Longhorn

Kiswahili Mufti

Mwongozo wa Mwalimu

Gredi ya 3

Wallah bin Wallah

Jacqueline M. Kinya

Kimechapishwa na:

Longhorn Publishers (Kenya) Ltd.,

Barabara ya Funzi, Eneo la Viwandani,

S.L.P. 18033–00500,

Nairobi, Kenya.

Longhorn Publishers (Uganda) Ltd.,

Ploti 4, Eneo la Vubyabirenge, Ntinda,

S.L.P 24745,

Kampala, Uganda.

Longhorn Publishers (Tanzania) Ltd.,

Barabara Mpya ya Bagamoyo/Garden,

Mikocheni B, Ploti Namba: MKC/MCB/81,

S.L.P 1237, Dar es Salaam, Tanzania.

Longhorn Publishers (Rwanda) Ltd.,

Remera mkabala na Benki ya COGE,

S.L.P 5910,

Kigali, Rwanda.

Haki zote zimehifadhiwa. Hairuhusiwi kuiga, kunakili, kupigisha chapa,

kutafsiri au kukitoa kitabu hiki kwa jinsi yoyote ile bila idhini, kwa

maandishi ya Longhorn Publishers Ltd.

Chapa ya kwanza 2018

ISBN 978 9966 64 007 9

Kimepigwa chapa na Autolitho Ltd.,

Barabara ya Enterprise, Eneo la Viwandani,

S.L.P 73476-00200, Nairobi, Kenya.

Utangulizi ....................................................................................................................... vi

Maazimio ya kazi .......................................................................................................... viii

Mpangilio wa funzo ...................................................................................................... ix

SURA YA 1 .......................................................................................... 1

MADA KUU 1: SHAMBANI ................................................................ 1

Mada Ndogo 1: Sauti mbili tofauti zinazotamkwa pamoja .................................... 4

Mada Ndogo 2: Msamiati wa shambani ................................................................... 13

Mada Ndogo 3: Kusikiliza na kuzungumza: Masimulizi ......................................... 16

Mada Ndogo 4: Kusoma: Hadithi ............................................................................. 20

Mada Ndogo 5: Kuandika .......................................................................................... 25

Mada Ndogo 6: Sarufi: Nafsi ya tatu, wakati ujao (umoja na wingi) ................... 29

Majibu ........................................................................................................................... 32

SURA YA 2 .......................................................................................... 33

MADA KUU 2: UZALENDO ................................................................ 33

Mada Ndogo 1: Sauti mbili tofauti zinazotamkwa pamoja ................................... 36

Mada Ndogo 2: Msamiati kuhusu uzalendo ............................................................ 45

Mada Ndogo 3: Kusikiliza na kuzungumza: Masimulizi ......................................... 50

Mada Ndogo 4: Kusoma: Hadithi ............................................................................ 54

Mada Ndogo 5: Kuandika .......................................................................................... 58

Mada Ndogo 6: Sarufi: Matumizi ya -ake na -ako ................................................ 62

Majibu ............................................................................................................................ 65

SURA YA 3 .......................................................................................... 66

MADA KUU 3: MIEZI YA MWAKA .................................................... 66

Mada Ndogo 1: Sauti mbili tofauti zinazotamkwa pamoja ................................... 69

Mada Ndogo 2: Msamiati: Majina ya miezi ............................................................. 78

Mada Ndogo 3: Kusikiliza na kuzungumza: Masimulizi ......................................... 83

Mada Ndogo 4: Kusoma: Hadithi .............................................................................. 88

Mada Ndogo 5: Kuandika ............................................................................................ 91

Mada Ndogo 6: Msamiati: Tarakimu 51-100 ............................................................. 95

Mada Ndogo 7: Sarufi: Matumizi ya kikomo (.) ....................................................... 98

Majibu ............................................................................................................................ 101

SURA YA 4 ......................................................................................... 102

MADA KUU 4: KAZI MBALIMBALI .................................................... 102

Mada Ndogo 1: Sauti mbili tofauti zinazotamkwa pamoja .................................. 105

Mada Ndogo 2: Msamiati wa kazi mbalimbali ..................................................... 112

Mada Ndogo 3: Kusikiliza na kuzungumza: Masimulizi ...................................... 116

Mada Ndogo 4: Kusoma: Hadithi .......................................................................... 119

Mada Ndogo 5: Kuandika ....................................................................................... 123

Mada Ndogo 6: Sarufi: Ukanusho wa nyakati ............ ......................................... 126

Majibu ........................................................................................................................ 131

SURA YA 5 ........................................................................................ 132

MADA KUU 5: USALAMA ................................................................ 132

Mada Ndogo 1: Msamiati kuhusu usalama ........................................................... 135

Mada Ndogo 2: Kusikiliza na kuzungumza: Maagano ......................................... 139

Mada Ndogo 3: Kusikiliza na kuzungumza: Masimulizi ....................................... 142

Mada Ndogo 4: Kusoma: Hadithi ............................................................................. 148

Mada Ndogo 5: Kuandika ........................................................................................... 152

Mada Ndogo 6: Sarufi: Vinyume vya vitendo ......................................................... 155

Majibu ............................................................................................................................ 158

SURA YA 6 ........................................................................................ 159

MADA KUU 5: USAFI WA MAZINGIRA .............................................. 159

Mada Ndogo 1: Msamiati wa usafi wa mazingira ................................................ 162

Mada Ndogo 2: Kusikiliza na kuzungumza: Masimulizi ...................................... 166

Mada Ndogo 3: Kusoma: Hadithi .......................................................................... 170

Mada Ndogo 4: Kuandika ....................................................................................... 175

Mada Ndogo 5: Sarufi: Matumizi ya haraka na polepole.................................. 179

Majibu ......................................................................................................................... 183

SURA YA 7 ........................................................................................ 184

MADA KUU 7: DUKANI ................................................................... 184

Mada Ndogo 1: Msamiati wa dukani ..................................................................... 187

Mada Ndogo 2: Kusikiliza na kuzungumza: Masimulizi ...................................... ..191

Mada Ndogo 3: Kusoma: Hadithi ............................................................................ 195

Mada Ndogo 4: Kuandika .......................................................................................... 199

Mada Ndogo 5: Sarufi: Matumizi ya alama ya kuuliza (?) ..................................... 203

Majibu ........................................................................................................................... 206

SURA YA 8 ......................................................................................... 207

MADA KUU 8: NDEGE NIMPENDAYE ................................................ 207

Mada Ndogo 1: Msamiati wa ndege mbalimbali ................................................. 209

Mada Ndogo 2: Kusikiliza na kuzungumza: Masimulizi ....................................... 214

Mada Ndogo 3: Kusoma: Hadithi ............................................................................ 218

Mada Ndogo 4: Kuandika ......................................................................................... 221

Mada Ndogo 5: Sarufi: Matumizi ya juu ya na chini ya ..................................... 225

Majibu .......................................................................................................................... 228

SURA YA 9 ......................................................................................... 230

MADA KUU 9: SOKONI .................................................................... 230

Mada Ndogo 1: Msamiati wa sokoni ...................................................................... 233

Mada Ndogo 2: Kusikiliza na kuzungumza: Masimulizi ....................................... 238

Mada Ndogo 3: Kusoma: Hadithi ............................................................................. 241

Mada Ndogo 4: Kuandika .......................................................................................... 245

Mada Ndogo 5: Sarufi: Matumizi ya ndani ya na nje ya ..................................... 248

Majibu ............................................................................................................................. 252

UTANGULIZI

Lugha ya Kiswahili imesambaa na kutambaa katika Afrika ya Mashariki, Kati

na Afrika nzima hadi duniani kote. Ni wajibu wa mwalimu kuwahamasisha

wanafunzi wake kuipenda lugha ya Kiswahili kwani kuna matumaini ya siku za

usoni. Mwalimu awahimize wanafunzi wake kuwa wanaweza kujiendeleza katika

somo la Kiswahili kupitia kwa: redio, runinga, magazeti, ualimu, tafsiri miongoni

mwa nyanja anuwai.

Jukumu la lugha ya taifa ni kuweza kutambulisha watu wa taifa moja na

kuwatia hisia kuwa wanaungana na kutambulika. Lugha ni kitambulisho muhimu

sana cha watu wa jamii fulani. Kutokana na kusambaa kwa lugha ya Kiswahili,

msamiati wake ulio mzuri, utafiti uliofanyiwa lugha hii na idadi kubwa ya watu

wanaoizungumza ni thibitisho tosha kuwa lugha hii inapaswa kupewa nafasi

mwafaka. Hii ni kwa sababu hii ndiyo lugha ya kutambulisha bara la Afrika katika

ramani ya dunia. Isitoshe, lugha ya Kiswahili ina wajibu wa kuleta mabadiliko ya

kijamii, kisiasa na kiuchumi katika bara la Afrika.

Malengo ya kufundisha Kiswahili katika shule za msingi

Malengo ya kufundisha Kiswahili katika shule za msingi kama

yanavyofafanuliwa na silabasi mpya ni kumwezesha mwanafunzi:

1. Kusikiliza na kuitikia vilivyo kwa lugha ya Kiswahili.

2. Kuongea lugha ya Kiswahili kwa ufasaha.

3. Kusoma na kuelewa lugha ya Kiswahili.

4. Kujieleza kikamilifu kwa lugha ya Kiswahili kwa kuandika.

5. Kutunga kazi za kisanii kulingana na kiwango cha mwanafunzi.

6. Kuimarisha mazoea ya usomaji bora.

7. Kupenda na kujiendeleza katika somo la Kiswahili baada ya shule ya

msingi.

8. Kuionea fahari na kuikuza lugha ya Kiswahili katika mawasiliano.

9. Kutukuza na kuendeleza Kiswahili sanifu maishani.

10. Kutathmini, kufurahia na kujivunia Kiswahili kama lugha ya taifa na ya

kimataifa.

11. Kutambua na kushiriki katika kupata suluhisho la masuala ibuka

yanayohusu na kuathiri jamii kama vile: afya na UKIMWI, uadilifu, jinsia,

mazingira na teknolojia.

vii

Jukumu la mwalimu katika kutimiza malengo haya

Ili kutimiza malengo haya, mwalimu ana wajibu muhimu. Mwalimu azingatie

mazingira ya shule na kutoa mifano halisi ya vitu au watu wanaopatikana katika

mazingira ya shule. Kuna mazingira ya mjini na ya mashambani.

Mwalimu ana wajibu wa kujitayarisha mapema kabla ya somo kwa kuhakikisha

ana vifaa vya kutumia darasani ili kufanikisha somo. Vifaa hivi viwe vinapatikana

kwa urahisi au kwa bei rahisi iwapo ni vya kununuliwa.

Mwalimu anapaswa kutumia mwongozo huu na kitabu cha wanafunzi na

rasilimali nyingine yoyote itakayofanikisha kipindi chake. Mwalimu asitumie

mwongozo huu kisisisi bali awe mbunifu kulingana na uwezo wa wanafunzi wake

na vifaa vinavyopatikana.

Mwalimu aanze kwa kufundisha dhana sahili kabla ya kufundisha zile

changamano zaidi. Lazima azingatie uwezo wa wanafunzi wake.

Mwalimu anapaswa kuwashirikisha wanafunzi wake kadiri iwezekanavyo

katika somo la Kiswahili. Kwa kuwashirikisha, watakuza stadi zao za kusikiliza,

kuongea, kusoma na kuandika.

Mifano anayotoa darasani, iwe rahisi,sahihi, ya hali ya kila siku na inayoeleweka

kwa wanafunzi kuhusu mazingira yao na kuihusisha na masuala ibuka kama vile:

uadilifu, haki za watoto, Ukimwi, jinsia na teknolojia. Jukumu kubwa la mwalimu

ni kuwahamasisha wanafunzi kuongea, kusoma na kuandika lugha ya Kiswahili

kwa ufasaha. Hili ni jukumu ambalo mwalimu yeyote wa Kiswahili hawezi

kuepuka.

Lazima mwalimu awe kielelezo kwa wanafunzi wake kwa sababu wanafunzi

hupenda sana kuiga. Awe ni mtu anayeipenda lugha ya Kiswahili na kuionea

fahari ili awatie ari wanafunzi wake kuipenda lugha ya Kiswahili.

Mwalimu mwema ni yule anayejaribu kuwa katika kiwango cha wanafunzi.

Kama ni kuimba, wote wanaimba, kama ni kuigiza naye anaigiza. Mwalimu

sharti awe mchangamfu ili awachangamshe wanafunzi wake. Asifunze mambo

au mada kidhahania tu. Ataje matukio halisi maishani mwa wanafunzi huku

akiwahusisha katika kila hatua darasani. Mwongozo huu ni kama dira kwa

mwalimu katika kutekeleza mambo haya.

Mwalimu ajaribu kutumia rekodi za redio pamoja na video ili kuwavutia

wanafunzi mbali na kuendeleza stadi za kusikiliza na matamshi bora. Mwalimu

awahusishe wanafunzi katika kuchora picha, kuigiza darasani, kuimba na

kuwahusisha katika mijadala ili somo la Kiswahili liwe hai. Mwalimu anaweza

kuwaalika shuleni watu waliobobea katika Kiswahili ili kuwahamasisha wanafunzi

kuipenda na kuionea fahari lugha ya Kiswahili.

viii

Mbinu za kufundisha Kiswahili

Kuna mbinu kadhaa zinazoweza kutumiwa kufundisha somola Kiswahili. Mwalimu

anashauriwa atumie mbinu kulingana na kiwango cha wanafunzi wake, uwezo

wao, mazingira, rasilimali na vifaa vinavyopatikana. Kuna mbinu kama kuigiza,

mijadala, kuwaalika watu wenye ujuzi wa lugha ya Kiswahili (kama waandishi wa

habari, wahadhiri, malenga, watangazaji) na kadhalika. Mbinu ya jadi ni maswali

na majibu lakini bado inatumiwa hasa kutathmini wanafunzi darasani. Michoro

au kuunda picha za vitu mbalimbali na kuwapanga wanafunzi katika vikundi ni

mbinu nyingine. Mwalimu akumbuke kuwa kila mbinu ina faida na upungufu

wake. Mwalimu atumie mbinu inayofaa zaidi na rahisi kwa wanafunzi ili kueleza

dhana inayohusika.

Kazi za wanafunzi

Sharti mwalimu awashirikishe wanafunzi katika somo la Kiswahili. Baadhi ya

shughuli za wanafunzi ni:

• Kujibu na kuuliza maswali darasani.

• Kusoma makala katika kitabu.

• Kujadiliana darasani, kusimuliana hadithi na kukariri mashairi.

• Kuchora vifaa mbalimbali.

• Kuigiza vitendo mbalimbali.

• Kusikiliza wenzao wakisoma, wakiongea au wataalamu walioalikwa.

• Kuandika majibu ya maswali mbalimbali.

Vifaa vya kufundisha lugha ya Kiswahili

Mwalimu anaweza kutumia vifaa kama vile:

• Kadi • Mabango • Vifaa halisi vinavyoweza kupatikana

kwa urahisi

• Michoro • Picha • Tarakilishi

• Redio • Vitabu • Simu za mkononi

• Chati • Video

Maazimio ya kazi

Kwa kawaida, mwalimu huandaa maazimio ya kazi baada ya kupokea silabasi

inayoeleza mada zinazotakiwa kufunzwa katika darasa fulani kwa mwaka mmoja.

Mwalimu sharti ajue sehemu mbalimbali za silabasi na malengo ya somo la

Kiswahili kwa ujumla. Kisha apange mada zake kwa mtiririko kutoka sahili hadi

changamano. Mwalimu apange na kutayarisha maazimio yake ya kazi mwanzo

wa muhula hasa wiki ya kwanza au hata wakati wa likizo.

Maazimio ya kazi humwezesha mwalimu kuandaa vifaa vyake na kupanga

ufundishaji wake kimantiki. Isitoshe, maazimio ya kazi humwezesha mwalimu wa

Kiswahili kuhitimisha mada zilizopo katika silabasi kwa muda ziliotengewa.

Mfano wa maazimio ya kazi

Darasa Muhula Somo Mwaka Jina

Gredi ya

Tatu

Wa kwanza Kiswahili 2017 Ayubu Imani

Wiki Kipindi Mada

Malengo

Nyenzo Shughuli

za darasani

Tathmini Marejeleo Maoni

1 5 Msamiati

shambani

Mwanafunzi

aweze:

a) Kutaja

vifaa vya

shambani.

b) Kutunga

sentensi

kwa

kutumia

majina ya

vifaa vya

shambani.

• Michoro

• Picha

• Vifaa

halisi

• Kutaja

vifaa vya

shambani.

• Kutunga

sentensi

sahihi kwa

kutumia

majina ya

vifaa vya

shambani.

• Kujibu

maswali.

• Kutunga

sentensi

sahihi.

Kitabu cha

Mwanafunzi

ukurasa

10-14

Mpangilio wa funzo

Kwa kawaida, mpangilio wa funzo hutayarishwa kutoka kwenye maazimio ya

kazi. Huu ni uandalizi wa awali kabla ya kuingia darasani kufundisha. Mwalimu

anayeingia darasani kufundisha bila mpangilio wa funzo hawezi kutekeleza wajibu

wake ipasavyo kwani hajui aanzie wapi na amalizie wapi. Mpangilio wa funzo

ni dira inayomwongoza mwalimu darasani. Humwezesha mwalimu kukamilisha

mada yake kwa muda uliotengwa bila kwenda kombo. Pia, huchangia katika

kujiamini akiwa darasani. Aidha, humwezesha kutafuta vifaa na vielelezo vingine

atakavyotumia na kuhusisha somo na lile lililopita iwapo panahitajika.

Wakati wa utayarishaji wa mpangilio wa funzo, sharti mwalimu akumbuke

uwezo wa wanafunzi wake, vifaa vinavyopatikana na muda uliotengewa kipindi

fulani. Aidha, sharti awashirikishe wanafunzi katika shughuli mbalimbali huku

akionyesha kazi zake zitakazofanikisha kipindi. Kazi za mwalimu na wanafunzi

ziende sambamba. Kwa mfano, mwalimu akitaja mifano, nao wanafunzi

washirikishwe kutaja.

Mwalimu atumie ubao ipasavyo kwa kuelezea hoja muhimu katika somo.

Ufuatao ni mfano tu wa mpangilio wa funzo katika gredi ya tatu.

Mfano wa mpangilio wa funzo

TAREHE WAKATI GREDI SOMO IDADI YA

WANAFUNZI

12.10.17 8.00 - 8.30

KISWAHILI 30

Funzo: Msamiati

Mada: Vifaa vya shambani

Malengo: Kufikia mwisho wa somo, mwanafunzi aweze:

(a) Kutambua vifaa vya shambani.

(b) Kutunga sentensi akitumia majina ya vifaa vya shambani.

Marejeleo: Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa 10-14

Mwongozo wa Mwalimu, ukurasa 13-15.

Maendelezo ya funzo

- Mwalimu awaulize wanafunzi

majina ya vifaa vya shambani.

- Mwalimu awaambie wataje

vifaa wanavyoona kwenye

michoro waliyopewa.

- Mwalimu awape wanafunzi fursa

ya kutunga sentensi kuhusu vi

faa vya shambani.

- Mwalimu arejelee somo kwa

kuwauliza wanafunzi maswali.

- Awape mazoezi zaidi kuhusu

vifaa vya shambani.

Wanafunzi wataje vifaa vya

shambani wanavyoona, kwa

mfano: jembe, upanga n.k.

- Wanafunzi watunge sen

tensi sahihi wakitumia ma

jina ya vifaa vya shambani.

- Wanafunzi wajibu maswali.

- Wanakili mazoezi zaidi

katika madaftari yao.

Dakika 5Hitimisho

Kiini Dakika

Hatua Muda Kazi ya Mwalimu Kazi ya Mwanafunzi

Utangulizi Dakika 5

Ufundishaji wa mada mbalimbali

(i) Ufahamu

Kufunza somo la ufahamu barabara kama yalivyo masomo mengine kunahitaji

mwalimu afanye matayarisho ya kutosha kabla ya kipindi.

Mwalimu anapaswa kufahamu barabara maana ya maneno au msamiati

unaotumiwa katika taarifa. Mwalimu anaweza kuanza kwa kuwauliza wanafunzi

maana ya baadhi ya maneno kabla ya kusoma makala yenyewe. Kisha anaweza

kuwaelezea maneno magumu watakayokumbana nayo katika kifungu. Wanafunzi

washirikishwe kutunga sentensi wakitumia maneno hayo. Mwalimu asahihishe

makosa pindi yanapotokea.

Mwalimu anaweza kuanza kusoma sentensi za kwanza mbili au tatu hivi.

Mwalimu daima akumbuke kuwa yeye ni kielelezo na hana budi kujizatiti katika

matamshi bora. Kisha awaongoze wanafunzi kuisoma taarifa, kwa makini huku

kila mwanafunzi akipata nafasi ya kuisoma. Mwalimu aandike maneno magumu

ubaoni huku akiwaongoza wanafunzi jinsi ya kuyatamka. Kisha awaeleze maana

na matumizi yake.

(ii) Sarufi

Sarufi kwa ujumla ni utaratibu, kanuni au sheria zinazotawala matumizi ya

maneno, maumbo ya maneno na miundo ya sentensi katika lugha fulani. Sarufi

ya Kiswahili ni pana na imetawaliwa na ngeli. Ngeli ni kundi moja la majina

yaliyo na upatanisho sawa wa kisarufi na viambishi sawa vya umoja na wingi.

Kwa mfano:

Umoja Wingi Ngeli

Mtu anakuja. Watu wanakuja.

A - WA

Mara nyingi, wanafunzi hawalichangamkii somo la sarufi, lakini likifunzwa

kwa kuhusishwa na masomo mengine na kutumia vifaa halisi na michoro, somo

litakuwa la kuvutia mno.

(iii) Msamiati

Msamiati ni jumla ya maneno yanayopatikana katika lugha fulani. Msamiati

unaweza kufunzwa kwa kuhusishwa na vipengele vingine kama vile sarufi au

ufahamu. Mwalimu anapofundisha msamiati sharti akumbuke kuwa neno moja

linaweza kuwa na maana zaidi ya moja. Kwa hivyo, ni vyema kuliweka neno

katika muktadha wa matumizi yake.

(iv) Kusoma na kuandika

Kusoma ni stadi moja ambayo inatiliwa mkazo mno katika silabasi mpya. Kusoma

kwa ufasaha ni tathmini ya kuonyesha kuwa mtu ameimudu lugha husika.

Mwalimu awaongoze wanafunzi kusoma makala ya kila aina kama ufahamu,

magazeti na mashairi.

xii

Mwalimu awaeleze wanafunzi maana ya ushairi. Anaweza kuanza kwa kuwauliza

wataje mifano ya wimbo au nyimbo wanazozifahamu. Kisha anaweza kuwaelezea

shairi kama utunzi au tungo ya kisanaa. Shairi ni wimbo wenye mpangilio maalum

wa lugha unaoelezea wazo fulani kuhusu maisha ya binadamu.

Tathmini

Kutathmini ni mfanyiko endelevu katika mfumo wa elimu. Kutathmini ni jambo

lisiloepukika katika elimu kwa sababu ufundishaji wa Kiswahili au somo jingine

hauwezi kuwa kamilifu bila kutathmini. Kupitia tathmini mwalimu anaweza

kuelewa udhaifu na uwezo wa wanafunzi wake. Kuna mbinu kadhaa za kutathmini

kama vile: kuuliza na kujibiwa maswali darasani, kufanya zoezi katika daftari na

kisha kulisahihisha, kusoma, kuandika na kusimulia hadithi. Katika kutathmini,

mwalimu atumie mbinu inayofaa wanafunzi wake ili kupima stadi husika kama

kusoma, kuandika, kusikiliza, ufahamu, sarufi na kuzungumza.

Mwongozo huu utakuwa dira mufti kwa mwalimu anapowaongoza wanafunzi

katika safari ya kuiendeleza na kuikuza lugha ya Kiswahili.

Matokeo maalum

yanayotarajiwa

Mapendekezo ya shughuli za

ujifunzaji

Kukia mwisho wa mada, mwanafunzi

aweze:

(a) Kutambua sauti mbili

zinazotamkwa pamoja ili

kuimarisha matamshi bora;

(b) Kutambua msamiati unaohusiana

na shughuli za shambani ili

kuimarisha mawasiliano;

(ch) Kusikiliza kwa makini masimulizi

kuhusu shambani katika kujenga

usikivu;

(d) Kutambua picha za vifaa

vinavyotumika shambani ili

kuimarisha ufahamu wa hadithi;

(e) Kuandika kisa kifupi kwa hati

nadhifu kulingana na mada ili

kujenga stadi ya uandishi;

(f) Kutambua maneno na viambishi

vinavyotumika kuonyesha nafsi ya

tatu, wakati ujao katika umoja na

wingi ili kuimarisha mawasiliano.

• Mwanafunzi atambue sauti /bw/,

/fw/ na /kw/ katika maneno.

• Mwanafunzi asome msamiati wa

shambani kama vile: jembe, shoka,

upanga, kifyekeo, plau, trekta, lima,

fyeka, panda na kwekwe katika kadi

na chati.

• Mwanafunzi asimulie kuhusu

shambani.

• Mwanafunzi ajadili picha

zilizojumuishwa kwenye hadithi.

• Mwanafunzi apewe hadithi yenye

mapengo ajaze kwa maneno

mwafaka.

• Mwanafunzi atumie nafsi ya tatu,

wakati ujao hali ya umoja na wingi

katika mazungumzo.

Mada Kuu 1: SHAMBANI

Idadi ya vipindi: 17

Sura ya

Mapendekezo ya shughuli nyingine zilizoratibiwa za ujifunzaji:

• Kazi ya vikundi.

• Kushiriki katika vyama vya ushirika shuleni vinavyohusu ukulima.

Uhusiano na masomo mengine:

• Somo la Mazingira

Nyenzo:

• Michoro au picha za vifaa na shughuli za ukulima;

• Vifaa halisi vya ukulima;

• Kadi zenye sauti /bw/, /fw/ na /kw/;

• Kadi zenye majina yenye sauti /bw/, /fw/ na /kw/;

• Rekodi za hadithi na masimulizi bunifu;

• Wanafunzi wenyewe;

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa 1-23;

• Chombo cha kunasia sauti na vifaa vingine vinavyoweza kuwasaidia

wanafunzi wanaohitaji uangalifu maalum na wenye ulemavu.

Maelezo kwa mwalimu

Mada hii inalenga kuwapa wanafunzi maarifa kuhusu majina ya vifaa mbalimbali

vya shambani, shughuli tofauti za ukulima pamoja na uwezo wa kutamka sauti

/bw/, /fw/ na /kw/ kwa usahihi na ufasaha. Pia, kipengele cha masimulizi na

hadithi bunifu zinazohusisha majina ya vifaa vya shambani pamoja na shughuli

za shambani kitafundishwa hapa. Kama tujuavyo, kilimo ni uti wa mgongo

wa nchi au jamii nyingi duniani. Hii ni kwa sababu kutokana na kilimo watu

hupata vyakula vya kula na vya kuuza ili kujipatia riziki. Chakula hudumisha na

kuendeleza uhai kwa binadamu. Hivyo, kilimo ni shughuli muhimu. Kila mtu,

tajiri au maskini hutia bidii kila siku ili kujipatia chakula. Vyakula hupatikana

shambani kupitia kwa kilimo.

Pia, mada hii inalenga kumsaidia mwanafunzi kufahamu matumizi ya nafsi ya

tatu umoja na wingi katika wakati ujao pamoja na kutunga sentensi sahihi kwa

kutumia nafsi ya tatu, wakati ujao.

Uhusiano na masuala mtambuko

Masuala mtambuko ambayo yatashughulikiwa katika mada hii ni:

• Elimu ya maendeleo endelevu; athari za majanga – kujua athari za vifaa

vya shambani,

• Uraia mwema.

• Utangamano wa kijamii: kushirikiana katika vikundi.

Msamiati maalum

Msamiati maalum na muhimu ambao wanafunzi watasoma katika mada hii

kuhusu vifaa vya kilimo pamoja na shughuli za shambani ni kama vile:

Msamiati Maana

jembe

kifaa cha kulimia

fyeka

kata nyasi na miti midogo midogo kwa ajili ya upanzi

lima

tayarisha shamba kwa kutifua ardhi kwa jembe au plau

palilia

ondoa magugu kwenye shamba la mazao kwa jembe au

mkono

trekta

chombo chenye injini cha kukokotea plau ya kulima

Ushirikishaji wa wanafunzi wenye ulemavu mbalimbali

Katika ufundishaji wake, mwalimu ahakikishe kuwa ana vifaa maalum vya

kuwasaidia wanafunzi walio na ulemavu na matatizo mbalimbali ili kuweza

kuwashirikisha katika ujifundishaji wao. Kwa wanafunzi wasio na uwezo wa

kusikia, mwalimu anaweza kuhusisha matumizi ya lugha ya ishara. Pia, mwalimu

anaweza kuwahusisha watafsiri wa lugha ya ishara.

Kwa wanafunzi wasio na uwezo wa kuona, mwalimu anaweza kuhusisha

matumizi ya breli pamoja na vifaa vya kunasia sauti. Haya yatawawezesha

wanafunzi hawa kusoma kama wanafunzi wenzao bila vikwazo vyovyote.

Orodha ya mada na vipindi

Mada Idadi ya vipindi

Mada Ndogo 1: Sauti mbili tofauti zinazotamkwa

pamoja

Mada Ndogo 2: Msamiati

Mada Ndogo 3: Kusikiliza na kuzungumza: Masimulizi

Mada Ndogo 4: Kusoma: Hadithi

Mada Ndogo 5: Kuandika

Mada Ndogo 6: Sarufi: Nafsi ya tatu wakati ujao,

umoja na wingi

JUMLA: 17

Mada Ndogo 1: Sauti mbili tofauti zinazotamkwa pamoja

(Idadi ya vipindi: 4)

I. Matokeo maalum yanayotarajiwa:

Kufikia mwisho wa mada, mwanafunzi aweze:

a) Kutambua sauti mbili zinazotamkwa pamoja ili kuimarisha matamshi bora;

b) Kutamka sauti lengwa ili kuimarisha matamshi bora;

ch) Kusoma silabi za sauti lengwa ili kuimarisha matamshi bora;

d) Kuandika silabi zinazotokana na sauti lengwa ili kuimarisha uandishi bora;

e) Kusoma maneno kwa kutumia silabi zinazotokana na sauti lengwa ili

kuimarisha usomaji;

f) Kuandika maneno kutokana na silabi zilizofunzwa ili kuimarisha uandishi

bora;

g) Kusoma hadithi zilizo na maneno yaliyo na sauti lengwa ili kumsaidia

mwanafunzi kutamka sauti husika ili kuimarisha matamshi na usomaji;

h) Kuchangamkia kutamka sauti lengwa ili kuimarisha mawasiliano.

II. Mapendekezo ya shughuli za ujifunzaji

• Mwanafunzi atambue sauti /bw/, /fw/ na /kw/ katika maneno.

• Mwanafunzi atamke silabi za sauti lengwa baada mwalimu, pamoja na

mwalimu, akiwa pekee yake, wawili na kama darasa. Mifano ya silabi hizi

ni: bwa, bwe, fya, fye, kwa, kwe, kwi n.k.

• Mwanafunzi aweza kutumia teknolojia (papaya) kutamkia sauti.

• Mwanafunzi aweza kusikiliza mgeni mwalikwa akitamka sauti lengwa.

• Mwanafunzi asome maneno kwa kutumia silabi kwa mfano: bwana, mbwa,

fyata, afya, kwao, kwani na kwetu.

• Mwanafunzi aandike herufi za sauti alizosoma hewani na vitabuni pamoja

na maneno yanayojumuisha sauti hizo.

• Mwanafunzi asikilize imla ya maneno yaliyo na herufi za sauti lengwa na

kuyaandika kupitia kwa mwalimu au vifaa vya teknolojia.

III. Nyenzo:

• Rekodi zenye sauti /bw/, /fw/ na /kw/;

• Kadi zenye maneno yenye sauti /bw/, /fw/ na /kw/;

• Kadi zenye sauti /bw/, /fw/ na /kw/;

• Mgeni mwalikwa mwenye matamshi mazuri na sahihi;

• Wanafunzi wenyewe;

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa 2;

• Chombo cha kunasia sauti, breli pamoja na vifaa vingine vinavyoweza

kuwasaidia wanafunzi wanaohitaji uangalifu maalum (kwa mfano,

wanafunzi wasioweza kuona, kusikia n.k.).

IV. Maandalizi ya somo

Katika mada hii, mwalimu alenge kuwafundisha wanafunzi kuhusu sauti mbili

tofauti zinazotamkwa pamoja na majina ya herufi za Kiswahili kwa kurejelea

vifaa vya shambani na shughuli za kilimo. Sauti zitakazoangaziwa katika

funzo hili ni: /bw/, /fw/ na /kw/. Matamshi mazuri na sahihi ya wanafunzi

yatazingatiwa hapa na kukuzwa zaidi.

Mwalimu aandae mapema vifaa atakavyohitaji na kuvihifadhi kabla ya vipindi

hivi kama vilivyoorodheshwa hapo juu pamoja na vyombo vingine maalum vya

kuwasaidia wanafunzi wenye ulemavu na matatizo mbalimbali.

Wakati wa kuendesha funzo hili, mwalimu atambue wakati mwafaka wa kuweka

hadharani vifaa alivyovileta darasani. Mwalimu akumbuke kuwa matumizi ya

michoro, picha na vifaa halisi ni mbinu bora ambayo hutumika kufanikisha

ufundishaji wa wanafunzi; hasa wale ambao wana ulemavu au matatizo

mbalimbali.

Ili kutimiza malengo yake katika somo hili, ni vyema mwalimu ahakikishe

kwamba wanafunzi wamejigawa katika makundi ya wanafunzi wanaotakikana

kulingana na mazoezi waliyopewa.

V. Utaratibu wa somo

(a) Utangulizi

Mwalimu aanze somo hili kwa kuwasalimia wanafunzi na kuwauliza maswali

mepesi kuhusu waliyofundishwa katika kipindi kilichopita. Wanafunzi wajibu

salamu za mwalimu pamoja na maswali waliyoulizwa.

Mwalimu awashirikishe wanafunzi wote katika kuchunguza michoro iliyo katika

Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa 1. Mwalimu awachangamshe wanafunzi kwa

kuwauliza maswali mepesi kuhusiana na michoro hiyo. Baadhi ya maswali

ambayo mwalimu anaweza kuuliza ni kama vile: Mnaona nani kwenye michoro

hii? Mwalimu awaelekeze wanafunzi ili waweze kujibu maswali hayo. Wanafunzi

washirikishwe kwa ufupi kujadiliana kuhusu vifaa vya shambani pamoja na

shughuli mbalimbali za kilimo.

(b) Uwasilishaji wa funzo lenyewe

(i) Sauti /bw/ (vipindi 2)

Mwalimu awagawe wanafunzi katika makundi ya wanafunzi wawili wawili kisha

awaelekeze kutazama michoro iliyo katika Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa 2.

Mwalimu awaulize wanafunzi maswali mepesi kuhusiana na michoro iliyopo.

Maswali kama vile: Mnaona nini kwenye michoro hii? Mnaona vifaa gani?

Wanafunzi wajibu maswali ya mwalimu katika makundi yao.

Baadaye, mwalimu awashirikishe wanafunzi kutambua majina sahihi ya michoro

waliyopewa kisha watamke sauti ya kwanza pekee ya majina hayo. Wanafunzi

watamke sauti /bw/ baada ya mwalimu katika darasa zima kisha wakiwa

wawili wawili na hatimaye kila mwanafunzi atamke sauti hii akiwa pekee yake.

Mwalimu awaombe wanafunzi waandike sauti /bw/ katika madaftari yao kwa

herufi kubwa na herufi ndogo. Yaani: bw na BW.

Wanafunzi waelekezwe katika kutamka irabu za Kiswahili ambazo ni: a, e, i, o, u

kisha watambue silabi za herufi bw, ambazo ni: bwa, bwe, bwi, bwo, bwu.

Baada ya shughuli hii, wanafunzi watambue maneno kadhaa yenye silabi za

herufi bw. Kwa mfano: bwana, bweka, bwia, bwaga, bweni, bwalo n.k. Mwalimu

awashirikishe wanafunzi wote katika kutamka maneno yenye silabi za herufi bw

kwa usahihi. Hatimaye watunge sentensi wakitumia maneno hayo.

Kwa mfano:

1. Wanafunzi wanalala kwenye bweni.

2. Hili ni bwalo letu.

3. Huyu ni bwana harusi.

4. Baba alibwaga chini mzigo.

5. Mbwa anabweka.

Wanafunzi washirikishwe katika kufahamu jinsi ya kutenganisha silabi katika

maneno yaliyo na sauti /bw/, kwa mfano:

Neno Silabi

i) bwaga bwa ga

ii) bweni bwe ni

iii) bweka bwe ka

Baadaye, mwalimu awashirikishe wanafunzi katika kufanya mazoezi kadhaa ya

kutamka silabi za herufi bw.

(ii) Sauti /fy/ (kipindi 1)

Mwalimu awagawe wanafunzi katika makundi ya wanafunzi watatu watatu kisha

awaelekeze kutazama michoro iliyo katika Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa 4.

Mwalimu awaulize wanafunzi maswali mepesi kuhusiana na michoro iliyopo.

Maswali kama vile: Mnaona nini kwenye michoro hii? Taja majina ya michoro hii.

Wanafunzi wajibu maswali ya mwalimu.

Baadaye, mwalimu awashirikishe wanafunzi kutambua majina sahihi ya michoro

waliyopewa kisha watamke sauti ya kwanza pekee ya majina hayo. Wanafunzi

watamke sauti /fy/ baada ya mwalimu katika darasa zima kisha wakiwa wawili

wawili na hatimaye kila mwanafunzi atamke sauti hii akiwa peke yake. Mwalimu

awaombe wanafunzi waandike sauti /fy/ katika madaftari yao kwa herufi

kubwa na herufi ndogo. Yaani: fy na FY.

Wanafunzi waelekezwe katika kutamka irabu za Kiswahili ambazo ni: a, e, i, o, u

kisha watambue silabi za herufi fy, ambazo ni: fya, fye, fyi, fyo, fyu.

Baada ya shughuli hii, wanafunzi watambue maneno kadhaa yenye silabi za herufi

fy. Kwa mfano: fyeka, fyatua, fyuka, fyonza, fyata n.k. Mwalimu awashirikishe

wanafunzi wote katika kutamka maneno yenye silabi za herufi fy kwa usahihi.

Hatimaye watunge sentensi wakitumia maneno hayo.

Kwa mfano:

1. Baba anafyeka nyasi.

2. Mbu anafyonza damu.

3. Askari alifyatua risasi.

Wanafunzi washirikishwe katika kufahamu jinsi ya kutenganisha silabi katika

maneno yaliyo na sauti /fy/, kwa mfano:

Neno Silabi

i) fyata fya ta

ii) fyeka fye ka

iii) fyuka fyu ka

Baadaye, mwalimu awashirikishe wanafunzi katika kufanya mazoezi kadhaa ya

kutamka silabi za herufi fy.

(iii) Sauti /kw/ (kipindi 1)

Mwalimu awagawe wanafunzi katika makundi ya wanafunzi watatu watatu kisha

awaelekeze kutazama michoro iliyo katika Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa 7.

Mwalimu awaulize wanafunzi maswali mepesi kuhusiana na michoro iliyomo.

Maswali haya ni kama vile: Mnaona nini kwenye michoro hii? Taja majina ya

michoro hii. Wanafunzi wajibu maswali ya mwalimu.

Baadaye, mwalimu awashirikishe wanafunzi kutambua majina sahihi ya michoro

waliyopewa kisha watamke sauti ya kwanza pekee ya majina hayo. Wanafunzi

watamke sauti /kw/ baada ya mwalimu katika darasa zima, kisha wakiwa

wawili wawili na hatimaye kila mwanafunzi atamke sauti hii akiwa peke yake.

Mwalimu awaombe wanafunzi waandike sauti /kw/ katika madaftari yao kwa

herufi kubwa na herufi ndogo, yaani: kw na KW.

Wanafunzi waelekezwe katika kutamka irabu za Kiswahili ambazo ni: a, e, i, o, u

kisha watambue silabi za herufi kw, ambazo ni: kwa, kwe, kwi, kwo, kwu.

