilishi,

tabuleti au simu ya mkononi. Pia ubunifu ukuzwe na kuimarishwa kupitia kusakura

mitandao ili kutafuta habari kuhusu bendera. Ubunifu utadhihirika mwanafunzi

akiandika insha ya wasifu.

(e) Kujiamini

Umilisi huu utakuzwa kupitia mwanafunzi kusimama mbele ya wanafunzi wenzake

darasani na kukariri ama kuimba shairi. Pia, kujiamini kutakuzwa kupitia mwanafunzi

kutunga sentensi akitumia nomino za ngeli ya LI-YA.

(f) Kukiria kwa kina na kutatua changamoto

Umilisi huu utakuzwa kupitia kumpa mwanafunzi swali la kutafakari, kukiria na

kutafuta jawabu lake ambalo halimo kwenye matini. Kwa mfano, mwanafunzi anaweza

kuulizwa: Bendera ya Kenya hupandishwa lini?

Uhusiano na masuala mtambuko

(a) Kujitambua na kujithamini kupitia kukariri au kuimba mashairi na

kufungua na kufunga tarakilishi.

(b) Stadi za maisha zinazohusisha mwanafunzi kujieleza, kushiriki katika

vikundi na kuchangia katika mijadala.

109

108

Kimeidhinishwa na KICD

(ch) Uraia utakuzwa kupitia wanafunzi kufanya kazi pamoja, kushiriki kikamilifu

katika kuheshimu bendera ya Kenya kwa kusimama wima inapopandishwa

na kushushwa.

Uhusiano na maadili

• Heshima itakuzwa kwa wanafunzi kukariri na kujadiliana kwa vikundi.

Kupitia shughuli hii, wanafunzi watajifunza kuwasikiliza wenzao

wanapozungumza.

• Uwajibikaji utadhihirika kupitia wanafunzi kutunza na kuhifadhi vyombo vya

kidijitali, kuwajibikia majukumu katika vikundi na kufuata mafunzo katika

shairi.

Shughuli za huduma za kijamii

• Kushiriki katika kupandisha na kushusha bendera ya taifa.

• Kuwahamasisha wenzake kuipenda na kuiheshimu bendera ya taifa na pia

kutumia mashairi katika mawasiliano.

• Wanafunzi watawakariria watu mashairi katika haa mbalimbali.

Uhusiano na masomo mengine

Sehemu ya bendera inaingiliana na masomo mengine kama vile:

1. Katika somo la English Activities kuna mada kuhusu ushairi ambazo hufunzwa ili

kukuza stadi ya kusikiliza na kuzungumza.

2. Somo la Music lina shughulikia nyimbo za mahadhi mbalimbali sawia na

wanavyojifunza kuimba wimbo wa taifa.

Jinsi ya kuwashughulikia wanafunzi wenye mahitaji maalumu

Unaweza kuwashughulikia wanafunzi wenye mahitaji maalumu kwa kutumia baadhi

ya mbinu hizi:

• Wape wanafunzi wenye hitilafu za viungo fulani vya mwili kama vile: miguu

na mikono shughuli mbadala. Kwa mfano, badala ya kusimama wakishiriki

katika kupandisha na kushusha bendera, wanaweza kuketi na kuwatazama

wenzao wakipandisha bendera baada ya wao kukunja bendera hizo.

• Watengee wanafunzi wanaotatizika kuelewa vipindi fulani muda maalumu wa

kurudia shughuli baada ya ujifunzaji darasani.

• Tumia mbinu na nyenzo tofauti kufunza vipengele mbalimbali. Tumia video,

michoro, picha au rekodi za kinasasauti.

• Kwa wasioona, unaweza kushirikisha vifaa halisi ili waguse na kushika.

• Kwa wanafunzi wanaochukua muda mrefu kuelewa na kufanya shughuli

darasani, uwe subira nao wanaposoma, wanapoandika, wanapozungumza au

waposhiriki katika shughuli mbalimbali darasani.

109

108

Kimeidhinishwa na KICD

• Wale ambao wana uwezo wa juu darasani, wape kazi ya ziada na changamano

kama vile: kuchora na kuipaka rangi bendera kwenye tarakilishi na kutunga

sentensi zaidi.

Kusikiliza na Kuzungumza

Methali: Kujieleza kwa ufasaha

Ushairi

Kipindi cha 1

Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 84-85

Waelekeze wanafunzi kutazama picha kwenye Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 84

wakiwa wawiliwawili kisha uwaongoze katika kutambua picha hiyo ni ya nini. Waongoze

ili waweze kutaja rangi zilizo kwenye bendera. Waelekeze wanafunzi kutambua bendera

ya taifa hupatikana katika maeneo gani mbali na shuleni. Wanaweza wakataja: kwenye

vituo vya polisi, osi za utawala, osi za ubalozi na magari ya viongozi wa ngazi za juu

katika taifa.

Matokeo maalumu yanayotarajiwa

Kukia mwisho wa kipindi, mwanafunzi aweze:

1. Kukariri au kuimba shairi kwa kuzingatia matamshi na mahadhi mbalimbali.

2. Kueleza maana ya msamiati uliotumiwa katika shairi.

3. Kutumia msamiati uliotumiwa katika shairi kuboresha mawasiliano.

4. Kueleza ujumbe wa shairi.

Shughuli za ujifunzaji na ufunzaji

• Mwanafunzi akariri au aimbe shairi.

• Mwanafunzi asikilize shairi likikaririwa au likiimbwa.

• Mwanafunzi ashirikiane na wenzake kukariri au kuimba shairi.

• Mwanafunzi atambue msamiati uliotumika katika shairi.

• Mwanafunzi ashirikiane na wenzake kujadili ujumbe katika shairi.

• Mwanafunzi ajibu maswali kutokana na shairi alilosikia, aliloimba au alilokariri.

Nyenzo

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 84-85

• Bendera

• Shairi

• Rununu

• Tarakilishi

• Kanda ya sauti

111

110

Kimeidhinishwa na KICD

Maandalizi ya mwalimu

• Rekodi shairi kwenye kanda ya sauti au rununu.

Utaratibu wa ujifunzaji na ufunzaji

• Tanguliza kipindi hiki kwa kuwaonyesha wanafunzi bendera ya Kenya na

kuwauliza kifaa hicho ni nini. Wanaweza kusema ni bendera ya Kenya.

Waulize wanafunzi rangi za bendera ya Kenya. Wanafunzi wataje kwa

ufupi. Waulize wazalendo hufanya nini bendera ya taifa inapopandishwa au

kushushwa nao wajibu kuwa wazalendo husimama kama ishara ya heshima

kwa bendera ya taifa.

• Wapange wanafunzi katika vikundi vya wawiliwawili na uwaelekeze katika

kukariri shairi katika Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 85. Waongoze

katika kutafakari shairi linazungumzia nini. Wanafunzi waweze kugundua

kuwa shairi linazungumzia uzalendo kwa kuheshimu bendera ya Kenya na

maana za rangi za bendera ya Kenya.

• Waongoze kueleza maana ya maneno kama yalivyotumika katika shairi.

• Waelekeze katika kutambua kibwagizo cha shairi. Kibwagizo ni: Asante

kipenzi chetu, bendera yetu ya Kenya. Wafafanue maana ya kibwagizo hicho.

Hitimisho: kamilisha kipindi kwa kuwaambia wanafunzi wataje sehemu zingine

ambazo wamewahi kuona bendera ya Kenya mbali na shuleni.

Majibu ya zoezi la 1, ukurasa wa 85

1. Shairi linahusu bendera ya Kenya.

2. Tathmini majibu ya wanafunzi kwa kusoma maelezo waliyotoa kuhusu maneno

yaliyotumika kwenye shairi.

3. Asante kipenzi chetu, bendera yetu ya Kenya.

Kipindi cha 2

Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 86

Matokeo maalumu yanayotarajiwa

Kukia mwisho wa kipindi, mwanafunzi aweze:

1. Kukariri au kuimba shairi kwa kuzingatia matamshi na mahadhi mbalimbali.

2. Kueleza maana ya msamiati uliotumiwa katika shairi.

3. Kutumia msamiati ulio katika shairi kuboresha mawasiliano.

4. Kueleza ujumbe wa shairi.

111

110

Kimeidhinishwa na KICD

Shughuli za ujifunzaji na ufunzaji

• Mwanafunzi akariri au aimbe shairi.

• Mwanafunzi asikilize shairi likikaririwa au likiimbwa.

• Mwanafunzi ashirikiane na wenzake kukariri au kuimba shairi.

• Mwanafunzi atambue msamiati uliotumika katika shairi.

• Mwanafunzi ashirikiane na wenzake kujadili ujumbe katika shairi.

• Mwanafunzi ajibu maswali kutokana na shairi alilosikia, aliloimba au

alilokariri.

Nyenzo

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa

wa 86

• Shairi

• Rununu

• Tarakilishi

• Kanda ya sauti

• Kinasasauti

Maandalizi ya mwalimu

• Soma Kitabu cha Mwanafunzi ili kujifahamisha yatakayofunzwa.

• Rekodi shairi kwenye kanda ya sauti au tabuleti ama rununu.

• Tafuta tarakilishi.

Utaratibu wa ujifunzaji na ufunzaji

• Tanguliza kipindi kwa kuwaelekeza wanafunzi ili wasikilize shairi

lililorekodiwa likikaririwa kutoka kwa tepurekoda au kinasa sauti.

• Shairi lenyewe ni:

BENDERA TUNAKUPENDA DAIMA

Bendera tunakuenzi, kipenzi chetu daima,

Kiwakilishi cha mapenzi, ya taifa letu daima,

Upandishwapo kipenzi, tunasimama kwa heshima,

Bendera ya tangu enzi, tunakupenda daima.

Tunapokupandisha juu, husimama kwa heshima,

Kwetu sisi kuwa huru, kweli umehakikisha,

Ishara tosha ya uhuru, uzalendo wa dhamana,

Bendera ya tangu enzi, tunakupenda daima.

113

112

Kimeidhinishwa na KICD

Hitimisho: Unaweza kuhitimisha funzo kwa kuwauliza wanafunzi kueleza kibwagizo

ni nini katika shairi.

Kusoma

Kusoma kwa kina

Makala

Kipindi cha 1

Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 86-88

Matokeo maalumu yanayotarajiwa

Kukia mwisho wa kipindi, mwanafunzi aweze:

1. Kusoma makala kwa ufasaha.

2. Kutambua ujumbe wa makala.

3. Kujibu maswali kutokana na makala.

Shughuli za ujifunzaji na ufunzaji

• Kusoma makala.

• Kujadili na wenzake kuhusu makala.

• Kutumia kamusi kupata maana za msamiati uliotumika kwenye makala.

• Kujibu maswali kutokana na makala.

Kitambulisho cha taifa, hili kwa kila daraja,

Weusi rangi twapenda, wakilisho la Wakenya,

Wekundu uliojitenga, kuwakilisha uhuru tosha,

Bendera ya tangu enzi, tunakupenda daima.

Ngao yetu twakupenda, ulinzi wako twatambua,

Utajiri dhihirika, kijani kibichi tosha,

Weupe huonekana, amani tele ishara,

Bendera ya tangu enzi, tunakupenda daima.

113

112

Kimeidhinishwa na KICD

Nyenzo

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 86-88

• Kamusi

• Tarakilishi

• Tabuleti

• Rekoda au simu

Maandalizi ya mwalimu

• Soma makala kabla ya uwasilishaji darasani.

• Tafuta tarakishili, rekoda na simu.

• Tafuta kamusi.

Utaratibu wa ujifunzaji na ufunzaji

Tanguliza kipindi kwa kuwapanga wanafunzi katika vikundi vya watatuwatatu.

Waambie wasome kwa zamu mchezo wa kuigiza, ‘Kaugua Augua’ kwenye Kitabu cha

Mwanafunzi, ukurasa wa 86-87.

• Waelekeze katika kuigiza mchezo huo waliousoma huku wanafunzi wengine

wakitazama. Vikundi vya wanafunzi vifanye hivi kwa zamu.

• Waongoze wanafunzi katika kujadili ujumbe wa mchezo huo wa kuigiza.

Ujumbe ni kuwa: tunapokuwa na dalili zozote za ugonjwa, twende hospitalini

ili kupata matibabu.

• Waelekeze wanafunzi katika kutambua wahusika walio katika mchezo huo.

Wanafunzi wataje: Kaugua, mamake na Daktari Tiba kama wahusika katika

mchezo huo wa kuigiza.

• Waongoze katika kutambua ugonjwa aliougua Kaugua. Sharti watambue

kuwa Kaugua aliugua ugonjwa wa homa ya mafua.

• Washirikishe katika kutambua msamiati wa adabu na heshima katika mchezo

huo. Maneno ya adabu au upole yaliyotumika ni kama vile:

ü Karibu ü Asante ü Tafadhali

• Waongoze wanafunzi katika kueleza maana ya maneno waliyoulizwa.

Unaweza kuwaelekeza kutafa maana ya maneno hayo kwenye kamusi.

Hitimisho: hitimisha kipindi kwa kuwapa wanafunzi nafasi ya kuigiza mchezo

waliousoma. Tathmini jinsi wanafunzi wanavyoshiriki katika maigizo. Wapongeze

wanafunzi watakaoigiza vyema kwa kuwapa zawadi ndogondogo ama kuwapigia

mako.

115

114

Kimeidhinishwa na KICD

Kipindi cha 2

Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 88-89

Matokeo maalumu yanayotarajiwa

Kukia mwisho wa kipindi, mwanafunzi aweze:

1. Kusoma makala kwa ufasaha.

2. Kutambua ujumbe wa makala.

3. Kujibu maswali kutokana na makala.

Shughuli za ujifunzaji na ufunzaji

• Kusoma makala.

• Kujadili kuhusu ujumbe na msamiati kwenye makala.

• Kutumia kamusi kupata maana za msamiati uliotokana na makala.

• Kujibu maswali kutokana na makala.

Nyenzo

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 88-89

• Kamusi

• Mchoro

• Kijiti

• Kitambaa

• Rangi

• Brashi

Utaratibu wa ujifunzaji na ufunzaji

• Tanguliza kipindi kwa kuwaambia wanafunzi watazame mchoro ulio kwenye

Kitabu cha Mwanafunzi na waseme wanachoona. Huo ni mchoro wa

wanariadha wa Kenya wakisherehekea ushindi wao kwa kupeperusha bendera

ya Kenya.

• Teua mwanafunzi mmoja ili aje mbele ya wanafunzi wenzake na kusoma aya

ya makala. Mbali na kuja mbele ya darasa, wanafunzi wanaweza wakasoma

wakiwa wameketi kwenye madawati yao hasa wale wenye matatizo katika

viungo vyao vya mwili. Sisitiza kusoma kwa sauti na kwa usahihi.

• Wapange wanafunzi katika vikundi vya wawiliwawili kisha uwaongoze katika

kujadili ujumbe unaojitokeza katika makala: ‘Ushindi wa Bendera ya Kenya’.

• Waelekeze katika kutaja maeneo ambamo bendera ya Kenya hupatikana.

Maeneo haya ni kama vile:

ü shuleni,

ü osi za serikali,

ü kwenye baadhi ya magari ya viongozi wa taifa,

ü kwenye makao makuu ya osi za kibalozi.

115

114

Kimeidhinishwa na KICD

• Waongoze wanafunzi katika kutaja rangi za bendera ya Kenya. Hakikisha

kuwa wanazingatia mfuatano wa rangi za bendera kutoka juu hadi chini.

Waeleze rangi hizo huashiria nini. Waambie kuwa:

ü Nyeusi huashiria rangi ya Wakenya.

ü Nyekundu ni ishara ya damu iliyomwagika wakati wa kupigania uhuru.

ü Kijani ni rangi ya maliasili, utajiri na kilimo chetu.

ü Nyeupe huashiria amani tuliyo nayo nchini mwetu.

• Wanafunzi wajadili ni kwa nini watu husimama wima wakati wa kupandisha

na kushusha bendera. Sharti waseme kuwa kusimama wima ni kutoa heshima

kwa bendera ya taifa.

• Waelekeze wanafunzi katika kutafuta maana ya maneno hayo kwenye kamusi.

Watafute maana ya: mabepari, ngao na taifa.

Hitimisho: hitimisha kipindi kwa kuwapa wanafunzi kazi mradi. Waambie wakiwa

wannewanne watafute kitambaa cheupe kisha wachore bendera ya Kenya na kuipaka

rangi. Pia, wakiwa nje ya darasa, watumie uzi na kijiti kupandisha na kushusha bendera.

Kuandika

Insha ya wasifu

Kipindi cha 1

Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 89-90

Matokeo maalum yanayotarajiwa:

Kukia mwisho wa kipindi, mwanafunzi aweze:

1. Kutambua insha ya wasifu kwa kuzingatia muundo.

2. Kuandika insha ya wasifu kwa kufuata kanuni zifaazo akizingatia vivumishi na

vielezi.

3. Kuchangamkia utunzi mzuri wa kuandika insha ya wasifu ili kukuza ubunifu.

Shughuli za ujifunzaji na ufunzaji

• Mwanafunzi atambue muundo wa insha ya wasifu.

• Mwalimu awaongoze wanafunzi kuandika insha ya wasifu.

• Mwanafunzi aandike insha ya wasifu.

117

116

Kimeidhinishwa na KICD

Nyenzo

• Kitabu cha Mwanafunzi

• Insha kielelezo (insha ya wasifu)

• Tarakilishi au tabuleti

Maandalizi ya mwalimu

• Tayarisha insha kielelezo (insha ya wasifu)

• Tafuta tarakilishi au tabuleti

• Soma Kitabu cha Mwanafunzi ili kujifahamisha yaliyomo kabla ya kipindi.

Utaratibu wa ujifunzaji na ufunzaji

• Tanguliza kipindi kwa kuwakumbusha wanafunzi kuhusu insha ya wasifu.

• Waambie wanafunzi wajigawe katika vikundi vya wannewanne kisha

uwaongoze katika kujadili kuhusu insha ya wasifu. Mambo yafuatayo

yazingatiwe katika mjadala:

ü Insha ya wasifu hutoa maelezo kuhusu sifa za mtu, kitu au mahali. Insha

ya wasifu hufafanua namna mtu, mahali au kitu kilivyo. Unapoandika

insha ya wasifu unapaswa kutoa habari kamili kuhusu mtu, kitu au eneo.

ü Zingatia mambo haya uandikapo insha ya wasifu:

(a) Umbo

(b) Sura

(ch) Tabia

(d) Vitendo

(e) Mazingira

(f) Rangi

(g) Vipimo

(h) Hali

(i) Kimo

ü Insha ya wasifu inaweza kuwa kuhusu mtu, darasa, mnyama, kaunti,

ndege, nchi, kitu, shule au shamba.

• Wanafunzi wajadili muundo wa insha ya wasifu ambao ni:

ü Utangulizi ü Mwili/kiini ü Hitimisho

Kipindi cha 2

Matokeo maalumu yanayotarajiwa

Kukia mwisho wa kipindi, mwanafunzi aweze:

1. Kutambua insha ya wasifu kwa kuzingatia muundo.

2. Kuandika insha ya wasifu kwa kufuata kanuni zifaazo akizingatia vivumishi na

vielezi.

3. Kuwasambazia wenzake insha ya wasifu aliyoandika kupitia mtandao wa

intaneti.

117

116

Kimeidhinishwa na KICD

Shughuli za ujifunzaji na ufunzaji

• Mwanafunzi atambue muundo wa insha ya wasifu.

• Mwalimu awaongoze wanafunzi kuandika insha ya wasifu.

• Mwanafunzi aandike insha ya wasifu.

Nyenzo

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 90-91

• Insha kielelezo (insha ya wasifu)

• Tarakilishi au tabuleti

• Mchoro wa bendera ya Kenya

Maandalizi ya mwalimu

• Tayarisha insha kielelezo (insha ya wasifu)

• Tafuta tarakilishi au tabuleti

• Soma Kitabu cha Mwanafunzi ili kujifahamisha yaliyomo kabla ya kipindi.

Utaratibu wa ujifunzaji na ufunzaji

• Tanguliza kipindi kwa kuwakumbusha wanafunzi insha ya wasifu inahusu

nini.

• Waongoze katika kujadili kuhusu insha ya wasifu.

• Wapange wanafunzi katika vikundi vya wawiliwawili na uwaambie watazame

mchoro kwenye Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 90 kisha wawaeleze

wenzao wanachoona.

• Waongoze katika kutaja rangi za bendera ya Kenya zilizo kwenye mchoro.

• Waeleze mbali na rangi ni vitu gani vingine vinavyopatikana katika bendera

ya Kenya.

• Wagawe wanafunzi katika vikundi vya wanafunzi watatuwatatu na uwaongoze

katika kuandika insha ya wasifu kuhusu ‘Bendera ya Kenya’.

• Waelekeze kwenye vidokezo katika Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 90.

Hitimisho: hitimisha kipindi kwa kuwapa wanafunzi kazi mradi inayohusu kuandika

insha ya wasifu kuhusu bendera ya taifa kwa kuzingatia vidokezo vilivyoorodheshwa

kitabuni. Wape wanafunzi kazi ya zoezi la 1 ili waandike insha za wasifu na kuzisambaza

kwa wenzao kupitia mtandao wa intaneti.

119

118

Kimeidhinishwa na KICD

Saru

Umoja na wingi wa nomino katika ngeli ya LI-YA

Kipindi cha 1

Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 91-92

Matokeo maalumu yanayotarajiwa

Kukia mwisho wa kipindi, mwanafunzi aweze:

1. Kutambua nomino katika ngeli ya LI-YA.

2. Kuandika nomino za ngeli ya LI-YA katika umoja na wingi.

3. Kuandika umoja na wingi wa mafungu ya maneno katika ngeli ya LI-YA.

Shughuli za ujifunzaji na ufunzaji

• Mwanafunzi atambue nomino katika ngeli ya LI-YA.

• Mwanafunzi aandike nomino za ngeli ya LI-YA katika umoja na wingi.

• Mwanafunzi asikilize usomaji wa nomino za ngeli ya LI-YA katika umoja na

wingi kwenye kinasasauti.

• Mwanafunzi aandike mafungu ya maneno katika ngeli ya LI-YA katika umoja

na wingi.

• Mwanafunzi ajaze mapengo kwa kutumia viambishi vya umoja na wingi wa

nomino za ngeli ya LI-YA kwa hati ya mkono ama tarakilishi.

Nyenzo

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 91-92

• Kinasasauti/rekoda

• Tarakilishi

• Vifaa halisi: jani,ua,dirisha,chungwa

• Wanafunzi

• Chati

Utaratibu wa ujifunzaji na ufunzaji

• Tanguliza kipindi kwa kutoa vifaa halisi na kuwaonyesha wanafunzi. Kwanza,

waonyeshe jani moja. Waambie waseme jina la kifaa hicho. Watasema hilo ni

jani. Waonyeshe majani matatu nao wataje kuwa ni majani matatu.

119

118

Kimeidhinishwa na KICD

• Teua mwanafunzi mmoja aje mbele ya wanafunzi wenzake darasani.

Mwambie afunge jicho moja kisha awaulize wanafunzi sehemu hiyo ya

mwili inaitwaje. Wakisema jicho, mwenzao afunge macho yake yote. Waulize

wanafunzi mwenzao amefunga nini.

• Waambie wanafunzi wote wasome maneno kwenye kapu maneno lililo

kwenye Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 91. Waambie watumie rekoda

kunasa sauti zao wakisoma.

• Waelekeze katika kugundua kuwa maneno yaliyo kwenye kapu maneno hilo

ni nomino katika ngeli ya LI-YA.

• Waongoze wanafunzi katika kuweka maneno hayo kwenye jedwali katika

umoja na wingi.

Majibu

Zoezi la 1, ukurasa wa 92

Umoja Wingi

embe maembe

jani majani

sikio masikio

gari magari

dirisha madirisha

ua maua

yai mayai

chungwa machungwa

tunda matunda

jino meno

• Waelekeze wanafunzi kukamilisha jedwali kwa kutumia mafungu ya

nomino za ngeli ya LI-YA.

Umoja Wingi

sikio linalouma masikio yanayouma

tunda langu matunda yangu

ua limechomwa maua yamechomwa

dirisha kubwa madirisha makubwa

daraja pana madaraja mapana

darasa lao madarasa yao

121

120

Kimeidhinishwa na KICD

Hitimisho: Hitimisha kipindi kwa kuwakumbusha wanafunzi kuwa maneno katika

ngeli ya LI-YA huchukua kiambishi li katika umoja na ya katika wingi.

Kipindi cha 2

Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 93-94

Matokeo maalumu yanayotarajiwa

Kukia mwisho wa kipindi, mwanafunzi aweze:

1. Kutambua nomino katika ngeli ya LI-YA.

2. Kuandika nomino za ngeli ya LI-YA katika umoja na wingi.

3. Kuandika umoja na wingi wa mafungu ya maneno katika ngeli ya LI-YA.

Shughuli za ujifunzaji na ufunzaji

• Mwanafunzi atambue nomino katika ngeli ya LI-YA.

• Mwanafunzi asikilize usomaji wa nomino za ngeli ya LI-YA katika umoja na

wingi kwenye kinasasauti.

• Mwanafunzi aandike mafungu ya maneno katika ngeli ya LI-YA katika umoja

na wingi.

• Mwanafunzi ajaze mapengo kwa kutumia viambishi vya umoja na wingi wa

nomino za ngeli ya LI-YA kwa hati ya mkono ama tarakilishi.

Nyenzo

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 93-94

• Kinasasauti

• Tarakilishi

• Vifaa halisi

• Wanafunzi

Utaratibu wa ujifunzaji na ufunzaji

• Tanguliza kipindi kwa kuwapanga wanafunzi katika vikundi vya watatuwatatu

na uwaongoze katika kusoma maneno yaliyo kwenye mti maneno.

• Waongoze kutambua nomino zilizo katika ngeli ya LI-YA kwenye mti maneno

huo. Watambue nomino kama vile:

ü Jiwe

ü Jani

ü Jiko

ü Swali

ü Darasa

ü Jicho

ü Madebe

ü Masoko

ü Chungwa

ü Godoro

ü Jumba

• Waambie wanafunzi wapige chapa nomino hizo kwenye tarakilishi, wahifadhi

faili hiyo na waiite, ‘Nomino za Ngeli ya U-I’

121

120

Kimeidhinishwa na KICD

• Waongoze wanafunzi ili waweze kuandika nomino za ngeli ya LI-YA katika

wingi.

Majibu

Zoezi la 2, ukurasa wa 93-94

Umoja Wingi

Tawi Matawi

Tangazo Matangazo

Jicho Macho

Jitu Majitu

Gazeti Magazeti

• Waelekeze wanafunzi kuandika nomino katika umoja. Majibu ni:

Wingi Umoja

Mawe Jiwe

Matunda Tunda

Majembe Jembe

Majengo Jengo

Masanduku Sanduku

• Waongoze wanafunzi wote darasani ili wasikilize nomino za ngeli ya LI-YA

katika umoja na wingi zikisomwa kwenye tepurekoda. Nomino zenyewe ni:

1. jina -majina

2. kufuli-makufuli

3. shati -mashati

4. bwawa-mabwawa

5. mpera-mipera

6. zulia-mazulia

• Waambie wanafunzi wakiwa peke yao, waandike nomino hizo kwenye

madaari yao. Tathmini kazi ya kila mwanafunzi.

Hitimisho: wape wanafunzi zoezi katika Kitabu cha Mwanafunzi. Zoezi hili ni la

kujaza mapengi kwa kutumia viambishi vya umoja na wingi wa nomino katika ngeli

ya LI-YA. Wakumbushe kuwa maneno katika ngeli ya LI-YA huchukua kiambishi li

katika umoja na ya katika wingi. Wanakili hilo kwenye madaari.

123

122

Kimeidhinishwa na KICD

Umoja na wingi wa sentensi katika ngeli ya LI-YA

Kipindi cha 1

Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 94-96

Matokeo maalumu yanayotarajiwa

Kukia mwisho wa kipindi, mwanafunzi aweze:

1. Kutambua sentensi zilizoundwa kutokana na nomino za ngeli ya LI-YA katika

umoja na wingi.

2. Kutunga sentensi akitumia nomino za ngeli ya LI-YA katika umoja na wingi

akizingatia upatanisho wa kisaru.

Shughuli za ujifunzaji na ufunzaji

• Kutaja nomino za ngeli ya LI-YA.

• Kusoma sentensi zenye nomino za ngeli ya LI-YA katika umoja na wingi.

• Kuunda sentensi akitumia nomino za ngeli ya LI-YA katika umoja na wingi.

• Mwanafunzi asome sentensi akitumia nomino za ngeli ya LI-YA katika umoja

na wingi.

Nyenzo

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 94-96

• Majedwali

• Chati

• Tarakilishi

• Kikapu

• Kadi

Maandalizi ya mwalimu

• Soma Kitabu cha Mwanafunzi kabla ya kipindi.

• Andaa majedwali yenye sentensi zenye nomino katika ngeli ya LI-YA.

• Tayarisha chati yenye sentensi zilizo na nomino za ngeli ya LI-YA katika

umoja na wingi.

• Tafuta tarakilishi.

Utaratibu wa ujifunzaji na ufunzaji

• Tanguliza kipindi kwa kuwaambia wanafunzi wataje mifano ya nomino za

ngeli ya LI-YA. Kubali mifano ambayo wanafunzi watatoa mradi ni sahihi.

Wanaweza wakataja:

ü jina -majina

ü kufuli-makufuli

ü shati -mashati

ü bwawa-mabwawa

ü mpera-mipera

ü zulia-mazulia

123

122

Kimeidhinishwa na KICD

• Wapange wanafunzi katika vikundi vya wawiliwawili na uwelekeze katika

kusoma sentensi zenye nomino za ngeli ya LI-YA katika umoja na wingi.

Wasome huku wengine wakisikiliza.

• Waongoze katika kutunga sentensi wakitumia nomino za ngeli ya LI-YA

katika umoja. Unaweza kuwauliza wanafunzi watathmini majibu ya wenzao.

• Waelekeze wanafunzi katika kuandika sentensi walizotunga kwa umoja ziwe

katika wingi. Waambie wanafunzi watathmini majibu ya wenzao. Tathmini

kazi za wanafunzi. Wapongeze wanafunzi kwa kazi nzuri itakayofanywa.

Kwa wale ambao watapata matatizo katika shughuli hii, waongoze ili wafanye

shughuli hii ifaavyo.

• Waongoze wanafunzi kuandika sentensi zenye nomino za ngeli ya LI-YA

katika umoja na wingi kwenye kadi. Warejelee sentensi zilizo kwenye Kitabu

cha Mwanafunzi, ukurasa wa 95-96.

• Tafuta kikapu kimoja na uwaambie wanafunzi waweke kadi zote zenye

sentensi kwenye kikapu hicho.

• Waongoze wanafunzi katika kuchopoa kadi moja moja zenye sentensi na

kuzisoma sentensi hizo. Waulize iwapo sentensi wanazosoma ni za umoja au

wingi.

Hitimisho: unaweza kuhitimisha kipindi kwa kuwakumbusha kuwa sentensi za

nomino ya ngeli ya LI-YA huwa na kiambishi li katika umoja na kiambishi ya katika

wingi ili kubainisha upatanisho wa kisaru.

Kipindi cha 2

Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 96-97

Matokeo maalumu yanayotarajiwa

Kukia mwisho wa kipindi, mwanafunzi aweze:

1. Kutambua sentensi zilizoundwa kutokana na nomino za ngeli ya LI-YA katika

umoja na wingi.

2. Kutunga sentensi akitumia nomino za ngeli ya LI-YA katika umoja na wingi

akizingatia upatanisho wa kisaru.

Shughuli za ujifunzaji na ufunzaji

• Kusoma sentensi zenye nomino za ngeli ya LI-YA katika umoja na wingi.

• Kushiriki katika mchezo wa kuchopoa kadi za sentensi zenye nomino za ngeli

ya LI-YA katika umoja na wingi.