Baada ya shughuli hii, wanafunzi watambue maneno kadhaa yenye silabi za

herufi kw. Kwa mfano: kwekwe, kwetu, kwatua, kwingi, kwao n.k. Mwalimu

awashirikishe wanafunzi wote katika kutamka maneno yenye silabi za herufi

kw kwa usahihi. Hatimaye watunge sentensi wakitumia maneno hayo.

Kwa mfano:

1. Mwalimu alikuja kwetu.

2. Nimetembea mahali kwingi.

3. Baba ataenda kwao.

4. Huku ni kwake.

Wanafunzi washirikishwe katika kufahamu jinsi ya kutenganisha silabi katika

maneno yaliyo na sauti /kw/, kwa mfano:

Neno Silabi

i) kwangu kwa ngu

ii) kwetu kwe tu

iii) kwao kwa o

Baadaye, mwalimu awashirikishe wanafunzi katika kufanya mazoezi kadhaa ya

kutamka silabi za herufi kw.

Hatimaye, mwalimu awashirikishe wanafunzi wote katika kusoma hadithi

waliyopewa katika vitabu vyao. Wanafunzi watambue sauti /bw/, /fw/ na

/kw/ katika maneno ya hadithi hiyo.

(ch) Tathmini

Katika hatua hii, mwalimu ahitimishe funzo hili kuhusu sauti /bw/, /fw/

na /kw/ kwa kuwauliza wanafunzi maswali tofauti kuhusu mambo muhimu

waliyojifundisha. Maswali haya yatilie mkazo uwezo wa wanafunzi wa kutamka

sauti /bw/, /fw/ na /kw/ kwa usahihi, kutambua na kutamka maneno yenye

sauti hizi kwa usahihi pamoja na kutunga sentensi sahihi kwa kutumia maneno

yenye sauti hizi walizojifundisha. Vilevile, mwalimu achunguze iwapo wanafunzi

wanaweza kuandika sauti hizo kwa usahihi kwa herufi kubwa na herufi ndogo.

VI. Majibu

Maswali ya utangulizi, ukurasa 1

Mwalimu atathmini majibu ya wanafunzi kulingana na wanayoyaona katika

michoro waliyopewa katika vitabu vyao.

Maswali ya makundi, ukurasa 2

(i) Sauti /bw/

1. Mwalimu atathmini majibu ya wanafunzi.

2. Mwalimu atathmini matamshi ya wanafunzi.

3. Mwalimu atathmini matamshi ya wanafunzi.

4. Mwalimu atathmini matamshi ya wanafunzi.

5. Mwalimu atathmini matamshi ya kila mwanafunzi.

Zoezi, ukurasa 4

Mwalimu atathmini majibu ya wanafunzi. Wanafunzi watambue maneno

yaliyotumia sauti /bw/, kwa mfano:

1. Mbwa anabweka.

2. Jembe hili ni kubwa.

3. Wanafunzi wanalala kwenye bweni.

4. Fisi alibwia chakula kingi.

5. Yule bwana ni afisa.

Zoezi, ukurasa 4

1. Jiwe kubwa.

2. Mbwa anabweka.

3. Hili ni bwawa la maji.

(ii) Sauti /fy/

Maswali ya makundi, ukurasa 5

1. Mwalimu atathmini majibu ya wanafunzi.

2. Mwalimu atathmini majibu ya wanafunzi

3. Mwalimu atathmini matamshi ya wanafunzi.

4. Mwalimu atathmini matamshi ya wanafunzi.

5. Mwalimu atathmini matamshi ya wanafunzi.

6. Mwalimu atathmini matamshi ya kila mwanafunzi.

Zoezi, ukurasa 6

Mwalimu atathmini majibu ya wanafunzi. Wanafunzi watambue maneno

yaliyotumia herufi fy.

Kwa mfano:

1. Mtoto huyu ana afya.

2. Mbu anafyonza damu.

3. Baba anafyeka nyasi.

4. Askari alifyatua risasi.

Zoezi, ukurasa 6-7

1. Mama ana afya.

2. Kaka anafyeka.

3. Mlevi anafyoa.

4. Simu inafyuka.

(iii) Sauti /kw/

Maswali ya makundi, ukurasa 7

1. Mwalimu atathmini majibu ya wanafunzi.

2. Mwalimu atathmini majibu ya wanafunzi

3. Mwalimu atathmini matamshi ya wanafunzi.

4. Mwalimu atathmini matamshi ya wanafunzi.

5. Mwalimu atathmini matamshi ya wanafunzi.

6. Mwalimu atathmini matamshi ya kila mwanafunzi.

Zoezi, ukurasa 8-9

Mwalimu atathmini majibu ya wanafunzi. Wanafunzi watambue maneno

yaliyotumia herufi kw.

Kwa mfano:

1. Gari letu limekwama.

2. Kwao kuna harusi.

3. Shamba lina kwekwe nyingi.

4. Chakula kimekwisha.

5. Kaka amekwea mti.

Zoezi, ukurasa 9

Mwalimu atathmini majibu ya wanafunzi.

Kwa mfano:

1. Juma ameenda kwao.

2. Paka alikwea mti.

3. Huku ni kwangu.

4. Nitaenda mahali kwingine.

Zoezi la makundi, ukurasa 9

Mwalimu atathmini majibu ya wanafunzi.

Kwa mfano:

1. Twende kwetu.

2. Ameenda kwake.

3. Ametembea kwingi.

4. Gari limekwama.

Zoezi la kusoma hadithi, ukurasa 9

Mwalimu ahakikishe wanafunzi wanatambua sauti /bw/, /fy/ na /kw/

katika maneno ya hadithi waliyosoma.

Maswali ya hadithi, ukurasa 10

Mwalimu atathmini maneno yaliyotumia sauti /bw/, /fy/ na /kw/ katika

hadithi waliyosoma, kwa mfano: bwawa, Bwana, Kwame, anafyeka, afya,

bweni, kwetu, chafya, walibweka

Mada Ndogo 2: Msamiati wa shambani

(Idadi ya vipindi: 3)

I. Matokeo maalum yanayotarajiwa:

(a) Kutambua msamiati unaohusiana na shughuli za shambani ili kuimarisha

mawasiliano;

(b) Kusoma maneno na sentensi kuhusu shambani ili kuimarisha usomaji;

(ch) Kutunga sentensi kwa kutumia msamiati wa shambani ili kuimarisha

mawasiliano;

(d) Kuandika maneno na sentensi zinazojumuisha msamiati wa shambani

katika kujenga uandishi bora;

(e) Kuthamini matumizi ya msamiati wa shambani katika mawasiliano.

II. Mapendekezo ya shughuli za ujifunzaji

• Mwanafunzi asome msamiati wa shambani kama vile: jembe, shoka, upanga,

kifyekeo, plau, trekta, lima, fyeka, panda na kwekwe katika kadi na chati.

• Mwanafunzi ataje majina ya vifaa halisi, picha au michoro anavyoonyeshwa.

• Mwanafunzi achore maumbo ya vifaa vinavyotumika shambani.

• Wanafunzi waambatanishe kadi za maneno na vifaa halisi wakiwa katika

vikundi.

• Wanafunzi washiriki katika nyimbo na mashairi kuhusu shambani.

• Mwanafunzi aandike majina ya vifaa vinavyotumika shambani.

• Mwanafunzi atunge na kusoma sentensi akitumia msamiati wa shambani.

III. Nyenzo:

• Michoro au picha za vifaa na shughuli za shambani;

• Vifaa halisi vya shambani;

• Wanafunzi wenyewe;

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa 10 -14;

• Chombo cha kunasia sauti, breli pamoja na vifaa vingine vinavyoweza

kuwasaidia wanafunzi wanaohitaji uangalifu maalum (kwa mfano,

wanafunzi wasioweza kuona, kusikia n.k.).

IV. Maandalizi ya somo

Somo hili linahusu msamiati wa vifaa vya shambani pamoja na shughuli za

shambani. Mwalimu ahakikishe kuwa ametayarisha vifaa vinavyohitajika

kufundishia funzo hili ili kuwaelekeza wanafunzi ipasavyo. Anaweza kutumia

vifaa halisi vya shambani, michoro au picha za vifaa vyenyewe.

Ili kufanikisha funzo hili, mwalimu ahakikishe amewagawa wanafunzi katika

makundi ya wanafunzi yanayotakikana.

V. Utaratibu wa somo

(a) Utangulizi

Mwalimu atangulize funzo hili kwa kuwaamkua wanafunzi na kuwauliza maswali

mbalimbali kuhusu waliyosoma katika kipindi kilichotangulia. Wanafunzi

wajibu maamkuzi ya mwalimu pamoja na maswali waliyoulizwa. Mwalimu

awashirikishe wanafunzi katika kusahihisha zoezi walilopewa katika kipindi

kilichotangulia. Wanafunzi wenye matatizo wasaidiwe.

(b) Uwasilishaji wa funzo lenyewe

Katika hatua hii, mwalimu alenge kuwaelekeza wanafunzi kufahamu msamiati

wa vifaa vya shambani pamoja na shughuli mbalimbali za shambani. Mwalimu

awagawe wanafunzi katika makundi ya wanafunzi wawili wawili kisha awaombe

watazame michoro iliyo katika Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa 10-11. Wanafunzi

wachunguze michoro hiyo na kuijadili. Mwalimu anaweza kuwauliza wanafunzi

maswali ya kuwachangamsha kuhusiana na michoro hiyo. Maswali kama vile:

Mnaona nini kwenye michoro hii? Taja majina ya vifaa mnavyoona. Watu hawa

wanafanya nini? n.k. Mwalimu awaelekeze wanafunzi kuhusu namna ya kujibu

maswali waliyoulizwa kwa kuwapa kitangulizi kama vile “Mimi ninaona...”

Mwalimu awashirikishe wanafunzi wote katika majadiliano haya. Wanafunzi

wajibu maswali ya mwalimu kulingana na vifaa vya shambani wanavyoona

pamoja na shughuli za shambani wanazoona katika michoro waliyopewa. Kwa

mfano: “Mimi ninaona jembe; Mimi ninaona shoka; Mimi ninaona watu wakilima

kwa plau n.k.

Baadaye mwalimu awaelekeze wanafunzi kujibu maswali waliyopewa katika

vitabu vyao. Wanafunzi wataje vifaa vya shambani wanavyojua au walivyo

navyo nyumbani kwao, kama vile: jembe, kifyekeo, upanga, reki, shoka, plau,

trekta, uma n.k.

Pia, mwalimu awashirikishe wanafunzi katika kufahamu shughuli mbalimbali

za shambani kama vile: kulima, kufyeka, kupalilia, kunyunyizia mimea maji,

kupogoa, kuvuna, kupanda mbegu au miche n.k.

Baadaye, mwalimu awaelekeze wanafunzi kutamka majina ya vifaa vya

shambani walivyopewa katika kadi mbalimbali na wachore majina ya vifaa vya

shambani.

Hatimaye, mwalimu awashirikishe wanafunzi katika kuimba wimbo wa shambani

ulio katika vitabu vyao. Mwalimu ahakikishe anamshirikisha kila mwanafunzi

katika shughuli hii. Baada ya kuimba wimbo huo, wanafunzi wajibu maswali ya

wimbo waliyopewa katika vitabu vyao.

Mwalimu ahakikishe anawashirikisha wanafunzi wote katika funzo hili.

Wanafunzi wanaopata matatizo katika ujifundishaji wao wasaidiwe.

(ch) Tathmini

Katika hatua hii, mwalimu awaulize wanafunzi maswali tofauti kwa kuchunguza

iwapo wanaweza kutambua na kutaja majina ya vifaa mbalimbali vya shambani.

Pia, mwalimu achunguze iwapo wanafunzi wamefahamu shughuli mbalimbali

za shambani. Mwalimu awashirikishe wanafunzi katika kufanya mazoezi yaliyo

katika vitabu vyao.

VI. Majibu

Zoezi la michoro, ukurasa 11

1. Mwalimu atathmini majibu ya wanafunzi kulingana na wanachoona

kwenye michoro waliyopewa.

2. (a) jembe (b) kifyekeo (ch) reki

(d) wakulima, ng’ombe na plau (e) upanga (f) shoka

3. Jembe au plau

4. Shoka au upanga

5. Kifyekeo

6. Watu hawa wanalima kwa kutumia plau.

7. Mwalimu atathmini majibu ya wanafunzi.

Zoezi la kulinganisha, ukurasa 12-13

Mwalimu ahakikishe wanafunzi wanalinganisha kwa usahihi majina pamoja na

shughuli sahihi za shambani.

Maswali ya wimbo, ukurasa 14

1. Upanga, jembe, shoka, kifyekeo, plau, trekta

2. Shambani

3. Kufyeka nyasi

4. Kulima shamba

Mada Ndogo 3: Kusikiliza na kuzungumza: Masimulizi

(Idadi ya vipindi: 2)

I. Matokeo maalum yanayotarajiwa:

Kufikia mwisho wa mada, mwanafunzi aweze:

a) Kusikiliza kwa makini masimulizi kuhusu shambani katika kujenga usikivu;

b) Kutaja majina ya vifaa vinavyotumika shambani ili kuimarisha stadi ya

kuzungumza;

ch) Kuelezea vifaa vinavyotumika shambani ili kuimarisha stadi ya kuzungumza;

d) Kuelezea shughuli zinazofanyika shambani ili kuimarisha stadi ya

kuzungumza;

e) Kutambua matumizi ya vifaa vinavyotumika shambani ili kuimarisha stadi

ya kuzungumza;

f) Kuthamini umuhimu wa vifaa vinavyotumika shambani.

II. Mapendekezo ya shughuli za ujifunzaji

• Mwanafunzi ashiriki katika mjadala kuhusu vifaa vinavyotumika shambani

kama vile: jembe, shoka, upanga, kifyekeo, plau, trekta, lima, fyeka na panda

akionyeshwa vifaa halisi, picha au michoro.

• Mwanafunzi aeleze umuhimu wa vifaa vinavyotumika shambani.

• Mwanafunzi aweza kushirikishwa katika nyimbo au mashairi kuhusu vifaa

vinavyotumika shambani.

• Mwanafunzi aweza kutazama video inayoonyesha jinsi vifaa mbalimbali

vinavyotumika shambani.

• Mwanafunzi anaweza kutumia tarakilishi kutambua vifaa mbalimbali kwa

majina yao.

III. Nyenzo:

• Rekodi za masimulizi bunifu kuhusu vifaa na shughuli za shambani;

• Michoro au picha za vifaa vya shambani;

• Vifaa vya teknolojia kama vile: tarakilishi, simu;

• Mgeni mwalikwa (mkulima);

• Wanafunzi wenyewe;

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa 15-16;

• Chombo cha kunasia sauti, breli pamoja na vifaa vingine vinavyoweza

kuwasaidia wanafunzi wanaohitaji uangalifu maalum (kwa mfano,

wanafunzi wasioweza kuona, kusikia n.k.).

IV. Maandalizi ya somo

Somo hili linawashirikisha wanafunzi kusomewa na kusikiliza masimulizi bunifu

yanayohusu vifaa mbalimbali vya shambani pamoja na shughuli mbalimbali

za shambani ili kujenga stadi yao ya kusikiliza na kuzungumza. Mwalimu

ahakikishe kwamba ametayarisha vifaa vinavyohitajika kufundishia funzo hili ili

kufanikisha ufundishaji wake kama vilivyotajwa hapo juu. Mwalimu anaweza

kumwalika mgeni kama vile mkulima akaja kuzungumza kuhusu vifaa vya

shambani ambavyo yeye huvitumia pamoja na kueleza shughuli za shambani

ambazo yeye hujihusisha nazo shambani kwake.

Ili kufanikisha funzo hili, mwalimu ahakikishe amewagawa wanafunzi katika

makundi ya wanafunzi yanayotakikana kulingana na shughuli ya kila zoezi

husika.

V. Utaratibu wa somo

(a) Utangulizi

Mwalimu atangulize sehemu hii kwa kuwasalimia wanafunzi na kuwauliza

maswali mepesi kuhusu waliyosoma katika kipindi kilichotangulia. Wanafunzi

wajibu salamu za mwalimu pamoja na maswali waliyoulizwa.

Mwalimu awashirikishe wanafunzi katika kusahihisha zoezi walilopewa katika

kipindi cha hapo awali. Wanafunzi wenye matatizo katika zoezi hili wasaidiwe.

(b) Uwasilishaji wa funzo lenyewe

Katika hatua hii, mwalimu alenge kuwaelekeza wanafunzi katika kujenga stadi

yao ya kusikiliza masimulizi bunifu pamoja na stadi ya kuzungumza kupitia kwa

wao wenyewe kuwasimulia wenzao. Masimulizi haya yatahusu vifaa mbalimbali

vya shambani pamoja na shughuli mbalimbali za shambani.

Mwalimu awagawe wanafunzi katika makundi ya wanafunzi watatu watatu

kisha awaombe watazame mchoro ulio katika Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa

15. Wanafunzi katika makundi yao waeleze wanachoona katika mchoro huo

ambapo kuna baba na msichana mdogo wakiwa katika shughuli za shambani.

Baba analima kwa kutumia jembe ilhali msichana huyo anawalisha kuku punje za

mahindi.

Mwalimu ahakikishe anawashirikisha wanafunzi wote katika shughuli hii.

Wanafunzi wajibu maswali waliyopewa kwenye kitabu chao kuhusu mchoro

waliopewa.

Baada ya shughuli hii, mwalimu awasomee wanafunzi masimulizi bunifu

yafuatayo kuhusu mchoro waliopewa. Mwalimu ahakikishe wanafunzi wote

wanamsikiliza kwa makini. Pia, ahakikishe kuwa anasoma kwa ufasaha, kwa

matamshi sahihi na sauti ya kusikika na ya kuvutia. Iwapo mwalimu ana

matatizo ya kimatamshi, anaweza kumwalika msomaji stadi atakayewasomea

au kuwasimulia wanafunzi hadithi husika.

Mfano wa masimulizi

Shamba Letu

Mimi ninaitwa Mueni. Huyu ni baba yangu. Hili ni shamba letu. Sisi

tumepanda mahindi. Baba analima. Tutapanda mboga kwenye sehemu hiyo.

Baba anatumia jembe kulima. Yeye ana bidii sana. Baba amefuga ng’ombe, kuku,

kondoo na mbuzi. Mimi ninapenda kuwalisha kuku. Kuku wetu wanakula mahindi.

Mama yuko jikoni. Anatupikia chakula. Akimaliza atakuja shambani. Atamsaidia

baba kulima. Atakuja na jembe lake.

Baada ya kusomewa au kusimiliwa masimulizi haya, wanafunzi wajaribu katika

makundi yao kuelezana kuhusu masimulizi waliyosikia. Watoe muhtasari

wa masimulizi hayo katika makundi yao. Wanafunzi waelezane kuhusu vifaa

vya shambani pamoja na shughuli za shambani zilizotajwa katika masimulizi

waliyosomewa na mwalimu wao. Baadaye, mwalimu awashirikishe katika

kujibu maswali ya masimulizi waliyopewa. Mwalimu ahakikishe anawasaidia

wanafunzi wanaotatizika katika makundi yao.

Hatimaye, wanafunzi katika makundi yao wasimuliane kuhusu mashamba yao.

(ch) Tathmini

Katika hatua hii, mwalimu awaulize wanafunzi maswali ya kuchunguza iwapo

wamepata ujuzi wa kusikiliza na kusoma masimulizi ya kubuni pamoja na

kufahamu vifaa na shughuli za shambani. Pia, mwalimu achunguze iwapo

wanafunzi wamepata maarifa ya kujibu kwa usahihi maswali ya masimulizi.

Mwalimu awashirikishe wanafunzi wote katika kufanya mazoezi yaliyo katika

vitabu vyao.

VI. Majibu

Maswali ya mchoro, ukurasa 15

1. Mwalimu atathmini majibu ya wanafunzi kulingana na wanachoona

kwenye mchoro husika.

2. Baba analima shamba na Mueni anawalisha kuku mahindi.

3. Baba anatumia jembe.

4. Mahindi

5. Ng’ombe, mbuzi na kondoo

6. Wanafunzi wasikilize masimulizi watakayosomewa na mwalimu wao.

Maswali ya masimulizi, ukurasa 16

1. Mueni anawalisha kuku mahindi.

2. Jembe

3. Mahindi/Mihindi

4. Mahindi

5. Nyasi

Zoezi, ukurasa 16

1. Shambani ni mahali pa kulima.

2. Mtu hulima kwa kutumia jembe.

3. Mtu akiwa na mbegu atapanda.

4. Jembe la ng’ombe ni plau.

5. Tunafyeka nyasi ili kufukuza mbu.

Mada Ndogo 4: Kusoma: Hadithi

(Idadi ya vipindi: 3)

I. Matokeo maalum yanayotarajiwa:

Kufikia mwisho wa mada, mwanafunzi aweze:

a) Kutambua picha za vifaa vinavyotumika shambani ili kuimarisha ufahamu

wa hadithi;

b) Kusoma hadithi za picha zinazohusu shamba ili kujenga usomaji bora;

ch) Kusikiliza hadithi zikisomwa na mwalimu kuhusu vifaa vinavyotumika

shambani ili kujenga usikivu;

d) Kufahamu hadithi aliyoisoma na aliyosomewa kuhusu shambani ili kupata

ujumbe;

e) Kuchangamkia kusoma hadithi za vifaa vinavyotumika shambani ili

kuendeleza stadi ya usomaji.

II. Mapendekezo ya shughuli za ujifunzaji

• Mwanafunzi ajadili picha zilizojumuishwa kwenye hadithi.

• Mwanafunzi atabiri kitakachotokea kwenye hadithi.

• Mwanafunzi afahamu matumizi ya msamiati uliotumika kwenye hadithi.

• Mwanafunzi asome na wengine darasani, wakiwa wawili wawili na baadaye

asome peke yake.

• Wanafunzi waweza kusomeana hadithi wakiwa wawili wawili au katika

vikundi.

• Mwanafunzi aweza kusoma hadithi kwa kutumia vifaa vya teknolojia k.m.

tarakilishi na projekta.

• Mwanafunzi aweza kusoma hadithi kwa kutumia kitabu mbele ya darasa.

• Wanafunzi wathibitishe utabiri wao baada ya kusoma hadithi.

• Mwanafunzi atoe muhtasari wa hadithi aliyosoma.

• Mwanafunzi ajibu na kuuliza maswali kuhusu hadithi aliyosoma.

III. Nyenzo:

• Michoro au picha za vifaa na shughuli za shambani;

• Vifaa vya teknolojia kama vile: tarakilishi, simu;

• Rekodi za hadithi bunifu kuhusu shambani;

• Wanafunzi wenyewe;

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa 17-20;

• Chombo cha kunasia sauti, breli pamoja na vifaa vingine vinavyoweza

kuwasaidia wanafunzi wanaohitaji uangalifu maalum (kwa mfano,

wanafunzi wasioweza kuona, kusikia n.k.).

IV. Maandalizi ya somo

Somo hili linahusu kusoma hadithi bunifu inayohusu shambani kwa kutaja vifaa

vya shambani pamoja na shughuli mbalimbali za shambani ili kujenga stadi ya

wanafunzi ya kusikiliza na kusoma. Mwalimu ahakikishe kwamba ametayarisha

vifaa vinavyohitajika kufundishia funzo hili kama vilivyoorodheshwa hapo

awali. Vifaa hivi vitamsaidia kufanikisha ufundishaji wake. Mwalimu anaweza

kurekodi hadithi kuhusu vifaa na shughuli za shambani ili wanafunzi waisikilize

darasani.

Ili kufanikisha funzo hili, mwalimu ahakikishe amewagawa wanafunzi katika

makundi ya wanafunzi yanayotakikana kulingana na shughuli ya kila zoezi

husika lililotolewa kwenye vitabu vyao.

V. Utaratibu wa somo

(a) Utangulizi

Mwalimu atangulize sehemu hii kwa kuwasalimia wanafunzi na kuwauliza maswali

mbalimbali kuhusu waliyosoma katika kipindi kilichotangulia. Wanafunzi wajibu

salamu za mwalimu pamoja na maswali waliyoulizwa.

Mwalimu awashirikishe wanafunzi wasahihishe zoezi walilopewa katika funzo

la hapo awali. Iwapo kuna wanafunzi wenye matatizo katika ujifundishaji wao,

wasaidiwe.

(b) Uwasilishaji wa funzo lenyewe

Katika hatua hii, mwalimu alenge kuwaelekeza wanafunzi kujenga stadi yao

ya kusikiliza pamoja na ya kusoma hadithi za kubuni hasa katika muktadha

wa shughuli za shambani pamoja na vifaa vya shambani. Mwalimu awagawe

wanafunzi katika makundi ya wanafunzi watatu watatu kisha awaombe

watazame michoro waliyopewa kwenye Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa 17.

Michoro hii ni ya mama na mvulana mdogo wakilima pamoja na watoto wawili

wanaonyunyizia mimea maji. Wanafunzi wachunguze michoro hiyo na kuijadili

katika makundi yao. Mwalimu ahakikishe anawashirikisha wanafunzi wote

katika shughuli hii ya kujadiliana kuhusu michoro iliyopo. Baada ya majadiliano,

wanafunzi waelekezwe kujibu maswali ya michoro waliyopewa katika vitabu

vyao.

Baada ya shughuli hii, mwalimu awashirikishe wanafunzi katika kutazama

michoro mingine waliyopewa katika vitabu vyao pamoja na kusoma vifungu

vifupi vifupi vinavyoambatana na michoro hiyo. Mwalimu anaweza kuwasomea

wanafunzi vifungu hivi kisha wao wakasoma baada yake wakiwa wawili na

hatimaye kila mmoja akasoma peke yake. Mwalimu ahakikishe anasahihisha

makosa ya kimatamshi pindi yanapotokea. Michoro iliyopo inaonyesha shughuli

mbalimbali za shambani kama vile: mjomba akilima, kaka akifyeka, dada na

kaka wakipanda mbegu shambani pamoja na mama na baba waking’oa magugu

shambani.

Baada ya wanafunzi kuchunguza michoro iliyopo na kusoma vifungu vifupi

vifupi vilivyoambatanishwa nayo, mwalimu anaweza kuwasomea wanafunzi

hadithi bunifu iliyo katika vitabu vya wanafunzi kuhusu shughuli za shambani.

Mwalimu ahakikishe wanafunzi wote wanamsikiliza kwa makini. Pia, mwalimu

ahakikishe kuwa anasoma hadithi hiyo kwa matamshi sahihi, kwa ufasaha na

kwa sauti ya kusikika na kuvutia. Baada ya mwalimu kuwasomea wanafunzi

hadithi hiyo, wanafunzi wanaweza kuisoma hadithi hiyo wakiwa wawili wawili

na hatimaye kila mmoja akasoma akiwa peke yake.

Ili kuchunguza iwapo wanafunzi walisikiliza hadithi ya mwalimu kwa makini,

mwalimu anaweza kuwauliza maswali kutokana na hadithi hiyo. Wanafunzi

wajibu maswali haya katika makundi yao. Mwalimu azunguke darasani ili

kuwasaidia wanafunzi wanaotatizika katika makundi yao. Baadaye, wanafunzi

washirikishwe kujibu maswali ya hadithi waliyopewa katika vitabu vyao.

(ch) Tathmini

Katika hatua hii, mwalimu awaulize wanafunzi maswali mbalimbali ya

kuchunguza iwapo wamepata ujuzi wa kusikiliza na kusoma hadithi bunifu

kuhusiana na muktadha wa shambani. Pia, mwalimu achunguze iwapo

wanafunzi wamepata ufahamu wa msamiati wa shambani na shughuli

mbalimbali za shambani.

Mwalimu ahakikishe kuwa wanafunzi wamepata maarifa ya kusoma hadithi

bunifu na kujibu kwa usahihi maswali ya hadithi hiyo.

VI. Majibu

Maswali ya utangulizi, ukurasa 17

Mwalimu atathmini majibu ya wanafunzi kulingana na wanachoona kwenye

michoro waliyopewa, kwa mfano:

1. Ninaona mama na mvulana mdogo wakilima shambani.

2. Watoto wawili wananyunyizia maji mimea yao.

3. Watu hawa wanajishughulisha na shughuli za shambani.

4. Wanalima shamba lao.

5. Watoto wananyunyizia maji mimea yao.

Maswali ya zoezi la kusoma, ukurasa 20

Mwalimu atathmini majibu ya wanafunzi, kwa mfano:

1. Mjomba analima shamba.

2. Kaka anafyeka nyasi shambani.

3. Dada anapanda mbegu shambani.

4. Mama anang’oa magugu shambani.

5. Baba anang’oa magugu shambani.

Maswali ya hadithi, ukurasa 20

1. Mjomba wangu ni mkulima.

2. Mjomba hulima shambani.

3. Mjomba hufyeka nyasi kwa kutumia kifyekeo.

4. Shamba kubwa hulimwa kwa kutumia trekta au plau.

5. Mjomba hupanda mbegu shambani.

Mada Ndogo 5: Kuandika

(Idadi ya vipindi: 3)

I. Matokeo maalum yanayotarajiwa:

Kufikia mwisho wa mada, mwanafunzi aweze:

a) Kuandika kisa kifupi kwa hati nadhifu kulingana na mada ili kujenga stadi

ya uandishi;

b) Kufurahia uandishi wa visa tofauti ili kuimarisha mawasiliano andishi.

II. Mapendekezo ya shughuli za ujifunzaji

• Mwanafunzi apewe hadithi yenye mapengo ajaze kwa maneno mwafaka.

• Mwanafunzi aeleze yaliyo muhimu katika uandishi k.v. mwandiko nadhifu,

maudhui, mtiririko n.k.

• Mwanafunzi asome kielelezo cha kisa kilichoandikwa na mwalimu au

wanafunzi wengine.

• Wanafunzi wanaweza kuandika kisa kifupi wakiwa wawili wawili.

• Mwanafunzi apewe fursa ya kuandika kisa kifupi kinachohusiana na mada.

Kisa hiki kifuate hatua tano za uandishi: maandalizi, nakala ya kwanza,

marejeleo, uhariri na uchapishaji. Vichwa vya visa vinaweza kutofautiana.

III. Nyenzo:

• Hadithi bunifu zilizoandikwa kwenye chati kuhusu shughuli za shambani;

• Vifaa vya teknolojia kama vile: tarakilishi, simu;

• Rekodi za hadithi za kubuni kuhusu shughuli za shambani;

• Wanafunzi wenyewe;

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa 21;

• Chombo cha kunasia sauti, breli pamoja na vifaa vingine vinavyoweza

kuwasaidia wanafunzi wanaohitaji uangalifu maalum (kwa mfano,

wanafunzi wasioweza kuona, kusikia na kadhalika).

IV. Maandalizi ya somo

Katika mada hii, mwalimu afahamu kuwa somo hili linahusu kukuza stadi ya

mwanafunzi ya kuandika kwa mwandiko nadhifu na kwa kufuata vipengele

vya uandishi bora. Katika mada hii, wanafunzi watapata maarifa ya kuandika

visa vifupi vifupi kwa kuzingatia mambo kadhaa kama vile: mwandiko nadhifu,

mtiririko, uhariri, marejeleo, maudhui na maandalizi kabambe. Shughuli hii

itawawezesha wanafunzi kufahamu jinsi ya kuandika visa bunifu kuhusu shughuli

za shambani kisha ujuzi huu utawawezesha kubuni na kuandika visa vifupi

mbalimbali vya miktadha mbalimbali. Mwalimu ahakikishe kwamba ameleta

vifaa vinavyohitajika kufundishia funzo hili kama vilivyoorodheshwa hapo awali

ili kufanikisha ufundishaji wake pamoja na ujifundishaji wa wanafunzi hasa

walio na matatizo au ulemavu mbalimbali.

Ili kufanikisha funzo hili, mwalimu ahakikishe amewagawa wanafunzi katika

makundi ya wanafunzi yanayotakikana kulingana na shughuli ya kila zoezi

husika lililotolewa kwenye Kitabu cha Mwanafunzi.

V. Utaratibu wa somo

(a) Utangulizi

Mwalimu atangulize sehemu hii kwa kuwasalimia wanafunzi na kuwauliza

maswali mbalimbali kuhusu waliyosoma katika kipindi kilichotangulia kuhusu

kusoma hadithi bunifu kuhusu shughuli za shambani. Wanafunzi wajibu salamu

za mwalimu pamoja na maswali waliyoulizwa.

Mwalimu awashirikishe wanafunzi kusahihisha zoezi walilopewa katika funzo

la hapo awali. Iwapo kuna wanafunzi wenye matatizo katika ujifundishaji wao,

wasaidiwe na mwalimu.

(b) Uwasilishaji wa funzo lenyewe

Katika hatua hii, mwalimu alenge kuwaelekeza wanafunzi katika kujenga stadi

yao ya kuandika na hata kubuni visa vifupi vifupi na kuviandika kwenye madaftari

yao kwa mwandiko nadhifu. Mwalimu anaweza kuwaomba wanafunzi kuandika

alfabeti zote za Kiswahili katika madaftari yao kwa herufi ndogo na herufi

kubwa. Alfabeti hapa inajumuisha irabu tano pamoja na konsonanti ishirini

na sita za Kiswahili ili kupata jumla ya herufi thelathini na moja (31) katika

Kiswahili. Shughuli hii ya kuandika alfabeti za Kiswahili itawasaidia wanafunzi

katika kuhakikisha kuwa wanaandika kwa mwandiko nadhifu kwa kuziandika

herufi mbalimbali kwa usahihi.

Baada ya shughuli hii ya kuandika alfabeti za Kiswahili, mwalimu awaelekeze

wanafunzi kuandika maneno waliyopewa kwenye kitabu chao kwa herufi kubwa

na herufi ndogo. Mwalimu awape wanafunzi mazoezi zaidi ya maneno na hata

sentensi ambazo wataziandika katika madaftari yao katika herufi ndogo na

herufi kubwa.

Baadaye, mwalimu awaelekeze wanafunzi kubuni kisa kifupi na kukiandika katika

madaftari yao kwa hati nadhifu. Mwalimu ahakikishe wanafunzi wanazingatia

mambo muhimu ya uandishi bora katika shughuli hii. Wanafunzi wabuni kisa

kuhusu: Mimi na mama shambani

Wanafunzi wajibu maswali yafuatayo kwa ubunifu wao:

1. Ilikuwa siku ya _________.

2. Mimi na mama tulienda _________.

3. Mama alibeba _________.

4. Mimi nilibeba _________.

5. Nilifyeka nyasi kwa _________.

6. Mama alikata miti kwa _________.

7. Mimi nililima kwa _________.

8. Mama alichukua mbegu aka_________.

Mwalimu ahakikishe wanafunzi wote wanashirikishwa katika zoezi hili. Kila

mwanafunzi abuni kisa chake tofauti kwa kuzingatia maswali waliyopewa katika

muktadha wa kwenda shambani. Mwalimu anaweza kuwaongoza wanafunzi

katika kuandaa nakala ya kwanza ya maelezo yao kisha waihariri nakala hii na

hatimaye kuandika nakala zao safi katika madaftari yao.

Baada ya kukamilisha zoezi hili, kila mwanafunzi apewe fursa ya kusimama mbele

ya wenzake na asome kisa alichobuni. Makosa ya kimatamshi yasahihishwe

pindi tu yanapotokea. Mwalimu ahakikishe amewasaidia wanafunzi kusahihisha

visa vyao iwapo hawakuzingatia mambo muhimu katika uandishi bora kama

vile: maudhui, mtiririko, uhariri na marejeleo.

Baada ya shughuli hii, mwalimu ahakikishe amesahihisha madaftari ya wanafunzi

ili kuondoa makosa yoyote ya kimaendelezo na hati isiyo nadhifu. Wanafunzi

walio na matatizo ya kuandika kwa hati isiyo nadhifu wapewe mazoezi zaidi ya

kuandika. Mwalimu awaelekeze zaidi.

Hatimaye, wanafunzi washirikishwe katika kufanya zoezi la kuchora lililo katika

vitabu vyao. Wanafunzi wahakikishe wanachora vifaa vya shambani walivyotaja

katika visa vyao walivyobuni pamoja na kuandika katika madaftari yao maelezo

kuhusu vifaa hivyo.

(ch) Tathmini

Katika hatua hii, mwalimu awaulize wanafunzi maswali mbalimbali ya

kuchunguza iwapo wamepata ujuzi wa kubuni na kuandika visa vifupi vifupi

vya kubuni. Pia, mwalimu achunguze iwapo wanafunzi wamepata ufahamu wa

kuandika kwa mwandiko nadhifu na maendelezo sahihi pamoja na sarufi sahihi.

VI. Majibu

Zoezi la kuandika heru kubwa, ukurasa 21

1. JEMBE 2. UPANGA

3. SHOKA 4. KWEKWE

5. LIMA 6. BWEKA

Zoezi la kuandika, ukurasa 21

Mwalimu atathmini ubunifu na uandishi wa wanafunzi, kwa mfano:

1. Ilikuwa siku ya Jumamosi.

2. Mimi na mama tulienda shambani.

3. Mama alibeba jembe na shoka.

4. Mimi nilibeba kifyekeo na jembe.

5. Nilifyeka nyasi kwa kifyekeo.

6. Mama alikata miti kwa shoka.

7. Mimi nililima kwa jembe.

8. Mama alichukua mbegu akapanda.

Zoezi la kuchora, ukurasa 21

Mwalimu atathmini uchoraji wa wanafunzi pamoja na maelezo ya vifaa

walivyochora.

Mada Ndogo 6: Saru: Nafsi ya tatu, wakati ujao (umoja na

wingi) (Idadi ya vipindi: 2)

I. Matokeo maalum yanayotarajiwa:

Kufikia mwisho wa mada, mwanafunzi aweze:

a) Kutambua maneno na viambishi vinavyotumika kuonyesha nafsi ya tatu

na wakati ujao katika umoja na wingi ili kuimarisha mawasiliano;

b) Kutumia nafsi ya tatu wakati ujao hali ya umoja na wingi katika sentensi

kwa usahihi ili kuimarisha mawasiliano;

ch) Kusoma vifungu vilivyo na nafsi ya tatu, wakati ujao kwa umoja na wingi

ili kujenga usomaji;

d) Kuandika vifungu vilivyo na nafsi ya tatu, wakati ujao kwa umoja na wingi

ili kujenga uandishi bora;

e) Kufurahia kutumia nafsi ya tatu wakati ujao hali ya umoja na wingi katika

mawasiliano.

II. Mapendekezo ya shughuli za ujifunzaji

• Mwanafunzi atumie nafsi ya tatu wakati ujao hali ya umoja na wingi katika

mazungumzo.

• Mwanafunzi atumie nafsi ya tatu wakati ujao hali ya umoja na wingi katika

sentensi.

• Mwanafunzi aweza kujaza mapengo kwa kutumia nafsi ya tatu wakati ujao

hali ya umoja na wingi.

• Wanafunzi wanaweza kupewa sentensi zinazojumuisha nafsi na nyakati

mbalimbali wazitambue katika vikundi;

• Mwanafunzi aweza kupewa zoezi katika tarakilishi ili watumie mbinu ya

kuburuta na kutia kapuni.

• Mwanafunzi aigize vitendo vya kuashiria nafsi ya kwanza, pili na ya tatu

huku akitunga sentensi.

• Mwanafunzi aweza kupata ufafanuzi wa nafsi kwa kutumia vibonzo katika

tarakilishi.

III. Nyenzo:

• Michoro ya watu wakitenda vitendo kwa kurejelea nafsi ya tatu;

• Chati zenye sentensi katika umoja na wingi za nafsi ya tatu.

• Wanafunzi wenyewe;

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa 22-23;

• Chombo cha kunasia sauti, breli pamoja na vifaa vingine vinavyoweza

kuwasaidia wanafunzi wanaohitaji uangalifu maalum (kwa mfano,

wanafunzi wasioweza kuona, kusikia n.k.).

IV. Maandalizi ya somo

Mwalimu anastahili kutilia maanani kuwa sarufi ni kipengele muhimu katika

ujifundishaji wa wanafunzi ili kuweza kuwahusisha wanafunzi kwa ukamilifu

katika somo hili. Mwalimu aandae vifaa vyake mapema na kuvihifadhi kabla

ya vipindi hivi. Wanafunzi wenyewe watumiwe katika funzo hili kuonyesha

matumizi ya nafsi ya tatu, wakati ujao katika hali ya umoja na wingi.

Wakati wa kuendesha funzo hili, mwalimu atambue wakati mwafaka wa kuweka

hadharani vifaa vyake kwa kukumbuka kuwa matumizi ya michoro, picha na vifaa

halisi ni mbinu bora ambayo hutumika kufanikisha ufundishaji wa wanafunzi.