125

124

Kimeidhinishwa na KICD

Nyenzo

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 96-97

• Kikapu • Kadi

Utaratibu wa ujifunzaji na ufunzaji

• Tanguliza kipindi kwa kuwaambia wanafunzi watunge sentensi zenye nomino

za ngeli ya LI-YA katika umoja na wingi. Wanaweza kutunga sentensi kama

vile:

ü Dawati limenunuliwa. ü Madawati yamenunuliwa.

• Wapange wanafunzi katika vikundi vya watatuwatatu na uwaelekeze katika

kusoma sentensi katika jedwali kwenye Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa

96. Waeleze kwamba sentensi zimeparaganywa katika umoja na wingi.

• Waelekeze wanafunzi katika kupanga kila sentensi kwenye jedwali na sentensi

yake sahihi katika umoja na wingi. Jedwali hilo lionekane hivi:

Umoja Wingi

Daraja lililobomoka litajengwa. Madaraja yaliyobomoka yatajengwa.

Jiko jipya limenunuliwa. Majiko mapya yamenunuliwa.

Chungwa lililoiva litamenywa. Machungwa yaliyoiva yatamenywa.

Lango kubwa litafunguliwa. Malango makubwa yatafunguliwa.

Shimo kubwa litachimbwa. Mashimo makubwa yatachimbwa.

• Waongoze wanafunzi katika kutaja nomino nyingine zilizo katika ngeli ya LI-

YA, katika umoja na wingi. Wataje nomino kama vile:

ü jicho-macho

ü hindi-mahindi

ü neno-maneno

ü lori-malori

ü nanasi-

mananasi

ü jina-majina

ü shati-mashati

ü tawi-matawi

ü godoro-

magodoro

ü duka-maduka

ü jiwe-mawe

• Waelekeze wanafunzi katika kutunga sentensi sahihi wakitumia nomino za

ngeli ya LI-YA. Tathmini kazi za wanafunzi ukiwakosoa pale wanapokosea.

• Wapange wanafunzi katika vikundi vya wawiliwawili kisha uwaelekeze

katika kutumia tarakilishi kupiga chapa sentensi zilizo katika Kitabu cha

Mwanafunzi, ukurasa wa 97. Waambie wawatumie wanafunzi wenzao

sentensi hizi kupitia mtandao wa intaneti.

Hitimisho: hitimisha kipindi kwa kuwapa zoezi fupi la kutunga sentensi katika umoja

kutokana na nomino walizopewa katika kazi mradi. Baadaye, waambie watunge

sentensi hizo katika wingi. Wakumbushe kuwa sentensi za nomino ya ngeli ya LI-YA

huwa na kiambishi li katika umoja na ya katika wingi.

125

124

Kimeidhinishwa na KICD

Umoja na Wingi wa Nomino katika Ngeli ya KI-VI

Kipindi cha 1

Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 97-98

Matokeo maalumu yanayotarajiwa

Kukia mwisho wa kipindi, mwanafunzi aweze:

1. Kutambua nomino katika ngeli ya KI-VI.

2. Kuandika nomino za ngeli ya KI-VI katika umoja na wingi.

3. Kuandika umoja na wingi wa mafungu ya maneno katika ngeli ya KI-VI.

Shughuli za ujifunzaji na ufunzaji

• Mwanafunzi atambue nomino katika ngeli ya KI-VI.

• Mwanafunzi aandike nomino za ngeli ya KI-VI katika umoja na wingi.

• Mwanafunzi asikilize usomaji wa nomino za ngeli ya KI-VI katika umoja na

wingi kwenye kinasasauti.

• Mwanafunzi aandike mafungu ya maneno katika ngeli ya KI-VI katika umoja

na wingi.

• Mwanafunzi ajaze mapengo kwa kutumia viambishi vya umoja na wingi wa

nomino za ngeli ya KI-VI kwa hati ya mkono ama tarakilishi.

Nyenzo

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 97-98

• Kinasasauti

• Rekoda

• Tarakilishi

• Vifaa halisi: kiti, kitabu, kikombe, kikapu na kiazi

• Wanafunzi

Utaratibu wa ujifunzaji na ufunzaji

• Tanguliza kipindi kwa kutoa vifaa halisi na kuwaonyesha wanafunzi. Kwanza,

waonyeshe kitabu kimoja kisha uwaambie waseme jina la kifaa hicho.

Watasema, ‘kitabu’. Waonyeshe vitabu viwili nao wataje kuwa ni vitabu viwili.

• Wapange wanafunzi katika vikundi vya wawiliwawili ili wasome maneno

yaliyo kwenye kadi. Waongoze katika kusoma maneno hayo kwa kuhakikisha

kuwa wanayatamka kwa usahihi.

• Waongoze wanafunzi ili waweze kupanga maneno yaliyo kwenye kadi kwenye

jedwali katika umoja na wingi. Wanafunzi wapange maneno hayo hivi:

127

126

Kimeidhinishwa na KICD

Umoja Wingi

cheo vyeo

kitumbua vitumbua

chombo vyombo

kitanda vitanda

kidole vidole

kijiti vijiti

chumba vyumba

kisima visima

chuma vyuma

kitanda vitanda

• Waambie wanafunzi wakamilishe jedwali kwa kutumia mafungu ya nomino

za ngeli ya KI-VI.

Umoja Wingi

Chakula kimeiva. Vyakula vimeiva.

Kitabu chako. Vitabu vyako.

Chama kikuu. Vyama vikuu.

Chuma chake. Vyuma vyake.

Kisu kikali. Visu vikali.

Hitimisho: Hitimisha kwa kuwakumbusha wanafunzi kuwa maneno katika nomino

za ngeli ya KI-VI huchukua kiambishi ki katika umoja na vi katika wingi. Pia, nomino

katika ngeli ya KI-VI ni za vitu vya kawaida na visivyo na uhai.

Kipindi cha 2

Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 98-99

Matokeo maalumu yanayotarajiwa

Kukia mwisho wa kipindi, mwanafunzi aweze:

1. Kutambua nomino katika ngeli ya KI-VI.

2. Kuandika nomino za ngeli ya KI-VI katika umoja na wingi.

3. Kuandika umoja na wingi wa mafungu ya maneno katika ngeli ya KI-VI.

Shughuli za ujifunzaji na ufunzaji

• Mwanafunzi atambue nomino katika ngeli ya KI-VI.

• Mwanafunzi asikilize usomaji wa nomino za ngeli ya KI-VI katika umoja na

wingi kwenye kinasasauti.

• Mwanafunzi aandike mafungu ya maneno katika ngeli ya KI-VI katika umoja

na wingi.

• Mwanafunzi ajaze mapengo kwa kutumia viambishi vya umoja na wingi wa

nomino za ngeli ya KI-VI kwa hati ya mkono ama tarakilishi.

127

126

Kimeidhinishwa na KICD

Nyenzo

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 98-99

• Kinasasauti

• Tarakilishi

• Vifaa halisi

• Wanafunzi

Utaratibu wa ujifunzaji na ufunzaji

• Tanguliza kipindi kwa kuwaambia wanafunzi watambue nomino zilizo katika

ngeli ya KI-VI kwenye chati. Watambue nomino kama vile: visu, cherehani,

kitana, vijiko, kioo, kitabu, chungu, vyuo, vyura, chombo na chama.

• Waongoze wanafunzi katika kuandika nomino za ngeli ya KI-VI zilizo katika

Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 99 kwenye tarakilishi.

• Waelekeze katika namna ya kukoleza rangi viambishi vya ngeli ya KI-VI

katika maneno waliyoandika kwenye tarakilishi.

• Wapange wanafunzi katika vikundi vya wawiliwawili na uwaambie watunge

sentensi katika umoja na wingi wakitumia nomino walizopewa katika Kitabu

cha Mwanafunzi.

• Waongoze wanafunzi ili waweze kujaza mapengo kwenye jedwali kwa

kutumia viambishi vya ngeli ya KI-VI. Wanafunzi watathmini majibu ya

wenzao. Tathmini kazi za wanafunzi na kuwatuza wanaofanya kazi yao

ipasavyo.

Hitimisho: hitimisha kwa kuwakumbusha wanafunzi kwamba maneno katika ngeli ya

KI-VI huchukua kiambishi ki katika umoja na vi katika wingi. Waambie kuwa nomino

nyingi katika ngeli ya KI-VI huanza kwa viambishi ki au ch katika umoja na vi au vy

katika wingi.

Majibu

Zoezi la 2, ukurasa wa 99

1-3. Tathmini jinsi wanafunzi wanavyoshiriki katika shughuli ya kupiga

chapa, kuhariri na kuhifadhi kazi zao kwenye tarakilishi na kutunga sentensi.

Hakikisha kuwa wamezingatia upatanisho wa kisaru wakati wa kutunga

sentensi.

Umoja Wingi

kiazi Viazi

Chakula Vyakula

Kisogo Visogo

Kituo Vituo

Kicheko Vicheko

129

128

Kimeidhinishwa na KICD

Nyenzo

Shughuli ya ujifunzaji na ufunzaji hufanikiwa kutokana na uteuzi, maandalizi na

matumizi ya nyenzo. Hakikisha umeandaa nyenzo mwafaka ili kufanikisha shughuli

ya ufunzaji na ujifunzaji wa mada ya matunda na mimea. Unaweza kutumia nyenzo

zifuatazo:

• Mimea na matunda: papai, tufaha, chungwa na embe

• Vyombo vya kidijitali: tarakilishi, vipakatalishi, tabuleti, rununu na projekta

• Kinasasauti

• Mtandao

• Tovuti

• Picha

• Michoro

• Chati

• Kadi

• Video

• Kamusi

• Mgeni mwalikwa

MATUNDA NA MIMEA

Utangulizi

Mmea ni kitu kinachoota, chenye uhai kilicho na mzizi, shina na majani ambacho

aghalabu hutokana na mbegu au tawi. Mimea huwapa binadamu matunda na

mazao mbalimbali. Mifano ya mimea ni: mbuni, mpera, mbuyu, mpapai, mgomba,

mzabibu na mwembe.

Tunda ni zao la mmea ambalo aghalabu huhifadhi mbegu. Mifano ya matunda ni:

chungwa, nanasi, papai, zabibu, tufaha, ndizi na embe.

Mada hii inalenga kumpa mwanafunzi uwezo wa:

1. Kutumia nahau za maadili na uraia katika mawasiliano.

2. Kusoma matini kwa ufasaha ili kufaidi ujumbe na lugha iliyotumika.

3. Kuandika insha ya maelezo kwa kufuata kanuni zifaazo.

4. Kutunga sentensi akitumia nomino za ngeli za KI-VI na LI-LI katika umoja

na wingi akizingatia upatanisho wa kisaru.

129

128

Kimeidhinishwa na KICD

Umilisi wa kimsingi unaokuzwa

(a) Mawasiliano na ushirikiano

Wanafunzi wafanye mazoezi na shughuli mbalimbali kwa ushirikiano katika vikundi

kama kusoma kwa zamu nahau za maadili au kusoma makala kwa pamoja. Mijadala

baina ya wanafunzi kuhusu matunda na mimea itaimarisha mawasiliano na kukuza

ushirikiano. Mawasiliano yatatimizwa wanafunzi wakisambaza habari kuhusu mimea

na matunda mbalimbali kwenye mitandao wakitumia vyombo vya kidijitali.

(b) Ujuzi wa kidijitali

Ujuzi wa kidijitali unanuia kumsaidia mwanafunzi kutumia vyombo vya kidijitali

kuwasiliana na kujifunza. Mwalimu anapaswa kushirikisha matumizi ya tarakilishi,

kipakatalishi, video, tabuleti, projekta, intaneti, mitandao na tovuti ili mwanafunzi

ajifunze masuala mbalimbali ya matunda na mimea. Mwanafunzi ataweza kutumia

tarakilishi kuandika na kuhifadhi kazi yake kuhusu matunda na mimea kwenye faili.

(ch) Hamu ya Ujifunzaji

Umilisi huu utasaidia mwanafunzi kuwa na kichocheo cha kutaka kujua mengi kuhusu

matunda na mimea. Utampa mwanafunzi hamu ya kufahamu mimea na mazao. Pia,

atatafakari maswali ya ziada kuhusu matunda na mimea. Mwanafunzi anaweza kuwa

na hamu ya kutaka kutumia vyombo vya kidijitali ili atafute habari zaidi kuhusu mada

ya matunda na mimea.

(d) Ubunifu

Umilisi huu unapaswa kukuzwa kupitia kuandika majina ya matunda na mimea kwa

kutumia tarakilishi, tabuleti au simu ya mkononi. Pia ubunifu ukuzwe na kuimarishwa

kupitia kusakura mitandao ili kutafuta matunda mbalimbali. Ubunifu utadhihirika

mwanafunzi akiandika insha ya maelezo.

(e) Kujiamini

Umilisi huu utakuzwa kupitia mwanafunzi kusimama mbele ya wanafunzi wenzake

darasani na kutaja na kutoa maelezo kuhusu mimea na matunda. Pia, kujiamini

kutakuzwa kupitia mwanafunzi kutunga sentensi akitumia nomino za ngeli za KI-VI

na LI-LI.

(f) Kukiria kwa kina na kutatua changamoto

Umilisi huu unakuzwa kupitia wanafunzi kukiria kuhusu maana za nahau na

matumizi yake.

131

130

Kimeidhinishwa na KICD

Uhusiano wa masuala mtambuko

(a) Kujitambua na kujithamini kupitia kutunga sentensi akitumia nahau za

maadili na uraia

(b) Stadi za maisha kupitia kutumia nahau kujieleza kwa njia ya upole, kushiriki

katika mijadala ya vikundini n.k.

Uhusiano wa maadili

• Nahau za maadili na uraia zinakuza heshima na umoja hasa katika kufanya

kazi kwa vikundi na wanafunzi wanaposhirikiana katika majadiliano.

• Uwajibikaji kupitia mwanafunzi kutunza na kuhifadhi vyombo vya kidijitali

anavyotumia katika ujifunzaji.

Shughuli za huduma za kijamii

• Kushiriki katika kutunza mimea katika jamii kwa kuinyunyizia maji na

kuipalilia.

• Kuwahamasisha wenzake nyumbani na shuleni kuhusu umuhimu wa

matunda na mimea.

Uhusiano na masomo mengine

1. Science and Technology activities: somo hili linafundisha kuhusu mimea na

matunda kwa mapana.

2. English Activities: nahau zinafunzwa katika somo hili ili kukuza stadi ya kusikiliza

na kuzungumza.

Jinsi ya kuwashughulikia wanafunzi wenye mahitaji maalumu

Sehemu hii inahusu sehemu nne kuu. Kuna sehemu ya kusikiliza na kuzungumza,

kusoma, kuandika na saru. Kwa somo linalohusu kusikiliza na kuzungumza,

hakikisha kuwa wanafunzi wasio na uwezo wa kuona wamepata mashine za breli

darasani ili ziwasaidie katika kutambua maneno. Kwa wanafunzi wenye matatizo

ya kusikia na kuzungumza, unaweza kumwalika mfasiri wa lugha ishara ili awasaidie

wanafunzi hao katika kushiriki kwenye somo kikamilifu. Pia, unaweza ukatumia

vifaa vya kiteknolojia kama vile: projekta ili kuwaonyesha wanafunzi baadhi ya picha

zinazohusu nyumbani kutoka mtandaoni. Ili kuwahusisha wanafunzi wenye matatizo

katika baadhi ya viungo vyao vya mwili kama vile, miguu na mikono, hakikisha kuwa

wakati wa kuigiza wanafunzi hawa wameangaliwa ili wasijiumize au kuumizwa kwenye

viungo vilivyoathirika.

131

130

Kimeidhinishwa na KICD

Kusikiliza na Kuzungumza

Nahau: Nahau za maadili na uraia

Kipindi cha 1

Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 101-102

Utangulizi

• Waelekeze wanafunzi kutazama michoro kwenye Kitabu cha Mwanafunzi,

ukurasa wa 100. Waambie watambue michoro hiyo ni ya nini.Wanafunzi

watambue mimea: mharage, mwembe, mpapai, mgomba na muhogo. Pia

watambue kuwa kuna matunda: papai, maembe na ndizi.

• Teua mwanafunzi mmoja mmoja ili awatajie wenzake majina ya michoro iliyo

kitabuni.

• Mwambie aambatanishe michoro ya mimea na matunda au mazao yake.

• Mwanafunzi ataje ni matunda yapi kati ya yaliyo kwenye mchoro amewahi

kula. Aeleze ladha ya matunda hayo. Wanafunzi wafanye hivi kwa zamu.

Matokeo maalumu yanayotarajiwa

Kukia mwisho wa kipindi, mwanafunzi aweze:

1. Kutambua nahau za maadili na uraia katika matini.

2. Kueleza maana za nahau mbalimbali za maadili na uraia katika mazungumzo.

3. Kutumia nahau za maadili na uraia katika mawasiliano.

Shughuli za ujifunzaji na ufunzaji

• Mwanafunzi atambue nahau za maadili na uraia kwenye matini.

• Mwanafunzi ashiriki katika kujadili maana za nahau za maadili na uraia.

• Mwanafunzi atunge sentensi akitumia nahau za maadili na uraia.

• Mwanafunzi atazame vibonzo vikijibizana kuhusu nahau za maadili na uraia

na maana zake.

• Mwanafunzi ashiriki katika kuteua nahau za maadili na uraia kutoka kwenye

kundi la nahau.

Nyenzo

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 101-102

• Rununu

• Tarakilishi

• Kanda ya sauti

• Vibonzo

• Kamusi ya misemo na nahau

133

132

Kimeidhinishwa na KICD

Maandalizi ya mwalimu

• Soma Kitabu cha Mwanafunzi ili kujifahamisha yatakayofunzwa kuhusu

nahau za maadili na uraia.

• Rekodi nahau za maadili na uraia kwenye kanda ya sauti au rununu.

• Tafuta tarakilishi.

• Tafuta kamusi ya misemo na nahau.

Utaratibu wa ujifunzaji na ufunzaji

• Tanguliza kipindi kwa kuwapanga wanafunzi katika vikundi vya wawiliwawili.

Waambie watazame mchoro ulio kwenye Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa

wa 101. Waelekeze katika kutambua mvulana katika mchoro anafanya nini.

Wajibu kwa kusema kuwa anapiga hodi. Waambie kupiga hodi ni nahau

inayomaanisha kubisha ili kuruhusiwa kuingia mahali.

• Waulize ni kwa nini mvulana huyo anafanya hivyo. Sikiliza majibu ya

wanafunzi mbalimbali ili kujua ni vipi wanavyokiria.

• Wanafunzi wajadili kama wamewahi kufanya kitendo kama hicho ama

vitendo vingine vya kuonyesha heshima. Waseme wamewahi kufanya wapi.

• Waelekeze wanafunzi wakiwa wawiliwawili katika kusoma kwa zamu maneno

na sentensi katika jedwali lililo katika Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 101.

• Washirikishe wanafunzi katika kujadili nahau na maana zake. Watunge

sentensi wakitumia nahau walizosoma. Hakikisha kuwa wametunga sentensi

sahihi.

• Waelekeze wanafunzi katika kusoma maelezo kuhusu nahau.

Hitimisho: hitimisha kipindi kwa kuwaambia wanafunzi wafanye zoezi katika Kitabu

cha Mwanafunzi.

Majibu

Zoezi la 1, ukurasa wa 102

1. aliona njaa

2. kulaza damu

3. alipigwa kalamu

4. alishika adabu

5. kupiga deki

Kipindi cha 2

Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 103-104

Matokeo maalumu yanayotarajiwa

Kukia mwisho wa kipindi, mwanafunzi aweze:

133

132

Kimeidhinishwa na KICD

1. Kutambua nahau za maadili na uraia katika matini.

2. Kueleza maana za nahau mbalimbali za maadili na uraia katika mazungumzo.

3. Kutumia nahau za maadili na uraia katika mawasiliano.

Shughuli za ujifunzaji na ufunzaji

• Mwanafunzi atambue nahau za maadili na uraia kwenye matini.

• Mwanafunzi ashiriki katika kujadili maana za nahau za maadili na uraia.

• Mwanafunzi atunge sentensi akitumia nahau za maadili na uraia.

• Mwanafunzi atazame vibonzo vikijibizana kuhusu nahau za maadili na uraia

na maana zake.

• Mwanafunzi ashiriki kuteua nahau za maadili na uraia kutoka kwenye kundi

la nahau.

Nyenzo

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa

wa 103-104

• Rununu

• Tarakilishi

• Kanda ya sauti

• Chati

• Projekta

• Vibonzo

• Kamusi ya misemo na nahau

Maandalizi ya mwalimu

• Soma Kitabu cha Mwanafunzi ili kujifahamisha yatakayofunzwa kuhusu

nahau za maadili na uraia.

• Rekodi nahau za maadili na uraia kwenye kanda ya sauti au rununu.

• Tafuta tarakilishi.

• Tafuta kamusi ya misemo na nahau.

Utaratibu wa ujifunzaji na ufunzaji

• Waelekeze wanafunzi katika kusoma nahau zilizo kwenye kapu maneno

wakiwa wawiliwawili.

• Washirikishe wanafunzi katika kutaja na kuandika nahau za maadili na uraia

kutoka kwa zile zilizo kwenye kapu maneno.

• Waongoze wanafunzi ili waweze kuandika maana ya kila nahau walizosoma

na kuandika.

• Waelekeze katika kutunga sentensi sahihi wakitumia nahau za maadili na

uraia walizotambua kwenye kapu maneno.

• Waambie waandike sentensi zao kwenye chati. Waelekeze wanafunzi katika

kupachika chati hizo kwenye ukuta na kuzisoma sentensi walizotunga.

Tathmini sentensi za wanafunzi ili uwakosoe pale ambapo wamekosea.

135

134

Kimeidhinishwa na KICD

• Waelekeze wanafunzi katika kutazama vibonzo vikizungumza kupitia kwa

projekta. Vibonzo hivyo vitumie nahau katika mazungumzo yavyo. Waongoze

katika kutambua nahau za maadili na uraia zilizotumiwa na vibonzo.

• Waongoze wanafunzi katika kuandika maana ya nahau walizosikia

zikitumiwa na vibonzo.

Hitimisho: Unaweza kuhitimisha kipindi kwa kuwaambia wanafunzi wafanye zoezi

katika Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 104.

Majibu ya zoezi la 2, ukurasa wa 104

1. kufa kuzikana

2. eleza kinaganaga

3. Kula mlungula

4. kwenda haja

5. kula jasho lako

Kusoma kwa Mapana

Matini

Kipindi cha 1

Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 104-106

Matokeo maalumu yanayotarajiwa

Kukia mwisho wa kipindi, mwanafunzi aweze:

1. Kutambua matini ya aina mbalimbali na kusoma kisha kuchagua yanayomvutia.

2. Kusoma matini aliyochagua ili kufaidi ujumbe na lugha iliyotumiwa.

3. Kufurahia usomaji wa aina mbalimbali za matini.

Shughuli za ujifunzaji na ufunzaji

• Kutambua ni matini ya aina gani.

• Kusoma matini.

• Kusimulia kuhusu matini aliyosoma.

• Kujadili matini aliyosoma.

Nyenzo

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 104-106

• Tarakilishi

• Mchoro

• Tabuleti

• Rekoda au simu

135

134

Kimeidhinishwa na KICD

Utaratibu wa ujifunzaji na ufunzaji

• Tanguliza kipindi kwa kuwapanga wanafunzi katika vikundi vya wawiliwawili

ili wasome kifungu kilicho kwenye ukurasa wa 104-105.

• Waongoze wanafunzi katika kueleza kwa muhtasari matini hayo yanahusu

nini.

• Waelekeze wanafunzi kutaja matunda yaliyotajwa kwenye matini.

• Waongoze wanafunzi katika kutaja vitu ambavyo nyanya huuza.

• Waelekeze wanafunzi katika kutambua nyanya huuza viazi vyake wapi.

• Waongoze wanafunzi katika kujadili ni kwa nini msimulizi anampenda

nyanyake. Kubali majibu mwafaka ya wanafunzi.

Hitimisho: unaweza kuhitimisha kipindi kwa kuwapa wanafunzi kazi mradi.

Waambie wasome matini yanayowavutia maktabani au mtandaoni. Wanafunzi

wawaeleze wenzao kile walichosoma baadaye.

Majibu

Zoezi la 1, ukurasa wa 106

1. Kifungu kinahusu mimea ambayo inapatikana nyumbani kwa nyanya.

2. Matunda hayo ni: maparachichi, maembe, mapapai, mapera, matomoko

na mazaituni.

3. Nyanya huuza: viazi vitamu, mboga, matunda na asali.

4. Nyanya huuza viazi sokoni, shuleni na maduka makuu.

5. Tathmini majibu ya wanafunzi. Kubali majibu mwafaka ya wanafunzi.

Kipindi cha 2

Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 106-108

Kukia mwisho wa kipindi, mwanafunzi aweze:

1. Kutambua matini ya aina mbalimbali na kusoma na kuchagua yanayomvutia.

2. Kusoma matini aliyochagua ili kufaidi ujumbe na lugha iliyotumiwa.

3. Kufurahia usomaji wa aina mbalimbali za matini.

Shughuli za ujifunzaji na ufunzaji

• Kutambua ni matini ya aina gani.

• Kusoma matini.

137

136

Kimeidhinishwa na KICD

• Kusimulia kuhusu matini aliyosoma.

• Kujadili matini aliyosoma.

Nyenzo

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 106-108

• Tarakilishi • Mchoro • Rekoda au simu

Utaratibu wa ujifunzaji na ufunzaji

• Tanguliza kipindi kwa kuwapanga wanafunzi katika vikundi vya wawiliwawili.

Waambie watazame michoro na kusoma matini yaliyo kando ya kila mchoro

katika Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 106-108.

• Waongoze wanafunzi kutaja mmea na zao lake.

• Waelekeze wanafunzi katika kutoa masimulizi kuhusu mmea wowote mmoja

kutokana matini waliyosoma. Tathmini majibu ya wanafunzi wako.

• Waongoze wanafunzi ili wajibu maswali ya matini.

Majibu

Zoezi la 2, ukurasa wa 108

1. Mmea unaokua kwenye maeneo kame ni mkonge.

2. Tui ni maji yanayopatikana kwa kukamua nazi iliyokunwa ambayo

hutumika kama kiungo cha chakula.

3. Mkonge hutumika kuunda kamba na mikeka.

4. Aina za vitunguu ni kitunguumaji na kitunguusaumu.

5. Tathmini majibu ya wanafunzi kuhusu mboga.

Hitimisho: hitimisha kipindi kwa kuwapa wanafunzi kazi mradi. Waambie watoke

nje ya darasa kisha watazame mimea iliyopo na kuitaja. Baadaye, waambie wachore

mimea miwili kati ya ile waliyoona kisha waipake rangi.

Kipindi cha 3

Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 109-110

Matokeo maalumu yanayotarajiwa

Kukia mwisho wa kipindi, mwanafunzi aweze:

1. Kukariri au kuimba shairi kwa kuzingatia matamshi na mahadhi mbalimbali.

137

136

Kimeidhinishwa na KICD

2. Kueleza maana ya msamiati uliotumiwa katika shairi.

3. Kutumia msamiati uliotumiwa katika shairi kuboresha mawasiliano.

4. Kueleza ujumbe wa shairi.

Shughuli za ujifunzaji na ufunzaji

• Mwanafunzi akariri au aimbe shairi.

• Mwanafunzi ashirikiane na wenzake kukariri au kuimba shairi.

• Mwanafunzi atambue msamiati uliotumika katika shairi.

• Mwanafunzi ashirikiane na wenzake kujadili ujumbe katika shairi.

• Mwanafunzi ajibu maswali kutokana na shairi alilosikia, aliloimba au alilokariri.

Nyenzo

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 109-110

• Shairi

Utaratibu wa ujifunzaji na ufunzaji

• Wapange wanafunzi katika vikundi vya watano watano na uwaelekeze katika

kukariri shairi katika Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 109. Waongoze

katika kujadili ujumbe katika shairi. Wanafunzi waweze kugundua kuwa

shairi linazungumzia faida za matunda.

• Waongoze wanafunzi ili waeleze maana za baadhi ya maneno yaliyotumika

katika shairi.

• Waelekeze katika kutambua kibwagizo cha shairi na kujibu maswali ya shairi.

Hitimisho: kamilisha kipindi kwa kuwaambia wanafunzi wawakaririe wazazi au

walezi wao shairi hilo watakapoenda nyumbani.

Majibu

Zoezi la 3, ukurasa wa 110

1. Neno ‘tutuliyeni’ limetumiwa kuashiria kuwa na utulivu ili kujua zaidi.

2. Shairi linahusu faida za matunda.

3. Nazi, parachichi, limau, tikiti, zambarau na pesheni.

4. Matunda hupunguza kisukari, hukinga magonjwa, hukinga uchovu,

hufanya ngozi kuwa laini, hutupa madini na kututia nguvu.

139

138

Kimeidhinishwa na KICD

Kuandika

Insha ya maelezo

Kipindi cha 1

Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 110-111

Matokeo maalumu yanayotarajiwa:

Kukia mwisho wa kipindi, mwanafunzi aweze:

1. Kutambua vifungu vya insha ya maelezo katika matini.

2. Kuandika insha ya maelezo kwa kufuata kanuni zifaazo.

3. Kuchangamkia utunzi mzuri wa insha ya maelezo ili kukuza ubunifu.

Shughuli za ujifunzaji na ufunzaji

• Kusoma maelezo kuhusu insha ya maelezo.

• Kutambua vifungu vya maelezo kwenye matini au tarakilishi.

• Kuandaa vidokezo vya kuandika insha ya maelezo.

• Kuandika insha ya maelezo kwa kuzingatia mada.

Nyenzo

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 110-111

• Insha kielelezo (insha ya maelezo)

• Tarakilishi

Maandalizi ya mwalimu

• Tayarisha insha kielelezo (insha ya maelezo).

• Tafuta tarakilishi au tabuleti.

• Soma Kitabu cha Mwanafunzi ili kujifahamisha yaliyomo kabla ya kipindi.

Utaratibu wa ujifunzaji na ufunzaji

• Tanguliza kipindi kwa kurejelea kipindi walichojifunza awali kuhusu insha ya

maelezo. Waulize insha ya maelezo ni nini?

• Wapange wanafunzi katika vikundi vya watano watano na uwaambie wajadili

sehemu za insha ya maelezo.

• Waongoze kujadili muundo wa insha ya maelezo. Hakikisha kuwa wanafunzi

wanaeleza kuhusu muundo huo kwa namna inayofaa.

• Waelekeze wanafunzi katika kutaja mambo muhimu yanayozingatiwa wakati

wa kuandika insha ya maelezo.

139

138

Kimeidhinishwa na KICD

• Waongoze wanafunzi katika kusoma maelezo yaliyo kwenye Kitabu cha

Mwanafunzi, ukurasa wa 110 kuhusu insha ya maelezo. Watoe mifano ya

mada za insha za maelezo.

• Waelekeze wanafunzi katika kusoma insha za maelezo walizoandika hapo

awali.

Hitimisho: hitimisha kipindi kwa kuwapa insha. Waambie waandike insha ya

maelezo kuhusu utunzaji wa mimea.Waandike insha ya maelezo wakiwa nyumbani

na wakuletee darasani ili utathmini kazi zao.

Kipindi cha 2

Matokeo maalumu yanayotarajiwa:

Kukia mwisho wa kipindi, mwanafunzi aweze:

1. Kutambua vifungu vya maelezo vilivyoandikwa kwenye matini mbalimbali.

2. Kuandika insha ya maelezo kwa kufuata kanuni zifaazo.

Shughuli za ujifunzaji na ufunzaji

• Kusoma maelezo kuhusu insha ya maelezo.

• Kutambua vifungu vya maelezo kwenye matini au tarakilishi.

• Kuandaa vidokezo vya kuandika insha ya maelezo.

Nyenzo

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 111

• Insha kielelezo (insha ya maelezo)

• Tarakilishi au tabuleti

Maandalizi ya mwalimu

• Tayarisha insha kielelezo (insha ya maelezo).

• Tafuta tarakilishi au tabuleti.

• Soma Kitabu cha Mwanafunzi ili kujifahamisha yaliyomo kabla ya kipindi.

Utaratibu wa ujifunzaji na ufunzaji

• Tanguliza kipindi kwa kuwaambia wanafunzi wasome insha ya maelezo

waliyoandika katika mada ya 5 kuhusu, Jinsi ya Kuhifadhi Mazingira.

• Wapange wanafunzi katika vikundi vya watatuwatatu kisha uwaambie

waandike insha kuhusu utunzaji wa mimea.

• Waelekeze wanafunzi katika kujadili vipengele muhimu vya kuzingatia wakati

wa kuandika insha hiyo. Wape vidokezo hivi:

1. Utunzaji wa mimea ni nini? 2. Ni mimea ipi hutunzwa?

141

140

Kimeidhinishwa na KICD

3. Mimea hiyo hutunzwa vipi?

4. Kwa nini tunatunza mimea?

5. Ni nini hasara ya kutotunza

mimea?

• Waongoze wanafunzi katika kujadili hoja muhimu katika kila kidokezo.

Hakikisha kuwa wananakili hoja hizo kwenye madaari yao.

• Waelekeze katika kuandika insha ya maelezo wakitumia vidokezo na hoja

walizonakili.

• Teua mwanafunzi mmoja ake mbele ya wanafunzi wenzake darasani.

Mwambie awasomee wenzake insha yake. Wanafunzi wengine wasikilize.

Wateue wanafunzi hawa kwa zamu. Hakikisha kuwa wanafunzi

wanapongezwa ili kuwapa hamu ya kutaka kushiriki zaidi katika uandishi wa

insha na kuwasomea wenzao darasani.

Hitimisho: wakumbushe wanafunzi kuwa insha ya maelezo hueleza suala jinsi lilivyo.

Mwanafunzi anahitajika kutoa hoja nzito na tele kuhusiana na mada husika. Kila hoja

ielezwe kwa kutoa mifano halisi.

Saru

Umoja na wingi wa sentensi katika ngeli ya KI-VI

Kipindi cha 1

Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 111-112

Matokeo maalumu yanayotarajiwa

Kukia mwisho wa kipindi, mwanafunzi aweze:

1. Kutambua sentensi zilizoundwa kutokana na nomino za ngeli ya KI-VI katika

umoja na wingi.

2. Kutunga sentensi akitumia nomino za ngeli ya KI-VI katika umoja na wingi

akizingatia upatanisho wa kisaru.

3. Kufurahia matumizi ya nomino za ngeli ya KI-VI katika mawasiliano.

Shughuli za ujifunzaji na ufunzaji

• Kutaja nomino za ngeli ya KI-VI.

• Kusoma sentensi zenye nomino za ngeli ya KI-VI katika umoja na wingi.

• Kutunga sentensi akitumia nomino za ngeli ya KI-VI katika umoja na wingi.

Nyenzo

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 111-112

• Majedwali • Chati • Tarakilishi

141

140

Kimeidhinishwa na KICD

Maandalizi ya mwalimu

• Soma Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 111-112

• Andaa majedwali yenye sentensi za nomino katika ngeli ya KI-VI.

• Tayarisha chati yenye sentensi zilizo na nomino za ngeli ya KI-VI katika

umoja na wingi.

• Tafuta tarakilishi.

Utaratibu wa ujifunzaji na ufunzaji

• Tanguliza kipindi kwa kuwaambia wanafunzi wataje mifano ya nomino za

ngeli ya KI-VI. Kubali mifano ambayo wanafunzi watatoa, mradi ni sahihi.

Wanaweza kutaja:

ü kiatu-viatu

ü chakula-vyakula

ü choo-vyoo

ü kioo-vioo

ü kisu-visu

• Wapange wanafunzi katika vikundi vya wawiliwawili ili wasome sentensi

zenye nomino za ngeli ya KI-VI katika umoja na wingi kwenye jedwali.

Hakikisha kuwa wanafuzni wanashiriki kikamilifu katika shughuli hii.

• Waulize wanafunzi walichogundua kuhusu sentensi hizo. Wanaweza kusema

sentensi hizo zinahusu nomino za ngeli ya KI-VI.

• Waongoze katika kutaja nomino nyingine zilizo katika ngeli ya KI-VI.

Wanafunzi wanaweza kutoa mifano kama vile:

ü kisogo-visogo

ü kipenga-vipenga

ü kiazi-viazi

ü kijumba-vijumba

ü kitoto-vitoto

• Waambie wanafunzi watunge sentensi katika umoja na wingi wakitumia

nomino watakazotaja. Waonyeshe wanafunzi viambishi vya upatanisho wa

kisaru katika kila sentensi.

• Waelekeze wanafunzi katika kufanya kazi mradi katika Kitabu cha

Mwanafunzi, ukurasa wa 112. Wapange katika vikundi vya watatuwatatu na

uwaambie wapige chapa sentensi zilizopo kwenye tarakilishi.

• Waambie wanafunzi wazihifadhi sentensi hizo kisha wawatumie wenzao

sentensi walizopiga chapa kwenye mtandao ili wazisome.

Hitimisho: unaweza kuhitimisha kipindi kwa kuwakumbusha wanafunzi kuwa

sentensi zenye nomino katika ngeli ya KI-VI huwa na kiambishi ki katika umoja na

kiambishi vi katika wingi ili kubainisha upatanisho wa kisaru.

143

142

Kimeidhinishwa na KICD

Kipindi cha 2

Kukia mwisho wa kipindi, mwanafunzi aweze:

1. Kutambua sentensi zilizoundwa kutokana na nomino za ngeli ya KI-VI katika

umoja na wingi.

2. Kutunga sentensi akitumia nomino za ngeli ya KI-VI katika umoja na wingi

akizingatia upatanisho wa kisaru.

Shughuli za ujifunzaji na ufunzaji

• Kusoma sentensi zenye nomino za ngeli ya KI-VI katika umoja na wingi.

• Kutunga sentensi sahihi akitumia nomino za ngeli ya KI-VI, katika umoja na

wingi.

• Kufurahia matumizi ya nomino za ngeli ya KI-VI katika mawasiliano.

Nyenzo

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 112

• Chati

Utaratibu wa ujifunzaji na ufunzaji

• Tanguliza kipindi kwa kuwapanga wanafunzi katika vikundi vya wawiliwawili

kisha uaelekeze katika kuandika sentensi zilizo katika Kitabu cha Mwanafunzi,

ukurasa wa 112 kwa umoja au wingi. Waambie watumie hati mkono kuandika

sentensi hizo kwenye chati.

• Waelekeze wanafunzi katika kuweka sentensi kwenye chati ukutani. Waambie

wanafunzi katika kila kikundi wasome sentensi zao walizoandika kwenye

chati.

• Waongoze wanafunzi katika kutunga sentensi kwa kutumia nomino

walizopewa kwenye Kitabu cha Mwanafunzi. Wanafunzi watathmini sentensi

za wanafunzi wenzao. Na kuwarekebisha wenzao wanapokosea. Hakikisha

kuwa wanafunzi wanashiriki katika shughuli hii kwa njia ifaayo.

Hitimisho: unaweza kuhitimisha kwa kuwakumbusha kuwa sentensi za nomino ya

ngeli ya KI-VI huwa na kiambishi ki katika umoja na kiambishi vi katika wingi ili

kubainisha upatanisho wa kisaru.

143

142

Kimeidhinishwa na KICD

Umoja na wingi wa nomino ngeli ya LI-LI

Kipindi cha 1

Matokeo maalumu yanayotarajiwa

Kukia mwisho wa kipindi, mwanafunzi aweze:

1. Kutambua nomino katika ngeli ya LI-LI.

2. Kuandika nomino za ngeli ya LI-LI katika umoja na wingi.

3. Kuandika umoja na wingi wa mafungu ya maneno katika ngeli ya LI-LI.

Shughuli za ujifunzaji na ufunzaji

• Mwanafunzi atambue nomino katika ngeli ya LI-LI.

• Mwanafunzi aandike nomino za ngeli ya LI-LI katika umoja na wingi.

• Mwanafunzi asikilize usomaji wa nomino za ngeli ya LI-LI katika umoja na

wingi kwenye kinasasauti.

• Mwanafunzi aandike mafungu ya maneno katika ngeli ya LI-LI katika umoja

na wingi.

• Mwanafunzi ajaze mapengo kwa kutumia viambishi vya umoja na wingi wa

nomino za ngeli ya LI-LI kwa hati ya mkono ama tarakilishi.

Nyenzo

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa

wa 113

• Kinasasauti/rekoda

• Tarakilishi

• Wanafunzi

Utaratibu wa ujifunzaji na ufunzaji

• Tanguliza kipindi kwa kuwaonyesha wanafunzi mchoro wa jua. Waambie

wataje jua kwa umoja na wingi. Hakikisha kuwa wameweza kutambua kuwa

jua hubaki hivyo tu katika umoja na wingi.

• Wapange wanafunzi katika vikundi vya wanafunzi wawiliwawili kisha

uwaambie wasome maneno yaliyo kwenye kadi.

• Waongoze wanafunzi katika kujirekodi wakisoma maneno hayo kwa kutumia

rekoda.

• Waelekeze katika kusikiliza sauti zao wakisoma maneno hayo.

• Waambie waandike umoja na wingi wa maneno hayo waliyosoma.

• Waelekeze katika kugundua kuwa maneno katika ngeli ya LI-LI hayabadiliki

katika umoja na wingi.

• Waongoze wanafunzi katika kukamilisha jedwali katika Kitabu cha

Mwanafunzi.

145

144

Kimeidhinishwa na KICD

Majibu

Zoezi la 1, ukurasa wa 113

Umoja Wingi

Chaguo limekataliwa. Chaguo limekataliwa.

Giza linatisha sana. Giza linatisha sana.

Huba limea. Huba limea.

Jasho linatiririka. Jasho linatiririka.

Pendo limeshabikiwa. Pendo limeshabikiwa.

Hitimisho: hitimisha kipindi kwa kuwakumbusha wanafunzi kuwa maneno katika

nomino za ngeli ya LI-LI huchukua kiambishi li katika umoja na li katika wingi.

Kiambishi hakibadiliki katika umoja na wingi.

Kipindi cha 2

Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 114

Matokeo maalumu yanayotarajiwa

Kukia mwisho wa kipindi, mwanafunzi aweze:

1. Kutambua sentensi zilizoundwa kutokana na nomino za ngeli ya LI-LI.

2. Kutunga sentensi sahihi akitumia nomino katika ngeli ya LI-LI katika umoja na

wingi akizingatia upatanisho wa kisaru.

3. Kufurahia matumizi ya nomino za ngeli ya LI-LI katika mawasiliano.

Shughuli za ujifunzaji na ufunzaji

• Mwanafunzi atambue nomino katika ngeli ya LI-LI.

• Mwanafunzi asome sentensi zenye nomino za ngeli ya LI-LI katika umoja na

wingi.

• Mwanafunzi aandike sentensi zenye nomino katika ngeli ya LI-LI katika

umoja na wingi.

• Mwanafunzi atunge sentensi kwenye tarakilishi akirejelea ngeli ya LI-LI kisha

azisambaze kwa wenzake mtandaoni ili wachangie kuziboresha.

145

144

Kimeidhinishwa na KICD

Nyenzo

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 114

• Tarakilishi • Boksi • Kadi

Utaratibu wa ujifunzaji na ufunzaji

• Tanguliza kipindi kwa kuwapanga wanafunzi katika vikundi vya wawiliwawili

kisha uwaongoze katika kutunga sentensi wakitumia nomino walizopewa.

• Waambie waandike sentensi walizotunga katika wingi.

• Waelekeze ili wapige chapa sentensi hizo kwenye tarakilishi.

• Waongoze wanafunzi katika kusambaza sentensi walizotunga kupitia kwa

mtandao wa intaneti.

• Wapange wanafunzi katika vikundi vya watatuwatatu. Waambie waandike

sentensi katika Kitabu cha Mwanafunzi kwenye kadi.

• Waelekeze ili waweke kadi hizo zenye sentensi kwenye boksi moja.

• Washirikishe kwenye mchezo wa kuchopoa kadi za sentensi zenye nomino za

ngeli ya LI-LI kutoka kwa boksi na kuzisoma mbele ya wanafunzi wenzake.

Hitimisho: hitimisha kwa kuwakumbusha kuwa sentensi katika ngeli ya LI-LI

huchukua kiambishi li katika umoja na li katika wingi.

147

146

Kimeidhinishwa na KICD

Nyenzo

Nyenzo zifuatazo zinaweza kutumika katika kufundisha mada kuhusu wanyama wa

porini.

• Vifaa halisi: barua, pesa, bendera ili kufunza visawe.

• Vyombo vya kidijitali: tarakilishi, vipakatalishi, rununu na projekta

• Kinasasauti

• Mtandao

• Tovuti

• Picha

• Michoro

• Chati

• Kadi

• Video

• Kamusi

• Mgeni mwalikwa

WANYAMA WA PORINI

Utangulizi

Wanyama wa porini ni wanyama wanaoishi msituni. Wanyama hawa ni wa aina

mbalimbali. Kuna walao nyama, wanaokula nyasi na pia kuna wengine wanaokula

nyasi na nyama. Wanyama wa porini ni raslimali muhimu ya taifa la Kenya kwa

kuwa wao huwavutia watalii kutoka sehemu mbalimbali za dunia. Watalii huiletea

nchi ya Kenya pesa za kigeni. Wanyama wa porini ni njia mojawapo ya nchi kujipatia

mapato. Kuna wanyama wa porini kama vile: simba, ndovu, chui, si, ngiri, swara

na twiga.

Sehemu hii imeshughulikiwa katika mada nne. Mada hizo ni: kusikiliza na

kuzungumza (visawe vya maneno mawili), kusoma kwa ufahamu (mchezo mfupi

wa kuigiza), kuandika insha ya masimulizi na saru (mnyambuliko wa vitenzi).

Matokeo maalumu yanayotarajiwa

Sehemu hii inalenga kumpa mwanafunzi uwezo wa:

1. Kutumia visawe vya maneno ipasavyo katika mawasiliano.

2. Kuigiza mchezo wa kuigiza kwa kuzingatia maelekezo.

3. Kuandika insha ya masimulizi kwa kufuata kanuni zifaazo.

4. Kutumia vitenzi katika kauli za kutenda, kutendea na kutendwa ipasavyo

katika mawasiliano.

147

146

Kimeidhinishwa na KICD

Shughuli za ujifunzaji katika sehemu hii

• Mwanafunzi atambue visawe vya maneno mawili katika kundi la maneno.

• Mwanafunzi atumie visawe vya maneno ifaavyo katika mawasiliano.

• Mwanafunzi atambue wahusika na maelekezo katika mchezo wa kuigiza.

• Mwanafunzi aigize mchezo kwa kuzingatia maelekezo.

• Mwanafunzi atoe muhtasari wa mchezo wa kuigiza aliosoma.

• Mwanafunzi aandike insha ya masimulizi.

• Mwanafunzi aandike barua ya kiraki mtandaoni na kuisambaza kwa wenzake.

• Mwanafunzi atambue vitenzi katika kauli za kutenda, kutendea na kutendwa.

• Mwanafunzi atumie vitenzi katika kauli za kutenda, kutendea na kutendwa

katika mawasiliano.

Maswali dadisi

Maswali yafuatayo yatamwongoza mwanafunzi katika kuakia malengo ya mada

kuhusu wanyama wa porini:

1. Je, unajua maneno yapi ya Kiswahili yaliyo na maana sawa au maana

inayokaribiana?

2. Mhusika katika mchezo wa kuigiza ni nani?

3. Je, unaweza kupata ujumbe vipi katika mchezo wa kuigiza?

4. Insha ya masimulizi inahusu nini?

5. Unazingatia nini unapoandika insha ya masimulizi?

6. Vitenzi vinaweza kubadilika vipi mwishoni ili kuleta mabadiliko?

Umilisi wa kimsingi unaokuzwa

Sehemu ya ‘Wanyama wa Porini’ inakuza umilisi wa kimsingi ufuatao:

(a) Mawasiliano na ushirikiano

Wanafunzi wafanye mazoezi na shughuli mbalimbali kwa ushirikiano katika vikundi

kama vile kuambatanisha neno na kisawe chake au kueleza sifa za wanyama wa porini.

Mijadala baina ya wanafunzi kuhusu mambo watakayoandika kwenye insha ya masimulizi

itaimarisha mawasiliano na kukuza ushirikiano. Mawasiliano yatatimizwa wanafunzi

wakisambaza insha za masimulizi walizoandika kwenye mitandao wakitumia vyombo vya

kidijitali.

(b) Ujuzi wa kidijitali

Ujuzi wa kidijitali unanuia kumsaidia mwanafunzi kutumia vyombo vya kidijitali

kuwasiliana na kujifunza. Mwalimu anapaswa kushirikisha matumizi ya tarakilishi,

149

148

Kimeidhinishwa na KICD

kipakatalishi, video, projekta, intaneti na tovuti ili mwanafunzi ajifunze aina mbalimbali

za wanyama wa porini na kusakura habari muhimu kwenye tovuti kuwahusu wanyama

wa porini. Wanaweza kutumia tarakilishi kuandika na kuhifadhi kazi kuhusu wanyama

wa porini na visawe vya maneno kwenye faili.

(ch) Hamu ya Ujifunzaji

Umilisi huu utasaidia mwanafunzi kuwa na kichocheo cha kutaka kujua mengi kuhusu

wanyama wa porini. Mwanafunzi anaweza akachochewa kutaka kujua wanyama wa

porini hula nini, huishi wapi na vipi. Umilisi huu humpa mwanafunzi hamu ya kujua

maisha ya wanyamapori na umuhimu wao katika maisha ya binadamu katika jamii yake.

Pia, mwanafunzi atatafakari akijibu maswali tekelezi kuhusu wanyamapori. Mwanafunzi

anaweza kuwa na hamu ya kutaka kutumia vyombo vya kidijitali ili atafute habari zaidi

kuhusu wanyama wa porini.

(d) Ubunifu

Umilisi huu unapaswa kukuzwa kupitia kuandika insha ya masimulizi kwa kutumia

tarakilishi. Pia, ubunifu ukuzwe na kuimarishwa kupitia kutunga sentensi akitumia

vitenzi katika kauli mbalimbali. Ubunifu utadhihirika mwanafunzi akitafuta visawe

vya maneno akitumia mtandao wa intaneti.

(e) Kujiamini

Umilisi huu unakuzwa kupitia mwanafunzi kusimama mbele ya wanafunzi wenzake

darasani na kuigiza nafasi ya mhusika fulani katika mchezo wa kuigiza. Pia, kujiamini

kunakuzwa kupitia mwanafunzi kuigiza sauti na miondoko ya wanyama mbalimbali

wa porini.

Uhusiano wa masuala mtambuko

Sehemu hii ina uhusiano na masuala mtambuko yafuatayo:

(a) Kujitambua na kujithamini kupitia kuigiza vitendo vya wanyama wa porini,

kuigiza katika michezo ya kuigiza, kutunga sentensi akitumia vitenzi katika

kauli mbalimbali.

(b) Stadi za maisha kupitia wanafunzi kujieleza, kushiriki katika vikundi,

kuchangia katika mijadala na kubainisha umuhimu wa wanyama wa porini

kwa nchi ya Kenya.

(ch) Uraia unakuzwa kupitia kufanya kazi pamoja, kulinda wanyama wa porini

na kuwaripoti wawindaji haramu wa wanyama wa porini.

(d) Elimu ya maendeleo endelevu inakuzwa kupitia ujuzi wa kutumia teknolojia

ya kisasa hasa tarakilishi katika kutafuta sifa bainifu za wanyama wa porini

na kupata maarifa kuhusu jinsi ya kuwatunza wanyama wa porini.

149

148

Kimeidhinishwa na KICD

Uhusiano wa maadili

Sehemu hii ina uhusiano na maadili kwa njia zifuatazo:

• Heshima inadhihirika kupitia wanafunzi kuheshimu wanyama wa porini

kama raslimali ya nchi na pia kupitia kuendeleza shughuli za vikundi.

• Umoja, uzalendo na upendo unakuzwa wanafunzi wanapofanya kazi ya

vikundi.

• Uwajibikaji kwa wanafunzi kuwalinda na kuwaheshimu wanyama wa porini

na kuripoti hatari yoyote kwa idara ya wanyama wa porini.

Shughuli za huduma za kijamii

Katika sehemu hii mwanafunzi anaweza kushiriki katika shughuli za huduma za

kijamii zifuatazo:

• Kuwalinda wanyama wa porini.

• Kuwa mwanachama wa vyama vinavyotetea wanyama wa porini.

• Kuelimisha jamii kuhusu umuhimu wa wanyama wa porini.

• Kuwahamasisha wanafunzi wenzake kutembelea mbuga za wanyama

• Kuhimiza watu kutumia vitenzi katika kauli mbalimbali ipasavyo ili

kuboresha mawasiliano.

Uhusiano na masomo mengine

Sehemu hii inaingiliana na masomo mengine kama vile:

• Social Studies: kupitia mada kuhusu wanyama wa porini na mbuga za

wanyama.

• English Activities: visawe vya maneno hufunzwa ili kukuza stadi ya kusikiliza

na kuzungumza. Saru hasa vitenzi na sentensi hufundishwa katika somo hili.

• Indigenous Language Activities: visawe vya maneno hufunzwa ili kukuza stadi

ya kusikiliza na kuzungumza. Stadi za kusoma na kuandika hufunzwa katika

Indigenous Language Activities.

Mapendekezo ya mbinu za kutathmini

Tathmini inaweza kufanywa kwa:

• Kuhakiki jinsi mwanafunzi anavyosoma visawe vya maneno.

• Kuchunguza jinsi mwanafunzi anavyotumia msamiati wa wanyama wa porini.

• Kuhakiki jinsi mwanafunzi anavyoandika insha ya masimulizi. Azingatie

muundo na mtindo wa kuandika insha ya masimulizi.

• Kusikiliza majadiliano ya wanafunzi kuhusu sifa za wanyama wa porini.

151

150

Kimeidhinishwa na KICD

• Kuchanganua namna mwanafunzi anavyojibu maswali kutokana na kifungu

alichosoma kuhusu wanyama wa porini.

• Kuhakiki namna mwanafunzi anavyotamka visawe vya maneno.

• Kutunga sentensi akitumia vitenzi katika kauli mbalimbali.

• Kujaza mapengo katika sentensi.

• Kuchunguza namna mwanafunzi anavyotumia msamiati wa wanyama wa

porini katika mawasiliano.

• Kuhakiki jinsi anavyokamilisha jedwali.

Jinsi ya kuwashughulikia wanafunzi wenye mahitaji maalumu

Unaweza kuwashughulikia wanafunzi wenye mahitaji maalumu kupitia mikakati

ifuatayo:

• Wape shughuli mbadala wanafunzi wenye hitilafu katika baadhi ya viungo

vyao vya mwili kama vile mikono na miguu. Kwa wanafunzi hawa, badala ya

kuigiza mchezo wa kuigiza darasani, wanaweza kusoma mchezo huo wakiwa

wameketi.

• Watengee wanafunzi wanaopata matatizo katika kuelewa baadhi ya masomo

muda maalumu wa kurudia shughuli husika.

• Tumia mbinu na nyenzo kama vile: video, picha au kinasasauti kufunza

vipengele mbalimbali na kuwafanya wanafunzi kufurahia ujifunzaji.

• Kwa wanafunzi wasioona, unaweza kushirikisha sauti wakati wa ufundishaji

ili wajifunze kupitia kusikia.

• Uwe na subira na wanafunzi walio na matatizo ya kuzungumza kama

vigugumizi kwa kuwapa muda zaidi wanaposoma.

• Kwa wanafunzi wenye uwezo wa juu darasani, wape kazi ya ziada na

changamano kama vile kuchora wanyama wa porini au kutunga sentensi

zaidi.

Kusikiliza na Kuzungumza

Visawe vya maneno mawili

Kipindi cha 1

Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 116-117

Matokeo maalumu yanayotarajiwa

Kukia mwisho wa kipindi, mwanafunzi aweze:

151

150

Kimeidhinishwa na KICD

1. Kueleza maana ya kisawe ili kukibainisha.

2. Kutambua visawe vya maneno mawili katika kundi la maneno.

3. Kutumia visawe vya maneno ifaavyo katika mawasiliano.

Maswali dadisi

1. Kisawe ni nini?

2. Ni maneno gani ya Kiswahili yaliyo na maana sawa?

Shughuli za ujifunzaji na ufunzaji

• Mwanafunzi aeleze maana ya kisawe.

• Mwanafunzi atambue visawe vya maneno.

• Mwalimu aambatanishe visawe.

• Mwanafunzi ahusishe visawe na vifaa halisi.

• Mwanafunzi ashiriki katika kujadili visawe mbalimbali.

• Mwanafunzi atumie kisawe kimoja kuchukua nafasi ya kingine katika sentensi.

Nyenzo

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 116-117

• Michoro • Kamusi • Mti maneno

Utangulizi

• Waelekeze wanafunzi katika kutazama michoro katika Kitabu cha

Mwanafunzi, ukurasa wa 115. Mwambie mwanafunzi mmoja asimame mbele

ya wengine darasani na awaambie ameona nini katika michoro hiyo.

• Waongoze wanafunzi ili waeleze aina mbalimbali za wanyama ambao

wamewahi kuwaona.

• Wakirishe wanafunzi kwa kuwauliza mahali wanyama hao hupatikana.

• Waelekeze katika kutaja umuhimu wowote wa wanyama wowote kwenye

picha hizo.

• Waongoze wanafunzi ili wasome maelezo yaliyo kwenye Kitabu cha

Mwanafunzi, ukurasa wa 116. Wakumbushe kuwa wanyama wa porini huishi

msituni na hawafugwi nyumbani.

• Waeleze kuwa kuna wanyama wa pori wanaokula nyama pekee, wengine nyasi

pekee na wengine hula nyama na nyasi. Waelekeze katika kutaja wanyama wa

porini kama vile: simba, ndovu, swara, tohe na chui.

Utaratibu wa ujifunzaji na ufunzaji

• Tanguliza kipindi kwa kuwaambia wanafunzi watazame picha kwenye Kitabu

cha Mwanafunzi, ukurasa wa 116 kisha uwaongoze katika kusoma maelezo

kuhusu ndovu. Waelekeze kutambua kuwa tembo ni kisawe cha ndovu.

153

152

Kimeidhinishwa na KICD

• Waelekeze wanafunzi katika kufanya shughuli ya kusoma maneno kwenye mti

maneno wakiwa katika vikundi vya wawiliwawili.

• Waelekeze wanafunzi katika kuambatanisha neno lililo na maana sawa na

jingine.

• Waongoze wanafunzi kutaja methali zinazowataja wanyama wa porini.

Methali zinazowataja wanyama wa porini ni kama vile:

ü Mtoto wa nyoka ni nyoka.

ü Nyani haoni kundule.

ü Paka akiondoka panya hutawala.

Hitimisho: kamilisha kipindi kwa kuwaambia wanafunzi kuwa visawe ni maneno

yaliyo na maana sawa. Waambie watoe mifano kama vile: kinyonga-lumbwi.

Kipindi cha 2

Matokeo maalumu yanayotarajiwa

Kukia mwisho wa kipindi, mwanafunzi aweze:

1. Kueleza maana ya kisawe ili kukibainisha.

2. Kutambua visawe vya maneno mawili katika kundi la maneno.

3. Kutumia visawe vya maneno ifaavyo katika mawasiliano.

Shughuli za ujifunzaji na ufunzaji

• Mwanafunzi atambue visawe vya maneno.

• Mwalimu atunge sentensi sahihi akitumia visawe.

• Mwanafunzi aandike upya sentensi akitumia visawe.

• Mwanafunzi atafute visawe katika kamusi.

Nyenzo

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 118-119

• Chati • Kamusi • Mraba maneno

Utaratibu wa ujifunzaji na ufunzaji

• Tanguliza kipindi kwa kuwaambia wanafunzi wataje visawe vya maneno

yafuatayo:

1. lumbwi - kinyonga

2. nyati - mbogo

3. kilimo - zaraa

4. televisheni - runinga

• Waongoze wanafunzi kusoma maneno kwenye chati wakiwa watatuwatatu.

Wanafunzi wasome kila neno na kisawe chake kwa kutamka kwa usahihi.

153

152

Kimeidhinishwa na KICD

• Waelekeze wanafunzi katika kutunga sentensi wakitumia maneno yaliyo

kwenye kitabu.

• Waelekeze wanafunzi ili watumie kamusi kutafuta visawe vya maneno yaliyo

kwenye kitabu.

Majibu

Zoezi la 1, ukurasa wa 118-119

1. Tathmini sentensi ambazo wanafunzi watatunga.

2. (a) uzembe-uvivu

(b) jaji-hakimu

(d) maskini-mlalahoi/mkata

(e) maringo-majivuno/madaha

3. (a) Mwanafunzi alihitaji hela/njenje nyingi.

(b) Fisi ni mnyama wa porini.

(d) Usipokee hongo/mlungula.

(e) Nilipata ruhusa ya kutembelea mbuga ya wanyama.

(f) Mama atanunua simu.

(g) Akinyi amefua sare.

• Wapange wanafunzi katika vikundi vya watatuwatatu na uwaongoze katika

kutafuta majina ya wanyama wa porini kwenye mraba. Wanafaunzi wafanye

hivi kwa kuviringa maneno hayo kwenye mraba watakaojichorea.

Hitimisho: kamilisha kipindi kwa kuwaambia wanafunzi kuwa visawe ni maneno

yaliyo na maana sawa. Waambie watoe mifano zaidi ya visawe wanavyofahamu.

Kusoma

Mchezo wa Kuigiza

Kipindi cha 1

Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 120

Matokeo maalumu yanayotarajiwa

Kukia mwisho wa kipindi hiki, mwanafunzi aweze:

1. Kueleza maana ya mchezo wa kuigiza, mhusika na maelekezo.

155

154

Kimeidhinishwa na KICD

2. Kutambua mchezo wa kuigiza katika matini.

3. Kutambua wahusika na maelekezo katika mchezo wa kuigiza.

4. Kuigiza mchezo wa kuigiza kwa kuzingatia maelekezo.

Maswali dadisi

1. Mhusika katika mchezo wa kuigiza ni nani?

2. Maelekezo ni nini katika mchezo wa kuigiza?

3. Ujumbe unapatikana vipi katika mchezo wa kuigiza?

Shughuli za ujifunzaji na ufunzaji

• Mwanafunzi atambue mchezo wa kuigiza, mhusika na maelekezo katika

mchezo wa kuigiza.

• Mwanafunzi ashiriki katika majadiliano kuhusu mchezo wa kuigiza.

• Mwanafunzi atazame mchezo wa kuigiza ukiigizwa darasani.

• Aigize mchezo mfupi kwa kuzingatia maelekezo.

Nyenzo

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 120

• Rekoda

• Kinasasauti

• Tarakilishi

Utaratibu wa ujifunzaji na ufunzaji

• Tanguliza kipindi kwa kuwapanga wanafunzi katika vikundi vya wannewanne.

Waambie wataje wanyama wanne wa porini wanaofahamu. Sikiliza majibu

ya wanafunzi kwa makini ili kuhakikisha kuwa wanataja wanyama wa porini.

Wanafunzi wataje wanyama wa porini kama vile: sungura, simba, ndovu,

swara na pundamilia. Wanafunzi wengine wanaweza wakawakosoa wenzao

ambao hawatataja wanayama wa porini.

• Ambia kila mwanafunzi achague kuwa mnyama mmoja wa porini kisha

waigize mazungumzo kati ya wanyama wa porini.