Iwapo kuna wanafunzi walio na matatizo au ulemavu wa kutosikia au kutoona,

mwalimu ahakikishe ana vifaa au vyombo maalum vya kuwafundishia kama

vile watafsiri wa lugha ishara pamoja na breli.

Ili kutimiza malengo yake katika somo hili, ni vyema mwalimu ahakikishe kwamba

wanafunzi wamejigawa katika makundi ya wanafunzi wanaotakikana kulingana

na maelekezo yaliyotolewa kwa kila shughuli ya wanafunzi iliyopendekezwa

katika vitabu vyao.

V. Utaratibu wa somo

(a) Utangulizi

Mwalimu aanze funzo hili kwa kuwasalimia wanafunzi na kuwauliza maswali

mepesi kuhusu waliyofundishwa katika kipindi kilichotangulia. Wanafunzi

wajibu salamu za mwalimu kisha wajibu maswali waliyoulizwa. Mwalimu

awashirikishe wanafunzi katika kusahihisha zoezi walilopewa katika kipindi

kilichotangulia.

(b) Uwasilishaji wa funzo lenyewe

Mwalimu awagawe wanafunzi katika makundi ya wanafunzi wawili wawili

kisha awashirikishe katika kuchunguza sentensi walizopewa katika kitabu chao

kisha wazisome na kuzijibu. Sentensi hizi zinarejelea nafsi ya tatu katika wakati

ujao. Mwalimu ahakikishe anawashirikisha wanafunzi wote katika shughuli hii.

Wanafunzi waweze kubaini kiambishi kinachotumika kuashiria wakati ujao

katika sentensi ambacho ni -ta. Pia, wanafunzi wafahamu viashiria vya nafsi

ya tatu ambavyo ni neno yeye katika umoja na wao katika wingi. Wanafunzi

washirikishwe kutunga sentensi sahihi kwa kutumia nafsi ya tatu katika wakati

ujao hali ya umoja na wingi.

Kwa mfano:

Umoja Wingi

1. Yeye atalima shamba lake. Wao watalima mashamba yao.

2. Yeye atafyeka nyasi. Wao watafyeka nyasi.

3. Yeye atanunua jembe jipya. Wao watanunua majembe mapya.

Kutokana na shughuli hii ya kutunga sentensi, wanafunzi watapata fursa ya

kujifundisha matumizi ya yeye na wao, hali ya umoja na wingi kwa kurejelea

shughuli za shambani katika wakati ujao.

Mwalimu awashirikishe wanafunzi kutambua kuwa yeye na wao ni maneno ya

kuonyesha au kuashiria mtu katika nafsi ya tatu, umoja na wingi. Kiambishi -ta-

hutumika kuonyesha wakati ujao.

Wanafunzi wafanye mazoezi zaidi ya kutunga sentensi sahihi kwa kutumia nafsi

ya tatu hali ya umoja na wingi katika wakati ujao.

(ch) Tathmini

Katika hatua hii ya mwisho wa funzo hili, mwalimu ahitimishe somo kwa

kuwauliza wanafunzi maswali kadhaa kuhusu mambo muhimu waliyojifundisha.

Maswali hayo yaegemee haswa kwa kuchunguza ikiwa wanaweza kuwasiliana

kwa kutumia nafsi ya tatu hali ya umoja na wingi katika wakati ujao.

Pia, mwalimu achunguze iwapo wanafunzi wanaweza kutunga sentensi sahihi

katika umoja na wingi kwa kutumia nafsi ya tatu katika wakati ujao.

VI. Majibu

Maswali ya utangulizi, ukurasa 22

Mwalimu atathmini majibu ya wanafunzi kulingana na ubunifu wao na

muktadha wa swali husika, kwa mfano:

1. Mgeni ataenda kijijini kesho.

2. Walimu watafanya watafundisha darasani.

3. Yeye atasoma kitabu.

4. Msichana atalima shambani.

5. Wanafunzi watafyeka nyasi.

Zoezi, ukurasa 22

1. Wavulana watafyeka nyasi.

2. Wasichana watasoma kesho.

3. Mwalimu atakuja kwetu.

4. Mgeni atafika jioni.

5. Yeye atanisaidia.

Zoezi la kuigiza, ukurasa 22-23

Mwalimu atathmini usomaji wa wanafunzi.

Zoezi la kusoma, ukurasa 23

Mwalimu atathmini usomaji wa wanafunzi.

Matokeo maalum

yanayotarajiwa

Mapendekezo ya shughuli za

ujifunzaji

Kukia mwisho wa mada, mwanafunzi

aweze:

(a) Kutambua sauti mbili

zinazotamkwa pamoja ili

kuimarisha matamshi bora;

(b) Kutambua msamiati ambao

unahusiana na uzalendo ili

kuimarisha mawasiliano;

(ch) Kutambua maneno yanayoonyesha

uzalendo ili kuyatumia katika

mawasiliano;

(d) Kutambua rangi za bendera ili

kuimarisha uzalendo;

(e) Kuandika kisa kifupi kwa hati

nadhifu kulingana na mada ili

kujenga stadi ya uandishi;

(f) Kutambua matumizi ya –ake na –ao

ili kuimarisha mawasiliano.

• Mwanafunzi atambue sauti /mw/,

/nd/ na /pw/ katika maneno.

• Mwanafunzi asome maneno

yanayohusiana na uzalendo kama

vile: umoja, amani, upendo, bendera,

taifa, nchi, raia, gwaride, rangi

za bendera kwa kutumia kadi za

maneno.

• Mwanafunzi aeleze baadhi ya

mambo yanayoweza kuimarisha

uzalendo katika nchi yake kwa

kutumia mgeni mwalikwa.

• Mwanafunzi ajadili picha

zilizojumuishwa kwenye hadithi.

• Mwanafunzi apewe hadithi yenye

mapengo ajaze kwa maneno

mwafaka.

• Mwanafunzi aonyeshe vitu vyake

na vya wengine darasani na

kuvirejelea akitumia –ake na –ao.

Mapendekezo ya shughuli nyingine zilizoratibiwa za ujifunzaji:

• Kushiriki katika uskauti shuleni.

• Kupandisha bendera shuleni.

• Kushiriki katika kuimba wimbo wa taifa.

Mada Kuu 2: UZALENDO

Idadi ya vipindi: 18

Sura ya

Uhusiano na masomo mengine:

• Somo la Mazingira na somo la Sanaa.

Nyenzo:

• Michoro au picha za vitendo vya kizalendo;

• Kadi zenye sauti /mw/, /nd/ na /pw/;

• Rekodi za sauti /mw/, /nd/ na /pw/;

• Mtambaji au msimulizi mwalikwa;

• Rekodi za masimulizi bunifu;

• Wanafunzi wenyewe;

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa 24-45;

• Chombo cha kunasia sauti na vifaa vingine vinavyoweza kuwasaidia

wanafunzi wanaohitaji uangalifu maalum na wenye ulemavu.

Maelezo kwa mwalimu

Uzalendo ni muhimu sana kwa kila mwananchi kwa sababu huwawezesha watu

kuipenda nchi yao, kuithamini pamoja na kuitumikia. Kupitia kwa uzalendo wa

wananchi, taifa hunawiri, hasa uchumi wake pamoja na utangamano wa wananchi

kuboreshwa. Ni vyema kwa wanafunzi katika kiwango hiki kufundishwa kuhusu

uzalendo pamoja na vitendo vya kizalendo kwa kuwa watakua wakithamini nchi

yao na kuiboresha. Mwalimu ahakikishe kuwa wanafunzi wote wanashirikishwa

kupata maarifa haya.

Pia, mada hii inalenga kumsaidia mwanafunzi kujenga stadi yake ya kutamka

sauti za herufi mbili zinazoambatana ambazo ni: /mw/, /nd/ na /pw/,

kutamka maneno yenye sauti hizi pamoja na kutunga sentensi kwa kutumia

maneno yenye sauti hizi.

Mada hii itaangazia pia kukuza stadi ya wanafunzi ya kusoma na kusikiliza

kupitia kwa masimulizi na hadithi bunifu mbalimbali kuhusu uzalendo ambazo

wanafunzi watasomewa na nyingine watajisomea wenyewe wakiwa wawili

wawili na hatimaye mmoja mmoja.

Kipengele cha sarufi pia kitashughulikiwa katika mada hii ambapo wanafunzi

watafahamu matumizi ya -ake na -ao.

Uhusiano na masuala mtambuko

Masuala mtambuko ambayo yatashughulikiwa katika mada hii ni:

• Uraia: uzalendo - kushiriki katika wimbo wa taifa;

• Utangamano wa kijamii;

• Amani na maadili.

Msamiati maalum

Msamiati maalum na muhimu ambao wanafunzi watapatana nao katika mada

hii ni kuhusu vitendo vya kizalendo kama vile:

Msamiati Maana

1. amani hali ya kutulia bila vita

2. bendera kitambaa maalum ambacho ni kitambulisho cha taifa

3. taifa nchi

4. wimbo wa taifa wimbo maalum ambao ni kitambulisho cha nchi

5. upendo hali ya kuwaenzi watu wengine

6. uzalendo hali ya kupenda nchi na kujitolea kuilinda

Ushirikishaji wa wanafunzi wenye ulemavu mbalimbali

Mwalimu ahakikishe anawashughulikia na kuwashirikisha wanafunzi walio na

ulemavu na matatizo mbalimbali, kwa kuwa na vifaa muhimu na maalum vya

kuwasaidia wanafunzi hawa katika ujifundishaji wao. Kwa wanafunzi wasio na

uwezo wa kuona, mwalimu anaweza kuhusisha matumizi ya breli pamoja na

vifaa vya kunasia sauti.

Kwa wanafunzi wasio na uwezo wa kusikia, mwalimu anaweza kuhusisha

matumizi ya lugha ya ishara. Pia, mwalimu anaweza kuwahusisha watafsiri

wa lugha ya ishara. Maandalizi haya yatawawezesha wanafunzi hawa kusoma

kama wanafunzi wenzao bila vikwazo vyovyote.

Orodha ya mada na vipindi

Mada Idadi ya vipindi

Mada Ndogo 1: Sauti mbili tofauti zinazotamkwa pamoja

Mada Ndogo 2: Msamiati

Mada Ndogo 3: Kusikiliza na kuzungumza: Masimulizi

Mada Ndogo 4: Kusoma: Hadithi

Mada Ndogo 5: Kuandika

Mada Ndogo 6: Sarufi: Matumizi ya -ake na -ao

JUMLA: 18

Mada Ndogo 1: Sauti mbili tofauti zinazotamkwa pamoja

(Idadi ya vipindi: 5)

I. Matokeo maalum yanayotarajiwa:

a) Kutambua sauti zinazotamkwa pamoja ili kuimarisha matamshi bora;

b) Kutamka sauti lengwa ili kuimarisha matamshi bora;

ch) Kusoma silabi za sauti lengwa ili kuimarisha usomaji;

d) Kuandika silabi zinazotokana na sauti lengwa ili kuimarisha uandishi bora;

e) Kusoma maneno kwa kutumia silabi zinazotokana na sauti lengwa ili

kuimarisha usomaji;

f) Kuandika maneno kutokana na silabi zilizofunzwa ili kuimarisha uandishi

bora;

g) Kusoma hadithi zilizo na maneno yaliyo na sauti lengwa ili kumsaidia

mwanafunzi kutamka sauti husika na kuimarisha matamshi na usomaji;

h) Kuchangamkia kutamka sauti lengwa ili kuimarisha mawasiliano.

II. Mapendekezo ya shughuli za ujifunzaji

• Mwanafunzi atambue sauti /mw/, /nd/ na /pw/ katika maneno;

• Mwanafunzi asikilize mwalimu akizitamka silabi zinazotokana na sauti

lengwa kisha atamke pamoja na mwalimu na baadaye atamke akiwa peke

yake, wakiwa wawili na wakiwa darasa zima k.m. mwa, mwe, mwi, mwo na

mwu.

• Mwanafunzi aweza kutumia teknolojia kama vile papaya, tarakilishi,

projekta na kipazasauti kumsaidia kuimarisha matamshi yake.

• Mwanafunzi aweza kumsikiliza mgeni mwalikwa akitamka sauti lengwa.

• Mwanafunzi atambue sauti alizosoma katika maneno kwa mfano: mwana,

mwananchi, ndoo, ndizi, uzalendo, pwani, pweza na pweke.

• Mwanafunzi asome maneno kwa kutumia silabi na kugawa yaliyo marefu

zaidi katika sehemu ndogo ndogo.

• Wanafunzi wasome hadithi zilizo na maneno yaliyobeba sauti lengwa

darasani au wawili wawili;

• Mwanafunzi anakili herufi na maneno yanayotokana na sauti alizofunzwa.

• Mwanafunzi aandike maneno yanayojumuisha sauti lengwa.

• Mwanafunzi asikilize imla ya maneno yaliyo na herufi za sauti lengwa na

kuyaandika.

III. Nyenzo:

• Kadi za herufi mw, nd na pw;

• Rekodi za sauti /mw/, /nd/ na /pw/;

• Kadi zenye maneno yenye sauti /mw/, /nd/ na /pw/;

• Mgeni mwalikwa mwenye matamshi mazuri na sahihi;

• Wanafunzi wenyewe;

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa 25-33;

• Chombo cha kunasia sauti, breli pamoja na vifaa vingine vinavyoweza

kuwasaidia wanafunzi wanaohitaji uangalifu maalum (kwa mfano,

wanafunzi wasioweza kuona, kusikia n.k.).

IV. Maandalizi ya somo

Mada hii inahusu kukuza stadi ya kutamka pamoja na kutumia sauti za herufi

mbili tofauti zinazotamkwa pamoja za Kiswahili kwa kurejelea vitendo vya

kizalendo. Herufi na sauti zitakazoangaziwa katika funzo hili ni: /mw/, /nd/

na /pw/,

Matamshi mazuri na sahihi ya wanafunzi yatazingatiwa hapa na kukuzwa zaidi.

Wanafunzi walio na matatizo ya matamshi wasaidiwe kukuza uwezo wao wa

kutamka kwa usahihi. Wanafunzi wa aina hii washirikishwe katika kufanya

mazoezi kadhaa ya utamkaji. Mwalimu awaongoze. Pia, wanafunzi wengine

wenye matamshi mazuri wanaweza kuwasaidia wanafunzi wanaolemewa.

Mwalimu aandae vifaa vyake mapema na kuvihifadhi kabla ya vipindi hivi kama

vilivyotajwa hapo awali. Vyombo maalum vya kuwasaidia wanafunzi wenye

ulemavu na matatizo mbalimbali pia viandaliwe mapema.

Wakati wa kuendesha funzo hili, mwalimu atambue wakati mwafaka wa kuweka

hadharani vifaa alivyovileta darasani.

Ili kutimiza malengo yake katika somo hili, ni vyema mwalimu ahakikishe

kwamba wanafunzi wamejigawa katika makundi ya wanafunzi wanaotakikana

kulingana na maelekezo yaliyotolewa kwenye vitabu vyao.

V. Utaratibu wa somo

(a) Utangulizi

Mwalimu atangulize somo hili kwa kuwaamkua wanafunzi na kuwauliza maswali

mepesi kuhusu waliyofundishwa katika kipindi kilichopita. Wanafunzi wajibu

maamkuzi ya mwalimu pamoja na maswali waliyoulizwa.

Mwalimu awashirikishe wanafunzi katika makundi ya wanafunzi wawili wawili

ili wachunguze mchoro ulio katika Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa 24. Mwalimu

awachangamshe wanafunzi kwa kuwauliza maswali mepesi kuhusiana na

mchoro huo. Baadhi ya maswali ambayo mwalimu anaweza kuuliza ni kama vile:

Mnaona nini kwenye mchoro huu? Watu hawa wako wapi? Mwalimu awaelekeze

wanafunzi ili waweze kujibu maswali hayo na kufahamu vitendo mbalimbali

vya kizalendo ambavyo ni pamoja na kupandisha bendera na kuimba wimbo

wa taifa.

(b) Uwasilishaji wa funzo lenyewe

Vipindi 2

i) Sauti /mw/

Mwalimu awagawe wanafunzi katika makundi ya wanafunzi wawili wawili kisha

awaelekeze kutazama michoro iliyo katika Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa 25.

Mwalimu awaulize wanafunzi maswali kuhusiana na michoro iliyopo. Maswali

kama vile: Mnaona nini kwenye michoro hii? Taja majina ya michoro hii.

Wanafunzi wajibu maswali ya mwalimu kulingana na michoro waliyopewa.

Baadaye, mwalimu awashirikishe wanafunzi kutambua majina sahihi ya michoro

waliyopewa kama vile: mwalimu, mwezi na mwiko kisha watamke herufi mbili

za mwanzo pekee za majina hayo. Wanafunzi watamke herufi mw na hivyo sauti

/mw/ baada ya mwalimu katika darasa zima kisha wakiwa wawili wawili na

hatimaye kila mwanafunzi atamke sauti hii akiwa peke yake. Mwalimu awaombe

wanafunzi waandike herufi mw katika madaftari yao kwa herufi kubwa na herufi

ndogo. Yaani: mw na MW.

Wanafunzi waelekezwe katika kutamka irabu za Kiswahili ambazo ni: a, e, i, o,

u kisha watambue silabi za herufi mw, ambazo ni: mwa, mwe, mwi, mwo, mwu.

Baada ya shughuli hii, wanafunzi watambue maneno kadhaa yenye silabi za

herufi mw. Kwa mfano: mwana, mwalimu, mwezi, mwema, mwovu, mwiko,

mwingi, mwuzaji, mwananchi n.k. Mwalimu awashirikishe wanafunzi wote katika

kutamka maneno yenye silabi za herufi mw kwa usahihi. Hatimaye watunge

sentensi wakitumia maneno hayo.

Kwa mfano:

1. Mimi ni mwananchi mzalendo.

2. Huyu ni mwalimu wa Kiswahili.

3. Mama alitumia mwiko kupika ugali.

4. Mwana huyu ni mdogo.

5. Jirani yetu ni mwema.

Wanafunzi washirikishwe katika kufanya mazoezi kadhaa ya kutunga sentensi

sahihi kwa kutumia maneno yenye silabi za herufi mw.

Wanafunzi washirikishwe katika kufahamu jinsi ya kutenganisha silabi katika

maneno yaliyo na sauti /mw/, kwa mfano:

Neno Silabi

i) mwana mwa na

ii) mwema mwe ma

iii) mwanafunzi mwa na fu nzi

Baadaye, mwalimu awashirikishe wanafunzi katika kufanya mazoezi kadhaa ya

kutamka silabi za herufi mw.

Vipindi 2

ii) Sauti /nd/

Mwalimu awagawe wanafunzi katika makundi ya wanafunzi watatu watatu kisha

awaelekeze kutazama michoro iliyo katika Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa 28.

Mwalimu awaulize wanafunzi maswali mepesi kuhusiana na michoro iliyopo.

Maswali kama vile: Unaona nini kwenye michoro hii? Taja majina ya michoro hii.

Wanafunzi wajibu maswali ya mwalimu.

Baadaye, mwalimu awashirikishe wanafunzi kutambua majina sahihi ya michoro

waliyopewa kisha watamke sauti za herufi mbili za kwanza pekee za majina hayo.

Majina hayo ni: ndovu, ndama na ndizi. Wanafunzi watamke sauti /nd/ baada

ya mwalimu katika darasa zima kisha wakiwa wawili wawili na hatimaye kila

mwanafunzi atamke sauti hii akiwa peke yake. Mwalimu awaombe wanafunzi

waandike herufi nd katika madaftari yao kwa herufi kubwa na herufi ndogo.

Yaani: nd na ND.

Wanafunzi waelekezwe katika kutamka irabu za Kiswahili ambazo ni: a, e, i, o, u

kisha watambue silabi za herufi nd, ambazo ni: nda, nde, ndi, ndo, ndu.

Baada ya shughuli hii, wanafunzi watambue maneno kadhaa yenye silabi za

herufi nd. Kwa mfano: ndani, ndege, ndizi, ndoo, ndugu, ndimu, ndengu n.k.

Mwalimu awashirikishe wanafunzi wote katika kutamka maneno yenye silabi

za herufi nd kwa usahihi. Hatimaye watunge sentensi wakitumia maneno hayo.

Kwa mfano:

1. Huyu ni ndugu yake.

2. Ndizi zote zimeiva vizuri.

3. Ndege amepaa angani.

4. Mama ameenda sokoni kununua ndimu.

5. Wageni wamekaa ndani ya nyumba.

Wanafunzi washirikishwe katika kufanya mazoezi kadhaa ya kutunga sentensi

sahihi kwa kutumia silabi za herufi nd.

Baadaye, wanafunzi washirikishwe katika kufahamu jinsi ya kutenganisha silabi

katika maneno yaliyo na sauti /nd/, kwa mfano:

Neno Silabi

i) ndimu ndi mu

ii) ndani nda ni

iii) ndovu ndo vu

Mwisho, mwalimu awashirikishe wanafunzi katika kufanya mazoezi kadhaa ya

kutamka silabi za herufi nd.

Kipindi 1

iii) Sauti /pw/

Mwalimu awagawe wanafunzi katika makundi ya wanafunzi wawili wawili kisha

awaombe wachunguze maneno waliyopewa kwenye kadi zilizo katika Kitabu

cha Mwanafunzi, ukurasa 31. Mwalimu awasomee wanafunzi maneno ya kadi

hizi kwa sauti ya kusikika na matamshi sahihi. Baadaye, awaelekeze wanafunzi

wasome baada yake wakiwa wawili na hatimaye kila mwanafunzi apewe fursa

ya kusoma maneno hayo akiwa peke yake. Mwalimu ahakikishe anakosoa

makosa ya kimatamshi ya wanafunzi pindi tu yanapotokea. Iwapo mwalimu

ana matatizo ya kimatamshi, anaweza kumwalika msomaji stadi akawasomea

wanafunzi maneno kwenye kadi walizopewa kwa ufasaha kisha wanafunzi

wakasoma baada yake. Maneno haya yanahusisha sauti /pw/.

Baadaye, mwalimu awashirikishe wanafunzi kutambua na kutamka sauti

za herufi mbili za kwanza pekee za maneno ya kadi walizopewa. Wanafunzi

watamke sauti /pw/ baada ya mwalimu katika darasa zima kisha wakiwa wawili

wawili na hatimaye kila mwanafunzi atamke sauti hii akiwa peke yake. Mwalimu

awaombe wanafunzi waandike herufi pw katika madaftari yao kwa herufi ndogo

na herufi kubwa, yaani: pw na PW.

Wanafunzi waelekezwe katika kutamka irabu za Kiswahili ambazo ni: a, e, i, o, u

kisha watambue silabi za herufi pw, ambazo ni: pwa, pwe, pwi, pwo, pwu.

Baada ya shughuli hii, wanafunzi watambue maneno kadhaa yenye silabi

za herufi pw. Kwa mfano: pwani, pweke, mpwa, pweza, pwita n.k. Mwalimu

awashirikishe wanafunzi wote katika kutamka maneno yenye silabi za herufi pw

kwa usahihi. Hatimaye watunge sentensi wakitumia maneno hayo.

Kwa mfano:

1. Mpwa wangu atakuja kesho.

2. Bahari hii ina pweza wengi.

3. Ajuza yule yuko pweke sana.

4. Tutaenda pwani wakati wa likizo.

5. Huyu ni pwagu.

Wanafunzi washirikishwe katika kufanya mazoezi kadhaa ya kutunga sentensi

sahihi kwa kutumia silabi za herufi pw.

Baadaye, wanafunzi washirikishwe katika kufahamu jinsi ya kutenganisha silabi

katika maneno yaliyo na sauti /pw/, kwa mfano:

Neno Silabi

i) pwani pwa ni

ii) pweke pwe ke

iii) pwagu pwa gu

Mwisho, mwalimu awashirikishe wanafunzi katika kufanya mazoezi kadhaa ya

kutamka silabi za herufi pw.

Mwalimu awashirikishe wanafunzi kufanya zoezi la imla kwa kuwaomba

wasikilize maneno au sentensi zifuatazo ambazo atawasomea kwa matamshi

sahihi ili waziandike katika madaftari yao kwa mwandiko nadhifu na maendelezo

sahihi:

1. Mpwa wangu alimkamata pwagu.

2. Nguo yake inapwaya.

3. Ajuza mpweke amekuwa mgonjwa.

4. Pwani kuna watalii wengi.

5. Hawa pweza wamejaa pwani.

(ch) Tathmini

Katika hatua hii, mwalimu ahitimishe funzo hili kuhusu sauti /mw/, /nd/

na /pw/ kwa kuwauliza wanafunzi maswali tofauti kuhusu mambo muhimu

waliyojifundisha. Maswali haya yatilie mkazo uwezo wa wanafunzi wa kutamka

sauti /mw/, /nd/ na /pw/ kwa usahihi, kutambua na kutamka maneno yenye

sauti hizi kwa usahihi pamoja na kutunga sentensi sahihi kwa kutumia maneno

yenye sauti hizi walizojifundisha.

Vilevile, mwalimu achunguze iwapo wanafunzi wanaweza kuandika sauti hizo

kwa usahihi kwa herufi kubwa na herufi ndogo.

VI. Majibu

Maswali ya utangulizi, ukurasa 24

Mwalimu atathmini majibu ya wanafunzi kulingana na wanayoona kwenye

mchoro waliopewa, kwa mfano:

1. Ninaona wanafunzi na walimu wao wakiimba wimbo wa taifa.

2. Wanafunzi wako kwenye gwaride.

i) Sauti /mw/

Maswali ya michoro, ukurasa 26

1. Wanafunzi wataje majina ya michoro waliyopewa ambayo ni: mwalimu, mwezi,

mwiko.

2. Mwalimu atathmini matamshi ya wanafunzi.

3. Mwalimu atathmini matamshi ya wanafunzi.

4. Mwalimu atathmini matamshi ya wanafunzi.

5. Mwalimu atathmini matamshi ya kila mwanafunzi.

Zoezi, ukurasa 27-28

1. Huyu ni mwanafunzi.

2. Mzigo mwepesi umepotea.

3. Mwizi yule atakamatwa.

4. Mfuko wake umechomwa.

5. Mwaka huu ni mzuri.

Zoezi, ukurasa 28

1. mwe zi

2. mwa ga

3. mwa li mu

4. mwi ba

5. mwe u si

ii) Sauti /nd/

Maswali ya michoro, ukurasa 29

1. Wanafunzi wataje majina ya michoro waliyopewa ambayo ni: ndovu, ndama,

ndizi.

2. Mwalimu atathmini matamshi ya wanafunzi.

3. Mwalimu atathmini matamshi ya wanafunzi.

4. Mwalimu atathmini matamshi ya wanafunzi.

5. Mwalimu atathmini matamshi ya kila mwanafunzi.

Zoezi, ukurasa 30

1. Mtoto anakula ndizi.

2. Ndoo nyeupe ina unga.

3. Babu ana ndevu nyingi.

4. Niliota ndoto ya kutisha.

5. Nina ndugu watatu.

Zoezi, ukurasa 31

1. nda ma

2. ndo vu

3. ndu gu

4. nde vu

5. ndi zi

iii) Sauti /pw/

Maswali ya kadi za maneno, ukurasa 32

1. Mwalimu atathmini matamshi ya wanafunzi.

2. Mwalimu atathmini matamshi ya wanafunzi.

3. Mwalimu atathmini matamshi ya wanafunzi.

4. Mwalimu atathmini matamshi ya kila mwanafunzi.

Zoezi, ukurasa 33

1. Pwagu amekamatwa na polisi.

2. Babu yuko pweke.

3. Mtoto hachapwi.

4. Pweza yuko ndani ya maji.

Zoezi, ukurasa 33

1. pwa ni

2. pwe za

3. pwa ya

4. cha pwa

Mada Ndogo 2: Msamiati kuhusu uzalendo

(Idadi ya vipindi: 3)

I. Matokeo maalum yanayotarajiwa:

Kufikia mwisho wa mada, mwanafunzi aweze:

a) Kutambua msamiati ambao unahusiana na uzalendo ili kuimarisha

mawasiliano;

b) Kusoma msamiati unaohusiana na uzalendo ili kujenga usomaji;

ch) Kueleza maana ya msamiati wa uzalendo ili kuimarisha mawasiliano;

d) Kutumia msamiati wa uzalendo katika sentensi sahihi ili kuimarisha

mawasiliano;

e) Kuandika maneno yanayohusiana na uzalendo ili kuimarisha uandishi

bora;

f) Kuthamini uzalendo ili kuwa mzalendo kwa nchi yake.

II. Mapendekezo ya shughuli za ujifunzaji

• Mwanafunzi asome maneno yanayohusiana na uzalendo kama vile: umoja,

amani, upendo, bendera, taifa, nchi, raia, gwaride, rangi za bendera kwa

kutumia kadi za maneno.

• Mwanafunzi aeleze maana ya msamiati wa uzalendo.

• Mwanafunzi ashiriki katika mjadala kuhusu maana za maneno yanayohusiana

na uzalendo.

• Mwanafunzi atunge sentensi sahihi kwa kutumia msamiati wa uzalendo.

• Wanafunzi watazame video kuhusu vitendo vya kizalendo k.m. mashujaa

wa nchi.

• Mwanafunzi atazame michoro na picha zinazolenga maana za maneno

kuhusu uzalendo.

• Wanafunzi wajadiliane kuhusu umuhimu wa uzalendo wakiwa kwenye

vikundi.

III. Nyenzo:

• Kadi zenye majina ya vitendo vya kizalendo;

• Michoro au picha za vitendo vya kizalendo;

• Wanafunzi wenyewe;

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa 34 - 36;

• Chombo cha kunasia sauti, breli pamoja na vifaa vingine vinavyoweza

kuwasaidia wanafunzi wanaohitaji uangalifu maalumu (kwa mfano,

wanafunzi wasioweza kuona, kusikia n.k.).

IV. Maandalizi ya somo

Msamiati wa vitendo mbalimbali vya kizalendo ni muhimu sana kwa

mwananchi kwani hukuza uzalendo wao kwa taifa lao. Mwalimu aandae vifaa

vyake mapema na kuvihifadhi kabla ya vipindi hivi kama vilivyotajwa hapo

juu pamoja na vyombo vingine muhimu na maalum vya kuwasaidia wanafunzi

wenye ulemavu na matatizo mbalimbali katika kufanikisha ujifundishaji wao.

Iwapo kuna wanafunzi walio na matatizo ya kuona, mwalimu ahusishe matumizi

ya breli na vinasasauti. Pia, ikiwa kuna wanafunzi wasioweza kusikia, mwalimu

anaweza kuhusisha matumizi ya lugha ishara katika kuwafundisha wanafunzi

wa aina hii. Vifaa hivi vitawawezesha wanafunzi hawa kujifundisha kama

wanafunzi wengine bila vikwazo vyovyote.

Ni vyema mwalimu ahakikishe kwamba wanafunzi wamejigawa katika makundi

ya wanafunzi wanaotakikana kulingana na maelekezo yaliyotolewa kwa kila

shughuli ya wanafunzi katika vitabu vyao.

V. Utaratibu wa somo

(a) Utangulizi

Mwalimu awaamkue wanafunzi na kuwauliza maswali mepesi kuhusiana na

msamiati wowote wanaofahamu kuhusiana na uzalendo ambao wamewahi

kuusikia au kuusoma. Wanafunzi wajibu maamkuzi ya mwalimu kisha wajibu

maswali waliyoulizwa.

(b) Uwasilishaji wa funzo lenyewe

Mwalimu awagawe wanafunzi katika makundi ya wanafunzi watatu watatu kisha

awashirikishe katika kuchunguza mchoro ulio katika Kitabu cha Mwanafunzi,

ukurasa 34. Mwalimu awachangamshe wanafunzi kwa kuwauliza maswali

mepesi kuhusiana na mchoro huo. Baadhi ya maswali ambayo mwalimu

anaweza kuuliza ni kama vile: Unaona nini kwenye mchoro huu? Taja jina la

mchoro huu. Unaona rangi gani kwenye mchoro huu? Mwalimu awaelekeze

wanafunzi ili waweze kujibu maswali hayo na kuelewa mchoro waliopewa

ambao ni wa bendera ya Kenya.

Mwalimu awaelekeze wanafunzi katika makundi yao wajadiliane kuhusu maswali

waliyopewa kuhusiana na mchoro waliopewa. Wanafunzi watambue rangi nne

za rangi ya bendera ambazo: rangi nyeusi, rangi nyeupe, rangi nyekundu na rangi

ya kijani.

Wanafunzi washirikishwe zaidi katika kujadiliana kuhusu ishara ya rangi za

bendera ya Kenya.

Kwa mfano:

Rangi ya bendera Maana/Ishara

• Rangi nyeusi – ishara ya rangi ya ngozi ya wananchi wa

Kenya/Uafrika

• Rangi nyeupe – ishara ya amani

• Rangi nyekundu – ishara ya damu iliyomwagika katika

upiganiaji wa uhuru

• Rangi ya kijani – ishara ya rutuba ya nchi

Wanafunzi katika kila kundi wapewe muda wa kusimuliana kuhusu bendera

ya Kenya na umuhimu wake kwa wananchi wa Kenya. Wanafunzi waelezane

iwapo wamewahi kuiona au hata kuigusa bendera ya nchi ya Kenya. Mwalimu

anaweza kuwatoa darasani na kuwapeleka wanafunzi katika eneo la gwaride

ambapo wanaweza kuiona na hata kuigusa bendera ya Kenya.

Baada ya shughuli hii, wanafunzi waelekezwe kusoma msamiati wa uzalendo

ulio kwenye kadi mbalimbali zilizo kwenye vitabu vyao. Wanafunzi wasome

msamiati huu kwa matamshi sahihi kisha wajadiliane maana za msamiati huo

katika makundi yao.

Mwalimu anaweza kuwaonyesha wanafunzi picha au michoro ya vitendo

mbalimbali za kizalendo kama vile: kuimba wimbo wa taifa, kudumisha amani

n.k. Wanafunzi wajadiliane kuhusu vitendo hivyo vya kizalendo. Mwalimu

ahakikishe anawashirikisha wanafunzi wote katika shughuli hii.

Mwisho, mwalimu anaweza kuandaa video na kuirekodi kwenye tarakilishi

kuhusiana na vitendo vya kizalendo. Video inaweza kuhusu wananchi pamoja

na viongozi mbalimbali wakiadhimisha sherehe ya kitaifa kama vile: kuwatuza

mashujaa wa nchi au wafanyakazi mbalimbali. Mwalimu awashirikishe wanafunzi

wote katika shughuli hii. Mwalimu anaweza kutumia simu ya mkononi.

Ahakikishe video yake inaonekana vizuri na kila mwanafunzi. Anaweza kutumia

projekta. Baada ya kutazama video husika, wanafunzi waelekezwe kujibu

maswali waliyopewa katika vitabu vyao kuhusiana na zoezi hili la kutazama

video.

(ch) Tathmini

Katika hatua hii, mwalimu ahitimishe funzo kwa kuwauliza wanafunzi maswali

tofauti kuhusu mambo muhimu waliyojifundisha. Maswali haya yatilie mkazo

uwezo wa wanafunzi wa kufahamu msamiati wa kizalendo na maana zao kwa

kuzingatia vitendo mbalimbali vya kizalendo.

Vilevile, mwalimu achunguze iwapo wanafunzi wanaweza kuandika kwa usahihi

msamiati wa uzalendo na kuufafanua.

VI. Majibu

Zoezi la mchoro wa bendera, ukurasa 34

Mwalimu atathmini majibu ya wanafunzi kulingana na wanayoona kwenye

mchoro waliopewa, kwa mfano:

1. Ninaona bendera ya Kenya.

2. Ninaona rangi nyeupe, nyekundu, nyeusi na kijani.

3. Rangi za bendera zinamaanisha:

• Rangi nyeusi – ishara ya rangi ya wananchi/Uafrika

• Rangi nyeupe – ishara ya amani

• Rangi nyekundu – ishara ya damu iliyomwagika katika

upiganiaji wa uhuru

• Rangi ya kijani – ishara ya rutuba ya nchi

4. Mwalimu atathmini majibu ya wanafunzi.

Zoezi la kusoma, ukurasa 35

Mwalimu atathmini majibu ya wanafunzi, kwa mfano:

1. Maana za maneno:

a) umoja - hali ya kushirikiana pamoja

b) amani - hali ya kuwa bila fujo au vita

ch) upendo - hali ya kuwaenzi watu

d) taifa - nchi

e) nchi - taifa

f) bendera - kitambaa maalum ambacho ni utambulisho wa nchi

g) raia - wananchi wa nchi fulani

h) gwaride - eneo ambapo bendera hupandishwa

Zoezi, ukurasa 36

1. Uzalendo ni kuishi kwa umoja.

2. Bendera ya taifa ina rangi nne.

3. Wanafunzi hujipanga kwenye gwaride.

4. Tunasema umoja ni nguvu.

5. Tunapoimba wimbo wa taifa kila mtu anasimama.

Mada Ndogo 3: Kusikiliza na kuzungumza: Masimulizi

(Idadi ya vipindi: 2)

I. Matokeo maalum yanayotarajiwa:

Kufikia mwisho wa mada, mwanafunzi aweze:

a) Kutambua maneno yanayoonyesha uzalendo ili kuyatumia katika

mawasiliano;

b) Kusimulia visa vinavyojumuisha mambo yanayoweza kuimarisha

uzalendo ili kujenga stadi ya kuzungumza;

ch) Kusikiliza masimulizi kuhusu uzalendo ili kuimarisha usikivu;

d) Kuthamini umuhimu wa uzalendo katika maisha ya kila siku.

II. Mapendekezo ya shughuli za ujifunzaji

• Mwanafunzi aelezee baadhi ya mambo yanayoweza kuimarisha uzalendo

katika nchi yake kwa kutumia mgeni mwalikwa.

• Mwanafunzi asimulie visa vinavyojumuisha mambo yanayoweza kuimarisha

uzalendo kama vile: amani, umoja, upendo na bendera ya Kenya.

• Mwanafunzi asikilize kwa makini hadithi anazosimuliwa.

• Mwanafunzi aweza kutazama video inayoonyesha vitendo vya kizalendo.

• Wanafunzi wajadiliane kuhusu uzalendo katika makundi.

• Wanafunzi waimbe wimbo wa taifa na kujadili maana ya baadhi ya maneno

ya kizalendo katika wimbo huo.

• Mwanafunzi atunge sentensi kuhusu baadhi ya mambo yanayohusu

uzalendo.

• Mwanafunzi ataje baadhi ta sifa za mzalendo kama vile: kupenda nchi yake,

amani na umoja.

III. Nyenzo:

• Rekodi za masimulizi bunifu kuhusu uzalendo;

• Michoro au picha za vitendo vya kizalendo;

• Vifaa vya teknolojia kama vile: tarakilishi, simu;

• Wanafunzi wenyewe;

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa 37-39;

• Chombo cha kunasia sauti, breli pamoja na vifaa vingine vinavyoweza

kuwasaidia wanafunzi wanaohitaji uangalifu maalum (kwa mfano,

wanafunzi wasioweza kuona, kusikia n.k.).

IV. Maandalizi ya somo

Somo hili linawashirikisha wanafunzi kusomewa na kusikiliza masimulizi

bunifu yanayohusu uzalendo ili kujenga stadi yao ya kusikiliza na kuzungumza.

Mwalimu ahakikishe kwamba ameleta vifaa vinavyohitajika kufundishia funzo

hili kama vilivyotajwa hapo juu ili kufanikisha ufundishaji wake. Wanafunzi wenye

ulemavu mbalimbali washughulikiwe vilivyo kwa kuhusisha vifaa maalum kama

vile matumizi ya breli na lugha ishara.

Ili kufanikisha funzo hili, mwalimu ahakikishe amewagawa wanafunzi katika

makundi ya wanafunzi yanayotakikana kulingana na shughuli ya kila zoezi

husika lililotolewa kwenye Kitabu cha Mwanafunzi.

V. Utaratibu wa somo

(a) Utangulizi

Mwalimu atangulize sehemu hii kwa kuwasalimia wanafunzi na kuwauliza

maswali mepesi kuhusu waliyosoma katika kipindi kilichotangulia kuhusu

msamiati wa uzalendo. Wanafunzi wajibu salamu za mwalimu pamoja na

maswali waliyoulizwa.

Mwalimu awashirikishe wanafunzi katika kusahihisha zoezi walilopewa katika

kipindi cha hapo awali. Wanafunzi wenye matatizo katika zoezi hili wasaidiwe.

(b) Uwasilishaji wa funzo lenyewe

Katika hatua hii, mwalimu alenge kuwaelekeza wanafunzi katika kujenga stadi

yao ya kusikiliza masimulizi ya kubuni pamoja na stadi ya kuzungumza kupitia

kwa wao wenyewe na kuwasimulia wenzao. Masimulizi haya yatahusu uzalendo

vikiwemo vitendo mbalimbali vya kizalendo.

Mwalimu awashirikishe wanafunzi katika makundi ya wanafunzi wanne wanne

kujadili kuhusu mchoro wa bendera ya Kenya waliopewa katika vitabu vyao.

Kila mwanafunzi apewe fursa ya kujibu maswali waliyoulizwa kuhusiana na

mchoro huo wa kalenda. Zoezi hili ni la kuwakumbusha wanafunzi kuhusu

waliyofundishwa katika somo la hapo awali kuhusiana na bendera ya Kenya,

rangi zake pamoja na maana ya rangi hizi.

Baada ya shughuli hii, mwalimu awasimulie wanafunzi masimulizi yafuatayo.

Ahakikishe kuwa anazungumza kwa sauti ya kusikika na kwa matamshi sahihi.

Iwapo mwalimu ana matatizo ya kimatamshi, anaweza kumwalika msimulizi

stadi akawasimulia wanafunzi masimulizi haya kwa sauti ya kusikika na matamshi

sahihi. Mwalimu ahakikishe kuwa wanafunzi wanasikiliza kwa makini. Baada

ya wanafunzi kusomewa masimulizi haya, wapewe muda wajadiliane katika

makundi yao kuhusiana na ujumbe wa masimulizi hayo.

Mfano wa masimulizi

Mimi ninaitwa Rehema. Mimi ni mzalendo. Ninaipenda nchi yangu. Nchi yangu

inaitwa Kenya. Mji wake mkuu unaitwa Nairobi. Ninapenda amani. Ninapenda

kuwaona watu wakiishi kwa amani na upendo. Kama tunavyojua, umoja ndio

nguvu ya kuishi pamoja. Ni vizuri kila mwananchi kuwa mzalendo. Tuepuke

matendo yasiyo ya kizalendo kama vile: chuki, vita, ukabila, unyanyasaji na

ubaguzi. Kila mwananchi ampende mwenzake. Atangamane na wenzake kwa

amani kwa sababu sote tuna nchi moja tu ambayo ni Kenya.

Hatimaye, mwalimu awaelekeze wanafunzi katika makundi yao waimbe wimbo

wa taifa waliopewa katika vitabu vyao. Mwalimu anaweza kuwaimbia ubeti

mmoja mmoja huku wanafunzi wakiimba baada yake kama darasa zima, katika

makundi yao na hatimaye kila mwanafunzi apewe fursa ya kuimba akiwa peke

yake. Mwalimu ahakikishe kwamba anaimba wimbo huo wa taifa kwa matamshi

sahihi na mahadhi ya kuvutia. Mwalimu anaweza kuwafundisha wanafunzi

mahadhi ya kuimba wimbo wa taifa la Kenya ili kuwachangamsha wanafunzi.

Mwalimu ahakikishe anawashirikisha wanafunzi wote katika shughuli hii.

Wanafunzi wajadiliane kuhusu ujumbe wa kila ubeti wa wimbo wa taifa

walioimba kisha wajibu maswali waliyopewa kwenye kitabu chao kuhusiana na

wimbo huo.

(ch) Tathmini

Katika hatua hii, mwalimu awaulize wanafunzi maswali mbalimbali ya

kuchunguza iwapo wamepata ujuzi wa kusikiliza na kusimulia pamoja na

kufahamu shughuli mbalimbali za kizalendo. Pia, mwalimu achunguze iwapo

wanafunzi wameweza kupata ujasiri na maarifa ya kuimba wimbo wa taifa la

Kenya pamoja na kuelewa ujumbe wa kila ubeti wa wimbo huu.

VI. Majibu

Maswali ya mchoro wa bendera, ukurasa 37

Mwalimu atathmini majibu ya wanafunzi kuhusiana na wanayoona

kwenye mchoro wa bendera waliopewa, kwa mfano:

1. Bendera ya Kenya

2. Rangi nne

3. Rangi yeusi, nyeupe, nyekundu na kijani.

4. Kila rangi inamaanisha:

• Rangi nyeusi – ishara ya rangi ya wananchi/Uafrika

• Rangi nyeupe – ishara ya amani

• Rangi nyekundu – ishara ya damu iliyomwagika katika

upiganiaji wa uhuru

• Rangi ya kijani – ishara ya rutuba ya nchi

Zoezi, ukurasa 39

1. Mzalendo ni mtu ambaye anapenda nchi yake.

2. Mzalendo anaishi kwa amani na umoja.

3. Kila mtu apende nchi yake.

4. Nchi yetu inaitwa Kenya.

Mada Ndogo 4: Kusoma: Hadithi

(Idadi ya vipindi: 3)

I. Matokeo maalum yanayotarajiwa:

Kufikia mwisho wa mada, mwanafunzi aweze:

a) Kutambua rangi za bendera ili kuimarisha uzalendo;

b) Kutambua maneno yanayohusiana na uzalendo ili kuimarisha

mawasiliano;

ch) Kusoma hadithi za kizalendo ili kujenga usomaji;

d) Kusikiliza hadithi za mwalimu kuhusu uzalendo ili kuimarisha usikivu;

e) Kufahamu hadithi aliyoisoma na aliyosomewa kuhusu uzalendo ili kupata

ujumbe;

f) Kuthamini umuhimu wa uzalendo katika maisha ya kila siku.

II. Mapendekezo ya shughuli za ujifunzaji

• Mwanafunzi ajadili picha zilizojumuishwa kwenye hadithi.

• Mwanafunzi atabiri kitakachotokea kwenye hadithi.

• Mwanafunzi athibitishe utabiri wake baada ya kusoma hadithi.

• Mwanafunzi afahamu matumizi ya msamiati uliotumika kwenye hadithi

kama vile: amani, umoja, upendo, nchi, taifa, raia, bendera na wimbo wa

taifa.

• Mwanafunzi ashiriki kusoma katika darasa, wakiwa wawili wawili, kwenye

vikundi au asome peke yake.

• Mwanafunzi aweza kusikiliza hadithi husika ikisomwa kupitia kinasa sauti.

• Mwanafunzi aweza kutazama video ya mtu au mtoto akisoma hadithi

husika kwa ufasaha kisha aige usomi ule.

• Mwanafunzi ajibu na kuuliza maswali kutokana na hadithi aliyosoma au

kusomewa.

III. Nyenzo:

• Michoro au picha za vitendo vya kizalendo;

• Vifaa vya teknolojia kama vile: tarakilishi, simu;

• Rekodi za hadithi bunifu kuhusu uzalendo;

• Wanafunzi wenyewe;

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa 39-41;

• Chombo cha kunasia sauti, breli pamoja na vifaa vingine vinavyoweza

kuwasaidia wanafunzi wanaohitaji uangalifu maalum (kwa mfano,

wanafunzi wasioweza kuona, kusikia n.k.).

IV. Maandalizi ya somo

Somo hili linahusu kusoma hadithi bunifu inayohusu uzalendo kwa kutaja

msamiati wa kizalendo kama vile: amani, umoja, upendo, nchi, ushirikiano n.k. ili

kujenga stadi ya wanafunzi ya kusikiliza na kusoma. Mwalimu ahakikishe kwamba

ameleta vifaa vinavyohitajika kufundishia funzo hili kama vilivyoorodheshwa

hapo juu. Hili litamsaidia kufanikisha ufundishaji wake. Mwalimu anaweza

kurekodi hadithi kuhusu uzalendo kwenye tarakilishi au simu ili wanafunzi

waisikilize darasani.

Ili kufanikisha funzo hili, mwalimu ahakikishe amewagawa wanafunzi katika

makundi ya wanafunzi yanayotakikana kulingana na shughuli ya kila zoezi

husika lililotolewa kwenye Kitabu cha Mwanafunzi.

V. Utaratibu wa somo

(a) Utangulizi

Mwalimu atangulize sehemu hii kwa kuwasalimia wanafunzi na kuwauliza

maswali mbalimbali kuhusu waliyosoma katika kipindi kilichotangulia kuhusu

masimulizi ya kizalendo. Wanafunzi wajibu salamu za mwalimu pamoja na

maswali waliyoulizwa.

Mwalimu awashirikishe wanafunzi katika kusahihisha zoezi walilopewa katika

funzo la hapo awali. Iwapo kuna wanafunzi wenye matatizo katika ujifundishaji

wao wasaidiwe.

(b) Uwasilishaji wa funzo lenyewe

Katika hatua hii, mwalimu alenge kuwaelekeza wanafunzi katika kujenga stadi

yao ya kusoma pamoja na ya kusikiliza hadithi za kubuni. Mwalimu awagawe

wanafunzi katika makundi ya wanafunzi watatu watatu kisha awaombe

watazame michoro iliyo katika Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa 39. Wanafunzi

wachunguze michoro hiyo na kuijadili katika makundi.

Mwalimu anaweza kuwauliza wanafunzi maswali mepesi kuhusiana na michoro

hiyo kama vile: Unaona nini kwenye michoro hii? Watu hawa wanafanya nini?

Mwalimu awaelekeze wanafunzi kuhusu namna ya kujibu maswali waliyoulizwa

kwa kurejelea michoro waliyopewa. Mwalimu ahakikishe amewashirikisha

wanafunzi wote katika majadiliano haya. Mchoro wa kwanza unaonyesha

wanafunzi kwenye gwaride wakiimba wimbo wa taifa huku bendera

iliyopandishwa kwenye mlingoti ikipepea. Hii ni ishara nzuri ya uzalendo wa

wanafunzi hawa kwa taifa lao. Mchoro wa pili unaonyesha rais wa nchi pamoja

na viongozi wengine na wananchi wakiadhimisha sherehe ya kitaifa. Hii pia

ni ishara ya uzalendo kwa taifa. Kisha, mwalimu awaelekeze wanafunzi kujibu

maswali kuhusu michoro waliyopewa katika vitabu vyao.

Baada ya shughuli hii, mwalimu awashirikishe wanafunzi katika kusoma hadithi

waliyopewa katika vitabu vyao kuhusu nchi ya Kenya. Mwalimu awasomee

wanafunzi hadithi hii kwa sauti ya kusikika na wanafunzi wote na kwa matamshi

sahihi. Wanafunzi wasome hadithi hiyo baada ya mwalimu wakiwa wawili

wawili na hatimaye kila mwanafunzi apewe fursa ya kuisoma akiwa peke yake.

Makosa ya kimatamshi yakosolewe pindi tu yanapotokea. Iwapo mwalimu

ana matatizo ya kimatamshi anaweza kumwalika msomaji stadi akawasomea

wanafunzi hadithi hiyo. Sharti, mwalikwa huyu awe na matamshi sahihi na sauti

ya kusikika na kuvutia.

Hatimaye, mwalimu awashirikishe wanafunzi katika kujibu maswali ya hadithi

waliyosoma kuhusu nchi ya Kenya. Wanafunzi wote washirikishwe katika

shughuli hii. Wanafunzi wajibu maswali waliyopewa kwa kurejelea hadithi

waliyosoma.

(ch) Tathmini

Katika hatua hii, mwalimu awaulize wanafunzi maswali mbalimbali ya

kuchunguza iwapo wamepata ujuzi wa kusikiliza na kusoma hadithi bunifu.

Pia, mwalimu achunguze iwapo wanafunzi wamepata ufahamu wa vitendo

mbalimbali vya kizalendo.

VI. Majibu

Zoezi, ukurasa 40

Mwalimu atathmini majibu ya wanafunzi kulingana na wanayoona

kwenye michoro waliyopewa, kwa mfano:

1. Katika mchoro wa kwanza, ninaona wanafunzi kwenye gwaride na

katika mchoro wa pili ninaona rais wa nchi, viongozi pamoja na

wananchi wakiadhimisha sherehe ya kitaifa.

2. Watu hawa wanatenda vitendo vya kizalendo.

3. Mwalimu atathmini majibu ya wanafunzi.

4. Mwalimu atathmini majibu ya wanafunzi.

Maswali ya hadithi, ukurasa 41

1. Rangi za bendera ni: nyeusi, nyekundu, nyeupe na nyeusi.

2. Kuna ngao.

3. Sisi husimama wima tukiimba wimbo wa taifa.

4. Rangi nyekundu ni ishara ya damu iliyomwagika wakati wa

kupigania uhuru.

5. Rangi nyeupe ni ishara ya amani.

6. Rangi nyeusi ni ishara ya rangi ya wananchi wa Kenya; inaonyesha

Uafrika.

7. Rangi ya kijani ni ishara ya rutuba ya nchi.

Mada Ndogo 5: Kuandika

(Idadi ya vipindi: 3)

I. Matokeo maalum yanayotarajiwa:

Kufikia mwisho wa mada, mwanafunzi aweze:

a) Kuandika kisa kifupi kwa hati nadhifu kulingana na mada ili kujenga stadi

ya uandishi;

b) Kufurahia uandishi wa visa tofauti ili kuimarisha mawasiliano andishi.

II. Mapendekezo ya shughuli za ujifunzaji

• Mwanafunzi apewe hadithi yenye mapengo ajaze kwa maneno mwafaka.

• Mwanafunzi aelezee yaliyo muhimu katika uandishi k.v. mwandiko nadhifu,

maudhui, mtiririko n.k.

• Mwanafunzi asome kielelezo cha kisa kilichoandikwa na mwalimu.

• Wanafunzi waweza kuandika kisa kifupi wakiwa wawili wawili.

• Mwanafunzi aandike kisa kifupi kinachohusiana na mada. Kisa kama hiki

kifuate hatua tano za uandishi: maandalizi, nakala ya kwanza, marejeleo,

uhariri na uchapishaji. Vichwa vya visa vinaweza kutofautiana.

III. Nyenzo:

• Hadithi bunifu zilizoandikwa kwenye chati kuhusu uzalendo;

• Chati zilizoandikwa alfabeti za Kiswahili;

• Vifaa vya teknolojia kama vile: tarakilishi, simu;

• Rekodi za hadithi bunifu kuhusu uzalendo;

• Wanafunzi wenyewe;

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa 42-43;

• Chombo cha kunasia sauti, breli pamoja na vifaa vingine vinavyoweza

kuwasaidia wanafunzi wanaohitaji uangalifu maalum (kwa mfano,

wanafunzi wasioweza kuona, kusikia n.k.).

IV. Maandalizi ya somo

Somo hili linahusu kukuza stadi ya mwanafunzi ya kuandika. Katika mada

hii, wanafunzi watapata maarifa ya kubuni na kuandika visa vifupi vifupi kwa

kuzingatia mambo kadhaa kama vile: mwandiko nadhifu, maudhui, mtiririko,

uhariri, marejeleo na maandalizi mengine kabambe. Shughuli hii itawawezesha

wanafunzi kufahamu jinsi ya kuandika visa vya kubuni katika muktadha

wowote. Muktadha wa uandishi katika mada hii ni kuhusu uzalendo. Mwalimu

ahakikishe kwamba ameleta vifaa vinavyohitajika kufundishia funzo hili

kama vilivyoorodheshwa hapo juu ili kufanikisha ufundishaji wake pamoja na

ujifundishaji wa wanafunzi.

Ili kufanikisha funzo hili, mwalimu ahakikishe amewagawa wanafunzi katika

makundi ya wanafunzi yanayotakikana kulingana na shughuli ya kila zoezi

husika lililotolewa kwenye vitabu vyao.

V. Utaratibu wa somo

(a) Utangulizi

Mwalimu atangulize sehemu hii kwa kuwasalimia wanafunzi na kuwauliza

maswali mbalimbali kuhusu waliyosoma katika kipindi kilichotangulia kuhusu

kusoma hadithi za kubuni katika muktadha wa vitendo vya kizalendo. Wanafunzi

wajibu salamu za mwalimu pamoja na maswali waliyoulizwa.

Mwalimu awashirikishe wanafunzi kusahihisha zoezi walilopewa katika funzo

la hapo awali. Iwapo kuna wanafunzi wenye matatizo katika ujifundishaji wao,

wasaidiwe na mwalimu.

(b) Uwasilishaji wa funzo lenyewe

Katika hatua hii, mwalimu alenge kuwaelekeza wanafunzi katika kujenga stadi

yao ya kuandika kwa mwandiko nadhifu na hata kubuni hadithi na kuiandika

kwa hati nadhifu katika madaftari yao. Mwalimu awagawe wanafunzi katika

makundi ya wanafunzi watatu watatu kisha awaombe watazame alfabeti za

Kiswahili walizopewa katika vitabu vyao zilizo katika herufi kubwa na ndogo.

Wanafunzi wachunguze alfabeti hizi kisha mwalimu awaelekeze waandike

alfabeti zote za Kiswahili katika madaftari yao. Wanafunzi waandike alfabeti

hizi kwa mwandiko nadhifu. Shughuli hii ya kuandika alfabeti za Kiswahili ni

njia bora ya kuboresha mwandiko wa wanafunzi.

Baada ya shughuli hii, mwalimu awashirikishe wanafunzi katika kuandika imla

ifuatayo ambayo mwalimu atawasomea. Mwalimu ahakikishe anasoma imla hii

kwa sauti ya kusikika na wanafunzi wote na kwa matamshi sahihi. Wanafunzi

wamsikilize mwalimu kwa makini na waandike imla ya mwalimu kwa mwandiko

nadhifu katika madaftari yao.

Mfano wa imla

Mimi ninaitwa Rehema. Mimi ni mzalendo. Ninaipenda nchi yangu. Ninapenda

amani. Natamani kuishi kwa amani na upendo. Umoja ndio nguvu ya kuishi bila

vita. Ni vizuri kila mwananchi kuwa mzalendo.

Baada ya wanafunzi kukamilisha kufanya zoezi la imla, mwalimu ahakikishe

kuwa atasahihisha madaftari ya wanafunzi ili kusahihisha makosa ya

kimaendelezo na kisarufi. Baadaye, mwalimu awashirikishe wanafunzi katika

kuchunguza hadithi waliyopewa katika vitabu vyao iliyo na mapengo. Hadithi

hii ina majibu kwenye mabano, hivyo mwanafunzi anastahili kuisoma, kuielewa

kisha kujaza mapengo yaliyomo kwa kuteua jibu mwafaka kutoka kwa yaliyo

kwenye mabano. Wanafunzi wafanye zoezi hili katika madaftari yao.

Mwalimu ahakikishe anasahihisha makosa yoyote ya kimaendelezo na mwandiko

usio nadhifu. Wanafunzi walio na matatizo ya kuandika kwa mwandiko nadhifu

wapewe mazoezi zaidi ya kuandika. Mwalimu awaelekeze zaidi.

(ch) Tathmini

Katika hatua hii, mwalimu awaulize wanafunzi maswali mbalimbali ya

kuchunguza iwapo wamepata ujuzi wa kuandika maelezo kwa kuzingatia

mambo muhimu ya uandishi bora kama vile mwandiko nadhifu na mtiririko

unaofaa.

VI. Majibu

Maswali ya alfabeti, ukurasa 42

Mwalimu atathmini majibu ya wanafunzi kulingana na alfabeti walizopewa,

kwa mfano:

1. Ninaona baadhi ya alfabeti za Kiswahili.

2. Mwalimu atathmini maandishi ya wanafunzi.

3. Mwalimu atathmini matamshi ya wanafunzi.

Zoezi, ukurasa 43

Mwalimu atathmini majibu ya wanafunzi, kwa mfano:

Mzalendo hapendi vita wala fujo katika nchi yake. Mzalendo ana moyo safi

daima. Mzalendo anaiheshimu bendera ya nchi yake. Mzalendo anajua

kuuimba wimbo wa taifa. Mzalendo ni raia mwema wa nchi yake.

Mada Ndogo 6: Saru: Matumizi ya ‘–ake’ na ‘-ao’

(Idadi ya vipindi: 2)

I. Matokeo maalum yanayotarajiwa:

Kufikia mwisho wa mada, mwanafunzi aweze:

a) Kutambua matumizi ya –ake na –ao ili kuimarisha mawasiliano;

b) Kusoma vifungu vya maneno vinavyojumuisha –ake na –ao ili kujenga

usomaji;

ch) Kutunga sentensi akitumia –ake na –ao ili kuimarisha ubunifu;

d) Kuandika sentensi akitumia –ake na –ao ili kujenga uandishi bora;

e) Kuchangamkia kurejelea vitu vyake na vya wenzake kwa kutumia –ake

na –ao katika mawasiliano ya kila siku.

II. Mapendekezo ya shughuli za ujifunzaji

• Mwanafunzi aonyeshe vitu vyake na vya wengine darasani na kuvirejelea

akitumia –ake na –ao.

• Mwanafunzi asome vifungu vyenye matumizi ya –ake na –ao.

• Mwanafunzi akamilishe vifungu kwa kutumia –ake na –ao k.m. Kalamu

________ (kalamu yake) – Kalamu _____ (kalamu zao); Kitabu _____

(kitabu chako) – Vitabu _____ (vitabu vyao).

• Mwanafunzi atunge sentensi kwa kutumia –ake na –ao.

• Mwanafunzi aweza kutumia tarakilishi kufanya zoezi.

III. Nyenzo:

• Michoro ya watu wakiashiria vifaa mbalimbali;

• Wanafunzi wenyewe;

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa 43-45;

• Chombo cha kunasia sauti, breli pamoja na vifaa vingine vinavyoweza

kuwasaidia wanafunzi wanaohitaji uangalifu maalum (kwa mfano,

wanafunzi wasioweza kuona, kusikia n.k.)

IV. Maandalizi ya somo

Sarufi ni kipengele muhimu katika ujifundishaji wa wanafunzi. Mwalimu anastahili

kutilia maanani dhana hii ili kuweza kuwahusisha wanafunzi kwa ukamilifu

katika somo hili. Mwalimu aandae vifaa vyake mapema na kuvihifadhi kabla

ya vipindi hivi. Vifaa hivi ni kama vile: michoro ya watu mbalimbali wakiashiria

vitu mbalimbali kuonyesha matumizi ya -ake na -ao. Wanafunzi watumiwe sana

katika funzo hili la kuonyesha matumizi ya -ake na -ao.

Wakati wa kuendesha funzo hili, mwalimu atambue wakati mwafaka wa kuweka

hadharani vifaa vyake kwa kukumbuka kuwa matumizi ya michoro, picha, vifaa

halisi ni mbinu bora ambayo hutumika kufanikisha ufundishaji wa wanafunzi;

hasa wale ambao wana matatizo mbalimbali katika kuelewa na kufahamu

haraka yale wanayofundishwa darasani au wale walio na kiwango cha chini

katika ujifunzaji wao.

Ikiwa kuna wanafunzi wasioweza kuona, mwalimu ahusihe matumizi ya breli na

vinasasauti ili kuwawezesha wanafunzi wa aina hii kujifundisha kama wanafunzi

wengine. Iwapo kuna wanafunzi walio na matatizo ya kusikia, mwalimu anaweza

kuhusisha matumizi ya lugha ya ishara.

Ili kutimiza malengo yake katika somo hili, ni vyema mwalimu ahakikishe

kwamba wanafunzi wamejigawa katika makundi ya wanafunzi wanaotakikana

kulingana na maelekezo yaliyotolewa kwa kila shughuli ya wanafunzi

iliyopendekezwa katika Kitabu cha Mwanafunzi.

V. Utaratibu wa somo

(a) Utangulizi

Mwalimu awasalimie wanafunzi na kuwauliza maswali mepesi kuhusu

waliyofundishwa katika kipindi kilichotangulia kuhusu uandishi bora. Wanafunzi

wajibu salamu za mwalimu kisha wajibu maswali waliyoulizwa.

(b) Uwasilishaji wa funzo lenyewe

Mwalimu awagawe wanafunzi katika makundi ya wanafunzi watatu watatu kisha

awashirikishe wanafunzi wote katika kuchunguza michoro pamoja na sentensi

zinazoambatana na michoro hiyo iliyo katika Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa

43-44. Mwalimu awachangamshe wanafunzi kwa kuwauliza maswali mepesi

kuhusiana na michoro na sentensi hizo.

Katika hatua hii, wanafunzi watapata fursa ya kujifundisha kuhusu matumizi

ya -ake na -ao katika mawasiliano. Mwalimu awashirikishe wanafunzi katika

makundi yao kuchukua mifuko ya wenzao na kuwauliza kila kifaa kilicho

mfukoni ni cha nani.

Kwa mfano:

Umoja Wingi

1. Kalamu hii ni yake. – Kalamu hizi ni zao.

2. Kitabu hiki ni chake. – Vitabu hivi ni vyao.

3. Raba hii ni yake. – Raba hizi ni zao.

4. Mfuko huu ni wake. – Mifuko hii ni yao.

Wanafunzi waelekezwe kutambua mabadiliko ya –ake katika umoja na kuwa

–ao katika wingi. Mwalimu ahakikishe anawashirikisha wanafunzi wote katika

shughuli hii katika makundi yao.

Mwalimu awaeleze wanafunzi kuwa:

Matumizi ya -ake na -ao ni katika kurejelea nafsi ya tatu umoja na wingi katika

Kiswahili. Mwalimu anaweza kuwagusia wanafunzi kidogo tu kuhusu nafsi ya

kwanza umoja na wingi ambayo ni: mimi – sisi, -angu – etu.

Kwa mfano: kiti changu – viti vyetu.

(ch) Tathmini

Katika hatua hii ya mwisho wa funzo hili, mwalimu ahitimishe somo kwa

kuwauliza wanafunzi maswali kadhaa kuhusu mambo muhimu waliyojifundisha.

Maswali hayo yaegemee kuchunguza ikiwa wanaweza kuwasiliana kwa kutumia

-ake na -ao. Pia, mwalimu achunguze iwapo wanafunzi wanaweza kutunga

sentensi sahihi katika umoja na wingi kwa kutumia -ake na -ao.

VI. Majibu

Zoezi, ukurasa 45

1. Wasichana wamesuka nywele zao.

2. Dada ana kalamu yake.

3. Kichwa chake kinauma.

4. Wageni wameanza safari zao.

Matokeo maalum

yanayotarajiwa

Mapendekezo ya shughuli za

ujifunzaji

Kufikia mwisho wa mada, mwanafunzi

aweze:

(a) Kutambua sauti mbili

zinazotamkwa pamoja ili

kuimarisha matamshi bora;

(b) Kutambua miezi ya mwaka

ili kuimarisha stadi ya

kuzungumza;

(ch) Kutambua majina ya miezi

ya mwaka kwa Kiswahili ili

kuimarisha mawasiliano;

(d) Kusikiliza hadithi ikisomwa na

mwalimu inayojumuisha miezi

ili kuimarisha stadi za kusikiliza

na kusoma;

(e) Kuandika kisa kifupi kwa hati

nadhifu kulingana na mada ili

kujenga stadi ya uandishi;

(f) Kutambua nambari 51-100 kwa

maneno ili kuimarisha stadi ya

kuzungumza;

(g) Kutambua matumizi ya

kikomo (.) katika kuimarisha

mawasiliano.

• Mwanafunzi atambue sauti

/mb/ /nj/ na /ng/ katika

maneno.

• Mwanafunzi asome majina ya

miezi ya mwaka ipasavyo kwa

kutumia kadi za maneno.

• Mwanafunzi ataje miezi ya

mwaka.

• Mwanafunzi asikilize mwalimu

akisoma hadithi.

• Mwanafunzi apewe hadithi

yenye mapengo ajaze maneno

mwafaka.

• Mwanafunzi asome majina ya

nambari 51-100.

• Mwanafunzi asome sentensi

zenye kikomo (.) katika vikundi.

Mada Kuu 3: MIEZI YA MWAKA

Idadi ya vipindi: 19

Sura ya

Mapendekezo ya shughuli nyingine zilizoratibiwa za ujifunzaji:

• Kushiriki katika vikundi vya ushirika vya wanafunzi.

• Kazi ya vikundi.

Uhusiano na masomo mengine:

• Somo la Hisabati na somo la Mazingira.

Nyenzo:

• Kadi zenye herufi mb, nj na ng;

• Kadi za majina yenye herufi mb, nj na ng;

• Rekodi za sauti /mb/, /nj/ na /ng/;

• Michoro au picha za kalenda;

• Kadi za majina ya miezi ya mwaka;

• Rekodi za masimulizi bunifu mbalimbali;

• Rekodi za hadithi bunifu mbalimbali;

• Wanafunzi wenyewe;

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa 46-67;

• Chombo cha kunasia sauti na vifaa vingine vinavyoweza kuwasaidia

wanafunzi wanaohitaji uangalifu maalum na wenye ulemavu.

Maelezo kwa mwalimu

Mada hii inashughulikia utamkaji wa sauti mbili tofauti zinazotamkwa pamoja

ambazo ni /mb/, /nj/ na /ng/, majina ya miezi mbalimbali ya mwaka pamoja

na masimulizi na hadithi kuhusu miezi ya mwaka katika kalenda. Pia, kipengele

cha sarufi kuhusu matumizi ya kikomo (.) kitaangaziwa katika mada hii.

Mada hii inalenga kumsaidia mwanafunzi kujenga stadi yake ya kusikiliza,

kufahamu na kuweza kutaja majina mbalimbali ya miezi ya mwaka pamoja na

kusoma hadithi kwa ufasaha. Hadithi za kuvutia na zenye msamiati wa kiwango

cha wanafunzi wa gredi hii zibuniwe ili kuwafaa wanafunzi katika ujifundishaji

wao.

Uhusiano na masuala mtambuko

Masuala mtambuko ambayo yatashughulikiwa katika mada hii ni:

• Elimu ya kudumisha maendeleo: elimu ya masuala ya fedha: kujua kuratibu

shughuli za kila siku;

• Utangamano wa kijamii;

• Amani na maadili.

Msamiati maalum

Msamiati maalum na muhimu ambao wanafunzi watapatana nao katika mada

hii ni kuhusu miezi ya mwaka ni kama vile:

Msamiati Maana

Januari

mwezi wa kwanza wa mwaka katika kalenda

Februari

mwezi wa pili wa mwaka katika kalenda

Septemba

mwezi wa tisa wa mwaka katika kalenda

Disemba

mwezi wa kumi na mbili (mwisho) wa mwaka katika

kalenda

Agosti

mwezi wa nane wa mwaka katika kalenda

Ushirikishaji wa wanafunzi wenye ulemavu mbalimbali

Ili kuweza kuwashirikisha wanafunzi walio na ulemavu na matatizo mbalimbali,

mwalimu awe na vifaa muhimu na maalum vya kuwasaidia wanafunzi hawa

katika ujifundishaji wao. Kwa wanafunzi wasio na uwezo wa kuona, mwalimu

anaweza kuhusisha matumizi ya breli pamoja na vifaa vya kunasia sauti.

Kwa wanafunzi wasio na uwezo wa kusikia, mwalimu anaweza kuhusisha

matumizi ya lugha ya ishara. Pia, mwalimu anaweza kuwahusisha watafsiri

wa lugha ya ishara. Vifaa hivi vitawawezesha wanafunzi hawa kusoma kama

wanafunzi wenzao bila vikwazo vyovyote.

Orodha ya mada na vipindi

Mada Idadi ya

vipindi

Mada Ndogo 1: Sauti mbili tofauti zinazotamkwa pamoja

Mada Ndogo 2: Msamiati: Majina ya miezi

Mada Ndogo 3: Kusikiliza na kuzungumza: Masimulizi

Mada Ndogo 4: Kusoma: Hadithi

Mada Ndogo 5: Kuandika

Mada Ndogo 6: Msamiati: Tarakimu 51-100

Mada Ndogo 7: Sarufi: Matumizi ya kikomo (.)

JUMLA: 19

Mada Ndogo 1: Sauti mbili tofauti zinazotamkwa pamoja

(Idadi ya vipindi: 4)

I. Matokeo maalum yanayotarajiwa:

Kufikia mwisho wa mada, mwanafunzi aweze:

a) Kutambua sauti mbili zinazotamkwa pamoja ili kuimarisha matamshi

bora;

b) Kutamka sauti lengwa ili kuimarisha matamshi bora;

ch) Kusoma silabi za sauti lengwa ili kuimarisha usomaji;

d) Kuandika silabi zinazotokana na sauti lengwa ili kuimarisha uandishi

bora;

e) Kusoma maneno kwa kutumia silabi zinazotokana na sauti lengwa ili

kuimarisha usomaji;

f) Kuandika maneno kutokana na silabi zilizofunzwa ili kuimarisha

uandishi bora;

g) Kusoma hadithi zilizo na maneno yaliyo na sauti lengwa ili kumsaidia

mwanafunzi kutamka sauti husika ili kuimarisha matamshi na

usomaji;

h) Kuchangamkia kutamka sauti lengwa ili kuimarisha mawasiliano.

II. Mapendekezo ya shughuli za ujifunzaji

• Mwanafunzi atambue sauti /mb/, /nj/ na /ng/, katika maneno.

• Mwanafunzi atamke silabi zinazotokana na sauti lengwa baada ya mwalimu,

kisha atamke pamoja na mwalimu na baadaye atamke akiwa peke yake,

wawili wawili na kama darasa zima k.m. mba, mbe, nje, nga, nge na ngi.

• Mwanafunzi aweza kutumia teknolojia kama vile papaya, tarakilishi,

projekta na kipazasauti katika kuimarisha matamshi yake.

• Mwanafunzi aweza kumsikiliza mgeni mwalikwa akitamka sauti lengwa.

• Mwanafunzi atambue sauti alizosoma katika maneno kwa mfano: mbuzi,

mboga, njugu, ngamia, njia na ngozi.

• Mwanafunzi aandike maneno yanayojumuisha sauti lengwa.

• Mwanafunzi asome maneno kwa kutumia silabi na kuchanganua yaliyo

marefu zaidi.

• Wanafunzi wasome hadithi zilizo na maneno yaliyobeba sauti lengwa

darasani au wawili wawili.

• Mwanafunzi asikilize imla ya maneno yenye silabi za sauti lengwa na

kuyaandika.

III. Nyenzo:

• Kadi zenye herufi mb, nj na ng,

• Rekodi za sauti /mb/, /nj/ na /ng/,

• Kadi zenye majina yenye sauti /mb/, /nj/ na /ng/,

• Mgeni mwalikwa mwenye matamshi mazuri na sahihi;

• Wanafunzi wenyewe;

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa 46;

• Chombo cha kunasia sauti, breli pamoja na vifaa vingine vinavyoweza

kuwasaidia wanafunzi wanaohitaji uangalifu maalum (kwa mfano,

wanafunzi wasioweza kuona, kusikia n.k.).

IV. Maandalizi ya somo

Mada hii inahusu sauti mbili tofauti zinazotamkwa pamoja na majina yenye sauti

hizo katika Kiswahili. Herufi na sauti zitakazoangaziwa katika funzo hili ni: sauti

/mb/, /nj/ na /ng/. Matamshi mazuri na sahihi ya wanafunzi yatazingatiwa

hapa na kukuzwa zaidi.

Mwalimu aandae vifaa vyake mapema na kuvihifadhi kabla ya vipindi hivi.

Vifaa hivi ni kama vile: rekodi za matamshi ya sauti lengwa, mgeni mwalikwa

mwenye matamshi mazuri na sahihi, kadi zenye herufi na sauti lengwa pamoja

na vyombo vingine maalum vya kuwasaidia wanafunzi wenye ulemavu na

matatizo mbalimbali.

Wakati wa kuendesha funzo hili, mwalimu atambue wakati mwafaka wa kuweka

hadharani vifaa alivyovileta darasani. Mwalimu akumbuke kuwa matumizi ya

michoro, picha na vifaa halisi ni mbinu bora ambayo hutumika kufanikisha

ufundishaji wa wanafunzi; hasa wale ambao wana matatizo mbalimbali katika

kuelewa na kufahamu haraka yale wanayofundishwa darasani au wale walio na

kiwango cha chini katika ujifundishaji wao.

Iwapo kuna wanafunzi walio na matatizo ya kusikia, mwalimu ahakikishe

anahusisha matumizi ya lugha ya ishara. Ikiwa kuna wanafunzi wasioweza

kuona, mwalimu ajitahidi kuhusisha matumizi ya breli pamoja na vyombo

vya kunasia sauti ili kuwawezesha wanafunzi wa aina hii kujifundisha kama

wanafunzi wengine.

Ili kutimiza malengo yake katika somo hili, mwalimu ahakikishe kwamba

wanafunzi wamejigawa katika makundi ya wanafunzi wanaotakikana kulingana

na maelekezo yaliyotolewa kwa kila shughuli ya wanafunzi iliyopendekezwa

katika vitabu vya wanafunzi.

V. Utaratibu wa somo

(a) Utangulizi

Mwalimu atangulize somo hili kwa kuwasalimia wanafunzi na kuwauliza

maswali mepesi kuhusu utamkaji wa irabu pamoja na konsonanti za Kiswahili.

Wanafunzi wajibu salamu za mwalimu kisha watamke irabu na konsonanti za

Kiswahili kama waliyoulizwa. Shughuli hii ya utamkaji wa irabu na konsonanti

(alfabeti) itakuwa njia bora ya kutanguliza funzo hili kuhusu utamkaji wa sauti

mbili tofauti zinazotamkwa pamoja katika Kiswahili.

Mwalimu awagawe wanafunzi katika makundi ya wanafunzi wawili wawili kisha

awashirikishe katika kuchunguza mchoro ulio katika Kitabu cha Mwanafunzi,

ukurasa 46. Mwalimu awachangamshe wanafunzi kwa kuwauliza maswali

mepesi kuhusiana na mchoro huo. Baadhi ya maswali ambayo mwalimu

anaweza kuuliza ni kama vile: Unaona nini kwenye mchoro huu? Unaona siku zipi

kwenye mchoro huu? Unaona miezi ipi kwenye mchoro huu? Mwalimu awaelekeze

wanafunzi ili waweze kujibu maswali hayo na kuelewa mchoro waliopewa.

Mchoro uliopo unaonyesha kalenda ya mwaka 2017 iliyo na miezi ya mwaka

pamoja na siku za wiki. Baadaye wanafunzi wajibu maswali waliyopewa katika

vitabu vyao kuhusiana na mchoro uliopo.

(b) Uwasilishaji wa funzo lenyewe

Vipindi 2

i) Sauti /mb/

Mwalimu awagawe wanafunzi katika makundi ya wanafunzi watatu watatu kisha

awaelekeze kutazama michoro iliyo katika Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa 47.

Mwalimu awaulize wanafunzi maswali mepesi kuhusiana na michoro iliyopo.

Maswali kama vile: Mnaona nini kwenye michoro hii? Taja majina ya michoro

hii. Wanafunzi wajibu maswali ya mwalimu kwa kurejelea michoro waliyopewa

katika vitabu vyao.

Baadaye, mwalimu awashirikishe wanafunzi kutambua majina sahihi ya michoro

waliyopewa ambayo ni: mbuzi, mbao, mboga na mbu kisha watamke kwa pamoja

herufi mbili za kwanza za majina hayo pekee. Wanafunzi watamke sauti /mb/

baada ya mwalimu kisha wakiwa wawili wawili na hatimaye kila mwanafunzi

atamke sauti hii akiwa peke yake. Mwalimu awaombe wanafunzi waandike

herufi mb katika madaftari yao kwa herufi kubwa na herufi ndogo. Yaani mb na

MB.

Wanafunzi washirikishwe katika kutamka irabu za Kiswahili ambazo ni: a, e, i, o,

u kisha watambue silabi za herufi mb, ambazo ni: mba, mbe, mbi, mbo, mbu.

Baada ya shughuli hii, wanafunzi watambue maneno kadhaa yenye silabi za

herufi mb. Kwa mfano: mbuzi, mboga, mbuni, mbu, mbaya, mbegu, mbio n.k.

Mwalimu awashirikishe wanafunzi wote katika kutamka maneno yenye silabi

za herufi mb kwa usahihi. Hatimaye watunge sentensi wakitumia maneno hayo.

Kwa mfano:

1. Mkulima amepanda mboga shambani.

2. Huyu ni mbuzi wa nyanya.

3. Wanafunzi walikimbia mbio.

4. Mtoto aliumwa na mbu.

5. Ndege huyu anaitwa mbuni.

Wanafunzi washirikishwe katika kufanya mazoezi kadhaa ya kutamka silabi za

herufi mb.

Wanafunzi washirikishwe katika kufahamu jinsi ya kutenganisha silabi katika

maneno yaliyo na sauti /mb/, kwa mfano:

Neno Silabi

i) mboga mbo ga

ii) mbio mbi o

iii) mbuzi mbu zi

Baadaye, mwalimu awashirikishe wanafunzi katika kufanya mazoezi kadhaa ya

kutamka silabi za herufi ‘mb’.