• Waongoze katika kuigiza mazungumzo hayo ili kuhakikisha kuwa wanafunzi

wanashiriki ipasavyo katika shughuli hiyo. Mazungumzo ya wanafunzi

yalenge ukame porini. Baadhi ya hoja wanazoweza kuzungumzia ni:

ü Ukame umesababishwa na nini?

ü Ukame utawaathiri wanyama vipi?

ü Wanyama wanaweza kufanya nini kuzuia ukame?

• Waelekeze wanafunzi katika kurekodi mchezo wao wa kuigiza. Unaweza

ukateua wanafunzi watakaoshika rekoda au pia urekodi mazungumzo hayo.

155

154

Kimeidhinishwa na KICD

• Wanafunzi wengine wasikilize na watazame maigizo hayo ambayo yatakuwa

yakifanyika kwa zamu darasani.

• Waambie wanafunzi kuwa mazungumzo waliyoshiriki ni mchezo wa kuigiza.

Waelekeze wanafunzi ili wasome maelezo kuhusu mchezo wa kuigiza kwenye

Kitabu cha Mwanafunzi.

Hitimisho: hitimisha kipindi kwa kuwauliza wanafunzi mchezo wa kugiza ni nini?

Wahusika hufanya kazi gani katika mchezo wa kuigiza. Mwisho, wape wanafunzi

shughuli ya nje ya darasa. Waambie wachore wanyama wa porini walioigiza nafasi

zao.

Kipindi cha 2

Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 121-123

Matokeo maalumu yanayotarajiwa

Kukia mwisho wa kipindi hiki, mwanafunzi aweze:

1. Kusoma mchezo wa kuigiza kwa ufasaha kwa kuzingatia ujumbe.

2. Kutambua mchezo wa kuigiza katika matini.

3. Kutambua wahusika na maelekezo katika mchezo wa kuigiza.

4. Kuigiza mchezo wa kuigiza kwa kuzingatia maelekezo.

Maswali dadisi

1. Wahusika ni nani katika mchezo wa kuigiza?

2. Maelekezo ni nini katika mchezo wa kuigiza?

3. Mchezo wa kuigiza una ujumbe gani kwa watazamaji na wasomaji?

Shughuli za ujifunzaji na ufunzaji

• Mwanafunzi asome mchezo wa kuigiza akizingatia maelekezo na ujumbe.

• Mwanafunzi ajibu maswali yanayotokana na mchezo wa kuigiza aliosoma.

• Mwanafunzi atambue wahusika na maelekezo katika mchezo wa kuigiza.

• Mwanafunzi ashiriki katika majadiliano kuhusu mchezo wa kuigiza.

• Mwanafunzi atazame mchezo wa kuigiza ukiigizwa kwenye vifaa vya kidijitali.

• Mwanafunzi asome mchezo wa kuigiza kwenye mtandao.

Nyenzo

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 121-123

• Rekoda

• Kinasasauti

• Tarakilishi

• Mchoro

157

156

Kimeidhinishwa na KICD

Utaratibu wa ujifunzaji na ufunzaji

• Tanguliza kipindi kwa kuwaambia wanafunzi watazame mchoro kwenye

Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 121 na wataje wanyama walio kwenye

mchoro huo. Wanafunzi wataje ndovu, sungura na kobe.

• Wapange wanafunzi katika vikundi vya wannewanne na uwaambie wasome

mchezo wa kuigiza ulio baada ya mchoro kwa sauti na kwa usahihi.

Mwanafunzi mmoja asome maelekezo na wengine wachukue nafasi ya

Sungura, Ndovu na Kobe.

• Waongoze katika kuigiza mchezo waliosoma. Waigize huku wakifuata

maelekezo na mandhari. Wanaweza kurekodi maigizo hayo kwa kutumia

rekoda au kinasasauti.

• Waelekeze katika kujadili ujumbe katika mchezo wa kuigiza. Wape wanafunzi

nafasi ya kukiria kwa kina.

• Waongoze katika kutambua wahusika katika mchezo huu. Wahusika hao ni:

Kobe, Sungura na Ndovu.

• Waelekeze wanafunzi ili waweze kutambua wahusika katika mchezo wa

kuigiza waliamua vipi. Wanafunzi watambue kuwa wanyama waliamua kuwa

wa ushirikiano ili kukabiliana na adui wa wanyama wa porini ambaye ni

binadamu.

• Waongoze kutambua sifa za wahusika katika mchezo wa kuigiza waliosoma

kisha uwaulize mhusika waliyempenda kwenye mchezo wa kuigiza. Kumbuka

kuwauliza pia sababu za kupenda wahusika hao. Kubali majibu ya wanafunzi

kulingana na namna watakavyotetea hoja vyake.

Hitimisho: hitimisha kwa kuwaambia wanafunzi waigize mchezo huo wakiwa nje ya

darasa. Wape kazi mradi ya kuwataka watembelee mbuga ya wanyama kisha wataje

wanyama watakaowaona katika mbuga hiyo ya wanyama. Waigize namna wanyama

hao walivyokuwa wakiishi kwenye mbuga hiyo.

Kipindi cha 3

Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 123

Matokeo maalumu yanayotarajiwa

Kukia mwisho wa kipindi hiki, mwanafunzi aweze:

1. Kutazama mchezo wa kuigiza kwenye vifaa vya kidijitali.

2. Kutambua mchezo wa kuigiza katika matini.

3. Kutambua wahusika na maelekezo katika mchezo wa kuigiza.

4. Kuigiza mchezo wa kuigiza kwa kuzingatia maelekezo.

157

156

Kimeidhinishwa na KICD

Shughuli za ujifunzaji na ufunzaji

• Mwanafunzi atazame mchezo wa kuigiza ukiigizwa kwenye video.

• Mwanafunzi ajibu maswali yanayotokana na mchezo wa kuigiza aliotazama

kwenye video.

• Mwanafunzi atambue wahusika na maelekezo katika mchezo wa kuigiza

aliotazama.

• Mwanafunzi ashiriki katika majadiliano kuhusu mchezo wa kuigiza.

• Mwanafunzi asome mchezo wa kuigiza kwenye mtandao.

Nyenzo

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 123

• Tarakilishi • Video

Utaratibu wa ujifunzaji na ufunzaji

• Tanguliza kipindi kwa kuwaambia wanafunzi wataje vipengele muhimu

katika mchezo wa kuigiza. Sikiliza majibu ya wanafunzi kwa makini huku

ukiwakosoa popote wanapokosea. Wanafunzi wataje: wahusika, maelekezo,

mandhari na ujumbe.

• Wapange wanafunzi katika vikundi vya wannewanne. Waongoze katika

kutazama mchezo wa kuigiza kwenye video. Mchezo huo unaweza kuwa

kuhusu wanyama wa porini.

• Waelekeze katika kujadili ujumbe katika mchezo wa kuigiza waliotazama kwenye

video. Wape wanafunzi nafasi ya kukiria kwa kina na kutoa majibu yao.

• Waongoze katika kutambua na kutaja wahusika katika mchezo huo.

• Waelekeze wanafunzi katika kutambua ni mhusika yupi aliyewafurahisha.

Mwanafunzi apewe nafasi ya kujieleza ni kwa nini amechagua mnyama huyo.

• Waongoze wanafunzi katika kusoma na kutazama mchezo wa kuigiza kwenye

mtandao. Mchezo unaweza kuhusu utunzaji wa wanyama wa porini au

kukabiliana na wawindaji haramu.

Hitimisho: hitimisha kipindi kwa kuwaambia wanafunzi wasakure mitandao

iliyo na video kuhusu wanyama wa porini. Waambie wawaombe wazazi au walezi

wao kuwakubalia kutazama video kuhusu wanyama wa porini wakiwa nyumbani.

Wakika darasani, wanafunzi wawaeleze wenzao kuhusu wanyama waliotazama na

walichokuwa wakifanya.

159

158

Kimeidhinishwa na KICD

Kuandika

Insha ya masimulizi

Kipindi cha 1

Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 124

Matokeo maalumu yanayotarajiwa

Kukia mwisho wa kipindi, mwanafunzi aweze:

1. Kutambua insha ya masimulizi kwa kuzingatia muundo.

2. Kuandika insha ya masimulizi kwa kufuata kanuni zifaazo.

3. Kuchangamkia utunzi mzuri wa wa insha ya masimulizi ili kujenga ubunifu wake.

Maswali dadisi

1. Insha ya masimulizi inahusu nini?

2. Unazingatia nini ili kuandika insha nzuri ya masimulizi?

Shughuli za ujifunzaji na ufunzaji

• Kutambua insha ya masimulizi kwa kuzingatia muundo.

• Kuandika insha ya masimulizi.

• Kushiriki na wenzake kujadili mada ya insha na muundo wa insha ya masimulizi.

Nyenzo

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 124

• Insha za masimulizi halisi

• Tarakilishi

• Kanda za sauti kuhusu insha ya masimulizi.

Utaratibu wa ujifunzaji na ufunzaji

• Tanguliza kipindi kwa kuwaambia wanafunzi waeleze wanachojua kuhusu

insha ya masimulizi. Sikiliza majibu ya wanafunzi kwa makini huku

ukiwakosoa popote wanapokosea.

• Waambie wasome mifano ya insha ya masimulizi waliyosoma katika mada ya

pili kisha warejelee maelezo kuhusu insha ya masimulizi kwenye mada hiyo

hiyo.

159

158

Kimeidhinishwa na KICD

• Waongoze wanafunzi katika kujadili insha ya masimulizi ni nini. Wanafunzi

wajadili na watoe maelezo kuihusu. Wakumbuke kuwa: kusimulia ni kutoa

habari au maelezo kuhusu jambo au tukio fulani.

• Waelekeze katika kujadili muundo wa insha ya masimulizi. Wakumbushe

kuwa insha ya masimulizi huwa na muundo ufuatao:

ü Kichwa- hutokana na mada. Kichwa sharti kiwe chenye mvuto na kiwe

na maneno machache aghalabu yasiyopita sita. Kichwa huandikwa kwa

heru kubwa na kupigiwa mstari.

ü Utangulizi- hutoa maeleo kuhusu kisa kizima. Utangulizi huandikwa

kwa njia ya kumvutia msomaji ili aweze kuendelea kusoma kisa.

ü Mwili- katika sehemu hii, kisa huelezwa vizuri na kwa mpangilio

mwafaka. Lugha inayoeleweka, rahisi na yenye mvuto hutumiwa.

Wahusika hutengana katika mandhari yaliyoelezwa vizuri. Tamathali za

usemi hutumiwa.

ü Hitimisho- msimulizi hutoa muhtasari wa kisa katika aya ya mwisho.

Hitimisho linaweza kutoa funzo fulani kwa msomaji.

• Waongoze wanafunzi kujadili mambo muhimu yanayozingatiwa wakati wa

kuandika insha ya masimulizi.

• Wanafunzi warejelee kazi zao za awali kuhusu insha ya masimulizi. Kila

mwanafunzi asome insha yake ya awali kuhusu masimulizi.

Hitimisho: kamilisha kipindi kwa kuwaambia waandike insha ya masimulizi kuhusu

tukio muhimu lililotendeka walipokuwa wametembelea mbuga ya wanyama. Insha hii

iandikwe wanafunzi wakiwa nyumbani.

Kipindi cha 2

Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 124-125

Matokeo maalumu yanayotarajiwa

Kukia mwisho wa kipindi, mwanafunzi aweze:

1. Kutambua insha ya masimulizi kwa kuzingatia muundo na mtindo.

2. Kuandika insha ya masimulizi kwa kufuata kanuni zifaazo.

Maswali dadisi

1. Insha ya masimulizi inahusu nini?

2. Je, unazingatia nini unapoandika insha ya masimulizi?

161

160

Kimeidhinishwa na KICD

Shughuli za ujifunzaji na ufunzaji

• Kutambua insha ya masimulizi kwa kuzingatia muundo.

• Kuandaa vidokezo vya insha ya masimulizi.

• Kuandika insha ya masimulizi.

• Kushiriki na wenzake katika kujadili mada ya insha na muundo wa insha ya

masimulizi.

• Kusikiliza insha ya masimulizi ikisomwa.

• Kuandika insha ya masimulizi mtandaoni na kuisambaza kwa wenzake.

• Kuwasomea wenzake insha ya masimulizi aliyoaiandika.

Nyenzo

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 124-125

• Insha za masimulizi halisi

• Tarakilishi

• Kanda za sauti kuhusu insha ya masimulizi.

Utaratibu wa ujifunzaji na ufunzaji

• Wapange wanafunzi katika vikundi vya wawiliwawili na uwaambie wasome

maelezo kuhusu insha ya masimulizi kwenye Kitabu cha Mwanafunzi.

• Waongoze wanafunzi katika kujadili mambo wanayopaswa kuzingatia katika

uandishi wa insha ya masimulizi. Wanafunzi wasome na kizijadili hoja zilizo

kwenye Kitabu cha Mwanafunzi.

• Waelekeze wanafunzi katika kufanya zoezi katika Kitabu cha Mwanafunzi

kuhusu matembezi katika mbuga ya wanyama.

• Waongoze ili waweze kuandaa vidokezo watakavyozingatia katika kuandika

insha ya masimulizi kuhusu mnyama wa porini waliyemwona mbugani.

• Waelekeze katika kujadili kuhusu mnyama huyo. Wanaweza kuzingatia

maumbile yake, makao yake, sifa zake, chakula chake, uhusiano wake na

wanyama wengine na mengineyo.

• Waelekeze wanafunzi katika kuandika insha ya masimulizi kuhusu mnyama

huyo kwenye tarakilishi. Tathmini insha za wanafunzi.

• Waongoze wanafunzi ili waweze kuisambaza insha hiyo kwenye mtandao

ili wanafunzi wengine waisome. Waambie wanafunzi waisome insha ya

masimulizi waliyosambaziwa.

Hitimisho: waambie wanafunzi, wakiwa nyumbani, waandike insha ya masimulizi

kuhusu mnyama mwingine wa porini na vitendo vyake walipotembelea mbuga ya

wanyama.

161

160

Kimeidhinishwa na KICD

Saru

Mnyambuliko wa vitenzi

Kipindi cha 1

Kauli ya kutenda

Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 125-126

Matokeo maalumu yanayotarajiwa

Kukia mwisho wa kipindi, mwanafunzi aweze:

1. Kueleza maana ya mnyambuliko wa vitenzi ili kuubainisha.

2. Kutambua vitenzi katika kauli ya kutenda katika matini.

3. Kutumia vitenzi katika kauli ya kutenda ipasavyo katika mawasiliano.

Maswali dadisi

1. Mnyambuliko wa vitenzi unahusu nini?

2. Vitenzi katika kauli ya kutenda huisha kwa viambishi gani?

Shughuli za ujifunzaji na ufunzaji

• Kueleza maana ya mnyambuliko wa vitenzi.

• Kutambua vitenzi katika kauli ya kutenda.

• Kutunga sentensi kwa kutumia vitenzi katika kauli ya kutenda.

Nyenzo

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 125-126

• Chati • Kadi • Boksi

Utaratibu wa ujifunzaji na ufunzaji

• Tanguliza kwa kuwaambia wanafunzi wakiwa wannewanne, waandike

vitenzi wanavyofahamu kwenye kadi kisha waweke kadi hizo kwenye boksi.

Wanaweza kuandika vitenzi kama vile: cheka, ruka, imba, keti na soma.

• Wateue wanafunzi, mmoja baada ya mwingine ili watende baadhi ya vitendo

watakavyoonyeshwa kwenye kadi.

• Waambie wanafunzi kuwa baadhi ya mambo walivyofanya mbele ya darasa

ni vitendo na vikifanywa katika hali yake ya kawaida, huwa katika hali ya

kutenda.

163

162

Kimeidhinishwa na KICD

• Wapange wanafunzi katika vikundi vya wawiliwawili na uwaambie wasome

maneno yaliyo kwenye chati katika Kitabu cha Mwanafunzi.

• Waongoze katika kutambua vitenzi katika kauli ya kutenda kutoka kwa

orodha iliyo kwenye chati. Watambue vitenzi kama vile:

ü panda

ü imba

ü tambua

ü chagua

ü iva

ü tazama

ü beba

ü ruka

ü tafuta

ü lia

ü funga

ü tunga

Waongoze wanafunzi katika kutunga sentensi wakitumia vitenzi vilivyoorodheshwa

katika Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 126. Tathmini sentensi ambazo wanafunzi

watatunga. Wanaweza wakatunga sentensi kama:

1. Mwalimu ameingia darasani.

2. Mwanafunzi ametoka shuleni.

3. Askari analinda wanyama wa porini.

4. Juma anatembea darasani.

5. Mwalimu alitusimulia kisa.

• Waelekeze wanafunzi kutunga upya sentensi ili ziwe katika kauli ya kutenda.

Majibu

Zoezi la 1, ukurasa wa 126

1. Mkulima alilima shamba.

2. Akinyi alisoma kitabu.

3. Mwalimu atakagua vyeti vyao.

4. Otoyo aliondoa nyasi.

5. Duma amemfukuza swara.

Hitimisho: hitimisha kipindi kwa kuwaambia wanafunzi kwamba vitenzi vingi katika

kauli ya kutenda huishia kwa irabu ‘a’. Watolee mifano michache: andika, soma,

zungumza, sikiliza, ruka, tembea, kula na hitimisha. Wape kazi ya ziada ya kuandika

vitenzi vitano katika kauli ya kutenda wakiwa nyumbani. Waambie watunge sentensi

wakitumia vitenzi walivyoandika.

163

162

Kimeidhinishwa na KICD

Kipindi cha 2

Kauli ya kutendea

Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 127-128

Matokeo maalumu yanayotarajiwa

Kukia mwisho wa kipindi, mwanafunzi aweze:

1. Kutambua vitenzi katika kauli ya kutendea.

2. Kunyambua vitenzi katika kauli ya kutendea.

3. Kutunga sentensi sahihi kwa kutumia vitenzi katika kauli ya kutendea.

Maswali dadisi

1. Vitenzi katika kauli ya kutendea hunyambuliwa vipi?

2. Vitenzi katika kauli ya kutendea huisha kwa viambishi gani?

Shughuli za ujifunzaji na ufunzaji

• Kutambua vitenzi katika kauli ya kutendea.

• Kunyambua vitenzi katika kauli ya kutendea.

• Kuigiza vitendo mbalimbali.

• Kutumia vitenzi katika kauli ya kutendea katika mawasiliano.

Nyenzo

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 127-128

• Chati • Jedwali • Mti maneno

Utaratibu wa ujifunzaji na ufunzaji

• Wapange wanafunzi katika vikundi vya wawiliwawili na uwaongoze ili waigize

vitendo mbalimbali vilivyotajwa katika Kitabu cha Mwanafunzi.

• Waelekeze wanafunzi katika kusema ni nini walichowafanyia wenzao katika

shughuli iliyotangulia. Majibu ni:

(a) Kupikia

(b) Kusomea

(ch) Kukimbilia

(d) Kuandikia

(e) Kuimbia

• Waambie wanafunzi wasome maelezo ya kauli ya kutendea katika Kitabu cha

Mwanafunzi. Wasome na mifano zaidi ya vitenzi katika kauli ya kutendea

kwenye jedwali.

Waongoze wanafunzi ili waweze kutambua vitenzi katika kauli ya kutendea kati ya

maneno yaliyo kwenye mti maneno ulio katika Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 128

165

164

Kimeidhinishwa na KICD

• Vitenzi katika kauli ya kutendea ni:

(a) rukia

(b) bebea

(ch) kimbilia

(d) waliwashonea

(e) pikia

(f) somea

(g) songea

(h) vulia

(i) bomolea

(j) Chimbia

• Waelekeze wanafunzi katika kunyambua vitenzi katika kauli ya kutendea.

Majibu

(a) pikia

(b) semea

(d) pimia

(e) ombea

• Washirikishe wanafunzi katika kutunga sentensi wakitumia vitenzi katika

kauli ya kutendea. Mwanafunzi atunge sentensi sahihi kama vile:

1. Baba alimbebea nyanya kuni.

2. Mwajuma atamlimia mkulima shamba lote.

3. Amemtupia mbwa mfupa.

4. Nitakusomea sentensi ukinisikiliza.

5. Tutaenda kumtembelea nyanya wakati wa likizo.

Hitimisho: hitimisha kipindi kwa kuwaambia wanafunzi kwamba vitenzi vingi katika

kauli ya kutendea huisha kwa viambishi ‘-ia’, ‘-ea’ au ‘-lia’. Watolee mifano michache

kama vile: andikia, somea, zungumzia, sikilizia, rukia, tembelea na hitimishia. Wape

kazi ya ziada ya kuandika vitenzi vitano katika kauli ya kutendea wakiwa nyumbani.

Waambie watunge sentensi wakitumia vitenzi katika kauli ya kutendea walivyoandika

awali.

Kipindi cha 3

Kauli ya kutendwa

Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 129-130

Matokeo maalumu yanayotarajiwa

Kukia mwisho wa kipindi, mwanafunzi aweze:

1. Kutambua vitenzi katika kauli ya kutendwa.

2. Kunyambua vitenzi katika kauli ya kutendwa

3. Kutunga sentensi sahihi kwa kutumia vitenzi katika kauli ya kutendwa.

165

164

Kimeidhinishwa na KICD

Maswali dadisi

1. Je, vitenzi katika kauli ya kutendwa hunyambuliwa vipi?

2. Vitenzi katika kauli ya kutendwa huisha kwa viambishi gani?

Shughuli za ujifunzaji na ufunzaji

• Kutambua vitenzi katika kauli ya kutendwa.

• Kunyambua vitenzi katika kauli ya kutendwa.

• Kuigiza vitendo mbalimbali katika kauli ya kutendwa.

• Kutumia vitenzi katika kauli ya kutendwa katika mawasiliano.

• Kuandika sentensi upya kwa kutumia vitenzi katika kauli mbalimbali.

• Kushirikiana na wengine katika kujaza mapengo katika jedwali la

mnyambuliko wa vitenzi.

Nyenzo

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 129-130

• Jedwali la mnyambuliko wa vitenzi.

• Tarakilishi

• Chati

Utaratibu wa ujifunzaji na ufunzaji

• Wapange wanafunzi katika vikundi vya wawiliwawili ili wasome sentensi

katika Kitabu cha Mwanafunzi.

• Waelekeze wanafunzi kutambua vitenzi vyenye kauli ya kutendwa katika

sentensi walizosoma .

• Waongoze wanafunzi katika kunyambua vitenzi katika kauli ya kutendwa.

Majibu

Zoezi la 3, ukurasa wa 129

1. (a) ilijengwa

(b) kilipikwa

(ch) umepakwa

(d) imeshonwa

(e) amefukuzwa

(f) alikimbizwa

(g) lililimwa

2. (a) shonwa

(b) tuzwa

(ch) pikwa

(d) andikwa

(e) chorwa

(f) okwa

(g) pendwa

(h) uzwa

3. 3-6. Tathmini majibu ya wanafunzi.

167

166

Kimeidhinishwa na KICD

• Waelekeze wanafunzi katika kutunga sentensi wakitumia vitenzi

vilivyonyambuliwa katika kauli ya kutendwa.

• Waambie waandike sentensi walizotunga kwenye tarakilishi. Wanaweza pia

kuandika sentensi hizo kwenye chati.

• Waambie wanafunzi wawasambazie wenzao sentensi walizoandika kwenye

tarakilishi na chati ili wazisome.

• Waelekeze wanafunzi katika kujaza mapengo katika jedwali la mnyambuliko

wa vitenzi. Majibu yanayotarajiwa ni:

Kutenda Kutendea Kutendwa

imba imbia imbwa

oka okea okwa

pika pikia pikwa

chora chorea chorwa

andika andikia andikwa

funga fungia fungwa

weka wekea wekwa

lima limia limwa

sugua sugulia suguliwa

suka sukia sukwa

fuma fumia fumwa

• Waongoze wanafunzi katika kuandika upya sentensi ili ziwe katika kauli ya

kutendwa. Majibu yanayotarajiwa ni:

(a) Barua itaandikwa na Ali.

(b) Muwa unakatwa na Musalia.

(ch) Nywele zimenyolewa na kinyozi.

(d) Chakula kilipikwa na Odhiambo.

(e) Nguo itashonwa na Fundi.

Hitimisho: hitimisha kipindi kwa kuweka chati ukutani na kuwaambia wanafunzi

wasome sentensi walizotunga katika kauli ya kutendwa. Wakumbushe kuwa vitenzi

vingi katika kauli ya kutendwa huisha kwa kiambishi ‘wa’.

167

166

Kimeidhinishwa na KICD

Nyenzo

Shughuli ya ufunzaji na ujifunzaji wa mada ya afya bora inaweza kufanikishwa kwa

kutumia nyenzo zifuatazo:

• Vifaa halisi

• Vyombo vya kidijitali: tarakilishi, vipakatalishi, tabuleti, rununu na projekta

• Kinasasauti

• Mtandao

• Tovuti

• Picha

• Michoro

• Chati

• Kadi maneno

• Video

• Kamusi

• Mgeni mwalikwa

Shughuli za ujifunzaji katika sehemu hii

• Mwanafunzi atambue mazungumzo yasiyo rasmi.

AFYA BORA

Utangulizi

Afya bora ni hali ya binadamu kuwa na mwili sa, mwili usio na magonjwa, mazingira

sa na akili iliyo sawa. Afya bora humsaidia binadamu kuishi maisha marefu. Ili kuwa

na afya bora ni muhimu kuzingatia kanuni fulani maishani. Kwa mfano, kula mlo

kamili kwa wakati ufaao, kula chakula chenye virutubisho, usa wa mazingira, usa

wa mwili, kunywa maji sa na ya kutosha, kupumzisha akili na kuwa na mwelekeo

chanya kuhusu maisha.

Sehemu hii imeshughulikiwa katika mada nne. Mada hizo ni: mazungumzo katika

miktadha isiyo rasmi, kusoma kwa mapana, kuandika insha ya maelezo na vinyume

vya nomino.

Sehemu hii inalenga kumpa mwanafunzi uwezo wa:

1. Kutumia lugha katika miktadha mbalimbali ya mawasiliano.

2. Kusoma matini ili kufaidi ujumbe na lugha iliyotumiwa.

3. Kuandika insha ya maelezo kwa kufuata kanuni zifaazo.

4. Kutunga sentensi kwa kutumia vinyume vya nomino ipasavyo.

169

168

Kimeidhinishwa na KICD

• Mwanafunzi asome matini ili kufaidi ujumbe kuhusu afya bora na lugha

inayotumiwa.

• Mwanafunzi atambue vinyume vya nomino.

• Mwanafunzi aandike insha ya maelezo

• Mwanafunzi atunge sentensi kwa kutumia vinyume vya nomino.

Maswali dadisi

1. Je, watu hutumia lugha isiyo rasmi wakati gani?

2. Ni nini kinachokuvutia unaposoma matini?

3. Je, ni vitu gani vinavyoweza kuandikiwa insha ya maelezo?

4. Je, ni mambo gani unayopaswa kuzingatia unapoandika insha ya maelezo?

5. Unafahamu nomino gani na vinyume vyake?

Umilisi wa kimsingi unaokuzwa

‘Afya Bora’ inakuza umilisi wa kimsingi. Baadhi ya umilisi huo ni:

(a) Mawasiliano na ushirikiano

Wanafunzi wafanye mazoezi na shughuli mbalimbali kwa ushirikiano katika vikundi

kama vile: kuigiza mazungumzo katika miktadha isiyo rasmi. Mijadala baina ya wanafunzi

kuhusu mambo watakayoandika kwenye insha ya maelezo itaimarisha mawasiliano na

kukuza ushirikiano. Mawasiliano yatatimizwa wanafunzi wakisambaza insha za maelezo

walizoandika kwenye mitandao wakitumia vyombo vya kidijitali.

(b) Ujuzi wa kidijitali

Shirikisha matumizi ya tarakilishi, kipakatalishi, video, tabuleti, projekta, intaneti,

mitandao na tovuti ili mwanafunzi ajifunze vipengele mbalimbali vya afya bora na

kusakura habari muhimu kwenye tovuti kuwahusu afya bora. Wanaweza kutumia

tarakilishi kuandika na kuhifadhi kazi yake kuhusu afya bora na vinyume vya maneno

kwenye faili.

(ch) Hamu ya ujifunzaji

Umilisi huu utasaidia mwanafunzi kuwa na kichocheo cha kutaka kujua mengi kuhusu

afya bora kama vile: kupata lishe bora, usingizi wa kutosha, kufanya mazoezi ya mwili

na kunywa maji. Umilisi huu utampa mwanafunzi hamu ya kujua vipengele vya

afya bora na umuhimu wake katika maisha ya binadamu katika jamii. Pia, atafakari

akijibu maswali tekelezi kuhusu mambo fulani yanayohusiana na afya bora kama vile:

utengenezaji wa sharubati. Mwanafunzi anaweza kuwa na hamu ya kutaka kutumia

vyombo vya kidijitali ili atafute habari zaidi kuhusu afya bora. Habari hii inaweza kuwa

kuhusu: kujikinga na magonjwa, kufanya mazoezi ya mwili n.k.

169

168

Kimeidhinishwa na KICD

(d) Ubunifu

Umilisi huu unapaswa kukuzwa kupitia kuandika insha ya maelezo kwa kutumia

tarakilishi, tabuleti au simu ya mkononi. Pia, ubunifu ukuzwe na kuimarishwa kupitia

kutunga sentensi akitumia vinyume vya maneno mbalimbali. Ubunifu utadhihirika

mwanafunzi akitafuta vinyume vya maneno na maana zake akitumia mtandao wa

intaneti.

(e) Kujiamini

Umilisi huu unakuzwa kupitia mwanafunzi kusimama mbele ya wenzake darasani na

kuigiza mazungumzo katika miktadha isiyo rasmi kama: nyumbani, hotelini, sokoni

na dukani.

Pia, kujiamini kunakuzwa kupitia mwanafunzi kutengeneza sharubati kutoka kwa

matunda.

(f) Kukiria kwa kina na kutatua changamoto

Umilisi huu unakuzwa kupitia kumpa mwanafunzi swali la kutafakari, kukiria na

kutafuta jawabu lake ambalo halimo kwenye matini. Kwa mfano, ni kwa nini tunapaswa

kula matunda?

Uhusiano na masuala mtambuko

Masuala mtambuko katika sehemu hii ni pamoja na:

(a) Kujitambua na kujithamini kupitia kuigiza vitendo vya watu wakizungumza

katika miktadha isiyo rasmi na kutunga sentensi akitumia vinyume vya

maneno. Kutengeneza sharubati pia ni njia ya kujithamini na kujitambua

kwa kushiriki katika shughuli za kulinda afya.

(b) Stadi za maisha ambazo mwanafunzi anapata ni kupitia kujieleza, kushiriki

katika vikundi, kuchangia mijadala na kubainisha umuhimu wa afya bora

katika maisha ya binadamu.

(ch) Elimu ya maendeleo endelevu inakuzwa kupitia ujuzi wa kutumia teknolojia

ya kisasa hasa tarakilishi katika kutafuta habari muhimu kuhusu afya bora.

Uhusiano na maadili

Sehemu hii inakuza maadili yafuatayo:

• Heshima: mwanafunzi aheshimu watu wengine katika mazungumzo yasiyo

rasmi. Kutumia maneno ya adabu, heshima na upole katika mazungumzo.

• Ushirikiano wakati wa mazungumzo sharti watu wawe wa ushirikiano ili

kuelewana,

• Upendo: mwanafunzi atajifunza kuwa na upendo kwa watu wengine katika

mazungumzo.

171

170

Kimeidhinishwa na KICD

• Umoja katika shughuli za vikundi kupitia kufungua na kufunga tarakilishi.

• Uwajibikaji kupitia kwa mwanafunzi kufanya mazoezi ya mwili, kula

matunda, kulala usingizi wa kutosha na kupata lishe bora.