Kipindi 1

ii) Sauti /nj/

Mwalimu awagawe wanafunzi katika makundi ya wanafunzi watatu watatu kisha

awaelekeze kutazama michoro iliyo katika Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa 50.

Mwalimu awaulize wanafunzi maswali mepesi kuhusiana na michoro iliyopo.

Maswali kama vile: Mnaona nini kwenye michoro hii? Taja majina ya michoro

hii. Wanafunzi wajibu maswali ya mwalimu kulingana na wanayoona kwenye

michoro iliyopo.

Baadaye, mwalimu awashirikishe wanafunzi kutambua majina sahihi ya

michoro waliyopewa ambayo ni: njugu, manjano na injini. Kisha wanafunzi

watamke sauti /nj/ katika majina hayo. Wanafunzi watamke sauti /nj/ baada

ya mwalimu kisha wakiwa wawili wawili na hatimaye kila mwanafunzi atamke

sauti hii akiwa peke yake. Mwalimu awaombe wanafunzi waandike herufi nj

katika madaftari yao kwa herufi kubwa na herufi ndogo. Yaani: nj na NJ.

Wanafunzi waelekezwe katika kutamka irabu za Kiswahili ambazo ni: a, e, i, o, u

kisha watambue silabi za herufi ‘nj’, ambazo ni: nja, nje, nji, njo, nju.

Baada ya shughuli hii, wanafunzi watambue maneno kadhaa yenye silabi za herufi

nj. Kwa mfano: njugu, njia, njoo, njaa, nje, njumu n.k. Mwalimu awashirikishe

wanafunzi wote katika kutamka maneno yenye silabi za herufi nj kwa usahihi.

Hatimaye watunge sentensi wakitumia maneno hayo.

Kwa mfano:

1. Wanafunzi wanahisi njaa.

2. Mama amenunua njugu nyingi.

3. Wageni wamesimama nje ya mlango.

4. Dada amevaa rinda la manjano.

5. Njoo hapa!

Wanafunzi washirikishwe katika kufanya mazoezi kadhaa ya kutamka silabi za

herufi nj.

Wanafunzi washirikishwe katika kufahamu jinsi ya kutenganisha silabi katika

maneno yaliyo na sauti /nj/, kwa mfano:

Neno Silabi

i) njaa nja a

ii) njugu nju gu

iii) njoo njo o

Baadaye, mwalimu awashirikishe wanafunzi katika kufanya mazoezi kadhaa ya

kutamka silabi za herufi nj.

Kipindi 1

iii) Sauti /ng/

Mwalimu awagawe wanafunzi katika makundi ya wanafunzi watatu watatu kisha

awaelekeze kutazama michoro iliyo katika Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa 54.

Mwalimu awaulize wanafunzi maswali mepesi kuhusiana na michoro iliyopo.

Maswali kama vile: Mnaona nini kwenye michoro hii? Taja majina ya michoro

hii. Wanafunzi wajibu maswali ya mwalimu kulingana na wanayoona katika

michoro iliyopo.

Baadaye, mwalimu awashirikishe wanafunzi kutambua majina sahihi ya michoro

waliyopewa kisha watamke sauti za kwanza za majina hayo pekee ambayo ni

sauti /ng/. Wanafunzi watamke sauti /ng/ baada ya mwalimu kisha wakiwa

wawili wawili na hatimaye kila mwanafunzi atamke sauti hii akiwa peke yake.

Mwalimu awaombe wanafunzi waandike herufi ng katika madaftari yao kwa

herufi kubwa na herufi ndogo. Yaani: ng na NG.

Wanafunzi waelekezwe katika kutamka irabu za Kiswahili ambazo ni: a, e, i, o, u

kisha watambue silabi za herufi ng, ambazo ni: nga, nge, ngi, ngo, ngu.

Baada ya shughuli hii, wanafunzi watambue maneno kadhaa yenye silabi za

herufi ng. Kwa mfano: ngoma, ngamia, ngiri, ngumu, ngozi, ngazi, nguvu n.k.

Mwalimu awashirikishe wanafunzi wote katika kutamka maneno yenye silabi

za herufi ng kwa usahihi. Hatimaye watunge sentensi wakitumia maneno hayo.

Kwa mfano:

1. Waimbaji wana ngoma kubwa.

2. Ngozi ya mtoto ni nyororo.

3. Mwanafunzi anavua nguo.

4. Fundi anatumia ngazi kupanda jengo lile.

5. Kazi ya kubeba mawe ni ngumu.

Wanafunzi washirikishwe katika kufanya mazoezi kadhaa ya kutamka silabi za

herufi ng.

Wanafunzi washirikishwe katika kufahamu jinsi ya kutenganisha silabi katika

maneno yaliyo na sauti /ng/, kwa mfano:

Neno Silabi

i) ngumu ngu mu

ii) ngazi nga zi

iii) ngoma ngo ma

Baadaye, mwalimu awashirikishe wanafunzi katika kufanya mazoezi kadhaa ya

kutamka silabi za herufi ng.

(ch) Tathmini

Katika hatua hii, mwalimu ahitimishe funzo hili kuhusu sauti /mb/, /nj/ na

/ng/ kwa kuwauliza wanafunzi maswali tofauti kuhusu mambo muhimu

waliyojifundisha. Maswali haya yatilie mkazo uwezo wa wanafunzi wa kutamka

sauti/mb/, /nj/ na /ng/ kwa usahihi, kutambua na kutamka maneno yenye

sauti hizi kwa usahihi pamoja na kutunga sentensi sahihi kwa kutumia maneno

yenye sauti hizi walizojifundisha. Vilevile, mwalimu achunguze iwapo wanafunzi

wanaweza kuandika sauti hizo kwa usahihi.

VI. Majibu

Maswali ya mchoro wa kalenda, ukurasa 46

Mwalimu atathmini majibu ya wanafunzi kulingana na mchoro wa kalenda

waliopewa, kwa mfano:

1. Ninaona kalenda.

2. Ninaona siku za: Jumatatu, Jumanne, Jumatano, Alhamisi, Ijumaa,

Jumamosi na Jumapili.

3. Kuna miezi ya: Januari, Februari, Machi, Aprili, Mei, Juni, Julai, Agosti,

Septemba, Oktoba, Novemba na Disemba.

4. Kalenda hii ni ya mwaka wa 2017.

i) Sauti /mb/

Maswali ya michoro, ukurasa 47

Mwalimu atathmini majibu ya wanafunzi kulingana na wanayoona kwenye

michoro waliyopewa, kwa mfano:

1. Mbuzi, mbao, mboga na mbu.

2. Mwalimu atathmini matamshi ya wanafunzi.

3. Mwalimu atathmini matamshi ya wanafunzi.

Zoezi, ukurasa 49

1. Mimi ninaishi mbali.

2. Tutakimbia mbio kesho.

3. Utakula mboga gani?.

4. Nilizaliwa mwezi Disemba.

5. Mbuni ni ndege mkubwa.

Zoezi, ukurasa 57-58

1. mbe gu

2. mba li

3. ki mbi a

4. mbu ni

ii) Sauti /nj/

Maswali ya michoro, ukurasa 54

Mwalimu atathmini majibu ya wanafunzi kulingana na wanayoona kwenye

michoro waliyopewa, kwa mfano:

1. Njugu, manjano na injini.

2. Mwalimu atathmini matamshi ya wanafunzi.

3. Mwalimu atathmini matamshi ya wanafunzi.

Zoezi, ukurasa 54

1. Nilitoka nje usiku.

2. Mtoto mjanja anasumbua.

3. Njiwa amepaa angani.

4. Njoo twende kanisani.

5. Nani amekula njugu?

Zoezi, ukurasa 57-58

1. nji wa

2. njo o

3. i nji ni

4. nja a

5. nji a

iii) Sauti /ng/

Maswali ya michoro, ukurasa 54

Mwalimu atathmini majibu ya wanafunzi kulingana na wanayoona kwenye

michoro waliyopewa, kwa mfano:

1. Ngamia, ngazi, ngoma na ngiri.

2. Mwalimu atathmini matamshi ya wanafunzi.

3. Mwalimu atathmini matamshi ya wanafunzi.

Zoezi, ukurasa 54

1. ngo ma

2. ngi ri

3. nga no

4. nga o

5. ngo zi

Zoezi, ukurasa 57-58

1. Tutapanda mbegu mwezi huu.

2. Njia nyingine njema ya kupitia ni nje.

3. Ngazi ngumu iko karibu na ngoma.

4. Kamba ya nguo haifungi ngozi ya ngiri.

5. Mbuga nyingi hazina njia nyembamba.

Mada Ndogo 2: Msamiati: Majina ya miezi

(Idadi ya vipindi: 2)

I. Matokeo maalum yanayotarajiwa:

Kufikia mwisho wa mada, mwanafunzi aweze:

a) Kutambua miezi ya mwaka ili kuimarisha stadi ya kuzungumza;

b) Kusoma majina ya miezi ya mwaka ili kuimarisha usomaji bora;

ch) Kuandika majina ya miezi ya mwaka kwa mfuatano ili kujenga uandishi

bora;

d) Kutumia majina ya miezi katika sentensi ili kujenga ubunifu;

e) Kuchangamkia majina ya miezi katika mawasiliano ya kila siku.

II. Mapendekezo ya shughuli za ujifunzaji

• Mwanafunzi asome majina ya miezi ya mwaka ipasavyo kwa kutumia kadi

za maneno.

• Wanafunzi wanaweza kukariri mashairi yanayohusu miezi ya mwaka.

• Mwanafunzi anaweza kuimba nyimbo zinazohusu miezi ya mwaka.

• Mwanafunzi aandike majina ya miezi ya mwaka.

• Wanafunzi wanaweza kushirikishwa katika zoezi la kupanga upya majina

yaliyoparaganywa kuhusu miezi ya mwaka.

• Mwanafunzi atunge sentensi akitumia majina ya miezi ya mwaka.

• Mwanafunzi anaweza kuonyeshwa vibonzo kutaja majina ya miezi ya

mwaka na kuelezea matukio tofauti ya mwaka.

III. Nyenzo:

• Kadi zenye majina ya miezi ya mwaka;

• Chati zenye majina ya miezi ya mwaka;

• Michoro au picha za kalenda;

• Wanafunzi wenyewe;

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa 57-58;

• Chombo cha kunasia sauti, breli pamoja na vifaa vingine vinavyoweza

kuwasaidia wanafunzi wanaohitaji uangalifu maalum (kwa mfano,

wanafunzi wasioweza kuona, kusikia n.k.).

IV. Maandalizi ya somo

Ni muhimu kwa kila mtu kufahamu kuhusu majina ya miezi ya mwaka pamoja

na siku za wiki. Hii ni kwa sababu shughuli zote za binadamu hutendeka katika

miezi ya mwaka na siku za wiki. Kalenda ya mwaka ina miezi kumi na miwili.

Mwalimu aandae vifaa vyake mapema na kuvihifadhi kabla ya vipindi hivi kama

vilivyotajwa hapo juu. Wakati wa kuendesha funzo hili, mwalimu atambue

wakati mwafaka wa kuweka hadharani vifaa alivyovileta darasani. Matumizi

ya michoro, picha, kadi na vifaa vingine ni mbinu bora ambayo hutumika

kufanikisha ufundishaji wa wanafunzi hasa walio na matatizo na ulemavu

mbalimbali au kiwango cha chini cha ujifundishaji.

Iwapo kuna wanafunzi walio na matatizo ya kusikia, mwalimu ahusishe

matumizi ya lugha ishara. Ikiwa kuna wanafunzi wasioweza kuona, ni vyema

mwalimu ajitahidi kuhusisha matumizi ya breli ili kuwawezesha wanafunzi wa

aina hii kujifundisha kama wanafunzi wengine.

Ili kutimiza malengo yake katika somo hili, ni vyema mwalimu ahakikishe

kwamba amewagawa wanafunzi katika makundi ya wanafunzi wanaotakikana

kulingana na maelekezo yaliyotolewa kwenye vitabu vyao.

V. Utaratibu wa somo

(a) Utangulizi

Mwalimu awaamkue wanafunzi na kuwauliza maswali mepesi mepesi kuhusu

waliyofundishwa katika kipindi kilichotangulia kuhusu utamkaji wa sauti mbili

tofauti zinazotamkwa pamoja ambayo ni /ng/. Wanafunzi wajibu maamkuzi ya

mwalimu kisha wajibu maswali waliyoulizwa.

Mwalimu awachangamshe wanafunzi kwa kuwauliza maswali mepesi kuhusu

majina ya miezi ya mwaka ambayo wanafahamu. Wanafunzi wataje majina

ya miezi ya mwaka ambayo wanafahamu kama vile: Januari, Februari, Machi,

Aprili, Mei, Juni, Julai, Agosti, Septemba, Oktoba, Novemba na Disemba. Mwalimu

ahakikishe anawashirikisha wanafunzi wote katika shughuli hii. Hii itakuwa

namna nzuri ya kutanguliza funzo hili kuhusu msamiati wa majina ya miezi ya

mwaka.

(b) Uwasilishaji wa funzo lenyewe

Mwalimu awagawe wanafunzi katika makundi ya wanafunzi watatu watatu

kisha awaelekeze kusoma maneno yaliyo kwenye kadi mbalimbali walizopewa

katika Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa 57. Mwalimu anaweza kuwasomea

wanafunzi maneno hayo ya kadi kisha wanafunzi wakasoma baada ya mwalimu

wakiwa watatu watatu na hatimaye kila mwanafunzi apewe fursa ya kusoma

akiwa peke yake. Mwalimu awaulize wanafunzi maswali mepesi kuhusiana na

maneno ya kadi waliyosoma. Maswali kama vile: Haya ni majina ya nini? Majina

haya hupatikana wapi? Wanafunzi wajibu maswali ya mwalimu kulingana na

maneno ya kadi waliyosoma kwa kusema: Majina haya ni ya miezi mbalimbali.

Majina haya hupatikana kwenye kalenda ya mwaka. Wanafunzi wapewe muda

katika makundi yao wa kujadiliana kuhusu majina ya miezi waliyosoma kisha

wajibu maswali waliyopewa kwenye vitabu vyao kuhusiana na maneno ya kadi

waliyosoma. Mwalimu ahakikishe anawasaidia wanafunzi wanaotatizika katika

makundi yao.

Kabla ya somo hili, mwalimu awe ametayarisha kadi mbalimbali za majina ya

miezi mbalimbali ambazo atawaonyesha wanafunzi nao watatamka kwa sauti

majina hayo. Shughuli hii itawasaidia wanafunzi kufahamu majina ya miezi yote

ya mwaka katika kalenda.

Baada ya shughuli hii, mwalimu awaelekeze wanafunzi kufanya zoezi la

kupanga kadi za majina ya miezi mbalimbali ambazo zimeparaganywa au

zimechanganywa. Wanafunzi katika makundi yao wapange kadi za majina

hayo kuanzia mwezi wa kwanza hadi mwezi wa mwisho. Matokeo ya upangaji

yawape utaratibu ufuatao:

Mwezi Nambari

• Januari wa kwanza

• Februari wa pili

• Machi wa tatu

• Aprili wa nne

• Mei wa tano

• Juni wa sita

• Julai wa saba

• Agosti wa nane

• Septemba wa tisa

• Oktoba wa kumi

• Novemba wa kumi na moja

• Disemba wa kumi na mbili

Hatimaye, mwalimu awashirikishe wanafunzi kuandika kwa maendelezo sahihi

majina ya miezi ya mwaka kuanzia mwezi wa kwanza hadi mwezi wa mwisho.

Mwalimu atathmini maandishi ya wanafunzi.

(ch) Tathmini

Katika hatua hii, mwalimu ahitimishe funzo kwa kuwauliza wanafunzi maswali

tofauti kuhusu mambo muhimu waliyojifundisha. Maswali haya yatilie mkazo

uwezo wa wanafunzi wa kufahamu majina ya miezi ya mwaka katika kalenda.

VI. Majibu

Maswali ya kadi za maneno, ukurasa 58

Mwalimu atathmini usomaji wa wanafunzi.

1. Mwezi wa kwanza ni Januari.

2. Mwezi wa pili ni Februari.

3. Mwezi wa nne ni Aprili.

4. Mwezi wa saba ni Julai.

5. Mwezi wa kumi na moja ni Novemba.

Zoezi la makundi, ukurasa 58

Mwalimu atathmini majibu ya wanafunzi. Wanafunzi wapange kwa utaratibu

majina ya miezi kuanzia mwezi wa kwanza hadi mwezi wa mwisho, kwa

mfano:

Mwezi Nambari

• Januari wa kwanza

• Februari wa pili

• Machi wa tatu

• Aprili wa nne

• Mei wa tano

• Juni wa sita

• Julai wa saba

• Agosti wa nane

• Septemba wa tisa

• Oktoba wa kumi

• Novemba wa kumi na moja

• Disemba wa kumi na mbili

Mada Ndogo 3: Kusikiliza na kuzungumza: Masimulizi

(Idadi ya vipindi: 2)

I. Matokeo maalum yanayotarajiwa:

Kufikia mwisho wa mada, mwanafunzi aweze:

a) Kumtambua majina ya miezi ya mwaka kwa Kiswahili ili kuimarisha

mawasiliano;

b) Kutaja miezi ya mwaka kwa Kiswahili ili kuimarisha stadi ya kuzungumza;

ch) Kusikiliza masimulizi kuhusu miezi ya mwaka ili kujenga usikivu;

d) Kuthamini umuhimu wa miezi ya mwaka maishani.

II. Mapendekezo ya shughuli za ujifunzaji

• Mwanafunzi ataje miezi ya mwaka.

• Mwanafunzi aweza kueleza mambo yanayofanyika katika miezi fulani k.v.

kufungua shule - mwezi wa Januari, kufunga shule - mwezi wa Aprili n.k.

• Mwanafunzi asimulie kuhusu matukio katika miezi mbalimbali k.v.

kuzaliwa, sherehe za kidini na kitaifa.

• Mwanafunzi aweza kuimba nyimbo na kukariri mashairi kuhusu miezi ya

mwaka.

• Mwanafunzi asome majina ya miezi ya mwaka kupitia kwa vifaa kama vile

kadi za majina.

• Mwanafunzi aweza kutazama video kuhusu shughuli zinazofanyika katika

miezi tofauti.

• Mwanafunzi asomee mwenzake au kikundi majina ya miezi ya mwaka.

• Wanafunzi waweza kupewa kadi zilizo na matukio mbalimbali ya mwaka

waambatanishe na miezi yenyewe katika makundi.

• Mwanafunzi aandike majina ya miezi ya mwaka.

• Mwanafunzi aweza kupewa zoezi la kuambatanisha majina ya miezi kwa

Kiswahili.

III. Nyenzo:

• Rekodi za masimulizi bunifu mbalimbali kuhusu miezi ya mwaka;

• Michoro au picha za matukio katika miezi ya mwaka;

• Vifaa vya teknolojia kama vile: tarakilishi, simu;

• Wanafunzi wenyewe;

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa 59-61;

• Chombo cha kunasia sauti, breli pamoja na vifaa vingine vinavyoweza

kuwasaidia wanafunzi wanaohitaji uangalifu maalum (kwa mfano,

wanafunzi wasioweza kuona, kusikia n.k.).

IV. Maandalizi ya somo

Somo hili linawashirikisha wanafunzi kusomewa na kusikiliza masimulizi ya

kubuni yanayohusu majina ya miezi ya mwaka ili kujenga stadi yao ya kusikiliza

na kuzungumza. Mwalimu ahakikishe kwamba ameleta vifaa vinavyohitajika

kufundishia funzo hili kama vilivyotajwa hapo juu ili kufanikisha ufundishaji

wake. Wanafunzi wenye ulemavu mbalimbali wasaidiwe vilivyo kwa kutumia

vifaa maalum kama vile matumizi ya breli na lugha ishara.

Ili kufanikisha funzo hili, mwalimu ahakikishe amewagawa wanafunzi katika

makundi ya wanafunzi yanayotakikana kulingana na shughuli ya kila zoezi

husika lililotolewa kwenye Kitabu cha Mwanafunzi.

V. Utaratibu wa somo

(a) Utangulizi

Mwalimu atangulize sehemu hii kwa kuwasalimia wanafunzi na kuwauliza

maswali mepesi kuhusu waliyosoma katika kipindi kilichotangulia kuhusu

majina ya miezi ya mwaka. Wanafunzi wajibu salamu za mwalimu pamoja na

maswali waliyoulizwa.

Mwalimu awashirikishe wanafunzi katika kusahihisha zoezi walilopewa katika

kipindi cha hapo awali. Wanafunzi wenye matatizo katika zoezi hili wasaidiwe.

(b) Uwasilishaji wa funzo lenyewe

Katika hatua hii, mwalimu alenge kuwaelekeza wanafunzi katika kujenga stadi

yao ya kusikiliza masimulizi bunifu pamoja na stadi ya kuzungumza kupitia kwa

wao wenyewe kuwasimulia wenzao. Masimulizi haya yatahusu majina ya miezi

ya mwaka pamoja na matukio mbalimbali katika miezi tofauti.

Mwalimu awashirikishe wanafunzi katika makundi ya wanafunzi wanne wanne

kujadili kuhusu kalenda waliyopewa katika vitabu vyao. Kila mwanafunzi

apewe fursa ya kujibu maswali waliyoulizwa kuhusiana na kalenda hiyo. Zoezi

hili ni la kuwakumbusha wanafunzi kuhusu majina ya miezi ya mwaka na

yanavyopangwa kwenye kalenda ya mwaka.

Baada ya shughuli hii, mwalimu awaelekeze wanafunzi katika makundi yao

wakariri shairi walilopewa katika vitabu vyao kuhusu miezi mbalimbali katika

mwaka. Mwalimu anaweza kuwakariria wanafunzi shairi hilo kisha wanafunzi

wakakariri baada yake wakiwa wanne wanne, wawili wawili na hatimaye kila

mwanafunzi apewe fursa ya kulikariri shairi hilo akiwa peke yake. Mwalimu

ahakikishe anakariri shairi hilo kwa matamshi sahihi na mahadhi ya kuvutia.

Mwalimu anaweza kuwafundisha wanafunzi mahadhi mbalimbali ya kukariri

shairi ili kuwachangamsha.

Mwalimu ahakikishe anawashirikisha wanafunzi wote katika shughuli hii.

Wanafunzi wajadiliane kuhusu ujumbe wa shairi walilosoma kisha wajibu

maswali waliyopewa kwenye kitabu chao kuhusiana na shairi lililopo.

Hatimaye, mwalimu awashirikishe wanafunzi kusimuliana kuhusu sherehe

ya Disemba. Kila mwanafunzi apewe fursa ya kuwasimulia wenzake kuhusu

sherehe ya Disemba kwa kusema:

1. Tarehe ya sherehe hiyo.

2. Siku ya sherehe hiyo.

3. Watu waliokuja kwenye sherehe hiyo.

4. Jina la sherehe hiyo.

5. Jinsi alivyosherehekea siku hiyo.

Mwalimu awashirikishe wanafunzi wote katika shughuli hii. Wanafunzi

wanaweza kupewa muda zaidi wakasimuliana kuhusu sherehe na matukio

mbalimbali katika miezi tofauti ya mwaka kama vile:

Sherehe/Tukio Mwezi

• Mwaka mpya Januari

• Kufungua shule Januari

• Kufunga shule Aprili

• Siku ya wafanyakazi Mei

• Krismasi Disemba

Shughuli hii ya wanafunzi kusimuliana kuhusu matukio na sherehe mbalimbali

za miezi ya mwaka itamwezesha kila mwanafunzi kukuza stadi yake ya kusikiliza

na kuzungumza kupitia kwa masimulizi. Pia, ujasiri wa kila mwanafunzi wa

kusimama na kuzungumza mbele ya wanafunzi utaboreshwa.

(ch) Tathmini

Katika hatua hii, mwalimu awaulize wanafunzi maswali mbalimbali ya

kuchunguza iwapo wamepata ujuzi wa kusikiliza na kusimulia pamoja na

kufahamu matukio na sherehe mbalimbali katika miezi tofauti ya mwaka.

Pia, mwalimu achunguze iwapo wanafunzi wamepata ujasiri na maarifa ya

kusimuliana kuhusiana na matukio ya miezi ya mwaka.

VI. Majibu

Maswali ya mchoro wa kalenda, ukurasa 59

Mwalimu atathmini majibu ya wanafunzi kuhusiana na wanayoona kwenye

mchoro wa kalenda waliopewa, kwa mfano:

1. Ninaona kalenda ya mwaka yenye majina ya miezi mbalimbali na siku

za wiki.

2. Ninaona miezi ya: Januari, Februari, Machi, Aprili, Mei, Juni, Julai,

Agosti, Septemba, Oktoba, Novemba na Disemba.

3. Ninaona siku za: Jumatatu, Jumanne, Jumatano, Alhamisi, Ijumaa,

Jumamosi na Jumapili.

4. Mwalimu atathmini majibu ya wanafunzi.

5. Mwalimu atathmini majibu ya wanafunzi.

Maswali ya shairi, ukurasa 60-61

Mwalimu atathmini majibu ya wanafunzi kulingana na shairi walilosoma.

1. Mwanzo wa mwaka shule hufunguliwa mwezi wa Januari.

2. Sikukuu ya Mashujaa nchini Kenya husherehekewa mwezi wa Oktoba.

3. Mwalimu atathmini majibu ya wanafunzi.

5. Muhula wa pili shule hufungwa mwezi wa Agosti.

5. Mwalimu atathmini majibu ya wanafunzi.

Maswali ya mchoro wa kalenda, ukurasa 61

Mwalimu atathmini masimulizi ya wanafunzi.

Mada Ndogo 4: Kusoma: Hadithi

(Idadi ya vipindi: 3)

I. Matokeo maalum yanayotarajiwa:

Kufikia mwisho wa mada, mwanafunzi aweze:

a) Kusikiliza hadithi ikisomwa na mwalimu inayojumuisha miezi ili

kuimarisha stadi ya kusikiliza na kusoma;

b) Kusoma hadithi zinazojumuisha miezi na nambari ili kuimarisha usomaji;

ch) Kufahamu hadithi aliyoisoma na aliyosomewa kuhusu miezi ya mwaka ili

kuelewa ujumbe;

d) Kuchangamkia kusoma hadithi katika maisha ya kila siku.

II. Mapendekezo ya shughuli za ujifunzaji

• Mwanafunzi asikilize mwalimu akisoma hadithi.

• Mwanafunzi asome hadithi peke yake.

• Wanafunzi wasomeane hadithi wakiwa wawili wawili au katika vikundi.

• Mwanafunzi aweza kutazama video ambapo hadithi inasomwa.

• Mwanafunzi aweza kusoma hadithi kwa kutumia jitabu mbele ya darasa.

• Mwanafunzi ajibu na kuuliza maswali kuhusu hadithi aliyosoma.

• Mwanafunzi atoe muhtasari wa hadithi aliyosoma au kusomewa.

III. Nyenzo:

• Michoro au picha za hadithi bunifu kuhusu miezi ya mwaka;

• Vifaa vya teknolojia kama vile: tarakilishi, simu;

• Wanafunzi wenyewe;

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa 61-63;

• Chombo cha kunasia sauti, breli pamoja na vifaa vingine vinavyoweza

kuwasaidia wanafunzi wanaohitaji uangalifu maalum (kwa mfano,

wanafunzi wasioweza kuona, kusikia n.k.).

IV. Maandalizi ya somo

Somo hili linahusu kusoma hadithi bunifu ili kujenga stadi ya wanafunzi ya

kusikiliza na kusoma. Mwalimu ahakikishe kwamba ameleta vifaa vinavyohitajika

kufundishia funzo hili ili kufanikisha ufundishaji wake. Mwalimu anaweza

kubuni hadithi kadhaa kuhusu matukio ya miezi mbalimbali ya mwaka ambazo

atawasomea wanafunzi darasani na nyingine watajisomea wenyewe. Iwapo

mwalimu ana matatizo ya kimatamshi, anaweza kumwalika msomaji mashuhuri

akawasomea wanafunzi hadithi bunifu kisha wanafunzi wakasoma baada yake.

Mwalikwa huyu sharti awe na uwezo wa kusoma kwa sauti ya kusikika na kwa

matamshi sahihi.

Ili kufanikisha funzo hili, mwalimu ahakikishe amewagawa wanafunzi katika

makundi ya wanafunzi yanayotakikana kulingana na shughuli ya kila zoezi

husika.

V. Utaratibu wa somo

(a) Utangulizi

Mwalimu atangulize sehemu hii kwa kuwasalimia wanafunzi na kuwauliza

maswali mbalimbali kuhusu waliyosoma katika kipindi kilichotangulia kuhusu

masimulizi ya matukio na sherehe za miezi ya mwaka. Wanafunzi wajibu

salamu za mwalimu pamoja na maswali waliyoulizwa. Mwalimu awashirikishe

wanafunzi katika kusahihisha zoezi walilopewa katika funzo la hapo awali.

Wanafunzi wenye matatizo katika ujifundishaji wao wasaidiwe na mwalimu.

(b) Uwasilishaji wa funzo lenyewe

Katika hatua hii, mwalimu alenge kuwaelekeza wanafunzi kujenga stadi yao ya

kusikiliza pamoja na kusoma hadithi za kubuni. Mwalimu awagawe wanafunzi

katika makundi ya wanafunzi wawili wawili kisha awaombe watazame michoro

iliyo katika Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa 62-63 pamoja na kusoma vifungu

vifupi vifupi vinavyoambatana na michoro hiyo. Wanafunzi wachunguze

michoro hiyo ya watu wanaojihusisha na matukio mbalimbali ya miezi ya

mwaka. Mwalimu awasomee wanafunzi vifungu walivyopewa kisha wasome

baada yake wakiwa wawili wawili na hatimaye kila mwanafunzi asome peke

yake.

Makosa ya matamshi yasahihishwe pindi tu yanapotokea. Wanafunzi wajadili

kuhusu ujumbe uliojitokeza katika vifungu walivyosoma.

Hatimaye, mwalimu awaelekeze wanafunzi kuhusu namna ya kujibu maswali

waliyoulizwa kuhusiana na vifungu walivyosoma. Mwalimu ahakikishe

amewashirikisha wanafunzi wote katika shughuli hii. Wanafunzi wajibu maswali

hayo kwa kurejelea vifungu walivyosoma.

Baada ya shughuli hii, mwalimu awashirikishe wanafunzi katika kutazama video

aliyoandaa mapema kuhusu sherehe yoyote ya kitaifa. Inaweza kuwa video

kuhusu sherehe ya siku ya wafanyakazi ya mwezi wa Mei, sikukuu ya Madaraka

ya mwezi wa Juni, sikukuu ya Mashujaa ya mwezi wa Oktoba, sikukuu ya

Jamhuri ya mwezi wa Disemba n.k. Mwalimu ahakikishe kuwa wanafunzi wote

wanaweza kuiona video hiyo vizuri. Anaweza kutumia tarakilishi au projekta.

Wanafunzi walio na ulemavu au matatizo mbalimbali katika ujifundishaji wao

washughulikiwe na mwalimu kwa kuhusisha matumizi ya vifaa maalum.

Ili kuchunguza iwapo wanafunzi walitazama video husika kwa makini na

kuielewa, mwalimu awaulize maswali kadhaa kuhusiana na video hiyo, kwa

mfano:

1. Unaona nini katika video hii?

2. Watu hawa wako wapi?

3. Hii ni sherehe gani? Sherehe hii husherehekewa mwezi gani?

4. Nini kimekufurahisha katika video hii?

5. Umewahi kuhudhuria sherehe ya aina hii?

Mwalimu awashirikishe wanafunzi katika kujibu maswali waliyoulizwa kwa

kurejelea video waliyoitazama. Mwalimu azunguke darasani ili kuwasaidia

wanafunzi wanaotatizika katika makundi yao.

(ch) Tathmini

Katika hatua hii, mwalimu awaulize wanafunzi maswali mbalimbali ya

kuchunguza iwapo wamepata ujuzi wa kusikiliza na kusoma hadithi bunifu.

Pia, mwalimu achunguze iwapo wanafunzi wamepata ufahamu wa kusoma

hadithi au kutazama video na kuweza kujibu maswali ya hadithi hiyo kwa

usahihi kulingana na muktadha wa hadithi hiyo.

VI. Majibu

Maswali ya hadithi, ukurasa 72

Mwalimu atathmini majibu ya wanafunzi kulingana na waliyosoma katika

vifungu walivyopewa, kwa mfano:

1. Mwezi wa kwanza ni Januari.

2. Shule hufungwa mwezi wa Aprili.

3. Shamba la baba lililimwa mwezi wa Februari.

Zoezi, ukurasa 73

Mwalimu atathmini majibu ya wanafunzi kulingana na waliyoona katika

video waliyotazama.

Mada Ndogo 5: Kuandika

(Idadi ya vipindi: 3)

I. Matokeo maalum yanayotarajiwa:

Kufikia mwisho wa mada, mwanafunzi aweze:

a) Kuandika kisa kifupi kwa hati nadhifu kulingana na mada ili kujenga stadi

ya uandishi;

b) Kufurahia uandishi wa visa tofauti ili kuimarisha mawasiliano andishi.

II. Mapendekezo ya shughuli za ujifunzaji

• Mwanafunzi apewe hadithi yenye mapengo ajaze kwa maneno mwafaka.

• Mwanafunzi aelezee yaliyo muhimu katika uandishi k.v. mwandiko nadhifu,

maudhui, mtiririko n.k.

• Mwanafunzi asome kielelezo cha kisa kilichoandikwa na mwalimu.

• Wanafunzi waweza kuandika kisa kifupi wakiwa wawili wawili.

• Mwanafunzi aandike kisa kifupi kinachohusiana na mada. Kisa kama hiki

kifuate hatua tano za uandishi: maandalizi, nakala ya kwanza, marejeleo,

uhariri na uchapishaji. Vichwa vya visa vinaweza kutofautiana.

III. Nyenzo:

• Hadithi bunifu zilizoandikwa kwenye chati kuhusu miezi ya mwaka;

• Vifaa vya teknolojia kama vile: tarakilishi, simu;

• Rekodi za hadithi bunifu kuhusu miezi ya mwaka;

• Wanafunzi wenyewe;

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa 63-64;

• Chombo cha kunasia sauti, breli pamoja na vifaa vingine vinavyoweza

kuwasaidia wanafunzi wanaohitaji uangalifu maalum (kwa mfano,

wanafunzi wasioweza kuona, kusikia n.k.).

IV. Maandalizi ya somo

Somo hili linahusu kukuza stadi ya mwanafunzi ya kuandika. Katika mada

hii, wanafunzi watapata maarifa ya kubuni na kuandika visa vifupi vifupi kwa

kuzingatia mambo kadhaa kama vile: mwandiko nadhifu, maudhui, mtiririko,

uhariri, marejeleo na maandalizi mengine kabambe. Shughuli hii itawawezesha

wanafunzi kufahamu jinsi ya kuandika visa vya kubuni katika muktadha

wowote. Muktadha wa uandishi katika mada hii ni kuhusu matukio na sherehe

mbalimbali za miezi ya mwaka. Mwalimu ahakikishe kwamba ameleta vifaa

vinavyohitajika kufundishia funzo hili kama vilivyoorodheshwa hapo juu ili

kufanikisha ufundishaji wake pamoja na ujifundishaji wa wanafunzi.

Ili kufanikisha funzo hili, mwalimu ahakikishe amewagawa wanafunzi katika

makundi ya wanafunzi yanayotakikana kulingana na shughuli ya kila zoezi

husika lililotolewa kwenye vitabu vyao.

V. Utaratibu wa somo

(a) Utangulizi

Mwalimu atangulize sehemu hii kwa kuwasalimia wanafunzi na kuwauliza

maswali mbalimbali kuhusu waliyosoma katika kipindi kilichotangulia kuhusu

kusoma hadithi za kubuni katika muktadha wa matukio na sherehe mbalimbali

za miezi ya mwaka. Wanafunzi wajibu salamu za mwalimu pamoja na maswali

waliyoulizwa.

Mwalimu awashirikishe wanafunzi kusahihisha zoezi walilopewa katika funzo

la hapo awali. Iwapo kuna wanafunzi wenye matatizo katika ujifundishaji wao

wasaidiwe na mwalimu.

(b) Uwasilishaji wa funzo lenyewe

Katika hatua hii, mwalimu alenge kuwaelekeza wanafunzi katika kujenga

stadi yao ya kuandika na hata kubuni hadithi na kuiandika kwa hati nadhifu

katika madaftari yao. Mwalimu awaelekeze na kuwashirikisha wanafunzi katika

kujadiliana kuhusu mambo muhimu yanayofaa kuzingatiwa katika uandishi

bora ambayo ni: maandalizi, nakala ya kwanza, marejeleo, uhariri, maudhui

na mtiririko. Wanafunzi wajadiliane mambo haya muhimu ya kuzingatia ili

kuboresha uandishi wao. Mwalimu awaombe wanafunzi katika makundi yao

(ya wanafunzi watatu watatu) wabuni kisa chochote kinachohusiana na miezi

ya mwaka kwa mfano sherehe na matukio katika miezi mbalimbali ya mwaka.

Wanafunzi wabuni kisa hiki na kukiandika kwa kuzingatia mambo muhimu

ya uandishi. Baada ya shughuli hii, kila kundi lipewe fursa ya kuwasilisha kisa

chao mbele ya darasa kwa kukiandika ubaoni. Makosa yoyote ya kimaendelezo

au kisarufi yasahihishwe. Mwalimu awasaidie wanafunzi wanaotatizika katika

makundi yao.

Baada ya shughuli hii, mwalimu amwombe kila mwanafunzi anakili katika

daftari lake hadithi waliyopewa katika vitabu vyao iliyo na mapengo na kuyajaza

mapengo hayo kwa majibu mwafaka kutoka kwa yaliyo kwenye mabano. Kila

mwanafunzi ahakikishe ananakili hadithi hiyo kwa mwandiko nadhifu na kwa

maendelezo sahihi. Wanafunzi wajaze mapengo ya hadithi hiyo kwa majibu

mwafaka. Mwalimu ahakikishe atasahihisha madaftari ya wanafunzi baada ya

zoezi hili. Wanafunzi wote washirikishwe katika shughuli hii.

Hatimaye, mwalimu awasomee wanafunzi hadithi ifuatayo kuhusiana na miezi ya

mwaka. Kila mwanafunzi amsikilize mwalimu kwa makini. Mwalimu ahakikishe

anasoma hadithi hii kwa matamshi sahihi na kwa sauti ya kusikika na wanafunzi

wote. Iwapo mwalimu ana matatizo ya kimatamshi, basi anaweza kumwalika

msomaji stadi akawasomea wanafunzi hadithi hiyo. Baada ya kuwasomea

wanafunzi hadithi hii, mwalimu awaombe wanafunzi waelezane muhtasari wa

hadithi hiyo katika makundi yao.

Mfano wa hadithi

Mimi ninaitwa Chuchu. Ninasoma katika gredi ya tatu katika shule ya Bidii. Sisi

hufungua shule kila mwaka mwezi wa Januari. Mama hunipeleka shuleni asubuhi.

Mimi hukutana na wanafunzi wengine shuleni. Sisi husoma hadi mwezi wa Aprili

ambapo shule hufungwa. Likizo ya Aprili huwa nzuri kwangu kwa sababu mama

hunipeleka mjini Mombasa. Sisi huenda Mombasa kumtembelea shangazi yangu

anayeishi huko. Mimi hufurahia kuogelea baharini na kubarizi kwenye jua.

Shule hufunguliwa mwezi wa Mei kwa muhula wa pili. Katika mwezi huu

wafanyakazi wote dunia nzima husherehekea siku ya wafanyakazi. Likizo nyingine

huja mwezi wa Agosti. Mimi na wazazi wangu hutembelea mbuga ya wanyama

mjini Nairobi. Shule hufunguliwa kwa muhula wa mwisho mwezi wa Septemba.

Likizo ya mwisho wa mwaka huanza mwezi wa Novemba hadi Disemba ambapo

sherehe za Krismasi hufanyika. Sherehe hizi hufana sana. Mimi hufurahia sana

likizo zote katika mwaka wa kalenda. Je, wewe?

Mwalimu anaweza kuiandika hadithi hii ubaoni ili ionekane na wanafunzi wote.

Pia, anaweza kuwa tayari ameiandika hadithi hiyo kwenye chati ambazo anaweza

kuzionyesha kwa wanafunzi kisha wakanakili hadithi hiyo katika madaftari

yao. Baada ya shughuli hii, mwalimu ahakikishe amesahihisha madaftari ya

wanafunzi ili kukosoa makosa yoyote ya kimaendelezo na mwandiko usio

nadhifu. Wanafunzi walio na matatizo ya kuandika kwa mwandiko nadhifu

wapewe mazoezi zaidi ya kuandika. Mwalimu awaelekeze zaidi. Mwalimu

ahakikishe kuwa wanafunzi wote wanahusika katika shughuli hii ya kuandika

hadithi waliyosoma.

(ch) Tathmini

Katika hatua hii, mwalimu awaulize wanafunzi maswali mbalimbali ya

kuchunguza iwapo wamepata ujuzi wa kuandika maelezo kwa mwandiko

nadhifu na mtiririko unaofaa.

VI. Majibu

Zoezi la hadithi, ukurasa 63-64

Mwanzo wa mwaka shule ilipofunguliwa mzazi aliniambia nichukue mkoba

wangu wa vitabu. Ulikuwa mwezi wa kwanza. Mwezi huu huitwa Januari.

Tulipofika shuleni niliwaona wanafunzi wenzangu. Walinisalimia kwa

furaha. Tuliingia darasani tukaanza kusoma. Mwalimu wetu alifurahi kutuona.

Tulifunga shule mwezi wa Aprili. Huo ulikuwa mwisho wa muhula wa kwanza.

Mada Ndogo 6: Msamiati: Tarakimu 51-100

(Idadi ya vipindi: 3)

I. Matokeo maalum yanayotarajiwa:

Kufikia mwisho wa mada, mwanafunzi aweze:

a) Kutambua nambari 51-100 kwa maneno ili kuimarisha stadi ya

kuzungumza;

b) Kusoma nambari 51-100 kwa maneno ili kuimarisha usomaji bora;

ch) Kuandika nambari 51-100 kwa maneno ili kuimarisha uandishi bora;

d) Kuchangamkia kutumia nambari 51-100 kwa maneno katika

mazungumzo yake.

II. Mapendekezo ya shughuli za ujifunzaji

• Mwanafunzi asome majina ya nambari 51-100;

• Wanafunzi waweza kupatiwa kadi za nambari 51-100 na majina yake ili

kuziambatanisha katika makundi;

• Mwanafunzi aandike nambari 51-100;

• Wanafunzi waweza kushirikishwa kupanga upya majina yaliyoparaganywa

ya nambari 51-100;

• Mwanafunzi atunge sentensi akitumia majina ya nambari 51-100;

• Mwanafunzi aweza kuonyeshwa vibonzo vikihesabu hadi 100 kwenye

tarakilishi .

III. Nyenzo:

• Kadi za nambari 51-100;

• Vifaa halisi vya kuhesabu darasani kama vile: peremende, kalamu, raba

n.k.,

• Michoro au picha za vitu katika idadi za 51-100;

• Wanafunzi wenyewe;

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa 64-66;

• Chombo cha kunasia sauti, breli pamoja na vifaa vingine vinavyoweza

kuwasaidia wanafunzi wanaohitaji uangalifu maalum (kwa mfano,

wanafunzi wasioweza kuona, kusikia n.k.).

IV. Maandalizi ya somo

Somo hili linahusu msamiati wa kuhesabu nambari kutoka 51-100. Mwalimu

ahakikishe kwamba ameleta vifaa vinavyohitajika kufundishia funzo hili ili

kuwaelekeza wanafunzi ipasavyo. Anaweza kutumia vifaa halisi vya wanafunzi

ambavyo wanaweza kuhesabu kama vile: kalamu, raba, rula, madaftari, vitabu,

michoro au picha ya vifaa katika idadi za 51-100 n.k. Mwalimu anaweza pia

kuleta vitu kama vile: peremende, mahindi, maharagwe n.k. ili wanafunzi

wahesabu darasani kwa kuzingatia idadi ya 51-100.

Ili kufanikisha funzo hili, mwalimu ahakikishe amewagawa wanafunzi katika

makundi ya wanafunzi yanayotakikana.

V. Utaratibu wa somo

(a) Utangulizi

Mwalimu atangulize sehemu hii kwa kuwaamkua wanafunzi na kuwauliza

maswali mbalimbali kuhusu waliyosoma katika kipindi kilichotangulia.

Wanafunzi wajibu maamkuzi ya mwalimu pamoja na maswali waliyoulizwa.

Mwalimu awashirikishe wanafunzi katika kusahihisha zoezi walilopewa katika

kipindi kilichotangulia. Wanafunzi wenye matatizo wasaidiwe na mwalimu.

(b) Uwasilishaji wa funzo lenyewe

Katika hatua hii, mwalimu alenge kuwaelekeza wanafunzi kufahamu jinsi ya

kuhesabu nambari 51-100 kwa nambari na kwa maneno. Mwalimu awagawe

wanafunzi katika makundi ya wanafunzi wawili wawili kisha awaombe wasome

nambari zilizo katika kadi walizopewa kwenye Kitabu cha Mwanafunzi,

ukurasa 64. Wanafunzi wachunguze kadi hizo na kusoma nambari mbalimbali

zilizoandikwa kwenye kadi hizo za idadi 51-100. Wanafunzi wasome nambari

hizo katika makundi yao kisha kila mwanafunzi asome nambari hizo akiwa

peke yake.

Mwalimu awashirikishe wanafunzi wote katika shughuli hii ya kuhesabu kisha

awaelekeze katika kuhesabu nambari zifuatazo. Anaweza kuzisoma nambari

hizi huku wanafunzi wakisoma baada yake wakiwa wawili na hatimaye kila

mwanafunzi apewe fursa ya kuzisoma akiwa peke yake.

51 – hamsini na moja, 55 – hamsini na tano, 58 – hamsini na nane, 60 – sitini,

63 – sitini na tatu, 69 – sitini na tisa, 70 – sabini, 72 – sabini na mbili, 77 – sabini

na saba, 79 – sabini na tisa, 80 – themanini, 84 – themanini na nne, 88 – themanini

na nane, 90 – tisini, 93 – tisini na tatu, 96 – tisini na sita, 99 – tisini na tisa,

100 – mia moja.

Mwalimu ahakikishe kuwa anawashirikisha wanafunzi wote katika shughuli hii

ya usomaji wa nambari hizo. Wanafunzi washirikishwe katika kufanya mazoezi

zaidi ya usomaji wa nambari yaliyo katika vitabu vyao.

Baadaye, mwalimu awaelekeze wanafunzi katika kufanya zoezi walilopewa

kwenye vitabu vyao kuhusu kuandika nambari mbalimbali walizopewa kwa

kutumia maneno. Mwalimu ahakikishe kila mwanafunzi anafanya zoezi hili

katika daftari lake. Awaelekeze wanafunzi wanaotatizika kufanya zoezi hili.

Mwalimu ahakikishe kuwa atasahihisha madaftari ya wanafunzi baada ya funzo

hili.

Hatimaye, mwalimu awaelekeze wanafunzi katika kutunga sentensi sahihi

wakitumia nambari walizofundishwa, kwa mfano:

1. Darasa letu lina wanafunzi hamsini na wawili.

2. Mimi nilipata alama themanini na nane katika mtihani wa Kiswahili.

3. Mama alinipatia shilingi mia moja nikanunue sukari kilo moja.

4. Wachezaji sitini walituzwa.

5. Walimu sabini na wawili wameajiriwa.

Mwalimu ahakikishe anawashirikisha wanafunzi wote katika funzo hili. Wanafunzi

wanaopata matatizo katika ujifundishaji wao wasaidiwe na mwalimu.

(ch) Tathmini

Katika hatua hii, mwalimu awaulize wanafunzi maswali tofauti kwa kuchunguza

iwapo wanaweza kuhesabu nambari 51-100 bila matatizo yoyote. Pia, mwalimu

achunguze iwapo wanafunzi wamefahamu kuandika nambari hizi kwa maneno

kwa usahihi. Mwalimu awashirikishe wanafunzi katika kufanya mazoezi yaliyo

katika vitabu vyao.

VI. Majibu

Zoezi la kuandika, ukurasa 65

1. Tisini na moja = 91

2. Tisini na mbili = 92

3. Tisini na tatu = 93

4. Tisini na nne = 94

5. Tisini na tano = 95

6. Tisini na sita = 96

7. Tisini na saba = 97

8. Tisini na nane = 98

9. Tisini na tisa = 99

10. Mia moja = 100

Mada Ndogo 7: Saru: Matumizi ya kikomo (.)

(Idadi ya vipindi: 2)

I. Matokeo maalum yanayotarajiwa:

Kufikia mwisho wa mada, mwanafunzi aweze:

a) Kutambua matumizi ya kikomo (.) katika kuimarisha mawasiliano;

b) Kuakifisha sentensi kwa kutumia kikomo (.) katika kuimarisha uandishi

bora;

ch) Kuzingatia kikomo (.) anaposoma kifungu na sentensi ili kuimarisha

usomaji bora;

d) Kuthamini matumizi ya kikomo (.) katika mawasiliano.

II. Mapendekezo ya shughuli za ujifunzaji

• Mwanafunzi asome sentensi zenye kikomo (.) katika vikundi.

• Mwanafunzi aakifishe sentensi fupi kwa kutumia kikomo (.).

• Mwanafunzi aandike sentensi akitumia kikomo (.).

III. Nyenzo:

• Chati zenye sentensi zilizotumia kikomo (.);

• Wanafunzi wenyewe;

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa 66-67;

• Chombo cha kunasia sauti, breli pamoja na vifaa vingine vinavyoweza

kuwasaidia wanafunzi wanaohitaji uangalifu maalumu (kwa mfano,

wanafunzi wasioweza kuona, kusikia n.k.)

IV. Maandalizi ya somo

Katika sehemu hii, mwalimu aandae vifaa vyake mapema na kuvihifadhi kabla

ya vipindi hivi kama vilivyotajwa hapo juu. Wanafunzi wanaweza kutumiwa

katika funzo hili ili kuonyesha matumizi ya kikomo (.) kupitia kwa wao wenyewe

kutunga sentensi fupi na kuziandika ubaoni. Shughuli hii ya kutunga sentensi na

kuziandika ubaoni itawasaidia wanafunzi kubaini matumizi ya kikomo (.).

Iwapo kuna wanafunzi walio na matatizo ya kusikia, mwalimu anaweza kuhusisha

100

matumizi ya lugha ya ishara katika ufundishaji wake. Ikiwa kuna wanafunzi

wasioweza kuona, mwalimu ajitahidi kuandaa maelezo yake kwenye breli ili

kuwawezesha wanafunzi wa aina hii kujifundisha kama wanafunzi wengine.

Ili kutimiza malengo yake katika somo hili, mwalimu ahakikishe kwamba

wanafunzi wamejigawa katika makundi ya wanafunzi wanaotakikana kulingana

na maelekezo yaliyotolewa kwa kila shughuli ya wanafunzi katika vitabu vyao.

V. Utaratibu wa somo

(a) Utangulizi

Mwalimu aanze funzo hili kwa kuwasalimia wanafunzi na kuwauliza maswali

mepesi kuhusu waliyofundishwa katika kipindi kilichotangulia kuhusiana na

msamiati wa kuhesabu nambari 51-100. Wanafunzi wajibu salamu za mwalimu

kisha wajibu maswali waliyoulizwa. Mwalimu awashirikishe wanafunzi katika

kusahihisha zoezi walilopewa katika kipindi kilichotangulia. Wanafunzi wenye

matatizo wasaidiwe.

(b) Uwasilishaji wa funzo lenyewe

Mwalimu awagawe wanafunzi katika makundi ya wanafunzi watatu watatu

kisha awashirikishe katika kuchunguza na kusoma sentensi walizopewa katika

Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa 66. Mwalimu awachangamshe wanafunzi kwa

kuwauliza maswali mepesi kuhusiana na sentensi hizo kama vile: Alama gani

imetumika mwishoni mwa kila sentensi? Alama hii inamaanisha nini? Wanafunzi

wajibu maswali ya mwalimu kulingana na sentensi walizopewa katika vitabu

vyao. Wanafunzi waelekezwe kubaini kuwa alama iliyotumika mwishoni mwa

sentensi walizopewa ni alama ya kikomo (.). Alama ya kikomo hutumika

mwishoni mwa sentensi kuonyesha kuwa sentensi imekamilika.

Wanafunzi washirikishwe katika kutunga sentensi sahili na kuziandika katika

madaftari yao huku wakizingatia matumizi ya alama ya kikomo (.). Kwa mfano :

1. Mimi ninaitwa Karimi.

2. Shule yetu ina wanafunzi sitini.

3. Mwalimu wetu wa Kiswahili ni mzuri.

101

4. Mimi ninapenda kusoma hadithi za Kiswahili.

5. Tutafunga shule mwezi wa Aprili.

Kupitia kwa hatua hii ya utunzi wa sentensi na kuziandika, wanafunzi watapata

fursa ya kufahamu kuwa kila sentensi kamili huwekewa kikomo (.) mwishoni ili

kuashiria kuwa imekamilika. Mwalimu awaelekeze wanafunzi kuandika alama

ya kuuliza kwa usahihi.

Baada ya shughuli hii, mwalimu awaelekeze wanafunzi kufahamu kuwa alama

ya kikomo ni mojawapo ya alama za uakifishaji katika lugha.

Wanafunzi washirikishwe kufanya zoezi la kuandika sentensi walizopewa kwa

kutumia alama ya kikomo kwa usahihi.

Wanafunzi wafanye mazoezi kadhaa kuhusiana na matumizi ya alama ya

kikomo (.).

(ch) Tathmini

Katika hatua hii ya mwisho wa funzo hili, mwalimu ahitimishe somo kwa

kuwauliza wanafunzi maswali kadhaa kuhusu mambo muhimu waliyojifundisha.

Maswali hayo yaegemee haswa kwa kuchunguza ikiwa wamefahamu matumizi

sahihi ya alama ya kikomo (.). Pia, mwalimu achunguze iwapo wanafunzi

wanaweza kutunga sentensi sahihi na kuziandika kwa kutumia alama ya kikomo.

VI. Majibu

Zoezi, ukurasa 67

1. Mwalimu wetu ni mzuri.

2. Nilizaliwa mwezi Mei.

3. Dada yangu alizaliwa mwezi Agosti.

4. Tunaipenda nchi yetu.

5. Hiki ni kitabu changu.

102

Matokeo maalum

yanayotarajiwa

Mapendekezo ya shughuli za

ujifunzaji

Kufikia mwisho wa mada, mwanafunzi

aweze:

(a) Kutambua sauti mbili

zinazotamkwa pamoja ili

kuimarisha matamshi bora;

(b) Kutambua msamiati wa kazi

mbalimbali ili kuimarisha

mawasiliano;

(ch) Kusikiliza kwa makini masimulizi

kuhusu kazi mbalimbali ili

kuimarisha usikivu;

(d) Kutambua picha za watu na

kazi mbalimbali ili kuimarisha

ufahamu wa hadithi;

(e) Kuandika kisa kifupi kwa hati

nadhifu kulingana na mada ili

kujenga stadi ya uandishi;

(f) Kutambua ukanusho wa -li-,

-na- na –ta- katika sentensi ili

kuimarisha mawasiliano.

• Mwanafunzi atambue sauti /py/

na /vy/ katika maneno.

• Mwanafunzi atazame picha na

michoro inayoonyesha watu

na kazi mbalimbali k.v. ualimu,

ukulima, udaktari, uyaya, unesi na

ubawabu ili azitambue peke yake

au katika vikundi.

• Mwanafunzi asimulie kuhusu kazi

mbalimbali.

• Mwanafunzi ajadili picha

zilizojumuishwa kwenye hadithi.

• Mwanafunzi apewe hadithi yenye

mapengo ajaze kwa maneno

mwafaka.

• Wanafunzi watumie -li-,

-na- na -ta- kuelezea vitendo

walivyofanya katika wakati

uliopita (-li-), uliopo (-na-) na ujao

(-ta-) wakiwa katika vikundi au

wawili wawili.

Mada Kuu 4: KAZI MBALIMBALI

Idadi ya vipindi: 15

Sura ya

103

Mapendekezo ya shughuli nyingine zilizoratibiwa za ujifunzaji

• Kazi ya vikundi.

• Kushiriki katika kuigiza, kuimba nyimbo na kukariri mashairi katika tamasha

mbalimbali.

Uhusiano na masomo mengine:

• Somo la Kiingereza na Somo la Mazingira.

Nyenzo:

• Michoro na picha za watu katika kazi mbalimbali;

• Kadi zenye sauti /py/ na /vy/;

• Kadi zenye majina yenye sauti /py/ na /vy/;

• Rekodi za hadithi na masimulizi bunifu;

• Wanafunzi wenyewe;

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa 68-83;

• Chombo cha kunasia sauti na vifaa vingine vinavyoweza kuwasaidia

wanafunzi wanaohitaji uangalifu maalum na wenye ulemavu.

Maelezo kwa mwalimu

Kutokana na mada hii,wanafunzi wanafaa kupata maarifa kuhusu sauti /py/ na

/vy/, jinsi ya kuzitamka, maneno yenye sauti hizi pamoja na kutunga sentensi

kwa kutumia maneno yenye sauti hizi. Katika mada hii, wanafunzi watafundishwa

kazi mbalimbali za watu. Pia, kipengele cha masimulizi na hadithi za kubuni

zinazohusisha watu na kazi zao mbalimbali zitafundishwa hapa. Masimulizi na

hadithi za kuvutia na zenye msamiati wa kiwango cha wanafunzi wa gredi hii

zibuniwe ili kuwafaa wanafunzi katika ujifundishaji wao. Kama tujuavyo, kazi

ni muhimu kwa kila binadamu kwa sababu kutokana na kazi watu hupata riziki

yao ya kila siku. Kutokana na kazi binadamu hupata chakula, mavazi, matibabu,

karo na pesa za kujikimu kimaisha.

Pia, mada hii inalenga kumsaidia mwanafunzi kufahamu matumizi ya wakati

uliopita, wakati uliopo na wakati ujao pamoja na ukanusho wa nyakati hizi.

104

Uhusiano na masuala mtambuko

Masuala mtambuko ambayo yatashughulikiwa katika mada hii ni:

• Uraia,

• Shughuli zinazomsaidia mwanafunzi: mwongozo wa ajira,

• Utangamano wa kijamii,

• Kuthamini kazi mbalimbali.

Msamiati maalum

Msamiati maalum na muhimu ambao wanafunzi watapatana nao katika mada

hii kuhusu kazi mbalimbali zinazofanywa na binadamu ni kama vile:

Msamiati Maana

mwalimu

mtu ambaye huwafundisha wanafunzi

daktari

mtu ambaye huwatibu wagonjwa

bawabu

mtu anayelinda lango la kuingia mahali fulani kama vile:

shule

kazi

shughuli ambayo mtu hufanya ili kupata riziki

rubani

mtu ambaye huendesha ndege angani

Ushirikishaji wa wanafunzi wenye ulemavu mbalimbali

Katika ufundishaji wa mada hii, mwalimu ahakikishe kuwa ana vifaa muhimu na

maalum vya kuwasaidia wanafunzi walio na ulemavu na matatizo mbalimbali ili

kuweza kuwashirikisha katika ujifundishaji wao. Kwa wanafunzi wasio na uwezo

wa kuona, mwalimu anaweza kuhusisha matumizi ya breli pamoja na vifaa vya

kunasia sauti.

Kwa wanafunzi wasio na uwezo wa kusikia, mwalimu anaweza kuhusisha

matumizi ya lugha ya ishara. Pia, mwalimu anaweza kuwahusisha watafsiri

wa lugha ya ishara. Yote haya yatawawezesha wanafunzi hawa kusoma na

kujifundisha kama wanafunzi wenzao bila vikwazo vyovyote.

105

Orodha ya mada na vipindi

Mada Idadi ya

vipindi

Mada Ndogo 1: Sauti mbili tofauti zinazotamkwa pamoja

Mada Ndogo 2: Msamiati

Mada Ndogo 3: Kusikiliza na kuzungumza: Masimulizi

Mada Ndogo 4: Kusoma: Hadithi

Mada Ndogo 5: Kuandika

Mada Ndogo 6: Sarufi: Ukanusho wa nyakati

JUMLA: 15

Mada Ndogo 1: Sauti mbili tofauti zinazotamkwa pamoja

(Idadi ya vipindi: 2)

I. Matokeo maalum yanayotarajiwa:

Kufikia mwisho wa mada, mwanafunzi aweze:

a) Kutambua sauti mbili zinazotamkwa pamoja ili kuimarisha matamshi

bora;

b) Kutamka sauti lengwa ili kuimarisha matamshi bora;

ch) Kusoma silabi za sauti lengwa ili kumarisha usomaji bora;

d) Kuandika silabi zinazotokana na sauti lengwa ili kuimarisha uandishi

bora;

e) Kusoma maneno kwa kutumia silabi zinazotokana na sauti lengwa ili

kuimarisha usomaji;

f) Kuandika maneno kutokana na silabi zilizofunzwa ili kuimarisha usomaji

bora;

g) Kusoma hadithi zilizo na maneno yaliyo na sauti lengwa ili kumsaidia

mwanafunzi kutamka sauti husika na kuimarisha matamshi na usomaji;

h) Kuchangamkia kutamka sauti lengwa ili kuimarisha mawasiliano.

106

II. Mapendekezo ya shughuli za ujifunzaji

• Mwanafunzi atambue sauti /py/ na /vy/ katika maneno.

• Mwanafunzi atamke silabi zinazotokana na sauti lengwa baada ya mwalimu,

kisha atamke pamoja na mwalimu na baadaye atamke akiwa peke yake,

wawili na kama darasa zima k.m. pya, pye, vya na vye.

• Mwanafunzi aweza kutumia teknolojia kama vile papaya, tarakilishi projekta

na kipazasauti ili kuimarisha matamshi yake.

• Mwanafunzi aweza kumsikiliza mgeni mwalikwa akitamka sauti lengwa.

• Mwanafunzi atambue sauti alizosoma katika maneno.

• Mwanafunzi aandike maneno yanayojumuisha sauti lengwa.

• Mwanafunzi asome maneno kwa kutumia silabi na kuchanganua yaliyo

marefu zaidi.

• Wanafunzi waweza kusoma hadithi zilizo na maneno yaliyobeba sauti

lengwa darasani au wawili wawili.

• Mwanafunzi asikilize imla ya maneno yaliyo na herufi za sauti lengwa na

kuyaandika.

III. Nyenzo:

• Kadi zenye herufi py na vy;

• Rekodi za sauti /py/ na /vy/;

• Kadi zenye maneno yenye sauti /py/ na /vy/;

• Mgeni mwalikwa mwenye matamshi mazuri na sahihi;

• Wanafunzi wenyewe;

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa 69-74;

• Chombo cha kunasia sauti, breli pamoja na vifaa vingine vinavyoweza

kuwasaidia wanafunzi wanaohitaji uangalifu maalum (kwa mfano,

wanafunzi wasioweza kuona, kusikia n.k.).

IV. Maandalizi ya somo

Mada hii inahusu sauti mbili za Kiswahili zinazotamkwa pamoja kwa kurejelea

watu na kazi zao mbalimbali. Herufi na sauti zitakazoangaziwa katika funzo

hili ni: /py/ na /vy/. Matamshi fasaha na sahihi ya wanafunzi yatazingatiwa

hapa na kukuzwa zaidi. Wanafunzi walio na matatizo ya utamkaji wa sauti hizi

wasaidiwe na mwalimu.

107

Mwalimu aandae vifaa vyake mapema na kuvihifadhi kabla ya vipindi hivi.

Vifaa hivi ni kama vile: kadi zenye herufi py na vy, rekodi za matamshi ya

sauti lengwa, mgeni mwalikwa mwenye matamshi mazuri na sahihi, kadi zenye

maneno yenye herufi na sauti lengwa pamoja na vyombo vingine maalum vya

kuwasaidia wanafunzi wenye matatizo na ulemavu mbalimbali.

Wakati wa kuendesha funzo hili, mwalimu akumbuke kuwa matumizi ya michoro,

picha, vifaa halisi ni mbinu bora ambayo hutumika kufanikisha ufundishaji wa

wanafunzi; hasa wale ambao wana matatizo au ulemavu mbalimbali katika

kuelewa na kufahamu haraka yale wanayofundishwa darasani.

Ili kutimiza malengo yake katika somo hili, mwalimu ahakikishe kwamba

wanafunzi wamejigawa katika makundi ya wanafunzi wanaotakikana kulingana

na maelekezo yaliyotolewa kwa kila shughuli ya wanafunzi iliyopendekezwa

katika Kitabu cha Mwanafunzi.

V. Utaratibu wa somo

(a) Utangulizi

Mwalimu atangulize somo hili kwa kuwaamkua wanafunzi na kuwauliza maswali

mepesi kuhusu waliyofundishwa katika kipindi kilichopita. Wanafunzi wajibu

maamkuzi ya mwalimu pamoja na maswali waliyoulizwa.

Mwalimu awashirikishe wanafunzi wote katika kuchunguza michoro iliyo katika

Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa 68. Mwalimu awachangamshe wanafunzi kwa

kuwauliza maswali mepesi kuhusiana na michoro hiyo. Baadhi ya maswali

ambayo mwalimu anaweza kuuliza ni kama vile: Mnaona nani kwenye mchoro

huu? Watu hawa wanafanya kazi gani? Mwalimu awaelekeze wanafunzi ili

waweze kujibu maswali hayo na kufahamu aina ya kazi zinazofanywa na watu

walio katika michoro waliyopewa.

(b) Uwasilishaji wa funzo lenyewe

i) Sauti /py/

Mwalimu awagawe wanafunzi katika makundi ya wanafunzi wawili wawili kisha

awaelekeze kutazama mchoro ulio katika Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa 69.

Mwalimu awaulize wanafunzi maswali mepesi kuhusiana na mchoro uliopo.

108

Maswali kama vile: Mnaona nini kwenye mchoro huu? Taja jina la mchoro huu.

Wanafunzi wajibu maswali ya mwalimu.

Baadaye, mwalimu awashirikishe wanafunzi kutambua jina sahihi la mchoro

waliopewa ambalo ni kompyuta kisha watamke sauti /py/ kwa usahihi.

Wanafunzi watamke sauti /py/ baada ya mwalimu katika darasa zima kisha

wakiwa wawili wawili na hatimaye kila mwanafunzi atamke sauti hii akiwa peke

yake. Mwalimu awaombe wanafunzi waandike sauti /py/ katika madaftari yao

kwa herufi kubwa na herufi ndogo. Yaani: py na PY.

Wanafunzi waelekezwe katika kutamka irabu za Kiswahili ambazo ni: a, e, i, o, u

kisha watambue silabi za herufi py, ambazo ni: pya, pye, pyi, pyo, pyu.

Baada ya shughuli hii, wanafunzi watambue maneno kadhaa yenye silabi za

herufi py. Kwa mfano: kompyuta, kipya, upya n.k. Mwalimu awashirikishe

wanafunzi wote katika kutamka maneno yenye silabi za herufi py kwa usahihi.

Hatimaye watunge sentensi wakitumia maneno hayo.

Kwa mfano:

1. Hii ni kompyuta ya mwalimu.

2. Mama amevaa kiatu kipya.

3. Mavazi yake ni mapya.

4. Upya wa gari lake ulimfurahisha.

Wanafunzi washirikishwe katika kufanya mazoezi kadhaa ya kutamka silabi za

herufi py.

ii) Sauti /vy/

Mwalimu awagawe wanafunzi katika makundi ya wanafunzi wawili wawili kisha

awaelekeze kutazama michoro iliyo katika Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa 71.

Mwalimu awaulize wanafunzi maswali mepesi kuhusiana na michoro iliyopo.

Maswali kama vile: Mnaona nini kwenye michoro hii? Taja majina ya michoro hii.

Wanafunzi wajibu maswali ya mwalimu.

Baadaye, mwalimu awashirikishe wanafunzi katika kutambua majina sahihi

ya michoro waliyopewa ambayo ni ya vyura, vyakula na vyoo, kisha watamke

109

sauti za kwanza za majina hayo pekee ambazo ni /vy/. Wanafunzi watamke

sauti /vy/ baada ya mwalimu katika darasa zima, kisha wakiwa wawili wawili

na hatimaye atamke sauti hii akiwa peke yake. Mwalimu awaombe wanafunzi

waandike sauti /vy/ katika madaftari yao kwa herufi kubwa na herufi ndogo.

Yaani: vy na VY.

Wanafunzi waelekezwe katika kutamka irabu za Kiswahili ambazo ni: a, e, i, o, u

kisha watambue silabi za herufi vy, ambazo ni: vya, vye, vyi, vyo, vyu.

Baada ya shughuli hii, wanafunzi watambue maneno kadhaa yenye silabi za

herufi vy. Kwa mfano: vyura, vyoo, vyumba, vyangu, vyakula, vyombo, vyetu

n.k. Mwalimu awashirikishe wanafunzi wote katika kutamka maneno yenye

silabi za herufi vy kwa usahihi. Hatimaye watunge sentensi wakitumia maneno

hayo.

Kwa mfano:

1. Vyakula hivi ni vitamu.

2. Hawa ni vyura wakubwa.

3. Fundi wanajenga vyumba vizuri.

4. Shule yetu ina vyoo vingi.

Wanafunzi washirikishwe katika kufanya mazoezi kadhaa ya kutamka silabi za

herufi vy.

(ch) Tathmini

Katika hatua hii, mwalimu ahitimishe funzo hili kuhusu sauti /py/ na /vy/ kwa

kuwauliza wanafunzi maswali tofauti kuhusu mambo muhimu waliyojifundisha.

Maswali haya yatilie mkazo uwezo wa wanafunzi wa kutamka sauti /py/ na

/vy/ kwa usahihi, kutambua na kutamka maneno yenye sauti hizi kwa usahihi

pamoja na kutunga sentensi sahihi kwa kutumia maneno yenye sauti hizi

walizojifundisha. Vilevile, mwalimu achunguze iwapo wanafunzi wanaweza

kuandika herufi hizo kwa usahihi kwa herufi kubwa na herufi ndogo.

110

VI. Majibu

Maswali, ukurasa 68

Mwalimu atathmini majibu ya wanafunzi. Wanafunzi waeleze kuwa wanaona

mwalimu, daktari na seremala katika michoro waliyopewa.

Maswali, ukurasa 69

1. Mwalimu atathmini majibu ya wanafunzi kuhusu chombo wanachoona

katika mchoro waliopewa ambacho ni kompyuta.

2. Mwalimu atathmini matamshi ya wanafunzi.

3. Mwalimu atathmini matamshi ya wanafunzi.

4. Mwalimu atathmini matamshi ya wanafunzi.

5. Mwalimu atathmini matamshi ya kila mwanafunzi.

Zoezi, ukurasa 70

Mwalimu atathmini maandishi ya wanafunzi.

Maswali, ukurasa 70

Mwalimu atathmini majibu ya wanafunzi. Wanafunzi watambue sauti /py/,

kwa mfano:

1. Kiatu cha mama ni kipya

2. Baba ananunua gari jipya.

3. Makoti haya ni mapya.

Zoezi, ukurasa 71

Mwalimu atathmini majibu ya wanafunzi. Wanafunzi waonyeshe silabi katika

maneno waliyopewa, kwa mfano:

Neno Silabi

1. mapya ma pya

2. jipya ji pya

3. vipya vi pya

111

Maswali, ukurasa 72

1. Mwalimu atathmini majibu ya wanafunzi kuhusu wanachoona katika

michoro waliyopewa ambayo ni ya: vyura, vyakula na vyoo.

2. Mwalimu atathmini matamshi ya wanafunzi.

3. Mwalimu atathmini matamshi ya wanafunzi.

4. Mwalimu atathmini matamshi ya wanafunzi.

5. Mwalimu atathmini matamshi ya kila mwanafunzi.

Zoezi, ukurasa 72

Mwalimu atathmini maandishi ya wanafunzi ya herufi vy, kwa herufi ndogo

na herufi kubwa.

Maswali, ukurasa 74

Mwalimu atathmini majibu ya wanafunzi. Wanafunzi watambue sauti /vy/,

kwa mfano:

1. Vipande vyote vitatumiwa.

2. Vyombo vyenu vimeoshwa.

3. Vyakula vizuri ni hivi.

4. Vipindi vyote vimeanza.

5. Vyura wengi wamekufa.

Zoezi, ukurasa 74

Mwalimu atathmini majibu ya wanafunzi. Wanafunzi waonyeshe silabi katika

maneno waliyopewa, kwa mfano:

Neno Silabi

1. vyao vya o

2. vyura vyu ra

3. vyuma vyu ma

112

Mada Ndogo 2: Msamiati wa kazi mbalimbali

(Idadi ya vipindi: 3)

I. Matokeo maalum yanayotarajiwa:

Kufikia mwisho wa mada, mwanafunzi aweze:

a) Kutambua msamiati wa kazi mbalimbali ili kuimarisha mawasiliano;

b) Kutunga sentensi akitumia msamiati wa kazi mbalimbali ili kujenga

ubunifu;

ch) Kusoma maneno na sentensi kuhusu kazi mbalimbali ili kuimarisha

usomaji;

d) Kuandika maneno na sentensi kuhusu kazi mbalimbali ili kuimarisha

uandishi bora;

e) Kuthamini kazi mbalimbali ili kutambua huduma zinazotolewa na watu

wanaofanya kazi mbalimbali.

II. Mapendekezo ya shughuli za ujifunzaji

• Mwanafunzi atazame picha na michoro inayoonyesha watu na kazi

mbalimbali k.v. ualimu, ukulima, udaktari, uyaya, unesi na ubawabu ili

azitambue peke yake au katika vikundi.

• Wanafunzi waweza kuambatanisha kadi za maneno na kazi mbalimbali

wakiwa katika makundi.

• Mwanafunzi aeleze kazi mbalimbali.

• Mwanafunzi aandike majina ya kazi mbalimbali.

• Mwanafunzi asome msamiati wa kazi mbalimbali katika kadi, chati n.k.

• Mwanafunzi aandike sentensi kuhusu kazi mbalimbali.

• Mwanafunzi atunge na kusoma sentensi wakitumia msamiati wa kazi

mbalimbali.

III. Nyenzo:

• Kadi zenye majina ya kazi mbalimbali;

• Michoro au picha zinazoonyesha kazi mbalimbali;

• Wanafunzi wenyewe;

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa 74-76;

• Chombo cha kunasia sauti, breli pamoja na vifaa vingine vinavyoweza

113

kuwasaidia wanafunzi wanaohitaji uangalifu maalumu (kwa mfano,

wanafunzi wasioweza kuona, kusikia n.k.).

IV. Maandalizi ya somo

Msemo kuwa ‘kazi ni kazi’ hivyo ni muhimu kwa kila mtu kufahamu kuwa kazi

yoyote ni bora kuliko kukosa kazi kabisa kwa sababu angalau kutokana na kazi

yoyote mtu anaweza kujipatia riziki. Kuna kazi mbalimbali kama vile: udaktari,

unesi, uandishi, ualimu, upishi, ukulima, uhariri, udereva, urubani, ufugaji n.k.

Kazi mbalimbali zina manufaa kwa wanaozifanya na kwa wanaofanyiwa. Hivyo,

kazi ni muhimu kwa kila binadamu.

Mwalimu aandae funzo hili kwa namna ya kumwezesha kuwaelekeza wanafunzi

kufahamu kazi mbalimbali pamoja na majina ya watu ambao huzifanya kazi

hizo.

Vifaa vitakavyohitajika kama vile kadi zenye maneno mbalimbali ya kazi

mbalimbali pamoja na michoro au picha zinazoonyesha kazi mbalimbali

viandaliwe ili ujifunzaji wa funzo hili uwe rahisi na ufanikishwe. Vifaa hivyo

vionyeshwe hadharani kwa wakati unaofaa na ikiwa kuna wanafunzi wasioona

au wasiosikia, mwalimu awasaidie kwa kuwaomba kugusa vifaa au michoro

hiyo huku maelezo yake yakitamkwa kwa sauti na kuandikwa ubaoni au kwenye

breli.

Katika funzo hili, mwalimu ahakikishe kuwa amewagawa wanafunzi katika

makundi ya wanafunzi yanayotakikana kulingana na maelekezo yaliyotolewa

kwa kila zoezi linalohusika.

V. Utaratibu wa somo

(a) Utangulizi

Mwalimu atangulize funzo lake kwa kuwasalimia wanafunzi na kuwauliza

maswali mbalimbali kuhusu kipindi cha hapo awali kuhusu utamkaji wa sauti

mbili za Kiswahili zinazotamkwa pamoja ambazo ni /py/ na /vy/. Wanafunzi

wajibu salamu za mwalimu na maswali waliyoulizwa kuhusu waliyofundishwa

katika kipindi kilichopita. Mwalimu awaongoze wanafunzi kwa kusahihisha kazi

iliyotolewa kama zoezi. Wanafunzi wasahihishe zoezi hilo na mwalimu awape

majibu kwa kutilia mkazo pale ambapo wanafunzi wanatatizika.

114

(b) Uwasilishaji wa funzo lenyewe

Mwalimu awagawe wanafunzi katika makundi ya wanafunzi wanne wanne na

awaombe watazame michoro iliyo katika Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa 74-

75. Wanafunzi wachunguze michoro hiyo. Mwalimu awachangamshe wanafunzi

kwa kuwauliza maswali mepesi kuhusu michoro hiyo. Anaweza kuwauliza

maswali kama vile: Unaona nini kwenye michoro hii? Watu hawa wanafanya kazi

gani? n.k. Wanafunzi, kwa upande wao, wajibu maswali ya mwalimu wao kwa

kueleza kile wanachoona katika michoro hiyo. Kwa mfano: Ninaona nesi; Ninaona

bawabu; Ninaona dereva; Ninaona mekanika n.k. Baada ya mwalimu kuridhika

kuwa wanafunzi wamechunguza michoro hiyo na kuielewa, awashirikishe katika

kuigiza kazi mbalimbali ambazo hufanywa na watu katika michoro waliyopewa.

Mwalimu awaelekeze wanafunzi kufahamu watu na kazi zao mbalimbali, kwa

mfano:

1. daktari – mtu ambaye huwatibu wagonjwa

2. nahodha – mtu ambaye huendesha meli

3. mpishi – mtu ambaye hupika vyakula mbalimbali

4. seremala - mtu ambaye hutengeneza fanicha kwa kutumia mbao

5. rais – mtu ambaye ni kiongozi wa nchi au taifa

Katika makundi yao, wanafunzi waelekezwe kufanya zoezi la kulinganisha

majina ya kazi mbalimbali kwenye kadi walizopewa pamoja na maelezo sahihi

ya kazi hizo katika vitabu vyao. Mwalimu ahakikishe wanafunzi wanafanya

ulinganisho huu kwa usahihi.

(ch) Tathmini

Katika hatua hii, mwalimu ahitimishe funzo kwa kuwauliza wanafunzi maswali

tofauti kuhusu mambo muhimu waliyojifundisha. Maswali haya yatilie mkazo

uwezo wa wanafunzi wa kufahamu watu mbalimbali na kazi zao mbalimbali.

Wanafunzi waweze kutunga sentensi sahihi kwa kutumia majina ya kazi

mbalimbali. Wanafunzi wawaeleze wenzao kazi ambazo wangependa kuzifanya

baada ya wao kukamilisha masomo yao.

115

VI. Majibu

Maswali ya utangulizi, ukurasa 74-75

Mwalimu atathmini majibu ya wanafunzi kulingana na wanayoona

kwenye michoro waliyopewa.

Kwa mfano:

1. Ninaona watu mbalimbali wa kazi mbalimbali.

2. Ninaona dereva, nesi, bawabu na mekanika.

3. Dereva huendesha gari, baiskeli, pikipiki n.k.; nesi huwahudumia

wagonjwa; mekanika hutengeneza magari yaliyoharibika na bawabu

hulinda lango la kuingia mahali fulani.

4. Mwalimu atathmini majibu ya wanafunzi kuhusu kazi ambazo

wangependa kufanya baada ya wao kukamilisha masomo yao.

Zoezi la kusoma kadi, ukurasa 75-76

1. Mwalimu atathmini matamshi ya wanafunzi wanaposoma maneno

yaliyo kwenye kadi walizopewa.