Shughuli za huduma za kijamii

Katika sehemu hii mwanafunzi anaweza kushiriki katika shughuli za huduma za

kijamii zifuatazo:

• Kusasha mazingira kama vile ya sokoni kunakouzwa matunda.

• Kuwa mwanachama wa chama cha mijadala shuleni.

• Kuelimisha jamii kuhusu umuhimu wa afya bora.

• Kuwahamasisha wanafunzi wenzake kula chakula kiasi.

• Kuhimiza watu kutumia vinyume vya maneno mbalimbali ipasavyo.

Uhusiano na masomo mengine

Mada ya afya bora inaingiliana na masomo mengine kama vile:

• Sayansi na Teknolojia ambayo hutoa mafunzo kuhusu afya bora

• English Activities hufunza vinyume vya maneno.

Mapendekezo ya mbinu za kutathmini

Tathmini inaweza kufanywa kwa:

• Kuhakiki jinsi mwanafunzi anavyosoma vinyume vya maneno.

• Kuchunguza jinsi mwanafunzi anavyotumia msamiati wa afya bora.

• Kuhakiki jinsi mwanafunzi anavyoandika insha ya maelezo kwa kuhakikisha

amezingatia muundo na mtindo wa kuandika insha ya maelezo.

• Kusikiliza majadilano na wanafunzi kuhusu afya bora.

• Kuchanganua namna wanafunzi wanavyojibu maswali kutokana na kifungu

alichosoma kuhusu afya bora.

• Kuhakiki namna mwanafunzi anavyotamka vinyume vya maneno.

• Kutunga sentensi akitumia vinyume vya maneno mbalimbali.

• Kujaza mapengo katika sentensi.

• Kuchunguza namna wanafunzi wanavyotumia msamiati wa afya bora katika

mawasiliano.

• Kukadiria ushiriki wa mwanafunzi katika shughuli za darasani.

171

170

Kimeidhinishwa na KICD

Jinsi ya kuwashughulikia wanafunzi wenye mahitaji maalumu

Unaweza kuwashughulikia wanafunzi wenye mahitaji maalumu kupitia mikakati

ifuatayo:

• Wape shughuli mbadala wanafunzi wenye hitilafu katika baadhi ya viungo

vyao vya mwili kama vile mikono na miguu. Kwa wanafunzi hawa, badala ya

kuigiza mchezo wa kuigiza darasani, wanaweza kusoma mchezo huo wakiwa

wameketi.

• Watengee wanafunzi wanaopata matatizo katika kuelewa baadhi ya masomo

muda maalumu wa kurudia shughuli husika

• Tumia mbinu na nyenzo kama vile: video, picha au kinasasauti kufunza

vipengele mbalimbali na kuwafanya wanafunzi kufurahia ujifunzaji.

• Kwa wanafunzi wasioona, unaweza kushirikisha sauti wakati wa ufundishaji

ili wajifunze kupitia kusikia.

• Uwe na subira na wanafunzi walio na matatizo ya kuzungumza kama

vigugumizi kwa kuwapa muda zaidi wanaposoma.

• Kwa wanafunzi wenye uwezo wa juu darasani, wape kazi ya ziada na

changamano kama vile kuchora wanyama wa porini au kutunga sentensi

zaidi.

Utangulizi

• Waelekeze wanafunzi katika kutazama picha katika Kitabu cha Mwanafunzi,

ukurasa wa 131 wakiwa darasa zima.

• Teua mwanafunzi mmoja ili asimame mbele ya darasa kisha awaambie

wenzake alichoona kwenye picha hiyo. Wanafunzi wataje: matunda, maji,

maziwa, juisi, keki, peremende na dawa

• Waongoze wanafunzi katika kueleza vitu walivyoona kwenye picha hiyo vina

faida gani katika mwili wa binadamu.Wanafunzi wanaweza kutoa majibu

kama: kutia nguvu au kujenga mwili.

• Wakirishe wanafunzi kwa kuwauliza mawazo yao kuhusu wakati ambao

vyakula hivyo huliwa.

• Waongoze wanafunzi katika kutambua vitu vinavyoboresha afya kwenye

picha. Vitu hivi ni kama: maji, matunda, mboga na maziwa.

• Waongoze wanafunzi katika kutambua vitu vinavyodhoosha afya ya

binadamu. Vitu hivi ni kama peremende,keki na juisi

• Waelekeze wanafunzi katika kusoma maelezo kuhusu afya bora.

173

172

Kimeidhinishwa na KICD

Kusikiliza na Kuzungumza

Mazungumzo katika miktadha isiyo rasmi

Kipindi cha 1

Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 132-133

Matokeo maalumu yanayotarajiwa

Kukia mwisho wa kipindi mwanafunzi aweze:

1. Kutambua miktadha ya mazungumzo isiyo rasmi.

2. Kutumia lugha ipasavyo katika miktadha isiyo rasmi.

Maswali dadisi

1. Lugha isiyo rasmi hutumiwa lini?

2. Ni maneno gani ya upole yanayotumiwa katika mazungumzo yasiyo rasmi?

Shughuli za ujifunzaji na ufunzaji

• Mwanafunzi atambue mazungumzo yasiyo rasmi.

• Mwanafunzi ashirikiane na wenzake kutaja miktadha ya mazungumzo

yasiyo rasmi.

• Mwanafunzi ashirikiane na wenzake kuigiza mazungumzo yasiyo rasmi.

• Mwanafunzi atambue umuhimu wa nidhamu ya lugha katika mazungumzo

yasiyo rasmi.

Nyenzo

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 132-133

• Picha

• Rununu au tarakilishi

• Kanda za sauti

Utaratibu wa ujifunzaji na ufunzaji

• Tanguliza kipindi kwa kuwaambia wataje mahali ambapo mazungumzo

yasiyo rasmi hufanyika. Wanaweza kutaja: sokoni, dukani, nyumbani, hotelini

au mtaani.

• Wapange wanafunzi katika vikundi vya watatuwatatu kisha uwaambie

wasome mazungumzo yaliyo katika Kitabu cha Mwanafunzi.

173

172

Kimeidhinishwa na KICD

• Waongoze wanafunzi katika kujadili mada inayozungumziwa katika

mazungumzo hayo. Wanafunzi watambue kuwa mada inayozungumziwa ni

afya bora.

• Waelekeze wanafunzi katika kutambua maneno ya adabu na heshima

yaliyotumiwa katika mazungumzo hayo. Wanafunzi watambue maneno kama

vile: bee! na asante.

• Waongoze wanafunzi katika kujadili afya bora inahusu nini. Wanaweza

wakajadili wajadili hoja kama vile:

ü Usa wa mwili

ü Akili tulivu

ü Kufanya mazoezi ya mwili

ü Kupata usingizi wa kutosha

ü Kupata mlo kamili kwa wakati ufaao

• Washirikishe wanafunzi katika kuigiza mazungumzo kati ya Imani na Amani

wakizingitia wahusika, maelekezo na matumizi ya viziada lugha.

Hitimisho: kamilisha kipindi kwa kuwakumbusha wanafunzi kuwa mazungumzo

katika miktadha isiyo rasmi ni kama yale ya: nyumbani, jikoni, sokoni, dukani au

hotelini. Wape wanafunzi kazi ya nyumbani. Waambie wazungumze na ndugu, wazazi

au walezi wao wakika nyumbani. Pia, waambie watumie maneno ya heshima kama

vile: kwaheri, karibu, samahani, pole na asante.

Kipindi cha 2

Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 133

Matokeo maalumu yanayotarajiwa

Kukia mwisho wa kipindi mwanafunzi aweze:

1. Kutambua maneno ya upole yanayotumiwa katika miktadha ya mazungumzo

isiyo rasmi.

2. Kutumia lugha ipasavyo katika miktadha isiyo rasmi.

Maswali dadisi

1. Ni maneno gani ya upole yanayotumiwa katika mazungumzo yasiyo rasmi?

2. Je, ni muhimu kutumia maneno ya upole katika mazungumzo yasiyo rasmi?

Shughuli za ujifunzaji na ufunzaji

• Mwanafunzi atambue mazungumzo yasiyo rasmi.

• Mwanafunzi asikilize mazungumzo yaliyorekodiwa kati ya mtoto na nyanya.

175

174

Kimeidhinishwa na KICD

• Mwanafunzi ashirikiane na wenzake katika kuigiza mazungumzo yasiyo rasmi.

• Mwanafunzi ataje maneno ya upole katika mazungumzo yasiyo rasmi.

• Mwanafunzi atambue umuhimu wa nidhamu ya lugha katika mazungumzo

yasiyo rasmi.

Nyenzo

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 133

• Picha

• Rununu au tarakilishi

• Rekoda

• Kanda za sauti

Utaratibu wa ujifunzaji na ufunzaji

• Tanguliza kipindi kwa kuwaambia wanafunzi wataje mahali ambapo

mazungumzo yasiyo rasmi hufanyika. Wanaweza kutaja: sokoni, dukani,

nyumbani, hotelini au mtaani.

• Waongoze wanafunzi katika kusikiliza mazungumzo yaliyorekodiwa kwenye

rekoda. Wanafunzi wasikilize kwa makini mazungumzo hayo. Mazungumzo

yenyewe ni haya:

(Ni nyumbani kwa nyanya. Nyanya ameandaa mayai, ndizi na viazi vitamu.)

Egara: Nyanya, mimi nitakula mayai matatu. Mayai ya kuku wako ni

matamu sana.

Nyanya: La hasha mjukuu wangu! Kila mtu atakula yai moja pekee. Kula

mayai mengi kila siku ni hatari. Mayai yanaweza kusababisha mtu

kuwa na uzani kupita kiasi.

Egara: Samahani! Sikujua hilo!

Nyanya: (Akiwapa maziwa.) Mwili unahitaji chakula kiasi tu.

Babu: (Akivaa miwani yake.) Maziwa ni muhimu pia. Maziwa humsaidia

mtu kuwa na meno imara. Meno imara husaidia kutafuna vyakula.

Egara: Asante kwa kiamshakinywa nyanya na babu! Nimeshiba sana.

Nyanya: Karibu mjukuu wangu.

• Waongoze wanafunzi katika kujibu maswali kutokana na mazungumzo

waliyosikiliza.

• Waelekeze ili waweze kutambua maneno ya upole na adabu yaliyotumiwa

katika mazungumzo. Maneno hayo ni kama vile:

ü Samahani ü Karibu ü Asante

175

174

Kimeidhinishwa na KICD

• Waongoze katika kujadili umuhimu wa kutumia maneno ya upole na heshima

katika mazungumzo.

• Waelekeze wanafunzi katika kuigiza mazungumzo waliyosikiliza kwenye

rekoda. Wanafunzi waigize darasani nafasi ya Egara, Nyanya na Babu.

Wengine watazame maigizo hayo.

Hitimisho: kamilisha kipindi hiki kwa kuwakumbusha wanafunzi kuhusu sifa za

mazungumzo katika miktadha isiyo rasmi. Wape wanafunzi hao kazi ya nyumbani.

Waambie wakiwatembelea nyanya, babu au jamaa wengine, wazungumze nao kuhusu

jambo lolote wanalopenda. Wanaweza kujirekodi kwa kutumia rununu na baadaye,

wasikilize mazungumzo hayo wakiwa nyumbani au darasani.

Kusoma

Kusoma kwa Mapana

Matini

Kipindi cha 1

Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 134-135

Matokeo maalumu yanayotarajiwa

Kukia mwisho wa kipindi, mwanafunzi aweze:

1. Kutambua matini yanayovutia.

2. Kusoma matini ili kufaidi ujumbe na lugha iliyotumiwa.

3. Kufurahia usomaji wa matini ili kupanua mawazo yake.

Maswali Dadisi

1. Kwa nini unapenda kusoma?

2. Kwa nini ulichagua matini fulani?

3. Ni nini hukuvutia unaposoma matin

Shughuli za ujifunzaji na ufunzaji

• Kutambua matini maktabani.

• Kusoma matini.

• Kusimulia yanayohusu matini hiyo.

• Kujadili na wenzake kuhusu matini hiyo.

177

176

Kimeidhinishwa na KICD

Nyenzo za ufunzaji na ujifunzaji

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 134-135

• Matini

Utaratibu wa ujifunzaji na ufunzaji

• Unaweza kutanguliza kipindi kwa kuwauliza wanafunzi afya bora inahusu nini.

• Waongoze kusoma matini kuhusu, ‘Afya ni Uhai’ kwenye Kitabu cha

Mwanafunzi. Kila mwanafunzi asome matini haya peke yake. Tembea

darasani ili kuhakikisha kuwa wanasoma kwa ufasaha.

• Washirikishe wanafunzi katika kujibu maswali kutokana na matini waliyosoma.

Majibu

Zoezi la 1, ukurasa wa 135

1. Matini haya yanahusu afya bora.

2. Virutubishi muhimu katika vyakula ni vitamini, protini na wanga.

3. Vyakula vya kiasili ni: yugwa, viazi vitamu na mihogo.

4. Miti humsaidia binadamu kwa hewa sa na upepo mwanana.

5. Mwanafunzi ataje kile ambacho yeye hufanya ili kuwa na afya bora.

Anaweza kutaja hoja kama vile:

ü Kupata usingizi wa kutosha.

ü Kunywa maji sa.

ü Kula vyakula vifaavyo kwa wakati ufaao.

ü Kufanya mazoezi.

• Unaweza kuhitimisha kwa kuwaambia wanafunzi kuwa afya bora

ni msingi wa maisha ya binadamu. Wape kazi ya ziada. Waambie

watafute maana ya maneno yafuatayo kwenye kamusi:

(a) afya

(b) kirutubishi

(ch) lishe

(d) wanga

• Wape wanafunzi kazi ya nyumbani. Waambie wakienda nyumbani

wawaulize wazazi wao vyakula vya kiasili wanavyofahamu. Waandike

majina ya vyakula hivyo. Kazi hiyo itasahihishwa wanafunzi

watakaporejea kutoka nyumbani.

177

176

Kimeidhinishwa na KICD

Kipindi cha 2

Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 135

Matokeo maalumu yanayotarajiwa

Kukia mwisho wa kipindi, mwanafunzi aweze:

1. Kutambua matini yanayovutia kwenye mtandao.

2. Kusoma matini kutoka kwa mtandao ili kufaidi ujumbe na lugha iliyotumiwa.

3. Kufurahia usomaji wa matini kwenye mtandao ili kupanua mawazo yake.

Maswali dadisi

1. Kwa nini ni muhimu kunywa maji?

2. Ni nini kinaweza kufanyika mtu akikataa kunywa maji?

Shughuli za ujifunzaji na ufunzaji

• Kusakura matini kuhusu kunywa maji kwenye mtandao.

• Kusoma matini kuhusu kunywa maji kwenye mtandao.

• Kusimulia yanayohusu matini hiyo.

• Kujadili kuhusu matini hiyo.

Nyenzo za ufunzaji na ujifunzaji

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 135

• Tarakilishi

• Matini kuhusu umuhimu wa kunywa maji

Utaratibu wa ujifunzaji na ufunzaji

• Unaweza kutanguliza kipindi kwa kuwauliza wanafunzi afya bora inahusu

nini. Wanafunzi wakirie na wajibu. Wanaweza kutaja kunywa maji ya

kutosha miongoni mwa mengine.

• Wapange wanafunzi katika vikundi vya watatuwatatu. Waambie wasakure

kwenye mtandao, ‘umuhimu wa kunywa maji’.

• Waambie wasome matini waliyopata kwenye mtandao wakiwa watatuwatatu.

• Waongoze katika kusimulia wenzao yale waliosoma kwenye mtandao.

• Waelekeze wanafunzi ili wajadili ujumbe katika matini hayo. Wanaweza

kusema yalihusu umuhimu wa kunywa maji. Umuhimu wenyewe unaweza

kuwa:

ü Kuzuia magonjwa.

ü Kuondoa sumu mwilini.

179

178

Kimeidhinishwa na KICD

ü Kusaidia katika kupunguza uzani.

ü Kuboresha na kuimarisha ngozi.

ü Kuhamasisha ukuaji wa nywele bora zenye afya.

ü Kuongeza na kuimarisha kinga ya mwili.

• Wapange wanafunzi katika vikundi vya watatuwatatu ili wajadili hoja hizo.

Waandike hoja zao na maelezo.

• Waambie wanafunzi waandike matini hayo kwenye tarakilishi kisha

wawasambazie wanafunzi wenzao darasani.

• Waongoze wanafunzi katika kusoma matini waliyosambaziwa na wenzao.

Hitimisho: kamilisha kipindi kwa kuwambia wanafunzi kuwa: maji ni uhai. Wahimize

kunywa maji kila asubuhi. Wape kazi ya nyumbani. Waambie wakienda nyumbani

wawaambie wazazi au walezi wao kuwa maji ni muhimu sana katika mwili wa

binadamu. Binadamu anahitaji maji ili awe na afya bora.

Kipindi cha 3

Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 135-137

Matokeo maalumu yanayotarajiwa

Kukia mwisho wa kipindi, mwanafunzi aweze:

1. Kusoma matini ili kufaidi ujumbe na lugha iliyotumiwa.

2. Kufurahia usomaji wa matini ili kupanua mawazo yake.

Shughuli za ujifunzaji na ufunzaji

• Kusoma matini.

• Kujibu maswali kutokana matini ya, ‘Utamu wa Sharubati’.

• Kusimulia ujumbe katika matini hayo.

• Kujadili na wenzake kuhusu matini hayo.

Nyenzo

• Matunda mbalimbali: ndizi, nanasi, parachichi na chungwa

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 35-136

• Tarakilishi

Utaratibu wa ujifunzaji na ufunzaji

• Unaweza kutanguliza kipindi kwa kuja na matunda darasani. Tafuta: maembe,

machungwa, ndizi, pera au papai ili uwaonyeshe wanafunzi. Wanafunzi wataje

majina ya matunda hayo.

179

178

Kimeidhinishwa na KICD

• Wapange wanafunzi katika vikundi vya watatuwatatu na uwaambie wasome

matini yenye anwani, ‘Utamu wa Sharubati’ kwenye Kitabu cha Mwanafunzi,

ukurasa wa 135-136.

• Waongoze wanafunzi katika kujibu maswali ya matini waliyosoma.

Majibu

Zoezi la 2, ukurasa wa 137

1. Matunda yaliyokuwa sokoni ni maembe, mapapai, mananasi,

machungwa, ndizi, maparachichi, mapera, matikitimaji, peasi na

matomoko.

2. Musa alitaka kupanda mwembe ili apate maembe.

3. Matunda yaliyonunuliwa yaligharimu shilingi mia tatu na themanini.

4. Musa hawakununua ndizi kwa sababu walikuwa na ndizi tamu zaidi

nyumbani.

5. Matunda yaliyotumika kuunda sharubati ni ndizi, machungwa, mapapai

na tikitimaji.

Hitimisho: waambie wanafunzi wakienda nyumbani wawaitishe wazazi au walezi wao

matunda yanayopatikana nyumbani au sokoni. Wasashe matunda hayo na kuyala.

Baadaye, waandike majina ya matunda hayo. Pia, wachore matunda hayo kwenye

madaari.

Kuandika

Insha ya Maelezo

Kipindi cha 1

Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 137

Matokeo maalumu yanayotarajiwa

Kukia mwisho wa kipindi, mwanafunzi aweze:

1. Kutambua insha ya maelezo kwa kuzingatia muundo.

2. Kuandika insha ya maelezo akizingatia ujumbe, mada, mtindo na muundo ufaao.

3. Kuchangamkia utunzi wa insha ya maelezo ili kujenga ubunifu.

Maswali dadisi

1. Ni mambo gani yanayoweza kutungiwa insha ya maelezo?

2. Unazingatia nini unapoandika insha ya maelezo?

181

180

Kimeidhinishwa na KICD

Shughuli za ujifunzaji na ufunzaji

• Kusoma maelezo kuhusu insha ya maelezo.

• Kutambua vifungu vya maelezo kwenye matini au tarakilishi.

• Kuandaa vidokezo vya kuandika insha ya maelezo.

• Kuandika insha ya maelezo kwa kufuata kanuni zifaazo.

Nyenzo

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 137

• Insha za maelezo • Tarakilishi

Utaratibu wa ujifunzaji na ufunzaji

• Tanguliza kipindi kwa kuwaambia wanafunzi warejelee mada ya saba sehemu

ya kuandika insha ya maelezo. Wajikumbushe insha ya maelezo ni nini.

• Wapange wanafunzi katika vikundi vya wannewanne na uwaongoze katika

kukumbushana kuhusu insha ya maelezo. Wanaweza kusema kuwa: Insha ya

maelezo husimulia namna tukio, jambo ama kisa kilivyotokea.

• Waelekeze katika kujadili muundo wa insha ya maelezo. Wanafunzi wajadili

hoja kama vile:

ü Insha ya maelezo huwa na muundo ufuatao:

i. Kichwa- hutokana na mada. Kichwa kiwe chenye mvuto na kiwe na maneno

machache aghalabu yasiyopita sita. Kichwa huandikwa kwa heru kubwa na

kupigiwa mstari.

ii. Utangulizi- hueleza kisa kinahusu nini. Utangulizi huandikwa kwa njia ya

kumvutia msomaji kuendelea kusoma kisa.

iii. Mwili- katika sehemu hii, kisa huelezwa vizuri na kwa mpangilio mwafaka.

Lugha inayoeleweka, rahisi na yenye mvuto hutumiwa.

iv. Hitimisho- msimulizi hutoa muhtasari wa kisa katika aya ya mwisho.

Hitimisho linaweza kutoa funzo fulani kwa msomaji.

• Washirikishe wanafunzi katika kujadili mambo yanayozingatiwa katika

kuandika insha ya maelezo. Jadili: mambo hayo yanahusu nini, nani, wapi,

lini na kwa nini.

• Waongoze wanafunzi katika kuandika insha ya maelezo kuhusu: ‘Lishe Bora’.

Waelekeze katika kuandaa vidokezo vya kuandika insha ya maelezo kuhusu

insha hiyo. Wanaweza kuzingatia vidokezo vifuatavyo:

ü Lishe bora ni nini?

ü Lishe bora hupatikana vipi?

ü Vyakula gani hutupatia lishe bora?

181

180

Kimeidhinishwa na KICD

ü Lishe bora ina umuhimu gani?

ü Kuna madhara katika kutozingatia lishe bora?

• Tathmini insha ya maelezo ambayo wanafunzi wataandika.

Hitimisho: kamilisha kipindi kwa kuwapa wanafunzi kazi mradi. Waambie wasakure

kwenye mtandao na kisha waandike insha ya maelezo yenye anwani: ‘Umuhimu wa

usingizi’.

Kipindi cha 2

Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 137-138

Matokeo maalumu yanayotarajiwa

Kukia mwisho wa kipindi, mwanafunzi aweze:

1. Kutambua insha ya maelezo kwa kuzingatia muundo.

2. Kuandika insha ya maelezo akizingatia vidokezo na mtindo ufaao.

3. Kuchangamkia utunzi wa insha ya maelezo ili kujenga ubunifu.

Maswali Dadisi

1. Ni mambo gani yanayoweza kutungiwa insha ya maelezo?

2. Unazingatia nini unapoandika insha ya maelezo?

Shughuli za ujifunzaji na ufunzaji

• Kutambua vifungu vya maelezo kwenye matini au tarakilishi.

• Kushiriki katika kujadili mada ya insha ya maelezo.

• Kuandaa vidokezo vya kuandika insha ya maelezo.

• Kuandika insha ya maelezo mtandaoni kwa kufuata kanuni zifaazo.

• Kusambaza insha ya maelezo mtandaoni.

Nyenzo

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 137-138

• Insha za maelezo

• Tarakilishi

Utaratibu wa ujifunzaji na ufunzaji

• Tanguliza kipindi kwa kuwaambia wanafunzi warejelee kipindi kilichotangulia

kuhusu kuandika insha ya maelezo.

• Wapange wanafunzi katika vikundi vya watatuwatatu na uwaongoze katika

kujadili kuhusu insha ya maelezo yenye anwani: ‘Jinsi ya Kudumisha Afya Bora’

183

182

Kimeidhinishwa na KICD

• Washirikishe katika kujadili vidokezo walivyopewa kwenye Kitabu cha

Mwanafunzi.

• Waongoze wanafunzi katika kuandika insha ya maelezo kuhusu jinsi ya

kudumisha afya bora wakizingatia vidokezo walivyojadili. Wanaweza

kuandika kwenye chati ama kwenye tarakilishi.

• Waambie wanafunzi wawasomee wenzao insha walizoandika. Tathmini insha

za maelezo ambazo wanafunzi wataandika.

• Waelekeze katika kusambaza insha walizoandika kupitia mtandao ili wafunzi

wenzao wasome. Wanafunzi wasome insha za maelezo walizosambaziwa

kwenye mitandao.

• Kwa walioandika kwenye chati, waongoze kuziweka chati kwenye ukuta.

Waambie wawe wakizisoma insha hizo mara kwa mara.

Hitimisho: hitimisha kipindi kwa kuwapa wanafunzi kazi mradi iliyo kwenye Kitabu

cha Mwanafunzi, ukurasa wa 138. Kila mwanafunzi aandike insha ya maelezo kuhusu

umuhimu wa maji katika afya ya binadamu kisha waisambaze kwa wanafunzi wenzao

ili waisome na kuitathmini.

Saru

Vinyume vya nomino

Kipindi cha 1

Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 138-139

Matokeo maalumu yanayotarajiwa

Kukia mwisho wa kipindi, mwanafunzi aweze:

1. Kueleza maana ya kinyume cha nomino ili kukibainisha ipasavyo.

2. Kutambua vinyume vya nomino katika matini.

3. Kutunga sentensi akitumia vinyume vya nomino ipasavyo.

Maswali dadisi

1. Je, nomino zote zina vinyume?

2. Ni nomino gani zina vinyume?

Shughuli za ujifunzaji na ufunzaji

• Kutambua vinyume vya nomino.

• Kushirikiana na wenzake kutafuta vinyume vya nomino.

• Kutalii mazingira yake na kuunda orodha ya vinyume vya nomino.

183

182

Kimeidhinishwa na KICD

• Kutunga sentensi akitumia vinyume vya nomino akizingatia upatanisho wa

kisaru.

Nyenzo

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 138-139

• Chati ya vinyume vya nomino

• Jedwali la vinyume vya nomino

Utaratibu wa ujifunzaji na ufunzaji

• Unaweza kutanguliza kipindi kwa kuwaambia wanafunzi wataje nomino

mbalimbali. Wanafunzi wataje nomino kama: baba, dada, mama, kaka, babu

au nyanya.

• Waongoze wanafunzi katika kugundua kuwa baba ni kinyume cha mama,

kaka ni kinyume cha dada na babu ni kinyume cha nyanya.

• Wapange wanafunzi katika vikundi vya wawiliwawili na uwaelekeze katika

kusoma maneno yaliyo kwenye jedwali katika Kitabu cha Mwanafunzi,

ukurasa wa 138. Waambie wasome kwa sauti.

• Waelekeze wanafunzi katika kutambua kuwa maneno waliyosoma ni vinyume

vya nomino. Kwa mfano: usiku - mchana.

• Waongoze wanafunzi katika kutaja maneno mengine ambayo ni vinyume vya

nomino. Wanaweza kutaja maneno kama vile:

ü giza-nuru

ü kicheko-kilio

ü Kusini-Kaskazini

ü kushoto-kulia

• Waelekeze wanafunzi katika kutunga sentensi wakitumia maneno waliyotaja.

• Waongoze wanafunzi ili waweze kusoma maelezo kuhusu vinyume vya

nomino katika Kitabu cha Mwanafunzi.

• Waelekeze katika kufanya zoezi la kutafuta vinyume vya nomino katika

Kitabu cha Mwanafunzi.

Majibu

Zoezi la 2, ukurasa wa 139

(a) kaka

(b) nyanya

(ch) baba

(d) mwalimu

(e) Uchafu

(f) Shibe

(g) Mwisho

(h) shangazi

Hitimisho: hitimisha kipindi kwa kuwaambia wanafunzi watalii mazingira ya

darasa lao. Waambie watambue nomino na vinyume vyake. Kwa mfano, mwalimu-

185

184

Kimeidhinishwa na KICD

mwanafunzi. Wanafunzi waandike orodha ya vinyume vya nomino zinazopatikana

katika darasa lao. Wape wanafunzi kazi ya ziada ili waifanye wakiwa nyumbani.

Wanafunzi watafute na waandike vinyume vya nomino: Majibu yanayotarajiwa ni:

1. utajiri - umaskini

2. usiku - mchana

3. mwanzo - mwisho

4. muuzaji - mnunuzi

5. ardhi - mbingu

6. Mashariki - Magharibi

7. tajiri - maskini

8. asubuhi - jioni

9. furaha - huzuni

Kipindi cha 2

Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa

Matokeo maalumu yanayotarajiwa

Kukia mwisho wa kipindi, mwanafunzi aweze:

1. Kutambua vinyume vya nomino katika matini.

2. Kutunga sentensi akitumia vinyume vya nomino ipasavyo.

Maswali Dadisi

1. Je, nomino zote zina vinyume katika sentensi?

2. Ni nomino gani zina vinyume katika sentensi?

Shughuli za ujifunzaji na ufunzaji

• Kutambua vinyume vya nomino.

• Kushirikiana katika kutafuta vinyume vya nomino.

• Kutalii mazingira na kuunda orodha ya vinyume vya nomino.

• Kutunga sentensi kwa kutumia vinyume vya nomino na kuzingatia

upatanisho wa kisaru.

Nyenzo

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 139-140

• Chati ya vinyume vya nomino

• Tarakilishi

Utaratibu wa ujifunzaji na ufunzaji

• Tanguliza kipindi kwa kuwaambia wanafunzi wataje vinyume vya nomino

kama vile:raki, shujaa, kaka na mgeni. Wanafunzi wataje vinyume vya

nomino hizo. Wataje: adui, mwoga, dada na mwenyeji.

185

184

Kimeidhinishwa na KICD

• Waambie watunge sentensi wakitumia maneno hayo.

• Waelekeze wanafunzi katika kusoma kwa sauti sentensi katika Kitabu cha

Mwanafunzi, ukurasa wa 139.

• Waongoze wanafunzi katika kutambua kuwa maneno yaliyo katika heru za

italiki ni vinyume vya nomino.

• Waelekeze wanafunzi katika kuandika sentensi walizopewa katika kinyume.

Hakikisha kuwa wanaandika vinyume vya nomino.

Majibu

Zoezi la 3, ukurasa wa 140

1. Nomino zinabadilika na kuwa katika kinyume.

2. Maneno katika heru za italiki ni vinyume.

(a) Kaka ataamka jioni.

(b) Mfalme ameka kwenye kasri.

(ch) Adui yake amewasili salama.

(d) Uongo utadhihirika hivi karibuni.

(e) Nyanya ameketi kistaarabu.

Hitimisho: kamilisha kipindi kwa kuwaambia wanafunzi wakiwa nyumbani watalii

mazingira ya nyumbani kwao kisha watambue nomino na vinyume vyake.Waambie

waandike kazi hiyo kwenye madaari yao na kwenye tarakilishi. Wahifadhi kazi hiyo

kwenye tarakilishi kwa faili iitwayo ‘Vinyume vya nomino’.

187

186

Kimeidhinishwa na KICD

Nyenzo

Uteuzi, maandalizi na matumizi ya nyenzo utafanikisha shughuli ya ujifunzaji na

ufunzaji. Hakikisha umeandaa nyenzo mwafaka ili kufanikisha shughuli hii. Unaweza

kutumia nyenzo zifuatazo:

• Vifaa halisi

• Vyombo vya kidijitali: tarakilishi, vipakatalishi, tabuleti, rununu na projekta.

• Kinasasauti

• Mtandao

• Tovuti

• Picha

• Michoro

• Chati

• Kadi maneno

• Video

• Kamusi

• Mgeni mwalikwa

KUKABILIANA NA UHALIFU

Utangulizi

Kila jamii huwa na sheria ambazo huwaongoza wanajamii katika shughuli mbalimbali.