2. Mwalimu atathmini ulinganisho wa wanafunzi wa majina

waliyopewa kwenye kadi na maelezo waliyopewa kwenye vitabu

vyao, kwa mfano:

1. Msichana anayelea watoto ni yaya.

2. Mlinzi wa lango ni bawabu.

3. Mtu anayewahudumia wagonjwa hospitalini ni muuguzi.

4. Mtu anayepanda mbegu na kuvuna mazao ni mkulima.

5. Mtu anayewafundisha wanafunzi ni mwalimu.

6. Mtu anayewatibu wagonjwa ni daktari.

7. Mtu anayepika vyakula ni mpishi.

8. Mtu anayeendesha ndege angani ni rubani.

116

Mada Ndogo 3: Kusikiliza na kuzungumza: Masimulizi

(Idadi ya vipindi: 2)

I. Matokeo maalum yanayotarajiwa:

Kufikia mwisho wa mada, mwanafunzi aweze:

a) Kusikiliza kwa makini masimulizi kuhusu kazi mbalimbali ili kuimarisha

usikivu;

b) Kueleza kuhusu kazi mbalimbali ili kumarisha stadi ya kuzungumza;

ch) Kutaja majina ya kazi mbalimbali na watu wanaozifanya ili kuimarisha

stadi ya kuzungumza;

d) Kutathmini kazi mbalimbali.

II. Mapendekezo ya shughuli za ujifunzaji

• Mwanafunzi asimulie kuhusu kazi mbalimbali.

• Mwanafunzi ashiriki katika mjadala kuhusu kazi mbalimbali.

• Mwanafunzi aelezee umuhimu wa kazi mbalimbali.

• Mwanafunzi aweza kushiriki katika nyimbo au mashairi kuhusu kazi

mbalimbali.

• Mwanafunzi ashiriki katika kuigiza kazi inayofanywa na watu mbalimbali.

• Mwanafunzi aweza kumsikiliza mgeni mwalikwa anapozungumza kuhusu

kazi mbalimbali.

• Wanafunzi waweza kutazama picha au michoro inayoonyesha watu na kazi

mbalimbali wajadiliane katika vikundi.

III. Nyenzo:

• Rekodi za masimulizi bunifu mbalimbali kuhusu kazi mbalimbali;

• Michoro au picha za kazi mbalimbali;

• Vifaa vya teknolojia kama vile: tarakilishi, simu;

• Mgeni mwalikwa (karani, dereva, bawabu au mpishi);

• Wanafunzi wenyewe;

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa 77-78;

• Chombo cha kunasia sauti, breli pamoja na vifaa vingine vinavyoweza

117

kuwasaidia wanafunzi wanaohitaji uangalifu maalum (kwa mfano,

wanafunzi wasioweza kuona, kusikia n.k.).

IV. Maandalizi ya somo

Somo hili linawashirikisha wanafunzi kusomewa na kusikiliza masimulizi ya

kubuni yanayohusu watu na kazi mbalimbali wanazofanya ili kujenga stadi

yao ya kusikiliza na kuzungumza. Mwalimu ahakikishe kwamba ameleta

vifaa vinavyohitajika kufundishia funzo hili ili kufanikisha ufundishaji na

uwasilishaji wake. Mwalimu anaweza kuwaalika wageni ambao ni watu wa kazi

mbalimbali kama vile: dereva, mpishi, bawabu, karani, mwalimu mwingine n.k.

watakaozungumza kuhusu kazi zao mbalimbali pamoja na umuhimu wa kazi

hizo kwa maisha yao na ya watu wengine. Mwalimu anaweza kuwapata wageni

hawa waalikwa kutoka shuleni kwao.

Ili kufanikisha funzo hili, mwalimu ahakikishe amewagawa wanafunzi katika

makundi ya wanafunzi yanayotakikana kulingana na shughuli ya kila zoezi

husika.

V. Utaratibu wa somo

(a) Utangulizi

Mwalimu atangulize sehemu hii kwa kuwasalimia wanafunzi na kuwauliza

maswali mepesi kuhusu waliyosoma katika kipindi kilichotangulia kuhusu

msamiati wa kazi mbalimbali. Wanafunzi wajibu salamu za mwalimu pamoja

na maswali waliyoulizwa.

Mwalimu awashirikishe wanafunzi katika kusahihisha zoezi walilopewa katika

kipindi cha hapo awali. Wanafunzi wenye matatizo katika zoezi hili wasaidiwe.

(b) Uwasilishaji wa funzo lenyewe

Katika hatua hii, mwalimu alenge kuwaelekeza wanafunzi katika kujenga stadi

yao ya kusikiliza masimulizi bunifu pamoja na stadi ya kuzungumza kupitia kwa

wao wenyewe kuwasimulia wenzao katika vikundi. Masimulizi haya yatahusu

kazi mbalimbali na watu wanaozifanya kazi hizo.

Mwalimu awagawe wanafunzi katika makundi ya wanafunzi wanne wanne kisha

awaombe waigize kazi zinazofuata:

118

1. Kazi ya udaktari

2. Kazi ya ualimu

3. Kazi ya udereva

4. Kazi ya upishi

5. Kazi ya ukulima

Baada ya shughuli hii ya uigizaji, mwalimu awasomee wanafunzi shairi walilopewa

katika vitabu vyao kuhusu watu na kazi zao mbalimbali. Mwalimu ahakikishe

wanafunzi wote wanamsikiliza kwa makini. Pia, mwalimu ahakikishe kuwa

anasoma shairi hilo kwa ufasaha, kwa matamshi sahihi na sauti ya kusikika na

ya kuvutia. Iwapo mwalimu ana matatizo ya kimatamshi, anaweza kumwalika

msomaji stadi atakayewasomea wanafunzi shairi hilo kuhusu watu na kazi zao

mbalimbali.

Baada ya kusomewa shairi hilo, wanafunzi wajaribu katika makundi yao (ya

wanafunzi wannewanne) kulisoma shairi hilo kwa ufasaha na matamshi sahihi.

Kisha, katika makundi yao walikariri shairi hilo kwa mahadhi mbalimbali wakiwa

wawili na hatimaye kila mwanafunzi alisome na kulikariri shairi hilo akiwa

peke yake. Mwalimu ahakikishe anasahihisha makosa ya kimatamshi pindi tu

yanapotokea. Baadaye, wanafunzi katika makundi yao waelezane kuhusu shairi

walilosoma linalohusu watu na kazi zao mbalimbali. Wanafunzi waelezane

kuhusu kazi mbalimbali zilizotajwa katika shairi walilosoma. Baadaye, mwalimu

awashirikishe katika kujibu maswali ya masimulizi waliyopewa. Mwalimu

ahakikishe anawasaidia wanafunzi wanaotatizika katika makundi yao.

Hatimaye, mwalimu awashirikishe wanafunzi katika makundi yao kusimuliana

kuhusu kazi ambazo wangependa kuzifanya baada ya wao kukamilisha

masomo yao. Kila mwanafunzi apewe muda wa kusimulia kuhusu kazi ambayo

angependa kuifanya baada ya masomo yake. Kila mwanafunzi aeleze sababu

za kuchagua kazi atakayoitaja. Wanafunzi wasimuliane umuhimu wa kazi kwa

maisha ya binadamu.

Wanafunzi wote washirikishwe katika masimulizi haya katika makundi yao.

Wanafunzi wanaopata matatizo katika makundi yao wasaidiwe.

119

(ch) Tathmini

Katika hatua hii, mwalimu awaulize wanafunzi maswali mbalimbali ya

kuchunguza iwapo wamepata ujuzi wa kusikiliza na kusoma kwa ufasaha

masimulizi bunifu pamoja na kuigiza kazi mbalimbali. Pia, mwalimu achunguze

iwapo wanafunzi wameweza kupata maarifa ya kujibu kwa usahihi maswali

ya shairi kulingana na muktadha husika. Wanafunzi pia watathminiwe zaidi ili

kubaini iwapo wamefahamu kazi mbalimbali pamoja na umuhimu wao kwa

binadamu.

VI. Majibu

Maswali ya shairi, ukurasa 78

1. Baba ni bawabu.

2. Mama ni daktari.

3. Kaka ni mwalimu.

4. Baba analinda kwa kutumia bunduki.

5. Mama anatibu kwa kutumia sindano.

6. Kaka anafundisha kwa kutumia chaki.

Zoezi la masimulizi, ukurasa 78

Mwalimu atathmini majibu ya wanafunzi katika makundi yao kuhusu kazi

ambazo wangependa kufanya baada ya wao kukamilisha masomo yao.

Mada Ndogo 4: Kusoma: Hadithi

(Idadi ya vipindi: 3)

I. Matokeo maalum yanayotarajiwa:

Kufikia mwisho wa mada, mwanafunzi aweze:

a) Kutambua picha za watu na kazi mbalimbali ili kuimarisha ufahamu wa

hadithi;

b) Kusikiliza hadithi ikisomwa na mwalimu kuhusu kazi mbalimbali ili

kuimarisha usomaji na usikivu;

120

ch) Kusoma hadithi kuhusu kazi mbalimbali ili kuimarisha stadi ya kusoma;

d) Kufahamu hadithi aliyoisoma na aliyosomewa kuhusu kazi mbalimbali ili

kuelewa ujumbe;

e) Kuchangamkia kusoma hadithi.

II. Mapendekezo ya shughuli za ujifunzaji

• Mwanafunzi ajadili picha zilizojumuishwa kwenye hadithi.

• Mwanafunzi atabiri kitakachotokea kwenye hadithi.

• Mwanafunzi afahamu matumizi ya msamiati uliotumika kwenye hadithi.

• Wanafunzi waweza kusoma katika darasa, wakiwa wawili na baadaye

mwanafunzi asome peke yake.

• Mwanafunzi anaweza kusikiliza hadithi ikisomwa kupitia vifaa vya

kiteknolojia kama vile tarakilishi na projekta.

• Mwanafunzi aweza kusoma hadithi kwa kutumia kitabu mbele ya darasa.

• Mwanafunzi athibitishe utabiri wake baada ya kusoma hadithi.

• Mwanafunzi aweza kujibu na kuuliza maswali kuhusu hadithi aliyosoma.

III. Nyenzo:

• Michoro au picha za hadithi bunifu kuhusu kazi mbalimbali;

• Rekodi za hadithi bunifu kuhusu kazi mbalimbali;

• Vifaa vya teknolojia kama vile: tarakilishi, simu, projekta;

• Wanafunzi wenyewe;

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa 78-80;

• Chombo cha kunasia sauti, breli pamoja na vifaa vingine vinavyoweza

kuwasaidia wanafunzi wanaohitaji uangalifu maalumu (kwa mfano,

wanafunzi wasioweza kuona, kusikia n.k.).

IV. Maandalizi ya somo

Somo hili linahusu kusoma hadithi bunifu ili kujenga stadi ya wanafunzi ya

kusikiliza pamoja na ya kusoma. Mwalimu ahakikishe kwamba ameleta vifaa

vinavyohitajika kufundishia funzo hili ili kufanikisha ufundishaji wake kama

vilivyotajwa hapo juu. Mwalimu anaweza kuwaonyesha wanafunzi michoro

121

au picha za hadithi bunifu hasa kuhusu kazi mbalimbali ambazo atawasomea

wanafunzi darasani na nyingine ambazo watajisomea wenyewe. Mwalimu

anaweza hata kumwalika mtambaji, msimulizi au msomaji mashuhuri

akawasomea wanafunzi hadithi hizo bunifu kisha wanafunzi wakasoma baada

yake kama darasa zima, wawili wawili na hatimaye kila mwanafunzi asome

akiwa peke yake. Msimulizi mwalikwa huyu sharti awe na uwezo wa kusoma

kwa sauti ya kusikika, ya kuvutia na asome kwa matamshi sahihi na kwa ufasaha.

Ili kufanikisha funzo hili, mwalimu ahakikishe amewagawa wanafunzi katika

makundi ya wanafunzi yanayotakikana kulingana na shughuli ya kila zoezi

husika.

V. Utaratibu wa somo

(a) Utangulizi

Mwalimu atangulize sehemu hii kwa kuwasalimia wanafunzi na kuwauliza

maswali mbalimbali kuhusu waliyofundishwa katika kipindi kilichotangulia.

Wanafunzi wajibu salamu za mwalimu pamoja na maswali waliyoulizwa.

Mwalimu awashirikishe wanafunzi katika kusahihisha zoezi walilopewa katika

funzo la hapo awali. Wanafunzi wenye matatizo katika ujifundishaji wao

wasaidiwe.

(b) Uwasilishaji wa funzo lenyewe

Katika hatua hii, mwalimu alenge kuwaelekeza wanafunzi kujenga stadi yao

ya kusikiliza pamoja na kusoma hadithi bunifu. Mwalimu awagawe wanafunzi

katika makundi ya wanafunzi watatu watatu kisha wasome hadithi fupi

fupi walizopewa pamoja na kutazama michoro inayoambatana na hadithi

hizo. Wanafunzi wachunguze kila mchoro kwa kila hadithi waliyopewa na

kuichambua. Wanafunzi wasome hadithi hiyo katika makundi yao kisha wasome

wakiwa wawili wawili na hatimaye kila mwanafunzi apewe fursa ya kusoma

peke yake. Mwalimu ahakikishe anasahihisha makosa yoyote ya matamshi pindi

tu yanapotokea. Shughuli hii ya kila mwanafunzi kusoma peke yake itasaidia

katika kukuza uwezo na stadi ya kusoma ya kila mwanafunzi. Kupitia kwa zoezi

hili, ni rahisi kwa mwalimu kufahamu matatizo ya kila mwanafunzi kibinafsi.

Kila mwanafunzi ashughulikiwe kibinafsi. Baada ya shughuli hii, mwalimu

122

awaelekeze wanafunzi katika kuigiza baadhi ya vitendo vya usafi walivyopewa

katika vitabu vyao. Kila mwanafunzi ashirikishwe katika shughuli hii.

Hatimaye, mwalimu awasomee wanafunzi imla ifuatayo na wao waiandike

kwenye madaftari yao. Mwalimu ahakikishe anasoma kwa matamshi na sauti

ya kusikika.

Michoro iliyo katika vitabu vya wanafunzi inaonyesha kazi mbalimbali.

Wanafunzi wajadili hadithi walizosoma katika makundi yao.

Baada ya shughuli hii ya wanafunzi kusoma hadithi na kuchunguza michoro

waliyopewa, mwalimu awaelekeze kujibu maswali waliyoulizwa kutokana

na hadithi hizo. Mwalimu ahakikishe anawashirikisha wanafunzi wote katika

majadiliano haya. Azunguke darasani ili kuwasaidia wanafunzi wanaotatizika

katika makundi yao. Wanafunzi wajibu maswali hayo kwa kurejelea hadithi

walizosoma. Mwalimu anaweza kuzirekodi hadithi hizo kwenye tarakilishi

au simu ili wanafunzi wazisikilize tena na tena au hata kuziandika ubaoni ili

wanafunzi wajisomee wenyewe baada ya mwalimu kisha katika makundi yao na

hatimaye kila mmoja mmoja.

Wanafunzi wanaotatizika katika shughuli hii wasaidiwe.

(ch) Tathmini

Katika hatua hii, mwalimu awaulize wanafunzi maswali mbalimbali ya

kuchunguza iwapo wamepata ujuzi wa kusikiliza na kusoma hadithi bunifu

pamoja na kufahamu kazi mbalimbali. Pia, mwalimu achunguze iwapo wanafunzi

wamepata ufahamu wa kusoma hadithi na kuweza kujibu maswali ya hadithi

hiyo kwa usahihi kulingana na muktadha wa hadithi hiyo.

VI. Majibu

Maswali ya hadithi, ukurasa 80

1. Hadithi hii imetaja kazi ya mwalimu, daktari na mkulima.

2. Mwalimu huwafundisha wanafunzi.

3. Bwana Jembemali atapanda mahindi, viazi, mboga na matunda.

4. Daktari anatibu uso wa mgonjwa.

123

Mada Ndogo 5: Kuandika

(Idadi ya vipindi: 3)

I. Matokeo maalum yanayotarajiwa

Kufikia mwisho wa mada, mwanafunzi aweze:

a) Kuandika kisa kifupi kwa hati nadhifu kulingana na mada ili kujenga stadi

ya uandishi;

b) Kufurahia uandishi wa visa tofauti ili kuimarisha mawasiliano andishi.

II. Mapendekezo ya shughuli za ujifunzaji

• Mwanafunzi apewe hadithi yenye mapengo ajaze kwa maneno mwafaka.

• Mwanafunzi aelezee yaliyo muhimu katika uandishi k.v. mwandiko nadhifu,

maudhui, mtiririko.

• Mwanafunzi asome kielelezo cha kisa kilichoandikwa na mwalimu.

• Wanafunzi waweza kuandika kisa kifupi wakiwa wawili wawili.

• Mwanafunzi aandike kisa kifupi kinachohusiana na mada. Kisa kama hiki

kifuate hatua tano za uandishi: maandalizi, nakala ya kwanza, marejeleo,

uhariri na uchapishaji. Vichwa vya visa vinaweza kutofautiana.

III. Nyenzo:

• Hadithi bunifu zilizoandikwa kwenye chati;

• Vifaa vya teknolojia kama vile: tarakilishi, simu;

• Rekodi za hadithi bunifu kuhusu kazi mbalimbali;

• Wanafunzi wenyewe;

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa 80-81;

• Chombo cha kunasia sauti, breli pamoja na vifaa vingine vinavyoweza

kuwasaidia wanafunzi wanaohitaji uangalifu maalum (kwa mfano,

wanafunzi wasioweza kuona, kusikia n.k.).

IV. Maandalizi ya somo

Somo hili linahusu kukuza stadi ya mwanafunzi ya kuandika. Katika mada hii,

wanafunzi watapata maarifa ya kuandika visa vifupi vifupi kwa kuzingatia mambo

kadhaa kama vile: mwandiko nadhifu, mtiririko, uhariri, marejeleo na maandalizi

124

kabambe. Shughuli hii itawawezesha wanafunzi kufahamu jinsi ya kuandika visa

bunifu. Mwalimu ahakikishe kwamba ameleta vifaa vinavyohitajika kufundishia

funzo hili kama vilivyoorodheshwa hapo juu ili kufanikisha ufundishaji wake

pamoja na ujifundishaji wa wanafunzi.

Ili kufanikisha funzo hili, mwalimu ahakikishe amewagawa wanafunzi katika

makundi ya wanafunzi yanayotakikana kulingana na shughuli ya kila zoezi

husika lililotolewa kwenye Kitabu cha Mwanafunzi.

V. Utaratibu wa somo

(a) Utangulizi

Mwalimu atangulize sehemu hii kwa kuwasalimia wanafunzi na kuwauliza

maswali mbalimbali kuhusu waliyosoma katika kipindi kilichotangulia.

Wanafunzi wajibu salamu za mwalimu pamoja na maswali waliyoulizwa.

Mwalimu awashirikishe wanafunzi katika kusahihisha zoezi walilopewa katika

funzo la hapo awali. Iwapo kuna wanafunzi wenye matatizo katika ujifundishaji

wao wasaidiwe.

(b) Uwasilishaji wa funzo lenyewe

Katika hatua hii, mwalimu alenge kuwaelekeza wanafunzi katika kujenga

stadi yao ya kuandika na hata kubuni hadithi na kuiandika madaftarini mwao.

Mwalimu awagawe wanafunzi katika makundi ya wanafunzi wawili wawili

kisha awaombe wasome hadithi waliyopewa katika vitabu vyao. Wanafunzi

wasome hadithi hii katika makundi yao kisha kila mwanafunzi apewe fursa ya

kusoma peke yake. Baada ya shughuli hii ya kusoma, mwalimu amwombe kila

mwanafunzi aandike (anakili moja kwa moja) hadithi hiyo waliyosoma katika

madaftari yao. Mwalimu ahakikishe kuwa kila mwanafunzi anaandika hadithi

hiyo kwa hati nadhifu.

Mwalimu ahakikishe kuwa wanafunzi wote wanahusika katika shughuli hii ya

kuandika hadithi waliyosoma. Mwalimu anaweza kuiandika hadithi hii ubaoni.

Pia, anaweza kuwa tayari ameiandika hadithi hiyo kwenye chati ambazo anaweza

kuzionyesha kwa wanafunzi kisha wakanakili hadithi hiyo katika madaftari yao.

Baada ya shughuli hii, mwalimu ahakikishe amesahihisha madaftari ya wanafunzi

ili kukosoa makosa yoyote ya kimaendelezo na mwandiko usio nadhifu.

125

Wanafunzi walio na matatizo ya kuandika kwa mwandiko nadhifu wapewe

mazoezi zaidi ya kuandika. Mwalimu awaelekeze zaidi.

Hatimaye, mwalimu amwombe kila mwanafunzi aandike maelezo mafupi

kuhusu kazi ambayo angependa kuifanya baada ya kuyakamilisha masomo yake.

Wanafunzi waelekezwe kuandika maelezo hayo mafupi kwa kujibu maswali haya:

1. Unapenda kazi gani?

2. Kazi hiyo inafanywa vipi?

3. Ni nani anafanya kazi hiyo?

4. Umewahi kuona mtu akifanya kazi hiyo?

5. Ukimaliza masomo unataka kufanya kazi gani? Kwa nini?

Mwalimu ahakikishe wanafunzi wanaandika maelezo haya bunifu kuhusu kazi

wanazopenda kwa mwandiko nadhifu. Pia, wanafunzi wazingatie mtiririko

mwema pamoja na kuhariri kazi yao ili kupunguza makosa ya tahajia pamoja na

kisarufi. Mwalimu anaweza kuwaongoza wanafunzi katika kuandaa nakala ya

kwanza ya maelezo yao kisha waihariri nakala hii na hatimaye kuandika nakala

zao safi katika madaftari yao. Kila mwanafunzi apewe fursa ya kuwasomea

wanafunzi wenzake aliyoandika kuhusiana na kazi ambayo angependa kuifanya

baada ya masomo yao.

Mwalimu anaweza kumwomba kila mwanafunzi aandike nakala yake safi

ubaoni ili wanafunzi wenzake waisome na kuikosoa kwa kurejelea mwandiko,

makosa ya kimaendelezo pamoja na ya kisarufi. Pia, wanafunzi katika makundi

yao wanaweza kusahihisha nakala zao safi. Mwalimu azunguke darasani

kuhakikisha kila kundi linashughulika vyema bila matatizo. Wanafunzi walio na

matatizo wasaidiwe.

(ch) Tathmini

Katika hatua hii, mwalimu awaulize wanafunzi maswali mbalimbali ya

kuchunguza iwapo wamepata ujuzi wa kubuni na kuandika maelezo bunifu. Pia,

mwalimu achunguze iwapo wanafunzi wamepata ufahamu wa kazi mbalimbali

ambazo wangependa kuzifanya baada ya masomo yao.

126

VI. Majibu

Zoezi la kuandika, ukurasa 80

Mwalimu atathmini maandishi ya wanafunzi. Wanafunzi wanakili kwa usahihi

katika madaftari yao hadithi waliyosoma kutoka kwenye vitabu vyao.

Zoezi la kubuni na kuandika, ukurasa 80-81

Mwalimu atathmini ubunifu na uandishi wa wanafunzi wa kazi ambazo

wangependa kuzifanya baada ya kukamilisha masomo yao.

Mada Ndogo 6: Saru: Ukanusho wa nyakati

(Idadi ya vipindi: 2)

I. Matokeo maalum yanayotarajiwa

Kufikia mwisho wa mada, mwanafunzi aweze:

a) Kutambua ukanusho wa -li-; -na- na –ta- katika sentensi ili kuimarisha

mawasiliano;

b) Kusoma ukanusho wa nyakati katika sentensi ili kuimarisha usomaji;

ch) Kuandika ukanusho wa nyakati katika sentensi ili kujenga ubunifu;

d) Kuchangamkia matumizi ya nyakati katika mawasiliano.

II. Mapendekezo ya shughuli za ujifunzaji

• Wanafunzi watumie -li-, -na- na -ta- kuelezea vitendo walivyofanya katika

wakati uliopita (-li-), wakati uliopo (-na-) na wakati ujao (-ta-) wakiwa

katika vikundi au wawili wawili.

• Mwanafunzi akamilishe vifungu kwa kutumia -li-, -na- na -ta- na ukanusho

wake.

• Mwanafunzi asome vifungu vyenye matumizi -li-, -na- na -ta- na ukanusho

wake.

• Mwanafunzi aweza kupewa zoezi la ukanusho wa nyakati akiwa peke yake,

wawili wawili au katika kikundi.

127

• Mwanafunzi aweza kutazama jinsi nyakati zinavyokanushwa katika vifaa

vya teknolojia na kufanyia zoezi kwenye mtandao.

III. Nyenzo:

• Chati zenye sentensi za kurejelea nyakati mbalimbali;

• Chati zenye sentensi za kurejelea ukanusho wa nyakati mbalimbali;

• Wanafunzi wenyewe;

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa 81-83;

• Chombo cha kunasia sauti, breli pamoja na vifaa vingine vinavyoweza

kuwasaidia wanafunzi wanaohitaji uangalifu maalum (kwa mfano,

wanafunzi wasioweza kuona, kusikia n.k.).

IV. Maandalizi ya somo

Sarufi ni kipengele muhimu katika ujifundishaji wa wanafunzi. Mwalimu anastahili

kutilia maanani dhana hii ili kuweza kuwahusisha wanafunzi kwa ukamilifu katika

somo hili. Mwalimu aandae vifaa vyake mapema na kuvihifadhi kabla ya vipindi

hivi. Vifaa hivi ni kama vile: chati zenye sentensi za kurejelea nyakati mbalimbali

pamoja na ukanusho wa nyakati hizo. Wanafunzi watumiwe sana katika funzo

kusimulia mambo waliyotenda wakati uliopita, watakayotenda wakati ujao

pamoja na matendo ya wakati wa sasa hivi.

Wakati wa kuendesha funzo hili, mwalimu atambue wakati mwafaka wa kuweka

hadharani vifaa vyake kwa sababu matumizi ya vifaa halisi ni mbinu bora

ambayo hutumika kufanikisha ufundishaji wa wanafunzi.

Ikiwa kuna wanafunzi wasioweza kuona, mwalimu anashauriwa kuandaa

maelezo yake kwenye breli ili kuwawezesha wanafunzi wa aina hii kujifundisha

kama wanafunzi wengine. Iwapo kuna wanafunzi walio na matatizo ya kusikia,

mwalimu anaweza kutumia lugha ya ishara.

Ili kutimiza malengo yake katika somo hili, mwalimu ahakikishe kwamba

wanafunzi wamejigawa katika makundi ya wanafunzi wanaotakikana kulingana

na maelekezo yaliyotolewa kwa kila shughuli ya wanafunzi iliyopendekezwa

katika Kitabu cha Mwanafunzi.

128

V. Utaratibu wa somo

(a) Utangulizi

Mwalimu aanze funzo hili kwa kuwasalimia wanafunzi na kuwauliza maswali

mepesi kuhusu waliyofundishwa katika kipindi kilichotangulia. Wanafunzi wajibu

salamu za mwalimu kisha wajibu maswali waliyoulizwa. Mwalimu awashirikishe

wanafunzi katika kusahihisha zoezi walilopewa katika kipindi kilichotangulia.

(b) Uwasilishaji wa funzo lenyewe

Mwalimu awagawe wanafunzi katika makundi ya wanafunzi watatu watatu

kisha awaulize wasimuliane kuhusu matendo waliyotenda katika wakati uliopita.

Wanafunzi wajibu maswali ya mwalimu, kwa mfano:

1. Mimi nilikula jana.

2. Sisi tulicheza.

3. Mwalimu alitufundisha.

4. Baba alilima jana.

Mwalimu awaongoze wanafunzi kutambua kuwa kiambishi –li- hutumika

kurejelea wakati uliopita katika umoja na wingi. Baada ya shughuli hii, mwalimu

awaombe wanafunzi wakanushe sentensi walizotunga hapo juu katika wakati

uliopita, kwa mfano:

1. Mimi sikula jana.

2. Sisi hatukucheza.

3. Mwalimu hakutufundisha.

4. Baba hakulima jana.

Mwalimu awaongoze wanafunzi kutambua namna ya kukanusha sentensi katika

wakati uliopita kwa kutumia vikanushi si-, ha- na hu-.

Baada ya wanafunzi kuelewa matumizi ya wakati uliopita, awaongoze katika

makundi mapya ya wanafunzi watatu watatu kufahamu matumizi ya wakati uliopo.

Mwalimu awaambie wanafunzi wasimuliane kuhusu matendo waliyotenda sasa

hivi katika wakati uliopo. Wanafunzi wajibu maswali ya mwalimu kwa kutunga

sentensi za kueleza matendo yao ya sasa hivi, kwa mfano:

1. Mimi ninasoma.

2. Sisi tunaandika.

129

3. Mwalimu anatufundisha.

4. Baba analima shambani.

Mwalimu awaongoze wanafunzi kutambua kuwa kiambishi -na- hutumika

kurejelea wakati uliopo katika umoja na pia katika wingi. Baada ya shughuli hii,

mwalimu awaombe wanafunzi wakanushe sentensi walizotunga hapo juu katika

wakati uliopo, kwa mfano:

1. Mimi sisomi.

2. Sisi hatuchezi.

3. Mwalimu hatufundishi.

4. Baba halimi shambani.

Mwalimu awaongoze wanafunzi kutambua namna ya kukanusha sentensi katika

wakati uliopo kwa kutumia vikanushi si-, ha- na hu- pamoja na kiishio –i kwa

vitenzi vinavyoishia kwa kiishio -a.

Baada ya wanafunzi kuelewa matumizi ya wakati uliopo, mwalimu awaongoze

katika makundi yao kufahamu matumizi ya wakati ujao. Mwalimu awaambie

wanafunzi wasimuliane kuhusu matendo wanayopanga au wanayotarajia

kuyatenda katika wakati ujao. Wanafunzi wajibu maswali ya mwalimu kwa

kutunga sentensi za kueleza matendo yao ya wakati ujao, kwa mfano:

1. Mimi nitasoma.

2. Sisi tutaandika.

3. Mwalimu atatufundisha.

4. Baba atalima shambani.

Mwalimu awaongoze wanafunzi kutambua kuwa kiambsihi -ta- hutumika

kurejelea wakati ujao katika umoja na pia katika wingi. Baada ya shughuli hii,

mwalimu awaombe wanafunzi wakanushe sentensi walizotunga hapo juu katika

wakati ujao, kwa mfano:

1. Mimi sitasoma.

2. Sisi hatutacheza.

3. Mwalimu hatatufundisha.

4. Baba hatalima shambani.

130

Mwalimu awaongoze wanafunzi kutambua namna ya kukanusha sentensi katika

wakati ujao kwa kutumia vikanushi si-, ha- na hu-.

Hatimaye, mwalimu awashirikishe wanafunzi katika makundi yao kusoma

sentensi walizopewa katika vitabu vyao. Sentensi hizi zimeandikwa katika

wakati uliopita, wakati uliopo na wakati ujao katika umoja na wingi pamoja na

ukanusho wake katika umoja na wingi.

Katika hatua hii, wanafunzi watapata maarifa zaidi ya jinsi ya kukanusha

sentensi katika wakati uliopita, uliopo na ujao katika hali ya umoja na wingi

kwakutumia vikanushi mwafaka.

(ch) Tathmini

Katika hatua hii ya mwisho wa funzo hili, mwalimu ahitimishe somo kwa

kuwauliza wanafunzi maswali kadhaa kuhusu mambo muhimu waliyojifundisha.

Maswali hayo yaegemee kuchunguza ikiwa wanaweza kuwasiliana kwa kutumia

wakati uliopita, wakati uliopo na wakati ujao katika umoja na wingi kupitia kwa

sentensi au maongezi ya jumla. Pia, mwalimu achunguze iwapo wanafunzi

wanaweza kukanusha kwa usahihi sentensi zilizo katika wakati uliopita, wakati

uliopo na wakati ujao, hali ya umoja na wingi katika nafsi zote za Kiswahili.

131

VI. Majibu

Zoezi, ukurasa 82

1. Mtoto hakusoma.

2. Wewe hukusimama.

3. Mimi sikucheza.

4. Watoto hawakusoma.

5. Nyinyi hamkusimama.

Zoezi, ukurasa 82

1. Mtoto hasomi.

2. Watoto hawasomi.

3. Wewe husimami.

4. Nyinyi hamsimami.

5. Mimi sichezi.

Zoezi, ukurasa 83

1. Mtoto hatasoma.

2. Watoto hawatasoma.

3. Wewe hutasimama.

4. Nyinyi hamtasimama.

5. Mimi sitacheza.

132

Matokeo maalum

yanayotarajiwa

Mapendekezo ya shughuli za

ujifunzaji

Kukia mwisho wa mada, mwanafunzi

aweze:

(a) Kutambua msamiati ambao

hutumiwa katika usalama ili

kuimarisha mawasiliano;

(b) Kutambua maneno

yanayotumiwa katika maagano

ili kuwezesha mazungumzo;

(ch) Kutambua mambo yanayoathiri

usalama ili kujihakikishia

usalama;

(d) Kutambua picha zinazoonyesha

usalama katika mazingira

mbalimbali ili kurahisisha

ufahamu;

(e) Kutambua kisa chenye mantiki;

(f) Kutaja vinyume vya vitendo.

• Mwanafunzi asome maneno

yanayohusiana na usalama kwa

kutumia kadi za maneno.

• Mwanafunzi ashiriki katika

mjadala kuhusu matumizi ya

maagano kama vile: kwaheri,

siku njema, mchana mwema,

safari salama na usiku mwema.

• Mwanafunzi asimulie baadhi ya

mambo yanayoweza kuhatarisha

usalama katika mazingira yake.

• Mwanafunzi ajadili picha

zilizojumuishwa kwenye hadithi.

• Mwanafunzi aweza kupewa

hadithi yenye mapengo ajaze

kwa maneno mwafaka.

• Mwanafunzi aweza kufafanuliwa

juu ya vinyume vya vitendo

kama vile: lala – amka; keti –

simama; cheka – lia; enda – rudi.

Mada Kuu 5: USALAMA

Idadi ya vipindi: 15

Sura ya

133

Mapendekezo ya shughuli nyingine zilizoratibiwa za ujifunzaji:

• Kazi ya vikundi.

• Kushiriki katika kuimba nyimbo na kukariri mashairi katika tamasha

mbalimbali kuhusu usalama.

Uhusiano na masomo mengine:

• Somo la Mazingira.

Nyenzo:

• Michoro au picha za vitendo vya usalama;

• Kadi zenye maneno ya kuashiria usalama;

• Rekodi za hadithi au masimulizi bunifu kuhusu usalama;

• Wanafunzi wenyewe;

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa 84-93;

• Chombo cha kunasia sauti na vifaa vingine vinavyoweza kuwasaidia

wanafunzi wanaohitaji uangalifu maalum na wenye ulemavu.

Maelezo kwa mwalimu

Mada hii itashughulikia kutambua msamiati kuhusiana na usalama, njia za

kujiepusha na hatari pamoja na madhara ya hatari mbalimbali. Kutokana na

mada hii, wanafunzi watafahamu umuhimu wa kuzingatia usalama katika

shughuli zao mbalimbali.

Pia, kipengele cha masimulizi na hadithi bunifu kuhusu usalama zitafundishwa

hapa. Masimulizi na hadithi za kuvutia na zenye msamiati wa kiwango cha

wanafunzi wa gredi hii zibuniwe ili kuwafaa wanafunzi katika ujifundishaji wao.

Kama tujuavyo, usalama ni muhimu kwa kila binadamu kwa sababu hatari

mbalimbali zina madhara mabaya kwa maisha ya binadamu. Heri kuwa salama

kuliko kujuta baadaye.

Pia, mada hii inalenga kumsaidia mwanafunzi kufahamu vinyume vya vitendo

mbalimbali.

Uhusiano na masuala mtambuko

Masuala mtambuko ambayo yatashughulikiwa katika mada hii ni:

• Elimu ya kudumisha maendeleo: elimu ya usalama – kupitia kwa kutambua

umuhimu wa mbinu za kidijitali na hali zinazohatarisha usalama.

• Uzalendo: kushirikiana katika vikundi.

134

Msamiati maalum

Msamiati maalum na muhimu ambao wanafunzi watapatana nao katika mada

hii kuhusu usalama ni kama vile:

Msamiati Maana

moto

joto kali lenye madhara liwakapo kwa wingi

ajali

tendo ambalo hutokea bila kutarajiwa

utekaji nyara

hali ya kumshika mtu na kumfungia kwa ajili ya

kupata faida

hatari

hali yoyote ya kusababisha madhara

kuvamiwa

kuingiliwa kwa nguvu bila matarajio

Ushirikishaji wa wanafunzi wenye ulemavu mbalimbali

Katika ufundishaji wa mada hii, mwalimu ahakikishe kuwa ana vifaa muhimu na

maalum vya kuwasaidia wanafunzi walio na ulemavu na matatizo mbalimbali

ili kuweza kuwashirikisha katika ujifundishaji wao. Kwa wanafunzi wasio na

uwezo wa kusikia, mwalimu anaweza kuhusisha matumizi ya lugha ya ishara.

Pia, mwalimu anaweza kuwahusisha watafsiri wa lugha ya ishara.

Kwa wanafunzi wasio na uwezo wa kuona, mwalimu anaweza kuhusisha

matumizi ya breli pamoja na vifaa vya kunasia sauti.

Haya yatawawezesha wanafunzi hawa kusoma kama wanafunzi wenzao bila

vikwazo vyovyote.

Orodha ya mada na vipindi

Mada

Idadi ya vipindi

Mada Ndogo 1: Msamiati

Mada Ndogo 2: Kusikiliza na kuzungumza: Maagano

Mada Ndogo 3: Kusikiliza na kuzungumza: Masimulizi

Mada Ndogo 4: Kusoma: Hadithi

Mada Ndogo 5: Kuandika

Mada Ndogo 6: Sarufi: Vinyume vya vitendo

JUMLA: 15

135

Mada Ndogo 1: Msamiati kuhusu usalama

(Idadi ya vipindi: 3)

I. Matokeo maalum yanayotarajiwa:

Kufikia mwisho wa mada, mwanafunzi aweze:

a) Kutambua msamiati ambao hutumiwa katika usalama ili kuimarisha

mawasiliano;

b) Kusoma msamiati unaohusiana na usalama ili kujenga usomaji bora;

ch) Kueleza maana ya msamiati wa usalama ili kuimarisha ufahamu;

d) Kutumia msamiati wa usalama katika sentensi ili kuimarisha ufahamu;

e) Kuandika maneno yanayohusiana na usalama ili kujenga uandishi bora;

f) Kuthamini usalama katika mazingira yake.

II. Mapendekezo ya shughuli za ujifunzaji

• Mwanafunzi asome maneno yanayohusiana na usalama kwa kutumia kadi

za maneno.

• Mwanafunzi aelezee maana ya msamiati wa usalama. Akiwa peke yake au

katika vikundi.

• Mwanafunzi atunge sentensi sahihi kwa kutumia msamiati wa usalama.

• Mwanafunzi aweza kutazama video kuhusu usalama k.m. utekaji nyara.

• Mwanafunzi atazame michoro na picha inayolenga maana za maneno

kuhusu usalama.

• Wanafunzi wajadiliane kuhusu umuhimu wa usalama.

III. Nyenzo:

• Kadi zenye maneno yanayohusu usalama;

• Michoro au picha zenye kuonyesha vitendo vya usalama,

• Video kuhusu usalama;

• Wanafunzi wenyewe;

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa 84-86;

• Chombo cha kunasia sauti, breli pamoja na vifaa vingine vinavyoweza

kuwasaidia wanafunzi wanaohitaji uangalifu maalum (kwa mfano,

wanafunzi wasioweza kuona, kusikia n.k.).

136

IV. Maandalizi ya somo

Kila binadamu ana jukumu la kudumisha usalama wake binafsi kabla ya

kudumisha usalama wa wenzake. Kila mtu anashauriwa kuwa wakati wa

hatari ajikinge yeye kwanza kabla ya kufikiria kuwakinga wengine. Ni rahisi

kuwakinga wenzako ukiwa salama wewe binafsi. Usalama unapodumishwa kila

mahali hufanikisha shughuli za binadamu za kila siku. Kwa hivyo, funzo hili ni

muhimu sana kwa wanafunzi hata katika kiwango hiki kwa sababu litawasaidia

kujitahadharisha dhidi ya hatari zozote na kufahamu njia mbalimbali za

kudumisha usalama wao wenyewe wapatwapo na hatari. Mwalimu anastahili

kutilia maanani dhana hii wakati wa uandalizi wa funzo hili.

Mwalimu aandae mapema vifaa atakavyohitaji na kuvihifadhi kabla ya vipindi

hivi. Vifaa hivi ni kama vile: kadi zenye maneno yanayohusu usalama, michoro

au picha kuhusu usalama pamoja na vyombo vingine maalum vya kuwasaidia

wanafunzi wenye ulemavu na matatizo mbalimbali au kiwango cha chini katika

ujifundishaji wao.