Uhalifu ni tendo la kuvunja sheria za jamii. Hata hivyo, kuna wale ambao huvunja

sheria kwa kujiingiza katika vitendo haramu katika jamii kama vile: wizi, mauaji au

ugaidi.

Sehemu ya Kukabiliana na Uhalifu imeshughulikiwa katika mada nne. Mada hizo ni:

kusikiliza na kuzungumza (tashbihi za kimo na umbo), kusoma kwa mapana, kuandika

insha ya masimulizi na saru (nyakati na hali).

Sehemu hii inalenga kumpa mwanafunzi uwezo wa:

1. Kutumia tashbihi za kimo na umbo kwa usahihi katika sentensi.

2. Kutambua na kufungua faili iliyo na kifungu cha kusoma katika tarakilishi.

3. Kusoma matini ili kupata ujumbe.

4. Kuandika insha ya masimulizi kwa kufuata kanuni zifaazo.

5. Kutunga sentensi akitumia vitenzi katika nyakati mbalimbali, hali ya kuendelea.

187

186

Kimeidhinishwa na KICD

Shughuli za ujifunzaji katika sehemu hii

• Mwanafunzi atunge sentensi akitumia tashbihi za kimo na umbo.

• Mwanafunzi asome matini kwenye tovuti salama ili kufaidi ujumbe na lugha

inayotumiwa.

• Mwanafunzi atafute maana za maneno mapya kwenye kamusi mtandaoni.

• Mwanafunzi aandike insha ya masimulizi.

• Mwanafunzi atunge sentensi katika nyakati mbalimbali: hali ya kuendelea.

Maswali Dadisi

Katika sehemu hii, maswali dadisi yafuatayo yatamwongoza mwanafunzi:

1. Je, ni tashibihi zipi hutumiwa kueleza kimo na umbo?

2. Utafanya nini iwapo mtu usiyemfahamu atakutumia ujumbe kwenye mtandao?

3. Je, ni mambo gani unayopaswa kuzingatia unapoandika insha ya masimulizi?

4. Ni viambishi gani hutumiwa kuwakilisha nyakati na hali mbalimbali katika

vitenzi?

Umilisi wa kimsingi unaokuzwa

Sehemu hii inakuza umilisi wa kimsingi. Baadhi ya umilisi huo ni:

(a) Mawasiliano na ushirikiano

Wanafunzi wafanye mazoezi na shughuli mbalimbali kwa ushirikiano katika vikundi

kama vile: kutunga sentensi wakitumia tashbihi za kimo na umbo. Mijadala baina ya

wanafunzi kuhusu mambo watakayoandika kwenye insha ya masimulizi itaimarisha

mawasiliano na kukuza ushirikiano. Mawasiliano yatatimizwa wanafunzi wakisambaza

insha za masimulizi walizoandika kwenye mitandao wakitumia vyombo vya kidijitali.

(b) Ujuzi wa kidijitali

Ujuzi wa kidijitali unanuia kumsaidia mwanafunzi kutumia vyombo vya kidijitali

kuwasiliana na kujifunza. Mwalimu anapaswa kushirikisha matumizi ya tarakilishi,

kipakatalishi, video, tabuleti, projekta, intaneti, mitandao na tovuti ili mwanafunzi

ajifunze njia mbalimbali za kukabiliana na uhalifu na kusakura habari kuhusu nyakati

na hali. Wanaweza kutumia tarakilishi kuandika na kuhifadhi kazi kuhusu namna ya

kukabiliana na uhalifu na sentensi zilizo katika nyakati na hali mbalimbali kwenye

faili.

(ch) Hamu ya ujifunzaji

Umilisi huu utasaidia mwanafunzi kuwa na kichocheo cha kutaka kujua mengi kuhusu

namna ya kuwaepuka wahalifu mtandaoni. Umilisi huu utampa mwanafunzi hamu ya

189

188

Kimeidhinishwa na KICD

kujua njia za kuwaepuka wahalifu. Mwanafunzi anaweza kuwa na hamu ya kutaka

kutumia vyombo vya kidijitali ili atafute habari kuhusu nyakati na hali katika lugha ya

Kiswahili.

(d) Ubunifu

Umilisi huu unapaswa kukuzwa kupitia kuandika insha ya masimulizi kwa kutumia

tarakilishi, tabuleti au simu ya mkononi. Pia, ubunifu ukuzwe na kuimarishwa

kupitia kutunga sentensi akitumia nyakati na hali mbalimbali. Ubunifu utadhihirika

mwanafunzi akitafuta matini kwenye tovuti akitumia mtandao wa intaneti.

(e) Kujiamini

Umilisi huu unakuzwa kupitia mwanafunzi kusimama mbele ya wanafunzi wenzake

darasani na kutoa maelezo kuhusu michoro kitabuni.

(f) Kukiria kwa kina na kutatua changamoto

Umilisi huu unakuzwa kupitia kumpa mwanafunzi swali la kutafakari, kukiria na

kutafuta jawabu. Kwa mfano, unaweza kuwauliza wanafunzi: ni nini athari za kuharibu

misitu?

Uhusiano na masuala mtambuko

Sehemu hii ina uhusiano na masuala mtambuko yafuatayo:

(a) Kujitambua na kujithamini kupitia kusimama mbele ya wenzake darasani

na kueleza alichoona kwenye michoro kuhusu uhalifu. Kutunga sentensi

akitumia nyakati na hali ni njia ya kujithamini na kujitambua.

(b) Stadi za maisha kwa kujieleza, kushiriki katika vikundi, kuchangia mijadala

na kubainisha uhalifu unaokumba binadamu katika maisha yake.

(ch) Elimu ya mazingira kwa kufundisha kuhusu umuhimu wa kutunza na

kuhifadhi mazingira kwa vizazi vya sasa na vijavyo.

Uhusiano na maadili

Sehemu hii ina uhusiano na maadili kwa njia zifuatazo:

• Heshima na adabu kwa mwanafunzi kuheshimu mazingira na kuyatunza.

Mwanafunzi pia awe na heshima katika mijadala na wengine.

• Ushirikiano wakati wa mijadala kuhusu aina za uhalifu na namna ya

kukabiliana na uhalifu wa mitandao.

• Upendo kwa kuwa na upendo kwa watu wengine katika mazungumzo.

• Umoja katika shughuli za vikundi kama vile: kutunga sentensi wakitumia

nyakati na hali mbalimbali.

• Uwajibikaji kwa mwanafunzi kuripoti watu wenye nia ya kufanya uhalifu.

189

188

Kimeidhinishwa na KICD

Shughuli za huduma za kijamii

Katika sehemu hii, mwanafunzi anaweza kushiriki katika shughuli za huduma za

kijamii zifuatazo:

• Kushiriki katika juhudi za kuhifadhi mazingira kama kupanda miti.

• Kuelimisha jamii kuhusu umuhimu wa kuepukana na uhalifu kama wizi na

kutuma ujumbe usiofaa kwa watu wengine.

• Kuwahamasisha wanafunzi wenzake kuripoti kwa wazazi, walezi au mwalimu

wanapotumiwa jumbe mtandaoni na watu wasiowajua.

• Kuhimiza watu kutumia nyakati na hali mbalimbali katika sentensi ipasavyo.

Uhusiano na masomo mengine

Mada ya afya bora inaingiliana na masomo mengine kama vile:

• Sayansi na Teknolojia: mada hii hutoa mafunzo kuhusu vifaa vya kidijitali.

• English Activities kuna mada kuhusu tashbihi. Stadi za kusoma na

kuandika hufunzwa katika English Activities. Saru hasa vitenzi na sentensi

hufundishwa.

• Indigenous Language Activities kuna mada kama vile tashbihi ambazo

hufunzwa.

Shughuli za huduma za kijamii zinazochangia ujifunzaji

Wanafunzi watembelee maeneo ambapo miti imekatwa ili kupanda miti katika sehemu

hizo. Wanaweza kushiriki katika kuelimisha watu kuhusu hatari ya kujiingiza katika

uhalifu wa mtandaoni.

Mapendekezo ya mbinu za kutathmini

Tathmini inaweza kufanywa kwa:

• Kuhakiki jinsi wanafunzi wanavyosoma sentensi katika nyakati mbalimbali.

• Kuchunguza jinsi wanafunzi wanavyotumia msamiati wa kukabiliana na

uhalifu.

• Kuhakiki jinsi wanafunzi wanavyoandika insha ya masimulizi. Sharti

wazingatie muundo na mtindo wa kuandika insha ya masimulizi.

• Kusikiliza majadilano ya wanafunzi kuhusu namna ya kukabiliana na uhalifu.

• Kuchanganua namna wanafunzi wanavyojibu maswali kutokana na kifungu

alichosoma kuhusu usalama wa kidijitali.

• Kutunga sentensi kwa kutumia nyakati na hali mbalimbali.

• Kujaza mapengo katika majedwali.

191

190

Kimeidhinishwa na KICD

• Kuchunguza namna wanafunzi wanavyotumia msamiati wa kukabiliana na

uhalifu katika mawasiliano.

• Kukadiria ushiriki wa wanafunzi katika shughuli za darasani.

Jinsi ya kuwashughulikia wanafunzi wenye mahitaji maalumu

Unaweza kuwashughulikia wanafunzi wenye mahitaji maalumu kupitia mikakati

ifuatayo:

• Wape shughuli mbadala wanafunzi wenye hitilafu katika baadhi ya viungo

vyao vya mwili kama miguu na mikono. Badala ya wanafunzi hawa kusimama

wakati wa kueleza yaliyo kwenye michoro darasani, wanaweza kueleza wakiwa

wameketi.

• Watengee wanafunzi wanaotatizika kuelewa muda maalumu wa kurudia

shughuli kama vile nyakati na hali katika sentensi baada ya ujifunzaji

darasani.

• Tumia mbinu na nyenzo kama vile video, picha au kinasasauti kufunza

vipengele mbalimbali vya kukabiliana na uhalifu.

• Uwe na subira na wanafunzi wanaposoma, wanapoandika, wanapozungumza

au wanaposhiriki katika shughuli mbalimbali darasani.

• Wale ambao wana uwezo wa juu darasani, wape kazi ya ziada na changamano.

Utangulizi

• Waelekeze wanafunzi katika kutazama picha zilizo katika Kitabu cha

Mwanafunzi, ukurasa wa 141.

• Teua mwanafunzi mmoja asimame mbele ya darasa na kuwaambia wenzake

alichoona katika picha hizo.

• Waongoze wanafunzi katika kueleza mazingira kwenye picha a na b.

• Waongoze wanafunzi katika kueleza uhalifu walioona katika picha a ni wa

aina gani. Wanafunzi wanaweza kusema kuwa huo ni uhalifu wa mazingira

kwa ukataji wa miti.

• Wakirishe wanafunzi kwa kuwauliza ni vipi uharibifu wa mazingira

unaweza kukabiliwa. Waambie wataje juhudi wanazoweza kufanya ili kulinda

mazingira. Wanaweza kutaja: upanzi wa miti na kuwashtaki wanaokata miti

kiholela.

191

190

Kimeidhinishwa na KICD

Kusikiliza na Kuzungumza

Tashbihi za kimo na umbo

Kipindi cha 1

Matokeo maalumu yanayotarajiwa

Kukia mwisho wa kipindi, mwanafunzi aweze:

1. Kueleza maana ya tashbihi ili kuibainisha.

2. Kutambua tashbihi za kimo na umbo katika matini.

3. Kutumia tashbihi za kimo na umbo kwa usahihi katika sentensi.

Maswali dadisi

1. Tashbihi hutumiwa kufanya kazi gani?

2. Je, ni tashbihi zipi hutumiwa kueleza kimo na umbo la kitu au mtu?

Shughuli za ujifunzaji na ufunzaji

• Kueleza maana ya tashbihi.

• Kutambua tashibihi za kimo na umbo.

• Kurejelea michoro ili kutumia tashbihi za kimo na umbo.

• Kutunga sentensi kwa kutumia tashbihi za kimo na umbo.

• Kukamilisha sentensi kwa kutumia tashbihi za kimo na umbo.

Nyenzo

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 142-143

• Picha

• Michoro

• Vifaa halisi kama sindano, nyundo

• Video zenye wanyama

Utaratibu wa ujifunzaji na ufunzaji

• Tanguliza kipindi kwa kuwaambia wanafunzi watazame picha kwenye Kitabu

cha Mwanafunzi, ukurasa wa 142 kisha waseme majina na wanyama au vitu

kwenye picha hizo.

• Teua mwanafunzi mmoja aje mbele ya darasa na kutaja majina hayo. Ataje

twiga, nyundo, nguruwe na sindano.

193

192

Kimeidhinishwa na KICD

• Waongoze wanafunzi katika kutambua sifa za wanyama na vitu vilivyo

kwenye picha na kulinganisha sifa hizo na binadamu. Walinganishe kwa

kusema: mrefu kama twiga, mfupi kama nyundo, mnono kama nguruwe,

mwembamba kama sindano.

• Waelekeze wanafunzi katika kusoma maelezo kuhusu tashbihi kwenye kitabu

cha wanafunzi.

• Wapange wanafunzi katika vikundi vya wawiliwawili kisha uwaongoze katika

kusoma sentensi zilizo katika Kitabu cha Mwanafunzi. Hakikisha kuwa

wanasoma kwa usahihi.

• Waelekeze katika kutambua tashbihi katika sentensi walizosoma kwenye

Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 143.

Majibu

Zoezi la 1, ukurasa wa 143

1. kimestawi kama mgomba

2. mfupi kama mbilikimo

3. shujaa kama simba

4. nyeusi kama makaa

5. imesinyaa kama magome

6. walishonana kama ushanga

• Waelekeze wanafunzi katika kutunga sentensi mpya kwa kutumia tashbihi

walizotambua. Hakiki sentensi za wanafunzi.

• Waongoze wanafunzi ili wawasomee wenzao sentensi walizoandika.

Hitimisho: hitimisha kipindi kwa kuwakumbusha kuwa tashbihi ni msemo wa

kulinganisha sifa za mtu, mnyama au kitu na kingine. Tashbihi hutumia maneno, ‘kama,

au mfano wa’ kulinganisha. Tashbihi za kimo ni misemo ambayo hufananisha sifa za

mtu au kitu na kingine kwa kuzingatia urefu wake. Tashbihi za umbo hufananisha sifa

za mtu au kitu na kingine kwa kuzingatia mwonekano wake.

• Wape wanafunzi kazi ya vikundi ya kutafuta tashbihi tano za kimo na umbo

katika kamusi ya tashbihi.

Kipindi cha 2

Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 144

Matokeo maalumu yanayotarajiwa

Kukia mwisho wa kipindi, mwanafunzi aweze:

1. Kueleza maana ya tashbihi ili kuibainisha.

193

192

Kimeidhinishwa na KICD

2. Kutambua tashbihi za kimo na umbo katika matini.

3. Kutumia tashbihi za kimo na umbo kwa usahihi katika sentensi.

Maswali dadisi

1. Tashbihi hufanya kazi vipi?

2. Ni tashbihi gani hutumiwa kuelezea kimo na umbo la kitu au mtu?

Shughuli za ujifunzaji na ufunzaji

• Kutambua tashibihi za kimo na umbo.

• Kutunga sentensi akitumia tashbihi za kimo na umbo.

• Kusambaza sentensi zilizo na tashbihi za kimo na umbo kupitia mtandao.

• Kukamilisha sentensi akitumia tashbihi za kimo na umbo.

Nyenzo

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 144

• Chati • Tarakilishi

Utaratibu wa ujifunzaji na ufunzaji

• Tanguliza kipindi kwa kuwaambia wanafunzi wataje mifano ya tashbihi za

kimo na umbo walizojifunza katika kipindi kilichotangulia.

• Wapange wanafunzi katika vikundi vya wawiliwawili na uwaongoze katika

kusoma sentensi zilizo Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 144.

• Waelekeze wanafunzi katika kutambua tashbihi katika sentensi walizosoma

kwenye Kitabu cha Mwanafunzi. Majibu yanayotarajiwa ni kama vile:

1. alinenepa kama nguruwe

2. mwembamba kama sindano

3. akonde kama ng’onda

4. imara kama mwamba

• Waongoze wanafunzi katika kukamilisha sentensi kwa kuchagua tashbihi

ifaayo.

Majibu

Zoezi la 2, ukurasa wa 144

1. sindano

2. unyasi

3. mbuyu

4. mnara

• Waelekeze wanafunzi katika kutunga sentensi wakitumia tashbihi walizopewa

wanafunzi watunge sentensi hizo. Hakiki sentensi za wanafunzi.

195

194

Kimeidhinishwa na KICD

• Waongoze katika kuandika sentensi walizotunga wakitumia tashbihi za kimo

na umbo kwenye chati kwa hati ya mkono. Wanafunzi waandike sentensi hizo

kwa makini.

• Waambie wabandike chati zenye sentensi walizotunga ukutani kisha wasome

sentensi kwenye chati.

• Waelekeze katika kuandika sentensi zenye tashbihi za kimo na umbo kwenye

tarakilishi. Waambie wazisambaze kwa wenzao kupitia kwa mtandao ili

wazisome.

Hitimisho: hitimisha kipindi kwa kuwapa wanafunzi kazi ya nyumbani. Waambie

wakika nyumbani watazame vitu halisi na watu nyumbani. Watunge sentensi

wakitumia tashbihi zinazohusiana na wanyama na vitu vya nyumbani.

Kusoma

Kusoma kwa mapana

Matini ya kidijitali

Kipindi cha 1

Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 145

Matokeo maalumu yanayotarajiwa

Kukia mwisho wa kipindi, mwanafunzi aweze:

1. Kutambua na kuzingatia hatua za kiusalama katika matumizi ya vifaa vya

kidijitali.

2. Kutambua na kufungua faili iliyo na kifungu cha kusoma kwenye tarakilishi.

3. Kusakura matini kwenye tovuti salama ili kupata vifungu vya kusoma vyenye

mada lengwa.

4. Kusoma matini ili kupata ujumbe.

Maswali dadisi

1. Je, ni matini gani umewahi kusoma kutoka kwa mtandao?

2. Utafanyaje ukipata mtu usiyemjua amekutumia ujumbe mtandaoni?

Shughuli za ujifunzaji na ufunzaji

• Kutambua na kuzingatia hatua za kiusalama kutoka kwenye tarakilishi au mitandao.

• Kutambua jina la faili kuhusu kukabiliana na uhalifu, kuifunga na kuifungua.

• Kueleza umuhimu wa kutoa habari kwa mwalimu, mzazi au mlezi endapo

atapata ujumbe kutoka kwa mtu asiyemjua mtandaoni.

195

194

Kimeidhinishwa na KICD

• Kutafuta maana za maneno kwenye kamusi mitandaoni.

• Kusoma matini kwenye tovuti salama.

• Kusikiliza matamshi ya maneno na maelezo mtandaoni.

• Kutoa muhtasari wa matini aliyosoma na kujibu maswali kimaandishi au

kimazungumzo.

Nyenzo

• Tarakilishi

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 145

Utaratibu wa ujifunzaji na ufunzaji

• Wapange wanafunzi katika vikundi vya wannewanne na uwaongoze katika

kutafuta matini kwenye mtandao. Waambie wasakure maneno kama

vile ‘uhalifu’, ‘kukabiliana na uhalifu’, ‘kukabiliana na wawindaji haramu’,

‘kukabiliana na ukataji miti’ au ‘kukabiliana na dawa za kulevya’.

• Wakumbushe wanafunzi kusakura tovuti salama.

• Waelekeze wanafunzi katika kusoma matini waliyopata kwenye mtandao.

Waambie watambue tovuti ambapo makala hayo hupatikana.

• Waongoze katika kueleza kwa muhtasari habari waliyosoma inahusu nini.

Inaweza kuwa kuhusu kukabiliana na dawa za kulevya, kupambana na wakora

wa kimitandao, kukabiliana na wawindaji haramu, kukabiliana na ukataji miti

au kukabiliana na utoaji na upokeaji rushwa.

• Waelekeze katika kutambua msamiati wa uhalifu kwenye matini waliyosoma.

Msamiati unaweza kuwa:

ü uhalifu

ü usalama

ü mtandao

ü mshukiwa

ü shahidi

ü jela

ü kortini

ü jaji

ü askari

ü sheria

• Waongoze wanafunzi katika kutafuta maana ya maneno hayo na mengine

kwenye kamusi.

• Waelekeze wanafunzi ili waweze kukiri kwa kina. Waongoze katika kutoa

mapendekezo ya njia zinazoweza kutumiwa kukabiliana na uhalifu. Baadhi ya

majibu yanayotarajiwa ni:

ü Kuwahamasisha watu kuhusu athari za uhalifu.

ü Utekelezaji wa sheria.

ü Kufunza watu kuwa na maadili.

ü Kutoa adhabu kali kwa wahalifu.

197

196

Kimeidhinishwa na KICD

Hitimisho: hitimisha kipindi kwa kuwapa wanafunzi kazi mradi. Wakiwa nyumbani,

wanaweza kusakura kwenye mtandao matini kuhusu usalama wa kidijitali. Waambie

wasome matini hayo kwenye tovuti na kuwatolea wenzao nje ya darasa muhtasari wa

matini yenyewe.

Kipindi cha 2

Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa145-146

Matokeo maalumu yanayotarajiwa

Kukia mwisho wa kipindi, mwanafunzi aweze:

1. Kutambua na kuzingatia hatua za kiusalama katika matumizi ya vifaa vya kidijitali.

2. Kusoma matini ili kupata ujumbe.

3. Kueleza muhtasari wa matini aliyosoma.

4. Kujibu maswali yanayotokana na matini waliyosoma.

Maswali dadisi

1. Je, usalama wa kidijitali unahusu nini?

2. Utafanyaje ukipata mtu usiyemjua amekutumia ujumbe mtandaoni?

Shughuli za ujifunzaji na ufunzaji

• Kusoma matini lengwa.

• Kujibu maswali yanayotokana na matini waliyosoma.

• Kutafuta maana za maneno kwenye kamusi.

• Kusikiliza matamshi ya maneno na maelezo.

• Kutoa muhtasari wa matini aliyosoma na kujibu maswali kimaandishi au

kimazungumzo.

Nyenzo

• Tarakilishi

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 145-146

Utaratibu wa ujifunzaji na ufunzaji

• Wapange wanafunzi katika vikundi vya wawiliwawili na uwaongoze katika

kusoma makala yaliyo kwenye Kitabu cha Mwanafunzi kwa zamu.

• Waelekeze wanafunzi katika kutoa muhtasari wa matini waliyosoma.

• Wape wanafunzi fursa ya kujibu maswali kuhusu matini.

197

196

Kimeidhinishwa na KICD

Majibu

Zoezi la 2, ukurasa wa 146

1. Vyombo vya kidijitali ni kama vile:

(a) Tarakilishi

(b) Vipakatalishi

(ch) Tabuleti

(d) Simu

2. Umuhimu wa vyombo vya kidijitali unahusisha matumizi katika:

(a) Biashara

(b) Sayansi

(ch) Elimu

(d) Teknolojia

(e) Habari

3. Hatua za kiusalama kwenye tarakilishi na mitandao ni:

(a) Usitoe nenosiri kwa watu usiowajua.

(b) Funga faili kwenye tarakilishi.

kwa watu usiowajua.

4. Kadiria maoni ya wanafunzi kuhusu wanachokiria kuhusu kutoa

habari kwa mzazi, mwalimu au mlezi.

5. Tathmini maelezo ya wanafunzi kuhusu maana za maneno

yaliyoorodheshwa kitabuni.

Hitimisho: kamilisha kipindi kwa kuwapa wanafunzi kazi mradi. Wakiwa na wenzao

nje ya darasa, watafute maana ya maneno yafuatayo:

ü Teknolojia

ü Blogi

ü Propaganda

ü Benki

ü Kompyuta

Kuandika

Insha ya masimulizi

Kipindi cha 1

Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 147

Matokeo maalumu yanayotarajiwa

Kukia mwisho wa kipindi, mwanafunzi aweze:

1. Kutambua insha ya masimulizi kwa kuzingatia ujumbe, mtindo na muundo.

2. Kuandika insha ya masimulizi kwa kufuata kanuni zifaazo.

199

198

Kimeidhinishwa na KICD

Maswali Dadisi

1. Je, insha ya masimulizi inahusu nini?

2. Unazingatia nini unapoandika insha ya masimulizi?

Shughuli za ujifunzaji na ufunzaji

• Kutambua insha ya masimulizi.

• Kuandaa vidokezo vya kuandika insha ya masimulizi.

• Kushirikiana na wenzake katika kujadili mada ya insha na muundo wa insha

ya masimulizi.

• Kuandika insha ya masimulizi kuhusiana na uhalifu.

• Kusoma insha ya masimulizi iliyoandikwa.

Nyenzo

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 147

• Tarakilishi

• Mtandao wa intaneti

Utaratibu wa ujifunzaji na ufunzaji

• Unaweza kutanguliza kipindi kwa kuwaambia wasome insha ya masimulizi

waliyoandika katika mada ya pili.

• Waongoze wanafunzi katika kueleza maana ya insha ya masimulizi.

• Waelekeze wanafunzi katika kufafanua muundo wa insha ya masimulizi.

• Washirikishe wanafunzi katika kusoma mifano ya insha za masimulizi

walizoandika katika mada ya pili.

• Wapange wanafunzi katika vikundi vya wanafunzi watatuwatatu kisha

uwaambie watumie tarakilishi kuingia kwenye intaneti.

• Waelekeze katika kusakura video kuhusu uwindaji haramu, ukataji miti

misituni, uchomaji wa makaa na uingizaji wa bidhaa ghushi nchini. Tazameni

video hizo.

• Waongoze wanafunzi katika kusimulia kile walichoona kwenye video hizo.

Waambie waandike kile walichosimulia kwenye madaari yao.

• Waambie wanafunzi wateue mmoja wao ili aje mbele ya darasa na kuwasomea

wanafunzi wengine kile mlichoandika.

• Wanafunzi wengine wasikilize kwa makini mwanafunzi akisoma

kilichoonekana kwenye video na kuandika madaarini.

• Waelekeze katika kupiga taipu yale waliyosoma. Waambie wawasambazie

wanafunzi wenzenu kwenye mtandao ili wasome insha hiyo.

199

198

Kimeidhinishwa na KICD

Hitimisho: kamilisha kipindi kwa kuwakumbusha wanafunzi kuwa insha ya

masimulizi hueleza mambo au matukio fulani.

Kipindi cha 2

Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 147-148

Matokeo maalumu yanayotarajiwa

Kukia mwisho wa kipindi, mwanafunzi aweze:

1. Kuandika insha ya masimulizi kwa kufuata kanuni zifaazo na vidokezo vilivyotolewa.

2. Kuchangamkia utunzi wa insha ya masimulizi ili kujenga ubunifu wake.

Maswali dadisi

1. Unazingatia nini unapoandika insha ya masimulizi?

Shughuli za ujifunzaji na ufunzaji

• Kuandaa vidokezo vya kuandika insha ya masimulizi.

• Kuandika insha ya masimulizi kuhusiana kukabiliana na utumiaji wa dawa za

kulevya.

• Kusoma insha ya masimulizi

• Kusambaza insha ya masimulizi kwenye mtandao.

Nyenzo

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 147-148

• Tarakilishi

Utaratibu wa ujifunzaji na ufunzaji

• Unaweza kutanguliza kipindi kwa kuwaambia wanafunzi wasome insha ya

masimulizi waliyoandika katika kipindi kilichotangulia.

• Washirikishe katika kusoma mifano ya insha za masimulizi walizoandika

katika kipindi kilichotangulia.

• Waelekeze wanafunzi katika kuandika insha kuhusu namna ya kukabiliana na

utumiaji wa dawa za kulevya. Fanya hivi kwa kujadili vidokezo katika Kitabu

cha Mwanafunzi. Waambie watumie vidokezo hivyo wakati wa kuandika

insha zao. Waeleze kisa au tukio ambapo mhusika alitumia dawa za kulevya,

akaathiriwa au akawauzia watu kisha akakamatwa na polisi, kushtakiwa,

kuhukumiwa, kutumikia kifungo na kuachiliwa akiwa amerekebisha tabia yake.

• Wape wanafunzi fursa ya kuandika insha ya masimulizi kwa kutumia

vidokezo hivyo.

201

200

Kimeidhinishwa na KICD

• Waambie wawasomee wenzao kwa sauti insha walizoandika.

• Waelekeze katika kusambaza kwenye mtandao insha za masimulizi

walizoandika ili wanafunzi wenzao wazisome. Wanafunzi wazisome na

kuzitathmini.

Hitimisho: hitimisha kipindi kwa kuwakumbusha wanafunzi kuwa nsha ya masimulizi

hueleza mambo au matukio fulani. Masimulizi yanaweza kuwa kisa cha ukweli au kisa

cha kubuni. Wakumbushe kuwa hata kama kisa ni cha ukweli, kidhihirishe ubunifu wa

hali ya juu katika usimulizi.

Saru

Nyakati na Hali

Kipindi cha 1

Wakati uliopita, hali ya kuendelea

Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 148-150

Matokeo maalumu yanayotarajiwa

Kukia mwisho wa kipindi, mwanafunzi aweze:

1. Kutambua viambishi vya wakati uliopita hali, ya kuendelea kwenye vitenzi.

2. Kutambua vitenzi katika wakati uliopita, hali ya kuendelea kwenye matini.

3. Kutunga sentensi akitumia vitenzi katika wakati uliopita, hali ya kuendelea.

Maswali dadisi

1. Ni viambishi gani hutumiwa kuwakilisha wakati uliopita, hali ya kuendelea

kwenye vitenzi?

2. Vitenzi hudhihirika vipi katika matini ili kubainisha wakati uliopita hali ya

kuendelea?

Shughuli za ujifunzaji na ufunzaji

• Mwanafunzi atambue viambishi vinayobainisha wakati uliopita, hali ya kuendelea.

• Mwanafunzi atunge sentensi akitumia vitenzi katika wakati uliopita, hali ya

kuendelea.

• Mwanafunzi ajaze mapengo kwenye sentensi kwa kutumia vitenzi katika

wakati uliopita, hali ya kuendelea.

Nyenzo

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 148-150

• Jedwali • Tarakilishi

201

200

Kimeidhinishwa na KICD

Utaratibu wa ujifunzaji na ufunzaji

• Tanguliza kipindi kwa kuwaambia wanafunzi wataje vitenzi wanavyofahamu.

Wataje vitenzi kama soma, lima, cheza na andika.

• Wapange wanafunzi katika vikundi vya watatuwatatu na uwaambie wasome

maneno na sentensi zilizo kwenye jedwali katika Kitabu cha Mwanafunzi,

ukurasa wa 148.

• Waongoze wanafunzi katika kutambua sehemu tatu za jedwali zinaonyesha

nini. Wanafunzi watambue kuwa sehemu ya A ina vitenzi, sehemu B ina

vitenzi katika wakati uliopita na sehemu CH inaonyesha sentensi zenye vitenzi

katika wakati uliopita, hali ya kuendelea, katika umoja na wingi.

• Waelekeze wanafunzi katika kutunga sentensi tano kama zilizo kwenye

jedwali. Tathmini sentensi za wanafunzi huku ukizingatia wakati uliopita, hali

ya kuendelea katika umoja na wingi.

• Waongoze wanafunzi katika kusoma maelezo kuhusu nyakati katika Kitabu

cha Mwanafunzi.

• Wapange wanafunzi katika vikundi vya wawiliwawili na uwaelekeze ili

waandike vitenzi kwenye jedwali katika wakati uliopita. Tathmini majibu ya

wanafunzi.

Majibu ya zoezi la 1, ukurasa wa 149-150

Kitenzi Wakati uliopita (umoja- wingi

hukumu alihukumu – walihukumu

lia alilia- walilia

lima alilima – walilima

zungumza alizungumza-walizungumza

ruka aliruka- waliruka

Wakati uliopita Wakati uliopita: hali ya kuendelea

alisoma - walisoma alikuwa akisoma - walikuwa wakisoma

nilicheka - tulicheka nilikuwa nikicheka - tulikuwa tukicheka

uliingia - mliingia ulikuwa ukiingia - mlikuwa mkiingia

nilipika - tulipika nilikuwa nikipika - tulikuwa tukipika

alilala - walilala alikuwa akilala - walikuwa wakilala

203

202

Kimeidhinishwa na KICD

Wakati uliopita Wakati uliopita: hali ya kuendelea

Maria alikimbia sokoni. Maria alikuwa akikimbia sokoni.

Mgeni alibisha mlangoni. Mgeni alikuwa akibisha mlangoni.

Uji ulitokota sana. Uji ulikuwa ukitokota sana.

Vyombo vilioshwa. Vyombo vilikuwa vikioshwa.

Karani alipiga chapa. Karani alikuwa akipiga chapa.

Hitimisho: kamilisha kipindi kwa kuwaelekeza wanafunzi kuwa wakati uliopita

huonyesha kwamba kitendo kilitendeka kabla ya kutolewa kwa kauli. Wakati uliopita

hutambulishwa kwa kutumia kiambishi -li-. Hali ya kuendelea huonyeshwa kwa

kiambishi -ki- pamoja na neno -likuwa.

Kipindi cha 2

Wakati uliopo, hali ya kuendelea

Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 150-152

Matokeo maalumu yanayotarajiwa

Kukia mwisho wa kipindi, mwanafunzi aweze:

1. Kutambua viambishi vya wakati uliopo, hali ya kuendelea kwenye vitenzi.

2. Kutambua vitenzi katika wakati uliopo, hali ya kuendelea kwenye matini.

3. Kutunga sentensi akitumia vitenzi katika wakati uliopo, hali ya kuendelea.

Maswali dadisi

1. Ni viambishi gani hutumiwa kuwakilisha wakati uliopo, hali ya kuendelea

kwenye vitenzi?

2. Vitenzi hudhihirika vipi katika matini kubainisha wakati uliopo, hali ya

kuendelea?

Shughuli za ujifunzaji na ufunzaji

• Mwanafunzi atambue viambishi vinavyobainisha wakati uliopo, hali ya

kuendelea.

• Mwanafunzi atunge sentensi akitumia vitenzi katika wakati uliopo, hali ya

kuendelea.

• Mwanafunzi ajaze mapengo kwenye sentensi kwa kutumia vitenzi katika

wakati uliopo, hali ya kuendelea.

Nyenzo

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 150-152

• Jedwali • Tarakilishi

203

202

Kimeidhinishwa na KICD

Utaratibu wa ujifunzaji na ufunzaji

• Tanguliza kipindi kwa kuwaambia wanafunzi wataje vitenzi wanavyofahamu.

Hakikisha kuwa wanataja vitenzi.

• Wapange wanafunzi katika vikundi vya watatuwatatu. Waambie wasome

maneno na sentensi zilizo kwenye jedwali katika Kitabu cha Mwanafunzi.

• Waongoze wanafunzi katika kutambua vitendo katika jedwali vilifanyika

lini. Wanafunzi watambue kuwa vitendo ni vya wakati uliopo kwa sababu ya

kiambishi na.

• Waambie wanafunzi wasome maelezo kuhusu wakati uliopo katika Kitabu cha

Mwanafunzi.

• Wapange wanafunzi katika vikundi vya wawiliwawili na uwaelekeze katika

kukamilisha jedwali katika wakati uliopo. Tathmini majibu ya wanafunzi.

Majibu

Zoezi la 2, ukurasa wa 151

Kitenzi Wakati uliopo (Umoja- Wingi)

1. sema anasema - wanasema

2. haribu anaharibu- wanaharibu

3. eneza anaeneza-wanaeneza

4. imba anaimba-wanaimba

5. inama anainama-wanainama

Wakati uliopo Wakati uliopo: hali ya kuendelea

1. Maria anaketi kwenye kivuli. Maria anaketi kwenye kivuli.

2. Wewe unacheza sana. Wewe unacheza sana.

3. Nani anazungumza leo? Nani anazungumza leo?

4. Mchezaji anainua gunia. Mchezaji anainua gunia.

5. Jaji anamhukumu mshatakiwa. Jaji anamhukumu mshtakiwa.

• Waongoze wanafunzi katika kutambua kuwa wakati uliopo, hali ya kuendelea

huonyesha kuwa kitendo kinaendelea katika wakati uliopo.

• Wape wanafunzi kazi mradi. Waambie watunge sentensi wakitumia vitenzi

walivyopewa kuonyesha wakati uliopo, hali ya kuendelea. Wanafunzi

waandike sentensi hizo. Tathmini majibu ya wanafunzi.

• Waongoze wanafunzi katika kuandika sentensi walizotunga kwenye tarakilishi

na uwaambie wasambaze sentensi hizo kwa wenzao kupitia mtandao.

205

204

Kimeidhinishwa na KICD

• Waongoze wanafunzi kuzitathmini sentensi walizosambaziwa. Tathmini

maoni ya wanafunzi.

Hitimisho: hitimisha kipindi kwa kuwaeleza wanafunzi kuwa wakati uliopo huonyesha

kwamba kitendo kinatendeka wakati wa kutoa kauli. Wakati uliopo hutambulishwa

kwa kutumia kiambishi -na-. Wape wanafunzi kazi ya nyumbani. Watunge sentensi

wakitumia vitenzi hivi:

(a) anasoma

(b) wanafunga

(ch) analima

(d) wanasakura

(e) wanakula

Kipindi cha 3

Wakati ujao, hali ya kuendelea

Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 152-152

Matokeo maalumu yanayotarajiwa

Kukia mwisho wa kipindi, mwanafunzi aweze:

1. Kutambua viambishi vya wakati ujao, hali ya kuendelea kwenye vitenzi.

2. Kutambua vitenzi katika wakati ujao, hali ya kuendelea kwenye matini.

3. Kutunga sentensi akitumia vitenzi katika wakati ujao, hali ya kuendelea.

Maswali dadisi

1. Ni viambishi gani hutumiwa kuwakilisha wakati ujao hali ya kuendelea kwenye

vitenzi?

2. Vitenzi hudhihirika vipi katika matini kubainisha wakati ujao hali ya kuendelea?

Shughuli za ujifunzaji na ufunzaji

• Mwanafunzi atambue viambishi vinavyobainisha wakati ujao, hali ya

kuendelea.

• Mwanafunzi atunge sentensi akitumia vitenzi katika wakati ujao, hali ya

kuendelea.

• Mwanafunzi aandike upya sentensi katika wakati mmoja. Ziwe katika wakati

ujao, hali ya kuendelea.

• Mwanafunzi ajaze mapengo kwenye sentensi kwa kutumia vitenzi katika

wakati ujao, hali ya kuendelea.

Nyenzo

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 152-153

• Jedwali • Tarakilishi

205

204

Kimeidhinishwa na KICD

Utaratibu wa ujifunzaji na ufunzaji

• Tanguliza kipindi kwa kuwaambia wanafunzi wataje vitenzi katika nyakati

wanazofahamu.

• Wapange wanafunzi katika vikundi vya wawiliwawili na uwaambie wasome

maneno na sentensi zilizo kwenye jedwali katika Kitabu cha Mwanafunzi,

ukurasa wa 152.

• Waongoze wanafunzi katika kutambua vitendo katika jedwali vilifanyika lini.

Wanafunzi watambue ikiwa vilifanyika wakati ujao, kwa sababu ya kiambishi ta.

• Waambie wanafunzi wasome maelezo kuhusu wakati ujao katika Kitabu cha

Mwanafunzi, ukurasa wa 153.

• Wanafunzi wakiwa wangali katika vikundi vyao vya wawiliwawili, waelekeze

katika kuandika sentensi kwa kukamilisha jedwali katika wakati ujao, hali ya

kuendelea.

Majibu

Zoezi la 3, ukurasa wa 153

Wakati ujao Wakati ujao, hali ya kuendelea

1. Musa atasimulia hadithi. Musa atakuwa akisimulia hadithi.

2. Watoto wataimba wimbo wa

taifa jioni.

Watoto watakuwa wakiimba wimbo

wa taifa jioni.

3. Mimi nitasakura kwenye

mtandao.

Mimi nitakuwa nikisakura kwenye

mtandao.

4. Yeye atakusanya habari hizo. Yeye atakuwa akikusanya habari hizo.

5. Fundi atarekebisha

tarakilishi.

Fundi atakuwa akirekebisha

tarakilishi.

• Waongoze wanafunzi katika kutunga sentensi wakitumia vitenzi kuonyesha

wakati ujao, hali ya kuendelea. Tathmini sentensi za wanafunzi.

• Waongoze wanafunzi katika kuandika upya sentensi kutoka wakati uliopita

hadi wakati ujao, hali ya kuendelea.

Hitimisho: kamilisha kipindi kwa kuwaambia wanafunzi kuwa wakati ujao, hali ya

kuendelea huonyesha kwamba kitendo kitakuwa kikiendelea wakati ujao. Viambishi

-takuwa na -ki- hutumika.

207

206

Kimeidhinishwa na KICD

Nyenzo

Hakikisha umeandaa nyenzo mwafaka ili kufanikisha shughuli ya ufunzaji na ujifunzaji

wa sehemu hii. Unaweza kutumia nyenzo zifuatazo:

• Vifaa halisi kama vile: noti na sarafu

• Vyombo vya kidijitali kama vile: tarakilishi, vipakatalishi, tabuleti, rununu na

projekta

• Kinasasauti

• Mtandao

• Tovuti

• Picha

• Michoro

• Chati

• Kadi maneno

• Video

• Kamusi

• Mgeni mwalikwa

Maswali dadisi

Katika sehemu hii, maswali dadisi yafuatayo yatamwongoza mwanafunzi:

1. Je, unazingatia nini unapotoa masimulizi?

Utangulizi

Mapato ni kitu kinachopatikana kutokana na biashara au kazi fulani. Watu wanaweza

kupata mapato kutokana na njia mbalimbali kama vile: biashara, ajira au kujiajiri.

Sehemu hii inalenga kumpa mwanafunzi uwezo wa:

1. Kusimulia tungo kwa kuzingatia mada, ubunifu na usanifu wa lugha mbele ya

wenzake.

2. Kusoma kifungu kwa ufasaha ili kuimarisha ufahamu.

3. Kuandika barua ya kiraki kwa kuzingatia ujumbe, mtindo na muundo ufaao.

4. Kukanusha maneno na sentensi kwa kuzingatia nafsi na wakati katika

mawasiliano.

5. Kutumia nomino katika hali ya ukubwa na udogo kwenye sentensi.

MAPATO

207

206

Kimeidhinishwa na KICD

2. Je, unafahamu shughuli gani za kujipatia mapato?

3. Unafahamu viambishi gani vya nafsi?

4. Unaweza kutaja ukubwa wa nomino gani?

5. Ni nomino zipi unazoweza kutaja udogo wake?

Umilisi wa kimsingi unaokuzwa

Mada ya Mapato inakuza umilisi wa kimsingi. Baadhi ya umilisi huo ni:

(a) Mawasiliano na ushirikiano

Wanafunzi wafanye mazoezi na shughuli mbalimbali kwa ushirikiano katika vikundi

kama vile: kusoma kwa zamu kifungu au kusoma makala kwa pamoja. Mijadala

baina ya wanafunzi kuhusu mapato itaimarisha mawasiliano na kukuza ushirikiano.

Mawasiliano yatatimizwa wanafunzi wakisambaza habari kuhusu mapato mbalimbali

kwenye mitandao wakitumia vyombo vya kidijitali.

(b) Ujuzi wa kidijitali

Ujuzi wa kidijitali unanuia kumsaidia mwanafunzi kutumia vyombo vya kidijitali

kuwasiliana na kujifunza. Mwalimu anapaswa kushirikisha matumizi ya tarakilishi,

kipakatalishi, video, tabuleti, projekta, intaneti, mitandao na tovuti ili mwanafunzi

ajifunze njia za kupata mapato.

(ch) Hamu ya ujifunzaji

Umilisi huu utasaidia mwanafunzi kuwa na kichocheo cha kutaka kujua mengi kuhusu

mapato. Umilisi huu utampa mwanafunzi hamu ya kufahamu njia za kupata mapato.

Pia, atafakari maswali ya ziada kuhusu mapato. Mwanafunzi anaweza kuwa na hamu

ya kutaka kutumia vyombo vya kidijitali ili atafute habari zaidi kuhusu mapato na

ukanushaji.

(d) Ubunifu

Umilisi huu unapaswa kukuzwa kupitia kuandika sentensi za mapato kwa kutumia

tarakilishi, tabuleti au simu ya mkononi. Pia, ubunifu ukuzwe na kuimarishwa kupitia

kusakura mitandao ili kutafuta habari zaidi kuhusu mapato. Ubunifu utadhihirika

mwanafunzi akiandika barua ya kiraki.

(e) Kujiamini

Umilisi huu unakuzwa kupitia mwanafunzi kusimama mbele ya wanafunzi wenzake

darasani na kutaja au kutoa maelezo kuhusu mapato. Pia, kujiamini kunakuzwa kupitia

mwanafunzi kutunga sentensi akitumia ukubwa na udogo wa nomino.

209

208

Kimeidhinishwa na KICD

(f) Kukiria kwa kina na kutatua changamoto

Umilisi huu unakuzwa kupitia kumpa mwanafunzi swali la kutafakari, kukiria na

kutafuta jawabu lake ambalo halimo kwenye matini. Kwa mfano, mwanafunzi anawezaje

kuanzisha mradi wa kufuga sungura?

Uhusiano na masuala mtambuko

(a) Kujitambua na kujithamini kupitia kutunga sentensi akitumia ukubwa na

udogo wa nomino.

(b) Ujuzi wa matumizi ya fedha kupitia kusimulia kuhusu mapato.

(ch) Stadi za maisha zitakuzwa kwa mwanafunzi kujieleza, kushiriki katika

shughuli za vikundi, kuchangia katika mijadala na kuwapa wanafunzi

ushauri kuhusu jinsi ya kujipatia mapato.

(d) Uraia utakuzwa kupitia kufanya kazi pamoja, ujuzi wa matumizi ya

fedha mwanafunzi anapotumia msamiati wa mapato na kutunga sentensi

zinazolenga uraia mwema.

Uhusiano na maadili

Mada ya mapato inakuza maadili yafuatayo:

• Uwajibikaji kupitia kukamilisha shughuli fulani za ujifunzaji.

• Heshima, upendo na adabu hasa katika shughuli za vikundi na uandishi wa

barua ya kiraki.

• Ushirikiano kupitia kufanya kazi za vikundi.

Shughuli za huduma za kijamii

• Kuendeleza mawasiliano na wenzake pamoja na wazazi kwa kutumia barua ya

kiraki.

• Kuwahamasisha wenzake nyumbani na shuleni kuhusu njia za kupata mapato

kupitia kwa masimulizi.

• Kuwa kielelezo cha kutumia lugha kwa ufasaha shuleni na nyumbanni ili

kufaulisha mawasiliano.

• Kuwasaidia wasijioweza katika jamii kutokana na faida uliyopata katika

biashara.

• Kushiriki katika kutunza kuku, sungura au ndege wengine wa nyumbani ili

kujipatia mapato.

• Kuwa mwanachama wa chama cha mazingira ili kunadhisha soko.

209

208

Kimeidhinishwa na KICD

Uhusiano na masomo mengine

Mada hii inaingiliana na masomo mengine kama vile:

1. Science and Technology activities inahimiza matumizi ya tarakilishi.

2. English Activities: inashughulikia ufasaha wa kusema kwa ubunifu kupitia

masimulizi ili kukuza stadi ya kusikiliza na kuzungumza. Pia uandishi wa barua

unafunzwa katika somo hili.

3. Indigenous Language Activities: inashughulikia masimulizi kukuza stadi ya

kusikiliza na kuzungumza. Stadi za kusoma na kuandika hufunzwa katika

Indigenous Language Activities. Saru pia hufundishwa.

Mapendekezo ya mbinu za kutathmini

Tathmini inaweza kufanywa kwa:

• Kuhakiki jinsi wanafunzi wanavyosoma ukubwa na udogo wa nomino.

• Kusikiliza na kutazama namna wanafunzi wanatoa masimulizi kwa kutumia

viziada lugha.

• Kuchunguza jinsi wanafunzi wanavyotumia msamiati wa mapato katika

mawasiliano.

• Kuhakiki jinsi wanafunzi wanavyoandika barua ya kiraki. Wazingatie

ujumbe, muundo na mtindo wa kuandika barua ya kiraki.

• Kusikiliza majadiliano ya wanafunzi kuhusu njia za kujipatia mapato.

• Kuchanganua namna wanavyojibu maswali kutokana na kifungu walichosoma

kuhusu wa mapato.

• Kuhakiki namna wanafunzi wanavyotamka maneno wakijieleza.

Jinsi ya kuwashughulikia wanafunzi wenye mahitaji maalumu

Unaweza kuwashughulikia wanafunzi wenye mahitaji maalumu kupitia mikakati

ifuatayo:

Kwa wanafunzi wenye matatizo ya kusikia na kuzungumza, unaweza kumwalika mfasiri

wa lugha ishara ili awasaidie wanafunzi hao katika kushiriki kwenye somo kikamilifu. Pia,

unaweza ukatumia vifaa vya kiteknolojia kama vile: projekta ili kuwaonyesha wanafunzi

baadhi ya picha zinazohusu nyumbani kutoka mtandaoni. Ili kuwahusisha wanafunzi

wenye matatizo katika baadhi ya viungo vyao vya mwili kama vile, miguu na mikono,

hakikisha kuwa wakati wa kuigiza wanafunzi hawa wameangaliwa ili wasijiumize au

kuumizwa kwenye viungo vilivyoathirika.

Utangulizi

• Waelekeze wanafunzi katika kutazama mchoro kwenye Kitabu cha

Mwanafunzi, ukurasa wa 154. Waongoze katika kutambua mchoro huo

unahusu nini.Wanaweza kutambua kuwa ni duka la kisasa lenye bidhaa tele.

211

210

Kimeidhinishwa na KICD

• Teua mwanafunzi mmoja ili asimame mbele ya wanafunzi wengine darasani

na kuwaambia anachoona kwenye mchoro. Muulize iwapo amewahi kuwa

mahali kama hapo na alichokuwa akifanya hapo. Mwanafunzi ajibu huku

wengine wakisikiliza.

Kusikiliza na Kuzungumza

Kuzungumza na kujieleza kwa ufasaha

Kipindi cha 1

Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 154-155

Matokeo maalumu yanayotarajiwa

Kukia mwisho wa kipindi mwanafunzi aweze:

1. Kusimulia tungo kwa kuzingatia mada, ubunifu na usanifu wa lugha mbele ya

wenzake.

2. Kutumia ishara zifaazo ili kuimarisha masimulizi yake

Maswali dadisi

1. Unazingatia nini unapotoa masimulizi kwa hadhira?

2. Ni ishara zipi za mwili zinazotumiwa wakati wa kutoa masimulizi?

Shughuli za ujifunzaji na ufunzaji

• Mwanafunzi atazame michoro.

• Mwanafunzi ajadiliane na wenzake kuhusu michoro.

• Mwanafunzi asimulie masimulizi kuhusu michoro.

• Mwanafunzi atumie ishara za mwili kutoa masimulizi.

• Mwanafunzi ashirikishwe katika mjadala kuhusu umuhimu wa biashara.

• Mwanafunzi atazame, aigize na kujibu maswali.

Nyenzo

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 154-155

• Picha

• Video ya wauzaji

• Rununu au tarakilishi

• Kanda za sauti

211

210

Kimeidhinishwa na KICD

Utaratibu wa ujifunzaji na ufunzaji

• Tanguliza kipindi kwa kuingia darasani na bidhaa mbalimbali za duka na

kuwauliza wanafunzi maswali kuhusu bidhaa hizo.

• Waelekeze wanafunzi katika mchoro ulio kwenye Kitabu cha Mwanafunzi,

ukurasa wa 155.

• Waonyeshe video ya watu katika miktadha ya biashara.

• Wape wanafunzi fursa ya kusikiliza masimulizi. Hakikisha kuwa umerekodi

masimulizi haya kwa kutumia rekonda au rununu. Washughulikie wanafunzi

wenye mahitaji maalum kama vile wasio na uwezo wa kusikia kwa kumwalika

mtaalamu wa lugha ishara atakayetafsiri sauti ya masimulizi.

Masimulizi:

Biashara ni njia moja ya kujipatia mapato. Kuna biashara za aina nyingi. Biashara

inaweza kuwa ya kibinafsi, kikundi, jamaa au ya kitaifa. Mtu anayefanya biashara

huitwa mfanyabiashara. Ili kupata mapato, mfanyabiashara hujitahidi sana. Anaweza

akawaajiri wafanyakazi wengi ili wamsaidie katika kuendeleza biashara yake. Pia,

wafanyabiashara wengine hutumia mashini za kiteknolojia ili kurahisisha kazi zao. Baada

ya kufanya biashara, mfanyabiashara hufanya hesabu ya mapato yake. Ni kutokana

na mapato haya ndipo mfanyabiashara atawalipa wafanyakazi wake. Mapato hayo

pia hutumika katika kuendeleza biashara na kuendesha shughuli za biashara. Shughuli

za biashara ni kama vile: kukarabati vifaa vya biashara, kufanya malipo mbalimbali

na pia kuweka akiba kwenye akaunti ili kupata mtaji. Baada ya kufanya hesabu hizi

zote, mfanyabiashara hupata faida yake. Tunaweza kujipatia mapato kupitia kilimo,

biashara, utalii au uchimbaji madini.

• Wagawe wanafunzi katika vikundi vya wawiliwawili ili wasimuliane

walichosikia kwenye masimulizi.

• Wape wanafunzi fursa ya kujadiliana umuhimu wa masimulizi waliyosikiliza.

Sharti wanafunzi waweze kutambua kuwa masimulizi hayo yanatoa elimu

ya ziada kuhusu kujiendeleza kiuchumi. Pia, masimulizi hayo yanawahimiza

kuwa wenye bidii maishani ili kuwa na mapato.

Hitimisho: kamilisha kipindi kwa kuwaambia wazungumze na wauzaji jioni warudipo

nyumbani ili wajue namna ambavyo watu hao hupata na kutumia mapato yao.

Hakikisha kuwa umetathmini jinsi ambavyo wanafunzi walishiriki katika shughuli ya

kuzungumza na wauzaji watakaporudi shuleni.

213

212

Kimeidhinishwa na KICD

Kipindi cha 2

Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 155-156

Matokeo maalumu yanayotarajiwa

Kukia mwisho wa kipindi, mwanafunzi aweze:

1. Kusimulia tungo kwa kuzingatia mada, ubunifu na usanifu wa lugha mbele ya

wenzake.

2. Kutumia ishara zifaazo ili kuimarisha masimulizi yake.

3. Kuchangamkia masimulizi katika mazingira mbalimbali.

4. Kubuni masimulizi yanayohusiana na mada.

Maswali dadisi

1. Unazingatia nini unapotoa masimulizi kwa hadhira?

2. Ni ishara zipi za mwili zinazotumiwa wakati wa kusimulia?

Shughuli za ujifunzaji na ufunzaji

• Mwanafunzi atazame michoro.

• Mwanafunzi ajadiliane na wenzake kuhusu michoro.

• Mwanafunzi asimulie kuhusu michoro.

• Mwanafunzi atumie ishara za mwili kutoa masimulizi.

Nyenzo

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 155-156

• Rununu

• Michoro

• Tarakilishi

• Kanda ya sauti

Utaratibu wa ujifunzaji na ufunzaji

• Tanguliza kipindi kwa kuwapanga wanafunzi katika vikundi vya watatuwatatu

na uwaambie watazame michoro iliyo kwenye Kitabu cha Mwanafunzi,

ukurasa wa 155-156. Waelekeze katika kutambua watu kwenye michoro hiyo

hufanya kazi gani. Sharti wanafunzi waweze kutambua kuwa: daktari hutibu

wagonjwa, mchezaji hucheza kandanda, rubani huendesha ndege, mwalimu

hufunza na mpishi hupika.

• Waongoze wanafunzi katika kueleza watu hao hupewa nini baada ya kazi ili

kujipatia mapato. Wanaweza kujibu kwa kusema mshahara au aina ya malipo

yoyote mwafaka.

• Waelekeze katika kujadili wangependa kufanya kazi gani wakikamilisha

masomo yao. Wape nafasi ya kujadili ni kwa nini wanapenda kazi hizo.

213

212

Kimeidhinishwa na KICD

• Teua mwanafunzi mmoja ake mbele ya wanafunzi wengine darasani.

Mwambie awasimulie wengine ni kwa nini anapenda kazi fulani

• Waelekeze wanafunzi katika kutumia lugha kwa ufasaha. Waambie watumie

ishara za mwili kama mikono, uso, mabega na macho ili kueleza shughuli ya

upishi.

• Waambie wanafunzi waandike majibu ya maswali ya kazi wanayoipenda

kwenye daari.

• Waongoze wanafunzi katika kusoma majibu yaliyoandikwa. Teua mwanafunzi

mmoja ili aje mbele awasomee huku wanafunzi wengine wakisikiliza.

• Waelekeze katika kuandika majina hayo kwenye chati na kuzitundika ukutani

ili wazisome baadaye.

• Unaweza kuwaambia waandike majibu yao kwenye tarakilishi kisha

wawasambazie wenzao kwenye mtandao.

Hitimisho: hitimisha kipindi kwa kuwaambia wanafunzi wakiwa nyumbani, watoe

masimulizi kwa wazazi au walezi wao kuhusu yale yaliyofanyika shuleni siku hiyo.

Kusoma

Ufahamu

Kipindi cha 1

Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 157-158

Matokeo maalumu yanayotarajiwa

Kukia mwisho wa kipindi mwanafunzi aweze:

1. Kusoma kifungu kwa ufasaha ili kuimarisha ufahamu.

2. Kujibu maswali kutokana na kifungu.

3. Kutambua msamiati wa mapato uliotumika katika hadithi ili kuimarisha

ufahamu.

4. Kutumia msamiati wa mapato kwa usahihi katika sentensi.

Maswali dadisi

1. Unafahamu shughuli gani za kujipatia mapato?

2. Unakiri ni kwa nini mapato ni muhimu?

Shughuli za ujifunzaji na ufunzaji

• Kusoma kifungu.

215

214

Kimeidhinishwa na KICD

• Kutoa muhtasari wa kifungu.

• Kutambua msamiati wa mapato.

• Kushiriki katika vikundi kujadili umuhimu wa mapato.

• Kuigiza matukio kuhusu mapato.

• Kutazama vibonzo katika shughuli za mapato kwenye tarakilishi

• Kuuliza na kujibu maswali kuhusu mapato

Nyenzo

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 157-158

• Michoro • Video • Kamusi

Utaratibu wa ujifunzaji na ufunzaji

• Tanguliza kipindi kwa kuteua mwanafunzi mmoja ili aje mbele ya darasa na

kutaja aina za biashara anazofahamu.

• Wagawe wanafunzi katika vikundi vya wawiliwawili kisha uwaambie wasome

kifungu kwa zamu.

• Wateue wanafunzi wawili waje mbele ya darasa. Waambie wawaeleze wenzao

biashara zifanyikazo katika soko lao.

• Waongoze wanafunzi katika kutazama video iliyo na watu wakifanya aina

mbalimbali za biashara. Unaweza ukatafuta video za: kuuza mboga, kuuza

kuku, kuuza mavazi na kuuza matunda.

• Waelekeze wanafunzi katika kutambua methali iliyotumika katika kifungu.

Methali hiyo ni: kinolewacho hupata.

• Waongoze katika kutafuta maana ya maneno katika kamusi na kutunga

sentensi wakitumia maneno hayo.

Majibu

Majibu ya zoezi la 1, ukurasa wa 158

1. Mfanyabiashara na nesi

2. Akiba ya mshahara wake

3. Kufanya utati wa soko, kuzingatia mahitaji ya kufanya biashara na

kuweka mikakati ya usambazaji na mauzo.

4. Kinolewacho hupata.

5. Tathmini majibu ya wanafunzi kuhusu maana za maneno.

Hitimisho: kamilisha kipindi kwa kuwapa wanafunzi kazi mradi. Waambie wajadili

kuhusu umuhimu wa mapato wakiwa wawiliwawili.

215

214

Kimeidhinishwa na KICD

Kipindi cha 2

Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 158-160

Matokeo maalumu yanayotarajiwa

Kukia mwisho wa kipindi, mwanafunzi aweze:

1. Kusoma kifungu kwa ufasaha ili kuimarisha ufahamu.

2. Kujibu maswali kutokana na kifungu cha Pato Apata Mapato

3. Kutambua msamiati wa mapato uliotumika katika hadithi ili kuimarisha

ufahamu.

4. Kutumia msamiati wa mapato kwa usahihi katika sentensi.

Maswali dadisi

1. Je, unajua shughuli zipi za kujipatia mapato?

2. Ni kwa nini mapato ni muhimu?

Shughuli za ujifunzaji na ufunzaji

• Kusoma kifungu.

• Kutoa muhtasari wa kifungu.

• Kutambua msamiati wa mapato.

• Kushiriki katika vikundi kujadili umuhimu wa mapato.

• Kuigiza matukio kuhusu mapato.

• Kutazama vibonzo katika shughuli za mapato kwenye tarakilishi.

• Kuuliza na kujibu maswali kuhusu mapato.

Nyenzo

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 158-160

• Tarakilishi

• Mchoro

• Vibonzo

• Video

• Rekoda au simu

Maandalizi ya mwalimu

• Soma Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa158-160.

• Soma matini kabla ya uwasilishaji darasani.

• Tafuta video ya vibonzo kuhusu shughuli za kujipatia mapato.

• Tafuta tarakilishi, rekoda na simu.

217

216

Kimeidhinishwa na KICD

Utaratibu wa ujifunzaji na ufunzaji

• Tanguliza kipindi kwa kuwaambia wanafunzi wasome kifungu kilicho katika

Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 158-159 kimoyomoyo.

• Waongoze wanafunzi katika kutoa muhtasari wa kifungu hicho kwa kueleza

kinahusu nini.

• Waelekeze wanafunzi kutambua msamiati wa mapato uliotumika katika

kifungu hicho. Msamiati huo ni:

ü mtaji

ü kuanzisha

mradi

ü pesa

ü kununua

ü kuuza

ü faida

ü mauzo

ü mapato

ü akiba

ü biashara

ü riziki

ü kuwekeza

ü wateja

• Waongoze katika kutunga sentensi wakitumia msamiati wa mapato

waliotambua.Waelekeze ili waweze kufahamu Pato alipata mapato kupitia

shughuli gani.

• Waongoze wanafunzi katika kudadisi na kutafakari kuhusu shughuli

zinazoweza kumsaidia mtu kupata mapato. Kubali hoja yoyote mwafaka ya

wanafunzi wako.

• Waelekeze wanafunzi katika kutazama video ya vibonzo kuhusu shughuli za

kujipatia mapato.

• Teua mwanafunzi mmoja ili asimame mbele ya wanafunzi wenzake darasani

kisha awaeleze kuhusu yale aliyotazama kwenye video ya vibonzo.

• Waongoze wanafunzi katika kujadili video ya vibonzo shughuli za kujipatia

mapato zilizo kwenye video hiyo.

• Waelekeze wanafunzi katika kuandika msamiati wa mapato waliosikia kwenye

video.

• Waweke wanafunzi katika vikundi vya watatuwatatu kisha uwaambie waigize

yaliyotazama kwenye video.

• Waongoze wanafunzi kutafuta msamiati wa mapato kwenye mraba. Maneno

hayo ni:

1. Nunua

2. Wekeza

3. Uza

4. Malipo

5. Mauzo

6. Mteja

7. Faida

8. Akiba

9. Mtaji

10. Bidhaa

11. Leseni

12. riziki

• Waelekeze wanafunzi ili waandike msamiati huo kwenye tarakilishi au chati.

217

216

Kimeidhinishwa na KICD

• Waambie waweke chati zenye maneno hayo kwenye ukuta na wasome

maneno yaliyo kwenye chati hizo baadaye.

• Baada ya kuandika msamiati kwenye tarakilishi, waongoze wanafunzi ili

wawasambazie wenzao msamiati huo kwenye mtandao wa intaneti. Wasome

msamiati huo wa mapato kwenye mtandao wa intaneti.

Hitimisho: hitimisha kipindi kwa kuwapa wanafunzi kazi mradi. Waambie watembelee

mtaa, kijiji au mji ulio karibu na shule yao na watazame na wanakili shughuli za

kujipatia mapato zinazoendeshwa na watu katika mtaa, kijiji au mji huo.

Kuandika

Barua ya kiraki

Kipindi cha 1

Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 161

Matokeo maalumu yanayotarajiwa

Kukia mwisho wa kipindi, mwanafunzi aweze:

1. Kutambua barua ya kiraki kwa kuzingatia muundo wake.

2. Kusoma mfano wa barua ya kiraki.

3. Kuchangamkia umuhimu wa barua katika mawasiliano.

Maswali dadisi

1. Unazingatia nini ili kuandika barua nzuri ya kiraki?

2. Unakiri barua za kiraki zina umuhimu gani katika mawasiliano?

Shughuli za ujifunzaji na ufunzaji

• Mwanafunzi atambue sehemu za kimuundo za barua ya kiraki.

• Mwanafunzi aandae vidokezo vya kumwongoza kuandika barua ya kiraki.

• Mwanafunzi aandike barua ya kiraki kwa muundo na mtindo ufaao.

• Mwanafunzi aandike barua ya kiraki kwenye daari na mtandaoni na

kuisambaza kwa wenzake.

• Mwanafunzi awasomee wenzake barua ya kiraki.

• Mwanafunzi ajadili na wenzake umuhimu wa barua ya kiraki katika

mawasiliano.

219

218

Kimeidhinishwa na KICD

Nyenzo

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 162

• Insha za barua ya kiraki

• Tarakilishi

• Kanda za sauti kuhusu insha ya barua

Utaratibu wa ujifunzaji na ufunzaji

• Unaweza kutanguliza kipindi kwa kuwauliza wanafunzi maswali machache

kuhusu barua ya kiraki.

• Waongoze wanafunzi katika kujikumbusha mambo muhimu kuhusu barua ya

kiraki.

• Teua mwanafunzi mmoja ili asimame mbele ya wanafunzi wenzake

darasani kisha awakumbushe wanafunzi wengine kuhusu barua ya kiraki.

Mwanafunzi azingatie vidokezo katika Kitabu cha Mwanafunzi.

• Waongoze wanafunzi katika kuandika vidokezo vya barua. Waelekeze

katika kufanya zoezi la 1. Wanafunzi waandike barua kwa mzazi au mlezi

wakimweleza jinsi ya kupata mapato kupitia ufugaji wa wanyama wa

nyumbani kama sungura. Waelekeze katika kuandika vidokezo kwanza kabla

ya kuandika insha.

• Teua mwanafunzi mmoja ili asimame mbele ya wanafunzi wenzake darasani

kisha awasomee barua ya kiraki aliyoandika. Wanafunzi wengine wasikilize

na kuitathmini insha hiyo.

• Waelekeze wanafunzi katika kuandika barua ya kiraki kwenye tarakilishi na

kuihifadhi. Waambie waisambaze barua hiyo kwa wanafunzi wenzao kupitia

mtandao wa intaneti.

• Waambie wanafunzi wasome barua za wenzao kwenye mtandao.

Hitimisho: unaweza kuhitimisha kipindi kwa kuwaambia wanafunzi wataje sehemu

kuu za barua ya kiraki.

Kipindi cha 2

Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 162-163

Matokeo maalum yanayotarajiwa:

Kukia mwisho wa kipindi, mwanafunzi aweze:

1. Kutambua barua ya kiraki kwa kuzingatia muundo wake.

2. Kuandika barua ya kiraki akizingatia mada na kanuni zifaazo.

219

218

Kimeidhinishwa na KICD

Maswali dadisi

1. Unazingatia nini ili kuandika barua nzuri ya kiraki?

2. Unakiri barua za kiraki zina umuhimu gani katika mawasiliano?

Shughuli za ujifunzaji na ufunzaji

• Mwanafunzi atambue sehemu za kimuundo za barua ya kiraki.

• Mwanafunzi aandae vidokezo vya kuandika barua ya kiraki.

• Mwanafunzi aandike barua ya kiraki kwa muundo na mtindo ufaao.

• Mwanafunzi ajadili na wanafunzi wenzake mada ya barua ya kiraki.

• Mwanafunzi atumie msamiati wa mapato katika barua ya kiraki.

• Mwanafunzi awasomee wenzake barua ya kiraki.

• Wanafunzi wajadili umuhimu wa barua za kiraki katika mawasiliano.

Nyenzo

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 162-163

• Tarakilishi

• Barua ya kiraki halisi

• Bahasha

• Stempu

Utaratibu wa ujifunzaji na ufunzaji

• Tanguliza kipindi kwa kuwaambia wanafunzi wataje sehemu kuu za barua ya

kiraki. Wanafunzi wataje sehemu hizi kisha uwaulize sehemu hizo zinahusu

nini. Waulize wanafunzi barua huwekwa wapi iwapo inatumwa kwa njia ya

posta.

• Wapange wanafunzi katika vikundi vya wanafunzi wawiliwawili. Waambie

wasome mfano wa barua ya kiraki ulio katika Kitabu cha Mwanafunzi,

ukurasa wa 162 kisha uwaongoze kutambua sehemu za barua ya kiraki.

Waelekeze ili wajadili barua hiyo inahusu nini.

• Waongoze wanafunzi katika kusoma mambo muhimu kuhusu barua ya

kiraki. Wape nafasi ili wajadili hoja hizo wakirejelea mfano wa barua ya

kiraki waliosoma.

Waulize wanafunzi iwapo wanakiri barua ya kiraki ina umuhimu wowote.

Waelekeze katika kujadili umuhimu wa barua ya kiraki katika mawasiliano.

Kubali hoja zozote muhimu za wanafunzi. Wanaweza kuzingatia hoja kama

vile:

ü Watu kujuliana hali

ü Kuliwazana

ü Kupongezana

ü Kufahamishana mambo

221

220

Kimeidhinishwa na KICD

ü Kuelezana jambo

ü Kuomba msamaha

ü Kualikana kwenye sherehe

• Waambie wanafunzi wajifanye babake Adava na wajibu barua ya Adave.

Waongoze katika kuandaa vidokezo mwafaka kwa barua hiyo. Waandike

barua kwenye madaari yao.

• Teua mwanafunzi mmoja ili asimame mbele ya wengine darasani na

kuwasomea barua aliyoandika. Wanafunzi wenzake wampongeze.

• Waelekeze wanafunzi kupiga taipu barua waliyoandika kwenye tarakilishi.

Waambie waisambaze kwa wenzao kupitia mtandao wa intaneti. Waelekeze

wanafunzi kuisoma barua hiyo na waitathmini.

Hitimisho: hitimisha kipindi kwa kuwapa kazi mradi au shughuli ya kufanya nje ya

darsasa ya kujadili umuhimu wa barua ya kiraki katika mawasiliano.

Saru

Ukanushaji wa maneno na sentensi

Kipindi cha 1

Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 163-165

Ukanusho wa maneno na sentensi katika nafsi ya kwanza

Matokeo maalumu yanayotarajiwa

Kukia mwisho wa kipindi, mwanafunzi aweze:

1. Kueleza maana ya ukanushaji ili kuubainisha.

2. Kutambua maneno yaliyokanushwa katika nafsi ya kwanza kwenye kundi la maneno.

3. Kutambua viambishi vya nafsi ya kwanza na wakati katika maneno na sentensi.

4. Kukanusha maneno na sentensi kwa kuzingatia nafsi ya kwanza na wakati katika

mawasiliano.

Maswali Dadisi

1. Unafahamu viambishi gani vya nafsi?

2. Unajua viambishi gani vya wakati?

Shughuli za ujifunzaji na ufunzaji

• Kueleza maana ya ukanushaji.

• Kutambua maneno yaliyokanushwa katika nafsi ya kwanza.

221

220

Kimeidhinishwa na KICD

• Kutambua viambishi vya nafsi ya kwanza na wakati katika maneno na

sentensi.

• Kukanusha maneno na sentensi akizingatia nafsi ya kwanza na nyakati.

• Kusikiliza vipindi vya ukanushaji kwenye kanda zilizorekodiwa.

Nyenzo

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 163-165

• Majedwali

• Chati

• Tarakilishi

Utaratibu wa ujifunzaji na ufunzaji

• Tanguliza kipindi kwa kuwaambia wanafunzi wataje mifano ya vitenzi.

Tathmini majibu ya wanafunzi ili kuhakikisha kuwa wanataja vitenzi pekee.

• Waelekeze wanafunzi katika kutambua kuwa kukanusha ni kukataa.

• Wapange wanafunzi katika vikundi vya watatuwatatu na uwaelekeze

katika kusoma maneno kwenye jedwali. Wanafunzi wasome huku wengine

wakisikiliza.

• Waulize wanafunzi walichogundua nini kuhusu maneno hayo. Wanaweza

kusema maneno hayo yamekanushwa.

• Waongoze katika kutambua kuwa viambishi vilivyokolezwa rangi ni viambishi

vya kukanusha. Waongoze wanafunzi katika kugundua kuwa maneno katika

nafsi ya kwanza huchukua kiambishi ‘ni’ katika umoja na ‘tu’ katika wingi.

Katika kukanusha, viambishi huwa ‘si’ katika umoja na ‘ha’ katika wingi.

• Waelekeze wanafunzi katika kufanya zoezi katika Kitabu cha Mwanafunzi.

Waongoze kujitathmini na uwatathmini.

Majibu

Zoezi la 1, ukurasa wa 164

1. Sijanunua

2. Hatujaanza

3. Siuzi

4. Hakukopa

5. Hatupunguzi

6. Sikumaliza

7. Sitakodisha

• Wapange wanafunzi katika vikundi vya wawiliwawili ili wasome sentensi

kwenye jedwali. Wanafunzi wasome huku wengine wakiwasikiliza.

• Waulize wanafunzi walichogundua kuhusu maneno hayo. Wanaweza kusema

kuwa viambishi vinabadilika kulingana na nafsi na wakati.

223

222

Kimeidhinishwa na KICD

• Waongoze wanafunzi katika kutambua kuwa viambishi vilivyokolezwa rangi

ni viambishi vya kukanusha. Waongoze wanafunzi katika kugundua kuwa

sentensi hubadilika wakati wa ukanusho kulingana na nafsi.

• Waelekeze wanafunzi katika kufanya zoezi la 2 katika Kitabu cha

Mwanafunzi, ukurasa wa 164. Tathmini majibu ya wanafunzi.

Majibu

Zoezi la 2, ukurasa wa 164

1. Mimi simalizi kupika.

2. Sisi hatutaanza biashara.

3. Mimi sijasikiliza rekodi.

4. Sisi hatukupewa mkopo.

5. Mimi sijaenda sokoni.

Hitimisho: hitimisha kipindi kwa kuwakumbusha wanafunzi kuwa maneno katika

nafsi ya kwanza huchukua kiambishi ni katika umoja na kiambishi tu katika wingi.

Katika kukanusha viambishi huwa si katika umoja na ha katika wingi.

Kipindi cha 2

Ukanusho wa maneno na sentensi katika nafsi ya pili

Matokeo maalumu yanayotarajiwa

Kukia mwisho wa kipindi, mwanafunzi aweze:

1. Kutambua maneno yaliyokanushwa katika nafsi ya pili katika kundi la maneno.

2. Kutambua viambishi vya nafsi ya pili na wakati katika maneno.

3. Kukanusha maneno kwa kuzingatia nafsi ya pili na wakati katika mawasiliano.

Maswali dadisi

1. Unafahamu viambishi gani vya nafsi ya pili?

2. Unajua viambishi gani vya wakati?

Shughuli za ujifunzaji na ufunzaji

• Kutambua maneno yaliyokanushwa.

• Kutambua viambishi vya nafsi na wakati katika maneno.

• Kukanusha maneno akizingatia nafsi na nyakati.

• Kusikiliza vipindi vya ukanushaji.

Nyenzo

223

222

Kimeidhinishwa na KICD

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 165-166

• Majedwali • Chati • Tarakilishi

Utaratibu wa ujifunzaji na ufunzaji

• Tanguliza kipindi kwa kuwaambia wanafunzi wataje mifano ya maneno katika

nafsi ya pili. Wanafunzi wataje maneno kama vile: unacheka, mtalia, umefagia,

mlipata, utalima, mmenunua na unauza.

• Wapange wanafunzi katika vikundi vya watatuwatatu na uwaelekeze katika

kusoma maneno yaliyo kwenye jedwali. Hakikisha kuwa wanatamka maneno

hayo kwa usahihi.

• Waulize wanafunzi walichogundua kuhusu maneno hayo. Wanaweza kusema

maneno hayo yamekanushwa.

• Waongoze katika kutambua kuwa viambishi vilivyokolezwa rangi ni viambishi

vya kukanusha. Waongoze wanafunzi katika kugundua kuwa maneno katika

nafsi ya pili huchukua kiambishi ‘u’ katika umoja na ‘m’ katika wingi. Katika

kukanusha, viambishi huwa ‘hu’ katika umoja na ‘ham’ katika wingi.

• Waelekeze wanafunzi katika kufanya zoezi la 3 katika Kitabu cha

Mwanafunzi, ukurasa wa 165. Waongoze katika kujitathmini kisha

uwatathmini.

Majibu

Zoezi la 3, ukurasa wa 165

1. Hujalipa

2. Hamjanunua

3. Huagizi

4. Hamkusarisha

5. Hamharibu

6. Hukuleta

7. Hamtalipa

8. Hakukopa

• Wapange wanafunzi katika vikundi vya wannewanne na uwaelekeze katika

kusoma sentensi kwenye jedwali. Wanafunzi wasome huku wengine

wakisikiliza.

• Waulize wanafunzi walichogundua kuhusu maneno hayo. Wanaweza kusema

kuwa viambishi vinabadilika kulingana na nafsi na wakati.

• Waongoze wanafunzi katika kutambua kuwa viambishi vilivyokolezwa

rangi ni viambishi vya kukanusha. Waambie wanafunzi kuwa kiambishi ‘u’

hutumika katika umoja na ukanusho wake ni ‘hu’. Katika wingi, kiambishi ‘m’

hutumika na hukanushwa na kiambishi ‘ham’.

• Waelekeze wanafunzi katika kufanya zoezi la 4 katika Kitabu cha

Mwanafunzi, ukurasa wa 166.

225

224

Kimeidhinishwa na KICD

Majibu

Zoezi la 4, ukurasa wa 166

1. Wewe hujaagiza mizigo mingi.

2. Nyinyi hamkukopa pesa nyingi.

3. Wewe hutayarishi risiti.

4. Nyinyi hamtagharamika sana.

5. Nyinyi hamjapata faida.

Hitimisho: hitimisha kipindi kwa kuwakumbusha wanafunzi kiambishi ‘u’ hutumika

katika umoja na ukanusho wake ni kiambishi ‘hu’. Katika wingi, kiambishi ‘m’ hutumika

na hukanushwa na kiambishi ‘ham’.

Kipindi cha 3

Ukanusho wa maneno na sentensi katika nafsi ya tatu

Matokeo maalumu yanayotarajiwa

Kukia mwisho wa kipindi, mwanafunzi aweze:

1. Kutambua maneno yaliyokanushwa katika nafsi ya tatu katika kundi la maneno.

2. Kutambua viambishi vya nafsi ya tatu na wakati katika maneno.

3. Kukanusha maneno kwa kuzingatia nafsi ya tatu na wakati katika mawasiliano.

Maswali dadisi

1. Unafahamu viambishi gani vya nafsi ya tatu?

2. Unajua viambishi gani vya wakati?

Shughuli za ujifunzaji na ufunzaji

• Kutambua maneno yaliyokanushwa.

• Kutambua viambishi vya nafsi ya tatu na wakati katika maneno.

• Kukanusha maneno akizingatia nafsi na nyakati.

• Kusikiliza vipindi vya ukanushaji kutoka kwenye kanda zilizorekodiwa.

Nyenzo

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 167-169

• Majedwali

• Chati

• Tarakilishi

225

224

Kimeidhinishwa na KICD

Utaratibu wa ujifunzaji na ufunzaji

• Tanguliza kipindi kwa kuwauliza wanafunzi wataje mifano ya maneno katika

nafsi ya tatu. Wanafunzi wataje maneno kama vile: anacheka, atalia, amefagia,

alipata, atalima, amenunua na anauza.

• Wapange wanafunzi katika vikundi vya wawiliwawili ili wasome maneno

yaliyo kwenye jedwali. Wasome huku wengine wakisikiliza na kuwakosoa

wanapokosea.

• Waulize wanafunzi walichogundua kutokana na maneno hayo. Wanaweza

kusema maneno hayo yamekanushwa.

• Waongoze katika kutambua kuwa viambishi vilivyokolezwa rangi ni viambishi

vya kukanusha. Waongoze wanafunzi katika kugundua kuwa: katika nafsi

ya tatu: viambishi ni ‘a’ katika umoja na ‘wa’ katika wingi. Viambishi hivi

hubadilika na kuwa ‘ha’ katika umoja na ‘hawa’ katika wingi wakati wa

kukanusha.

• Waelekeze wanafunzi katika kufanya zoezi lililo katika Kitabu cha

Mwanafunzi, ukurasa wa 167.

Majibu

Zoezi la 5, ukurasa wa 167

1. Hajakopa

2. Hawajapokea

3. Halipi

4. Hawakuwekeza

5. Hawakununua

6. Hawatapakia

Waelekeze wanafunzi katika kusoma sentensi kwenye jedwali. Mwanafunzi asome

akiwa peke yake huku wengine wakisikiliza.

• Teua mwanafunzi mmoja ili asimame mbele ya darasa na kuwaambia wenzake

alichogundua kutokana na sentensi hizo. Wanafunzi watambue kuwa: katika

umoja, kiambishi ‘a’ hutumika na ukanusho wake huwa ni kiambishi ‘ha’.

Katika wingi, kiambishi ‘wa’ hutumika na hukanushwa kwa kiambishi ‘hawa’.

• Waelekeze wanafunzi katika kufanya zoezi la 6 katika Kitabu cha

Mwanafunzi, ukurasa wa 168.

Majibu

Zoezi la 6, ukurasa wa 168

1. Yeye hajasari leo.

2. Wao hawatatumia kadi kulipa.

3. Yeye hakuajiriwa tena.

4. Wao hawajasarisha bidhaa.

5. Yeye hatafuti kibanda.

227

226

Kimeidhinishwa na KICD

• Waelekeze wanafunzi katika kusakura mtandao ili wapate video kuhusu

ukanushaji. Waongoze ili wasikilize na kutazama video hizo kwa makini kisha

uwaelekeze katika kuandika sentensi zilizokanushwa kwenye video.

• Waongoze wanafunzi katika kutambua viambishi vya nafsi na wakati katika

sentensi zilizokanushwa katika Kitabu cha Mwanafunzi. Tathmini majibu yao.

• Waelekeze katika kuandika sentensi hizo kwenye vipakatalishi na uwaaambie

wazisambaze kwako kupitia mtandao ili uzisahihishe.

Hitimisho: unaweza kuhitimisha kipindi kwa kuwapa wanafunzi kazi mradi.

Ukubwa wa Nomino

Ukubwa wa Nomino zinazoanza kwa m- na zenye mzizi wa silabi

moja

Kipindi cha 1

Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 170-171

Matokeo maalumu yanayotarajiwa

Kukia mwisho wa kipindi, mwanafunzi aweze:

1. Kueleza maana ya ukubwa wa nomino ili kuubainisha.

2. Kutambua nomino zinazoanza kwa m- na zenye mzizi wa silabi moja.

3. Kutambua nomino katika hali ya ukubwa.

4. Kubadilisha nomino kutoka wastani kuwa hali ya ukubwa.

5. Kutumia nomino katika hali ya ukubwa kwenye sentensi.

Maswali dadisi

1. Ni nomino zipi unazoweza kutaja ukubwa wake?

2. Ukubwa wa nomino unaashiria nini?

Shughuli za ujifunzaji na ufunzaji

• Kutambua nomino zinazoanza kwa m- na zenye mzizi wa silabi moja.

• Kushiriki katika vikundi kubadilisha nomino kutoka hali ya wastani hadi hali

ya ukubwa.

• Kushiriki katika mchezo wa vikundi.

• Kuambatanisha nomino katika hali ya ukubwa.

• Kutunga sentensi zinazorejelea nomino katika ukubwa.

227

226

Kimeidhinishwa na KICD

Nyenzo

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 170-171

• Majedwali • Chati • Tarakilishi

Utaratibu wa ujifunzaji na ufunzaji

• Tanguliza kipindi kwa kuwaambia wanafunzi wataje mifano ya nomino

zinazoanza kwa m-. Baadaye, waambie wahesabu silabi katika maneno

waliyotaja. Waambie wanafunzi wataje nomino zenye mzizi wa silabi moja.

Wanafunzi wataje nomino kama vile

ü Mti ü Mto ü Mji

• Waelekeze wanafunzi katika kusoma nomino zilizo kwenye Kitabu cha

Mwanafunzi, ukurasa wa 170.

• Teua mwanafunzi mmoja ili asimame mbele ya darasa kisha awaonyeshe

wenzake silabi za kila neno kwenye maneno waliyosoma.

• Waambie wanafunzi wataje maneno mengine yanayoanza kwa heru m- na

yenye mzizi wa silabi moja. Wataje maneno kama vile:

ü Mbu

ü Mto

ü Mche

ü Mvi

ü Mji

• Waongoze wanafunzi katika kutafuta nomino zinazoanza kwa m- na

zenye mzizi wa silabi moja katika kapu la maneno lililo kwenye Kitabu cha

Mwanafunzi.

Majibu

Zoezi la 1, ukurasa wa 170-171

(a) Mto

(b) Mji

(ch) Mche

(d) Mchi

(e) Mvi

(f) Mbu

(g) Mtu

• Wapange wanafunzi katika vikundi vya wawiliwawili kisha uwaelekeze katika

kusoma nomino za kawaida na nomino za ukubwa katika jedwali.

• Waongoze wanafunzi katika kubadilisha nomino za wastani ziwe katika hali

ya ukubwa katika Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 171.

229

228

Kimeidhinishwa na KICD

Majibu

1. mchi-jichi

2. mti-jiti

3. mtu-jitu

4. mji-jiji

5. mto-jito

6. mvi-jivi

Hitimisho: hitimisha kipindi kwa kuwakumbusha wanafunzi kuwa nomino za

ukubwa huchukua kiambishi ji kisha mzizi wake kudondoshwa.

Kipindi cha 2

Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 171-173

Matokeo maalumu yanayotarajiwa

Kukia mwisho wa kipindi, mwanafunzi aweze:

1. Kutumia nomino katika hali ya ukubwa kwenye sentensi.

2. Kufurahia kutumia nomino katika hali ya ukubwa kwa usahihi ili kuimarisha

mawasiliano.

3. Kubadilisha nomino kutoka wastani kuwa hali ya ukubwa.

Maswali dadisi

1. Ni nomino zipi unazoweza kutaja ukubwa wake?

2. Ukubwa wa nomino unaashiria nini?

Shughuli za ujifunzaji na ufunzaji

• Kutambua nomino zinazoanza kwa m- na zenye mzizi wa silabi moja.

• Kushiriki katika vikundi kubadilisha nomino kutoka hali ya wastani hadi hali

ya ukubwa.

• Kushiriki katika mchezo wa vikundi.

• Kuambatanisha nomino katika hali ya ukubwa.

• Kutunga sentensi zinazorejelea nomino katika ukubwa.

Nyenzo

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 171-173

• Majedwali • Chati • Tarakilishi

Utaratibu wa ujifunzaji na ufunzaji

• Tanguliza kipindi kwa kuwaambia wanafunzi wabadilishe nomino za wastani

229

228

Kimeidhinishwa na KICD

zifuatazo ziwe katika hali ya ukubwa:

1. mti

2. mtu

3. mto

4. mji

• Wapange wanafunzi katika vikundi vya wannewanne na uwashirikishe katika

mchezo wa kutaja nomino na kikundi kingine kutaja ukubwa wa nomino

zilizo katika Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 171. Waongoze wanafunzi ili

waweze kuambatanisha nomino za wastani na ukubwa katika jedwali kwenye

Kitabu cha Mwanafunzi.

• Waelekeze wanafunzi katika kusoma sentensi zilizo na nomino wastani kisha

wasome zilizo na nomino katika ukubwa.

• Waongoze wanafunzi katika kutunga sentensi wakitumia nomino zilizo katika

Kitabu cha Mwanafunzi kwa ukubwa wake. Tathmini sentensi za wanafunzi.

Hitimisho: hitimisha kipindi kwa kuwapa wanafunzi kazi ya ziada ya kutunga sentensi

wakitumia nomino zifuatazo:

1. mchi

2. mche

3. mlo

4. msu

5. mke

6. mja

Udogo wa nomino

Udogo wa nomino zinazoanza kwa m- na zenye mzizi wa silabi moja

Kipindi cha 1

Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 173-174

Matokeo maalumu yanayotarajiwa

Kukia mwisho wa kipindi, mwanafunzi aweze:

1. Kueleza maana ya udogo wa nomino ili kuubainisha.

2. Kutambua nomino zinazoanza kwa m- na zenye mzizi wa silabi moja.

3. Kutambua nomino katika hali ya udogo.

4. Kubadilisha nomino kutoka wastani kuwa hali ya udogo.

5. Kutumia nomino katika hali ya udogo kwenye sentensi.

Maswali Dadisi

1. Ni nomino zipi unazoweza kutaja udogo wake?

2. Udogo wa nomino unaashiria nini?

231

230

Kimeidhinishwa na KICD

Shughuli za ujifunzaji na ufunzaji

• Kutambua nomino zinazoanza kwa m- na zenye mzizi wa silabi moja.

• Kushiriki katika vikundi kubadilisha nomino kutoka hali ya wastani hadi hali

ya udogo.

• Kushiriki katika mchezo wa vikundi.

• Kuambatanisha nomino katika hali ya udogo.

• Kutunga sentensi zinazorejelea nomino katika udogo.

Nyenzo

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 173-174

• Majedwali • Chati • Tarakilishi

Utaratibu wa ujifunzaji na ufunzaji

• Tanguliza kipindi kwa kuwaambia wanafunzi wataje mifano ya nomino

zinazoanza kwa m- na zenye mzizi wa silabi moja. Wanafunzi wataje nomino

kama vile:

ü Mti ü Mto ü Mji

• Wapange wanafunzi katika vikundi vya wawiliwawili kisha uwaelekeze katika

kusoma nomino za kawaida na za udogo katika Kitabu cha Mwanafunzi,

ukurasa wa 173.

• Waelekeze wanafunzi ili waweze kuwaonyesha wenzao silabi za kila neno.

Waonyeshe kwa kutenganisha silabi katika maneno hivi:

(a) M-ti

(b) M-to

(ch) M-ji

(d) M-vi

(e) M-che

• Waongoze wanafunzi katika kutaja maneno mengine yanayoanza kwa m- na

yenye mzizi wa silabi moja. Wanafunzi wataje maneno kama vile:

(a) Mti

(b) Msu

(ch) Mto

(d) Mvi

(e) Mchi

(f) Mke

(g) Mja

(h) Mlo

• Waelekeze wanafunzi katika kusoma nomino za kawaida na nomino za udogo

zilizo katika jedwali kwenye Kitabu cha Mwanafunzi. Wanafunzi wasome

kisha watambue tofauti kati ya nomino za watani na za udogo. Katika udogo,

nomino huongezwa kiambishi ‘ki’ katika hali yake ya ukubwa katika umoja

umoja na kiambishi ‘vi’ katika wingi.

• Waongoze wanafunzi katika kubadilisha nomino za wastani ziwe katika hali

ya udogo katika kitabu cha wanafunzi.

231

230

Kimeidhinishwa na KICD

Majibu

Zoezi la 1, ukurasa wa 173

(a) mchi-kijichi

(b) mti-kijiti

(ch) mtu-kijitu

(d) mji-kijiji

(e) mto-kijito

(f) mvi-kijivi

Hitimisho: hitimisha kwa kuwakumbusha wanafunzi kuwa katika udogo nomino

huongezwa kiambishi ki katika hali yake ya ukubwa.

Kipindi cha 2

Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 174-176

Matokeo maalumu yanayotarajiwa

Kukia mwisho wa kipindi, mwanafunzi aweze:

1. Kutambua nomino zinazoanza kwa m- na zenye mzizi wa silabi moja.

2. Kutambua nomino katika hali ya udogo.

3. Kubadilisha nomino kutoka wastani kuwa hali ya udogo.

4. Kutumia nomino katika hali ya udogo kwenye sentensi.

Maswali dadisi

1. Ni nomino zipi unazoweza kutaja udogo wake?

2. Udogo wa nomino unaashiria nini?

Shughuli za ujifunzaji na ufunzaji

• Kutambua nomino zinazoanza kwa m- na zenye mzizi wa silabi moja.

• Kushiriki katika vikundi kubadilisha nomino kutoka hali ya wastani hadi hali

ya udogo.

• Kushiriki katika mchezo wa vikundi.

• Kuambatanisha nomino katika hali ya udogo.

• Kutunga sentensi zinazorejelea nomino katika udogo.

Nyenzo

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa wa 174-176

• Majedwali • Chati • Tarakilishi

232

Kimeidhinishwa na KICD

Utaratibu wa ujifunzaji na ufunzaji

• Tanguliza kipindi kwa kuwaambia wanafunzi wabadilishe nomino za wastani

zifuatazo ziwe katika hali ya udogo:

1. mti - kijiti

2. mtu - kijitu

3. mto - kijito

4. mji - kijiji

5. mlo - kijilo

• Wapange wanafunzi katika vikundi vya wannewanne na uwashirikishe katika

mchezo wa kutaja nomino na kikundi kingine kutaja udogo wa nomino hizo.

• Waongoze wanafunzi katika kuambatanisha nomino za wastani na udogo

wake katika jedwali kwenye ukurasa wa 174.

• Waelekeze wanafunzi katika kusoma sentensi zilizo na nomino wastani kisha

wasome zilizo na udogo wa nomino zizo hizo.

• Waongoze wanafunzi katika kutunga sentensi wakitumia nomino zilizo katika

Kitabu cha Mwanafunzi kwa udogo wake.Tathmini sentensi za wanafunzi

huku majibu ya sentensi yawe na nomino zifuatazo:

1. kijibwa

2. kijitu

3. kijifu

4. kijiji

5. kijito

• Waongoze wanafunzi kubadilisha nomino za wastani ziwe katika hali ya

udogo katika kitabu cha wanafunzi. Majibu ya kazi mradi:

(a) Mti-kijiti

(b) Mche-kijiche

(ch) Mchi-kijichi

(d) Mji-kijiji

(e) Mtu-kijitu

(f) Mto-kijito

• Waelekeze wanafunzi katika kutunga sentensi wakitumia nomino za udogo

walizobadilisha.

• Waongoze katika kuandika sentensi hizo kwenye chati. Watumie hati mkono

na wabandike chati zenye sentensi za nomino za udogo ukutani ili wanafunzi

wengine wazisome.

Hitimisho: hitimisha kipindi kwa kuwakumbusha wanafunzi kuwa katika udogo,

nomino huongezwa kiambishi ‘ki’ katika hali yake ya ukubwa.