Wakati wa kuendesha funzo hili, mwalimu atambue wakati mwafaka wa

kuweka hadharani vifaa alivyovileta darasani kwa kukumbuka kuwa matumizi

ya michoro, picha na hata kadi ni mbinu bora ambayo hutumika kufanikisha

ufundishaji wa wanafunzi.

Iwapo kuna wanafunzi walio na matatizo ya kusikia, mwalimu ahusishe matumizi

ya lugha ya ishara au watafsiri wa lugha ya ishara. Ikiwa kuna wanafunzi

wasioweza kuona, mwalimu anashauriwa ajitahidi kuandaa maelezo yake

kwenye breli ili kuwawezesha wanafunzi wa aina hii kujifundisha bila matatizo

kama wanafunzi wengine.

Ili kutimiza malengo yake katika somo hili, ni vyema mwalimu ahakikishe

kwamba wanafunzi wamejigawa katika makundi ya wanafunzi wanaotakikana

kulingana na maelekezo yaliyotolewa kwenye vitabu vyao.

V. Utaratibu wa somo

(a) Utangulizi

Mwalimu awaamkue wanafunzi na kuwauliza maswali mepesi mepesi kuhusu

waliyofundishwa katika kipindi kilichotangulia. Wanafunzi wajibu maamkuzi ya

mwalimu kisha wajibu maswali waliyoulizwa.

137

Mwalimu awagawe wanafunzi katika makundi ya wanafunzi wanne wanne kisha

awaelekeze kutazama na kuchunguza mchoro waliopewa katika vitabu vyao

kuhusu mkasa wa moto. Mwalimu awaombe wanafunzi wajadiliane kuhusu

wanachoona katika mchoro huo (nyumba inayochomeka) kisha wajibu maswali

waliyopewa baada ya mchoro huo. Katika kuchunguza mchoro waliopewa,

wanafunzi waelekezwe kujibu maswali haya:

1. Unaona nini katika mchoro huu?

2. Moto unafanya nini?

3. Moto hutumika kufanya nini?

4. Moto huzimwa vipi?

5. Moto huweza kuhatarisha vipi maisha yako.

Mwalimu ahakikishe anawashirikisha wanafunzi wote katika shughuli hii. Hii

itakuwa namna nzuri ya kutanguliza funzo hili kuhusu usalama.

(b) Uwasilishaji wa funzo lenyewe

Mwalimu aendeleze funzo hili kuhusu usalama kwa kuwaomba wanafunzi

wote kutazama video aliyoandaa na kuirekodi kwenye tarakilishi. Wanafunzi

waketi kwa namna ambayo itawawezesha kuiona video hiyo vizuri. Wanafunzi

wanaweza hata kuikaribia tarakilishi yenyewe ili kuona video vyema. Iwapo

mwalimu ataweza kupata projekta, basi itafaa zaidi katika kuifanya video hiyo

kuonekana vizuri zaidi na wanafunzi wote. Mwalimu ahakikishe ameiandaa

video husika mapema kabla ya kipindi hiki. Video hii inaweza kuhusu hatari

mbalimbali na usalama, kwa mfano: mtu akitekwa nyara, nyumba ikichomeka,

watu wakivuka barabara kwenye eneo lisilofaa na labda kupatwa na ajali, watu

waking’atwa na nyuki, mtu akiumwa na mbwa, mtu akianguka ndani ya shimo,

miongoni mwa visa vingine vingi kuhusu hatari mbalimbali na usalama.

Mwalimu ahakikishe wanafunzi wote wanashiriki katika shughuli hii ya kutazama

video husika. Baada ya wanafunzi kutazama video hiyo na kuielewa, mwalimu

awaulize maswali mbalimbali kuhusiana na video hiyo kama vile:

a) Umeona nini kwenye video hii?

b) Watu/mtu anafanya nini katika video hii?

ch) Ni hatari gani uliyoiona katika video hii?

d) Je, unaweza kuepuka hatari uliyoona katika video kwa njia gani?

138

Hatimaye, mwalimu awashirikishe wanafunzi wote katika kujadiliana kuhusu

hatari waliyoona katika video husika pamoja na hatari nyingine zinazoweza

kuwakumba binadamu. Wanafunzi waelekezwe kujadili njia mbalimbali za

kuepuka hatari tofauti tofauti.

(ch) Tathmini

Katika hatua hii, mwalimu ahitimishe funzo kwa kuwauliza wanafunzi maswali

tofauti kuhusu mambo muhimu waliyojifundisha. Maswali haya yatilie mkazo

uwezo wa wanafunzi wa kufahamu hatari mbalimbali, namna ya kuziepuka na

namna ya kuwasaidia watu wengine wanapopatwa na hatari tofauti tofauti.

Majibu

Maswali, ukurasa 84

Mwalimu atathmini majibu ya wanafunzi kulingana na wanayoyaona katika

mchoro waliopewa, kwa mfano:

1. Wanafunzi waeleze wanachoona katika michoro waliyopewa.

2. Wanafunzi waeleze athari za moto. Kama vile: kuharibu mali,

kusababisha maafa, kujeruhi watu n.k.

3. Wanafunzi waeleze kazi mbalimbali za moto kama vile: kupika chakula,

kutengeneza vifaa mbalimbali n.k.

4. Wanafunzi waeleze njia mbalimbali za kuzima moto kama vile kwa

kutumia maji, blanketi, mchanga, aina fulani za gesi n.k.

5. Wanafunzi waeleze namna moto unavyoweza kuhatarisha maisha yao,

kwa mfano kuwajeruhi, kuwasababishia maafa, kuwaharibia mali n.k.

139

Mada Ndogo 2: Kusikiliza na kuzungumza: Maagano

(Idadi ya vipindi: 2)

I. Matokeo maalum yanayotarajiwa:

Kufikia mwisho wa mada, mwanafunzi aweze:

a) Kutambua maneno yanayotumiwa katika maagano ili kuwezesha

mazungumzo;

b) Kutumia maneno yanayotumiwa katika maagano kwenye mawasiliano;

ch) Kujibu maagano kwa njia ifaayo ili kudhihirisha ufahamu;

d) Kuthamini matumizi ya maagano katika mawasiliano ya kila siku.

II. Mapendekezo ya shughuli za ujifunzaji

• Mwanafunzi ashiriki katika mjadala kuhusu matumizi ya maagano kama

vile: kwaheri, siku njema, mchana mwema, safiri salama na usiku mwema.

• Mwanafunzi atazame michoro inayoashiria vitendo vya kuagana.

• Mwanafunzi ashiriki katika maigizo ya kuagana.

• Mwanafunzi aweza kutazama vibonzo katika tarakilishi vikiigiza vitendo

na maneno mbalimbali ya kuagana.

• Mwanafunzi aweza kutaja neno la kuagana linalofaa kutokana na maelezo

mbalimbali akiwa peke yake, wakiwa wawili wawili au katika vikundi.

III. Nyenzo:

• Michoro au picha za kuonyesha maagano;

• Video ya kuonyesha maagano mbalimbali;

• Kadi zenye maneno mbalimbali ya maagano;

• Wanafunzi wenyewe;

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa 86-88;

• Chombo cha kunasia sauti, breli pamoja na vifaa vingine vinavyoweza

kuwasaidia wanafunzi wanaohitaji uangalifu maalum (kwa mfano,

wanafunzi wasioweza kuona, kusikia n.k.).

IV. Maandalizi ya somo

Mada hii itashughulikia aina mbalimbali za maagano kati ya watu. Aghalabu

binadamu hufanya shughuli zao pamoja na hufikia wakati wa wao kuachana na

hivyo kuagana. Ni muhimu kwa binadamu kuagana kwa sababu huwa ni ishara

140

ya udugu, kuwatakia wengine mema na kuwaombea mema. Mara nyingine

watu huagana na kukosa kuonana tena kutokana na misiba mbalimbali ambayo

huweza kutokea bila kupangwa. Ni tabia njema kuwaaga wenzako na kuwatakia

mema kila mara mnapoachana kwani hakuna ajuaye linaloweza kutokea hapo

baadaye. Mwalimu atilie maanani dhana hii anapojiandaa kufundisha funzo hili

kuhusu maagano.

Mwalimu aandae funzo hili kwa namna ya kumwezesha kuwaelekeza wanafunzi

kufahamu namna mbalimbali za kuagana.

Vifaa vitakavyohitajika kama vile: michoro au picha za watu wakiagana, kadi

zenye maneno ya kuagana pamoja na vifaa vingine muhimu kwa ujifundishaji

wa wanafunzi walemavu viandaliwe ili ufundishaji wa funzo hili ufanikiwe.

Ili kufanikisha malengo ya ufundishaji wa funzo hili, mwalimu ahakikishe kuwa

wanafunzi wamejigawa katika makundi ya wanafunzi yanayotakikana kulingana

na maelekezo yaliyotolewa kwa kila zoezi linalohusika katika vitabu vyao.

V. Utaratibu wa somo

(a) Utangulizi

Mwalimu atangulize funzo lake kwa kuwasalimia wanafunzi na kuwauliza

maswali mbalimbali kuhusu kipindi cha hapo awali kuhusu usalama. Wanafunzi

wajibu salamu za mwalimu na maswali waliyoulizwa. Mwalimu awaongoze

wanafunzi kwa kusahihisha zoezi lililotolewa katika kipindi kilichotangulia.

Wanafunzi wasahihishe zoezi hilo na mwalimu awape majibu kwa kutilia mkazo

pale ambapo wanafunzi wanatatizika.

(b) Uwasilishaji wa funzo lenyewe

Mwalimu awagawe wanafunzi katika makundi ya wanafunzi watatu watatu na

awaombe watazame mchoro ulio katika Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa 86.

Wanafunzi wachunguze mchoro huo. Mwalimu awachangamshe wanafunzi kwa

kuwauliza maswali mepesi kuhusu mchoro huo. Anaweza kuwauliza maswali

kama vile: Unaona nini kwenye mchoro huu? Watu hawa wanafanya nini?

Wanafunzi, kwa upande wao, wajibu maswali ya mwalimu wao kwa kueleza

kile wanachoona katika mchoro huo ambapo kuna watu wawili wanaoagana.

Watu hawa ni mgonjwa na muuguzi katika zahanati. Huenda muuguzi huyo

anamuaga mgonjwa huyo na kumtakia afueni ya haraka.

141

Baada ya shughuli hii, mwalimu awaonyeshe wanafunzi wote video aliyoandaa

kuhusu mtoto au mwanafunzi anayewaaga wazazi wake (mama na baba)

asubuhi akienda shuleni. Wazazi hawa pia waonekane katika video hiyo wakijibu

maagano ya mtoto wao. Mwalimu ahakikishe ameandaa video hii mapema

kabla ya kipindi hiki. Mbali na video hii, mwalimu anaweza kuandaa video

nyingine za ziada kuhusu njia mbalimbali za maagano ya nyakati mbalimbali.

Kwa mfano, maagano ya usiku, asubuhi, mchana, ya kusafiri n.k. Wanafunzi

wote washirikishwe katika shughuli hii ya ziada kisha baadaye waulizwe maswali

mbalimbali kuhusiana na video waliyotazama. Mwalimu awasaidie wanafunzi

wanaotatizika katika shughuli hii.

Baada ya mwalimu kuridhika kuwa wanafunzi wameweza kuielewa video

waliyotazama, awagawe katika makundi ya wawili wawili kisha waigize baadhi

ya maagano waliyoona kwenye video husika pamoja na yale waliyopewa katika

vitabu vyao. Mwalimu ahakikishe kuwa wanafunzi wanashirikishwa viliyo

katika makundi yao. Uigizaji huu utaboresha stadi ya wanafunzi ya kusikiliza na

kuzungumza pamoja na kuwa na ujasiri wa kuzungumza mbele ya watu.

Hatimaye, wanafunzi washirikishwe katika kufanya zoezi walilopewa katika

vitabu vyao kuhusu kukamilisha sentensi kwa kutumia maneno mbalimbali ya

maagano waliyopewa.

(ch) Tathmini

Katika hatua hii, mwalimu ahitimishe funzo kwa kuwauliza wanafunzi maswali

tofauti kuhusu mambo muhimu waliyojifundisha. Maswali haya yatilie mkazo

uwezo wa wanafunzi wa kufahamu njia mbalimbali za maagano pamoja na

maneno mbalimbali ya maagano.

VI. Majibu

Majibu ya utangulizi, ukurasa 86

Mwalimu atathmini majibu ya wanafunzi kulingana na wanayoona kwenye

mchoro waliopewa, kwa mfano: Ninaona watu wawili (mgonjwa na muuguzi)

wakiagana kwenye zahanati. Huenda muuguzi anamtakia mgonjwa afueni

ya haraka na mgonjwa naye anamshukuru muuguzi na kumuaga kuwa

wataonana siku nyingine.

142

Zoezi la kutazama video, ukurasa 87

Mwalimu atathmini majibu ya wanafunzi kuhusu walichoona kwenye video

husika.

Zoezi, ukurasa 87-88

1. Mtu anapoenda safari, unamwambia safiri salama.

2. Ulipotoka asubuhi kwenda shuleni ulimwambia mzazi mchana mwema.

3. Mtu anapoenda kukaa kazini siku nzima utamwambia siku njema.

4. Kwaheri.

5. Mimi huwaambia usiku mwema.

Mada Ndogo 3: Kusikiliza na kuzungumza: Masimulizi

(Idadi ya vipindi: 2)

I. Matokeo maalum yanayotarajiwa:

Kufikia mwisho wa mada, mwanafunzi aweze:

a) Kutambua mambo yanayoathiri usalama ili kujihakikishia usalama;

b) Kutambua njia za kudumisha usalama katika mazingira yake ili

kujihakikishia usalama;

ch) Kusimulia kuhusu mambo yanayoweza kuhatarisha usalama katika

mazingira yake ili kuimarisha stadi ya kuzungumza;

d) Kusikiliza masimulizi kuhusu usalama ili kujenga stadi ya kusikiliza;

e) Kuthamini umuhimu wa usalama katika maisha ya kila siku.

II. Mapendekezo ya shughuli za ujifunzaji

• Mwanafunzi asimulie baadhi ya mambo yanayoweza kuhatarisha usalama

katika mazingira yake.

• Mwanafunzi aweza kutazama video inayoonyesha mambo yanayoathiri

usalama katika mazingira yake.

• Wanafunzi wajadiliane namna ya kuepuka dhuluma k.m. kutozungumza na

watu wasiowajua, kupiga ukelele wanapokumbwa na hatari n.k.

143

• Mwanafunzi aandike baadhi ya mambo yanayoathiri usalama katika

mazingira yake.

• Mwanafunzi asimulie kisa alichokishuhudia kuhusu usalama.

III. Nyenzo:

• Rekodi za masimulizi ya kubuni mbalimbali kuhusu usalama;

• Michoro au picha za vitendo vya usalama;

• Vifaa vya teknolojia kama vile: tarakilishi, simu;

• Wanafunzi wenyewe;

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa 88-89;

• Chombo cha kunasia sauti, breli pamoja na vifaa vingine vinavyoweza

kuwasaidia wanafunzi wanaohitaji uangalifu maalum (kwa mfano,

wanafunzi wasioweza kuona, kusikia n.k.).

IV. Maandalizi ya somo

Somo hili linawashirikisha wanafunzi kusomewa na kusoma masimulizi

bunifu yanayohusu usalama, namna ya kuepuka dhuluma na njia mbalimbali

za kuepuka hatari mbalimbali ili kujenga stadi yao ya kusikiliza na kusoma.

Mwalimu ahakikishe kwamba ameleta vifaa vinavyohitajika kufundishia funzo

hili ili kufanikisha ufundishaji wake. Mwalimu anaweza kumwalika mtambaji,

msimulizi au msomaji mashuhuri akawasomea wanafunzi masimulizi bunifu

au akawasimulia wanafunzi masimulizi bunifu kuhusu usalama. Wanafunzi

waelekezwe katika kusoma baada yake kama darasa zima, wawili wawili na

hatimaye mmoja mmoja. Mwalimu ahakikishe kuwa msimulizi au msomaji

huyu mwalikwa ana uwezo wa kusoma kwa sauti ya kusikika na kuvutia na kwa

matamshi sahihi.

Mwalimu anaweza kurekodi masimulizi bunifu kuhusu usalama kwenye

tarakilishi au simu kisha wanafunzi wakasikiliza darasani. Hii pia ni mbinu nzuri

ya ufundishaji kwa wanafunzi.

Ili kufanikisha funzo hili, mwalimu ahakikishe amewagawa wanafunzi katika

makundi ya wanafunzi yanayotakikana kulingana na shughuli ya kila zoezi

husika.

V. Utaratibu wa somo

(a) Utangulizi

Mwalimu atangulize sehemu hii kwa kuwasalimia wanafunzi na kuwauliza

maswali mepesi kuhusu waliyosoma katika kipindi kilichotangulia kuhusu

144

namna mbalimbali za maagano ya nyakati mbalimbali. Wanafunzi wajibu

salamu za mwalimu pamoja na maswali waliyoulizwa.

Mwalimu awashirikishe wanafunzi katika kusahihisha zoezi kuhusu maagano

walilopewa katika kipindi cha hapo awali. Mwalimu ahakikishe anawasaidia

wanafunzi wenye matatizo katika zoezi hili.

(b) Uwasilishaji wa funzo lenyewe

Katika hatua hii, mwalimu alenge kuwaelekeza wanafunzi katika kujenga stadi

yao ya kusikiliza pamoja na ya kusoma masimulizi bunifu. Mwalimu awagawe

wanafunzi katika makundi ya wanafunzi watatu watatu kisha awaombe watazame

mchoro ulio katika Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa 88. Wanafunzi wachunguze

mchoro huo na kuujadili katika makundi yao wakielezana wanachokiona.

Mwalimu anaweza kuwauliza wanafunzi maswali mepesi kuhusiana na mchoro

huo kama vile: Unaona nini kwenye mchoro huu? Watu hawa wanafanya nini?

Mwalimu awaelekeze wanafunzi kuhusu namna ya kujibu maswali waliyoulizwa.

Wanafunzi wajibu maswali ya mwalimu kulingana na wanayoona katika mchoro

waliopewa. Wanafunzi wajaribu kutabiri matukio ya mchoro waliopewa, kwa

mfano, hawa ni wanafunzi waliovalia sare ya shule ambao wamekutana na mtu

wasiyemjua. Mwalimu awashirikishe wanafunzi katika kujadili mchoro huo

na kusimuliana kuhusu visa kadhaa vya watoto hasa wanafunzi kukutana na

mtu au watu wasiowajua njiani na madhara yake. Wapo watu ambao hutumia

vitu vya kuwavutia watoto kama vile: peremende, biskuti, keki n.k. ili kuweza

kuzungumza na hata kwenda na watoto hao. Mwalimu awaeleze wanafunzi

madhara ya kuzungumza na watu wasiowajua kama vile: wanaweza kuwaua,

kuwajeruhi, kuwauza, kuwanajisi, kuwafanyiza kazi ngumu kwa kuwafanya

watumwa n.k.

Baada ya shughuli hii, mwalimu awasomee wanafunzi masimulizi yafuatayo

kuhusu mchoro waliopewa. Ahakikishe wanafunzi wote wanamsikiliza kwa

makini. Pia, mwalimu ahakikishe kuwa anasoma kwa ufasaha, kwa matamshi

sahihi na sauti ya kusikika na ya kuvutia.

Mfano wa masimulizi

Jana ilikuwa siku ya Ijumaa. Mimi na rafiki zangu tulikuwa tunatoka shuleni

baada ya masomo ya siku hiyo kukamilika. Ilikuwa jioni. Tulitembea kwenye

njia inayopita karibu na msitu wa Nyakange. Tulizoea kupita kwenye njia hii.

Kila mara mama alinionya nisipite kwenye njia hiyo nikiwa peke yangu. Hivyo

nilizoea kuwangoja rafiki zangu kila wakati na kwenda nao shuleni na kurudi nao

145

nyumbani. Njia hii ilikuwa hatari. Ilikuwa na watu waliozoea kuwabembeleza

watoto kwa kutumia peremende, keki na biskuti ili kuwateka nyara.

Siku hii kama kawaida tulikuwa tunatoka shuleni. Mara alitokea mwanamume

mmoja mbele yetu. Alijaa tabasamu usoni. Sisi hatujawahi kumuona

mwanamume huyu. Alimsalimia Juma tuliyekuwa naye. Kisha akamtolea biskuti

na kutaka kumpa. Mimi nilipoona hivyo, nilimkataza Juma kupokea biskuti hizo.

Mwanamume huyo alimkonyezea Juma jicho na kumwomba akubali biskuti zake.

Mwanamume huyo alipozidi kutukaribia, tuliogopa. Nilitoa ishara ya kukimbia

kwa Juma na Petero tuliokuwa nao. Ghafla, tulitoka mbio. Mwanamume huyo

alijaribu kutukimbiza lakini alisita alipoona watu wanamwangalia. Tulikimbia

hadi nyumbani kwetu. Tuliepuka hatari ya kutekwa nyara na mwanamume huyo

ambaye hatukumjua.

Ili kuchunguza iwapo wanafunzi walisikiliza masimulizi ya mwalimu kwa

makini, mwalimu awashirikishe katika kujibu maswali yafuatayo yanayohusu

masimulizi waliyosoma.

Maswali ya masimulizi

1. Masimulizi yanatokea siku gani?

2. Kwa nini wanafunzi hawa walizoea kwenda shuleni pamoja?

3. Kwa nini watu walizoea kwuwapa wanafunzi peremende, biskuti au keki?

4. Kwa nini njia hii ilikuwa hatari?

5. Kwa nini Juma alikataa kuchukua biskuti alizokuwa akipewa?

Mwalimu azunguke darasani ili kuwasaidia wanafunzi wanaotatizika katika

makundi yao kujibu maswali waliyopewa. Wanafunzi werejelee mchoro

waliopewa katika vitabu vyao pamoja na masimulizi waliyosomewa. Mwalimu

anaweza kuyaandika masimulizi haya ubaoni, kwenye chati au kuyarekodi

kwenye tarakilishi au simu ili wanafunzi wayasikilize kwa pamoja darasani.

Wanafunzi wanaweza kupewa fursa ya kuyasoma masimulizi hayo wakiwa

wawili wawili kisha mmoja mmoja. Mwalimu asahihishe makosa ya kimatamshi

pindi tu yanapotokea.

Hatimaye, mwalimu awaelekeze wanafunzi katika makundi yao waelezane njia

salama ya kuvuka barabara kwa kujibu maswali waliyopewa katika vitabu vyao.

Kwa mfano, wanafunzi waelezane: mimi huvuka barabara palipo na kivukomilia;

mimi huangalia pande zote (kulia na kushoto) kabla ya kuvuka barabara; mimi

146

ninapoona gari likija barabarani, kwanza hungoja gari hilo lipite kabla ya kuvuka.

Mimi husaidiwa kuvuka barabara na rafiki zangu au watu wazima walio barabarani

n.k. Mwalimu atathmini majibu ya wanafunzi katika makundi yao kuhusiana na

usalama wa kuvuka barabara.

Kila kundi lipewe muda wa kuwasilisha masimulizi yao mbele ya wanafunzi

wenzao. Shughuli hii itakuza ujasiri wa wanafunzi kusimama na kuzungumza

mbele ya watu. Pia, itakuza stadi ya wanafunzi ya kusikiliza na kuzungumza.

Hatimaye, mwalimu anaweza kuwaomba wanafunzi wasimuliane kuhusu kisa

chochote ambacho wamewahi kushuhudia kuhusu usalama wa barabara au

utekaji nyara.

(ch) Tathmini

Katika hatua hii, mwalimu awaulize wanafunzi maswali mbalimbali ya

kuchunguza iwapo wamepata ujuzi wa kusikiliza na kusoma masimulizi bunifu.

Pia, mwalimu achunguze iwapo wanafunzi wamepata ufahamu wa kusoma

kwa ufasaha na kwa matamshi sahihi na iwapo wameweza kujibu maswali ya

masimulizi hayo kwa usahihi kulingana na muktadha wa masimulizi husika

ambao ni usalama.

Mwalimu atathmini majibu ya wanafunzi kulingana na wanachoona katika

mchoro waliopewa. Wanafunzi watabiri matukio katika mchoro huo. Kwa

mfano: mwanamume katika mchoro huu ana mpango wa kuwahadaa wanafunzi

hao na kuwateka nyara.

147

VI. Majibu

Maswali ya utangulizi, ukurasa 89

Mwalimu atathmini majibu ya wanafunzi kulingana na wanachoona katika

mchoro waliopewa. Wanafunzi watabiri matukio katika mchoro huo. Kwa

mfano: mwanamume katika mchoro huu ana mpango wa kuwahadaa wanafunzi

hao na kuwateka nyara.

Maswali ya masimulizi, ukurasa 89

Mwalimu atathmini majibu ya wanafunzi kulingana na masimulizi

waliyosomewa, kwa mfano:

1. Masimulizi yanatokea siku ya Ijumaa.

2. Kwa sababu njia hii ilikuwa hatari.

3. Ili kuwabembeleza kuzungumza nao na hata kwenda nao.

4. Ilikuwa na visa vingi vya utekaji nyara. Ilikuwa na watu wengi

waliokuwa wageni hapa.

5. Aliashiriwa na rafiki yake asichukue biskuti hizo. Hakumjua mtu huyo

aliyekuwa anampa biskuti hizo. Aliogopa.

Maswali ya hadithi, ukurasa 89

Mwalimu atathmini majibu ya wanafunzi kuhusu usalama wa barabarani,

kwa mfano:

1. Mimi huvuka barabara palipo na kivukomilia.

2. Mimi huangalia pande zote (kulia na kushoto) kabla ya kuvuka

barabara.

3. Mimi ninapoona gari linakuja barabarani hungoja kwanza gari hilo

lipite kabla ya kuvuka.

4. Mimi husaidiwa kuvuka barabara na rafiki zangu au watu wazima

walio barabarani.

148

Mada Ndogo 4: Kusoma: Hadithi

(Idadi ya vipindi: 3)

I. Matokeo maalum yanayotarajiwa:

Kufikia mwisho wa mada, mwanafunzi aweze:

a) Kutambua picha zinazoonyesha usalama katika mazingira mbalimbali ili

kurahisisha ufahamu;

b) Kutambua maneno yanayohusiana na usalama ili kuyatumia katika

mawasiliano;

ch) Kusikiliza hadithi za mwalimu kuhusu usalama ili kuimarisha ufahamu;

d) Kusoma hadithi kuhusu usalama ili kujenga usikivu;

e) Kufahamu hadithi aliyoisoma na aliyosomewa kuhusu usalama ili kupata

ujumbe;

f) Kuthamini umuhimu wa usalama katika maisha ya kila siku.

II. Mapendekezo ya shughuli za ujifunzaji

• Mwanafunzi ajadili picha zilizojumuishwa kwenye hadithi.

• Mwanafunzi atabiri kitakachotokea kwenye hadithi.

• Mwanafunzi afahamu matumizi ya msamiati uliotumika kwenye hadithi.

• Mwanafunzi asome darasani, wakiwa wawili wawili na baadaye asome

peke yake.

• Wanafunzi wasomeane hadithi wakiwa wawili au katika vikundi.

• Mwanafunzi aweza kusikiliza hadithi husika ikisomwa kupitia kinasasauti.

• Mwanafunzi aweza kutazama video ya mtu mzima au mtoto akisoma

hadithi husika kwa ufasaha kisha aige usomi huo.

• Mwanafunzi athibitishe utabiri wao baada ya kusoma hadithi.

• Mwanafunzi aweza kusimulia hadithi kutokana na picha alizopewa kuhusu

usalama.

• Mwanafunzi atoe muhtasari wa hadithi aliyosoma au kusomewa.

• Mwanafunzi ajibu na kuuliza maswali kutokana na hadithi husika.

III. Nyenzo:

• Michoro au picha za vitendo vya usalama;

• Rekodi za hadithi bunifu mbalimbali kuhusu usalama;

149

• Vifaa vya teknolojia kama vile: tarakilishi, simu, projekta;

• Wanafunzi wenyewe;

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa 89-91;

• Chombo cha kunasia sauti, breli pamoja na vifaa vingine vinavyoweza

kuwasaidia wanafunzi wanaohitaji uangalifu maalum (kwa mfano,

wanafunzi wasioweza kuona, kusikia n.k.).

III. Maandalizi ya somo

Somo hili linahusu kusoma hadithi bunifu kuhusu usalama ili kujenga stadi ya

wanafunzi ya kusoma pamoja na ya kusikiliza. Mwalimu ahakikishe kwamba

ameleta vifaa vinavyohitajika kufundishia funzo hili ili kufanikisha ufundishaji

wake kama vilivyotajwa hapo juu. Mwalimu anaweza kumwalika mtambaji,

msimulizi au msomaji mashuhuri akawasomea wanafunzi hadithi za kubuni

kuhusu usalama kisha wanafunzi wakasoma baada yake katika darasa zima,

kisha wawili wawili na hatimaye kila mwanafunzi mmoja mmoja. Mwalimu

ahakikishe anakosoa makosa ya kimatamshi ya wanafunzi pindi tu yanapotokea.

Msimulizi mwalikwa sharti awe na uwezo wa kusoma kwa sauti ya kusikika, ya

kuvutia na kwa matamshi sahihi na kwa ufasaha.

Ili kufanikisha funzo hili, mwalimu ahakikishe amewagawa wanafunzi katika

makundi ya wanafunzi yanayotakikana kulingana na shughuli ya kila zoezi

husika.

IV. Utaratibu wa somo

(a) Utangulizi

Mwalimu atangulize sehemu hii kwa kuwasalimia wanafunzi na kuwauliza

maswali mbalimbali kuhusu waliyofundishwa katika kipindi kilichotangulia

ambapo walisimuliwa kuhusu usalama. Wanafunzi wajibu salamu za mwalimu

pamoja na maswali waliyoulizwa.

Mwalimu awashirikishe wanafunzi katika kusahihisha zoezi walilopewa katika

funzo la hapo awali. Wanafunzi wenye matatizo katika ujifundishaji wao

wasaidiwe.

(b) Uwasilishaji wa funzo lenyewe

Katika hatua hii, mwalimu alenge kuwaelekeza wanafunzi kujenga stadi yao ya

kusikiliza pamoja na ya kusoma hadithi bunifu. Hadithi hii bunifu ihusu usalama.

Mwalimu awaombe wanafunzi kama darasa zima watazame michoro iliyo katika

150

Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa 89-90. Wanafunzi wachunguze michoro hiyo

na kuijadili. Mwalimu anaweza kuwauliza wanafunzi maswali mepesi kuhusiana

na michoro hiyo kama vile: Unaona nini kwenye michoro hii? Wasichana hawa

wanafanya nini? Mwalimu awaelekeze wanafunzi kuhusu namna ya kujibu

maswali waliyoulizwa. Mwalimu ahakikishe anawashirikisha wanafunzi wote

katika majadiliano haya. Wanafunzi watabiri matukio katika michoro husika

kuhusu wasichana wawili wanaopatwa na hatari ya kung’atwa na nyuki wakienda

mtoni. Wanafunzi wajadili kisa hiki kisha wapewe fursa ya kuwasimulia wenzao

kuhusu aina yoyote ya hatari ambayo wamewahi kukumbana nayo. Wanafunzi

waeleze namna walivyojitoa kwenye hatari hiyo.

Baada ya majadiliano haya, mwalimu awashirikishe wanafunzi katika kujibu

maswali waliyopewa katika vitabu vyao kuhusiana na michoro waliyotazama.

Kila mwanafunzi ashirikishwe katika shughuli hii.

Baadaye, mwalimu awaongoze wanafunzi katika makundi yao kusoma

hadithi waliyopewa katika vitabu vyao kuhusu mkasa wa kung’atwa na nyuki

uliowapata Anita na Aneta. Wanafunzi wasome hadithi hii kama darasa zima,

kisha wasome wawili wawili na hatimaye kila mwanafunzi asome peke yake.

Mwalimu ahakikishe anakosoa makosa ya kimatamshi pindi tu yanapotokea.

Usomaji wa aina hii utakuza stadi ya mwanafunzi ya kusoma kwa ufasaha

pamoja na kukuza ujasiri wake wa kusimama na kuzungumza mbele ya watu.

Kupitia kwa usomaji wa aina hii, ni rahisi kwa mwalimu kufahamu matatizo ya

kila mwanafunzi kibinafsi. Kila mwanafunzi ashughulikiwe kibinafsi.

Ili kuchunguza iwapo wanafunzi wamesoma hadithi hiyo kwa makini, mwalimu

awaelekeze wanafunzi wajibu maswali ya hadithi waliyopewa katika vitabu

vyao.

Maswali hayo yanahusu hadithi waliyoisoma darasani. Wanafunzi wanaotatizika

wasaidiwe.

(ch) Tathmini

Katika hatua hii, mwalimu awaulize wanafunzi maswali mbalimbali ya

kuchunguza iwapo wamepata ujuzi wa kusoma kwa ufasaha hadithi bunifu. Pia,

achunguze iwapo wanafunzi wamepata ufahamu wa kusoma hadithi na kuweza

kujibu maswali ya hadithi hiyo kwa usahihi kulingana na muktadha wa hadithi

yenyewe.

151

VI. Majibu

Maswali ya michoro, ukurasa 90

1. Mwalimu atathmini majibu ya wanafunzi kulingana na wanayoyaona

kwenye michoro waliyopewa, kwa mfano: ninawaona wasichana wawili

wakienda mtoni na vibuyu vyao. Njiani, wanapatwa na mkasa wa

kung’atwa na nyuki wanapojaribu kuchuma maembe.

2. Wasichana hawa wanaenda mtoni kuchota maji. Wamebeba vibuyu.

3. Hatari ya wasichana hao kung’atwa na nyuki ambao ni wadudu hatari

sana.

4. Wasichana hao wanang’atwa na nyuki.

5. Mwalimu atathmini majibu ya wanafunzi kuhusu iwapo wamewahi

kung’atwa na mdudu yeyote hatari.

Maswali ya hadithi, ukurasa 91

Mwalimu atathmini majibu ya wanafunzi kulingana na hadithi waliyosoma.

1. Wasichana wawili: Anita na Aneta.

2. Mama yao.

3. Anita na Aneta waling’atwa na nyuki.

4. Nyuki walikuwa kwenye mwembe.

5. Anita na Aneta walipelekwa hospitalini.

6. Mama aliwahurumia na kuwapeleka hospitalini.

7. Mwalimu atathmini majibu ya wanafunzi kuhusu iwapo wamewahi

kuumwa na mdudu yeyote hatari.

8. Mwalimu atathmini majibu ya wanafunzi kuhusu wanayofanya

wanapopatwa na hatari yoyote.

152

Mada Ndogo 5: Kuandika

(Idadi ya vipindi: 3)

I. Matokeo maalum yanayotarajiwa:

Kufikia mwisho wa mada, mwanafunzi aweze:

a) Kutambua kisa chenye mantiki;

b) Kuandika kisa kifupi kwa hati nadhifu kulingana na mada;

ch) Kufurahia uandishi wa visa tofauti.

II. Mapendekezo ya shughuli za ujifunzaji

• Mwanafunzi aweza kupewa hadithi yenye mapengo ajaze kwa maneno

mwafaka.

• Mwanafunzi aongozwe kujadili yaliyo muhimu katika uandishi k.v.

mwandiko nadhifu, maudhui, mtiririko n.k.

• Mwanafunzi aweza kusoma kielelezo cha kisa kilichoandikwa na mwalimu

au wanafunzi wengine.

• Wanafunzi waweza kuandika visa vifupi vifupi wakiwa wawili wawili.

• Mwanafunzi apewe fursa ya kuandika kisa kifupi kinachohusiana na mada.

Kisa hiki kifuate hatua tano za uandishi: maandalizi, nakala ya kwanza,

marejeleo, uhariri na uchapishaji. Vichwa vya visa vinaweza kutofautiana.

III. Nyenzo:

• Hadithi bunifu zilizoandikwa kwenye chati;

• Vifaa vya teknolojia kama vile: tarakilishi, simu;

• Rekodi za hadithi bunifu kuhusu usalama;

• Wanafunzi wenyewe;

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa 91-92;

• Chombo cha kunasia sauti, breli pamoja na vifaa vingine vinavyoweza

kuwasaidia wanafunzi wanaohitaji uangalifu maalumu (kwa mfano,

wanafunzi wasioweza kuona, kusikia n.k.).

IV. Maandalizi ya somo

Katika mada hii, mwalimu afahamu kuwa somo hili linahusu kukuza stadi ya

mwanafunzi ya kuandika kwa mwandiko nadhifu na kwa kufuata vipengele

vya uandishi bora. Katika mada hii, wanafunzi watapata maarifa ya kuandika

153

visa vifupi vifupi kwa kuzingatia mambo kadhaa kama vile: mwandiko nadhifu,

mtiririko, uhariri, marejeleo na maandalizi kabambe. Shughuli hii itawawezesha

wanafunzi kufahamu jinsi ya kuandika visa bunifu kuhusu usalama kisha ujuzi huu

utawawezesha kubuni na kuandika visa vifupi mbalimbali vya mada mbalimbali.

Mwalimu ahakikishe kwamba ameleta vifaa vinavyohitajika kufundishia funzo

hili kama vilivyoorodheshwa hapo awali ili kufanikisha ufundishaji wake pamoja

na ujifundishaji wa wanafunzi hasa walio na matatizo au ulemavu mbalimbali.

Ili kufanikisha funzo hili, mwalimu ahakikishe amewagawa wanafunzi katika

makundi ya wanafunzi yanayotakikana kulingana na shughuli ya kila zoezi

husika lililotolewa kwenye Kitabu cha Mwanafunzi.

V. Utaratibu wa somo

(a) Utangulizi

Mwalimu atangulize sehemu hii kwa kuwasalimia wanafunzi na kuwauliza

maswali mbalimbali kuhusu waliyosoma katika kipindi kilichotangulia kuhusu

kusoma hadithi bunifu kuhusu usalama. Wanafunzi wajibu salamu za mwalimu

pamoja na maswali waliyoulizwa.

Mwalimu awashirikishe wanafunzi kusahihisha zoezi walilopewa katika funzo

la hapo awali. Iwapo kuna wanafunzi wenye matatizo katika ujifundishaji wao

wasaidiwe na mwalimu.

(b) Uwasilishaji wa funzo lenyewe

i) Sauti /py/

Katika hatua hii, mwalimu alenge kuwaelekeza wanafunzi katika kujenga stadi

yao ya kuandika na hata kubuni visa vifupi vifupi na kuviandika kwenye madaftari

yao. Mwalimu awagawe wanafunzi katika makundi ya wanafunzi wawili

wawili kisha awaombe watazame baadhi ya herufi walizopewa katika vitabu

vyao kisha wazinakili katika madaftari yao. Baada ya shughuli hii, mwalimu

awaombe wanafunzi waandike alfabeti zote za Kiswahili katika madaftari yao

kwa herufi ndogo na herufi kubwa. Alfabeti hapa inajumuisha irabu tano za

Kiswahili pamoja na konsonanti ishirini na sita za Kiswahili ili kupata jumla ya

herufi thelathini na moja (31) katika Kiswahili. Shughuli hii ya kuandika alfabeti

154

za Kiswahili itawasaidia wanafunzi katika kuhakikisha kuwa wanaandika kwa

mwandiko nadhifu kwa kuziandika herufi mbalimbali kwa usahihi.

Baada ya shughuli hii, mwalimu awashirikishe wanafunzi katika makundi ya

wanafunzi watatu watatu kusoma hadithi yenye mapengo waliyopewa katika

vitabu vyao kisha wajaze mapengo yaliyopo kwa kutumia majibu sahihi

kutoka kwa waliyopewa kwenye mabano. Mwalimu ahakikishe wanafunzi wote

wanashirikishwa katika zoezi hili. Baada ya kukamilisha zoezi hili, wanafunzi

wapewe fursa ya kusoma hadithi hiyo nzima na kusahihisha walipokosea.

Hatimaye, wanafunzi wainakili hadithi hii moja kwa moja katika madaftari yao

kwa mwandiko nadhifu. Mwalimu ahakikishe kuwa kila mwanafunzi anaandika

hadithi hiyo kwa mwandiko nadhifu.

Mwalimu ahakikishe kuwa wanafunzi wote wanashiriki katika shughuli hii ya

kunakili hadithi waliyopewa. Mwalimu anaweza kuiandika hadithi hii ubaoni.

Baada ya shughuli hii, mwalimu ahakikishe amesahihisha madaftari ya

wanafunzi ili kusahihisha makosa yoyote ya kimaendelezo na mwandiko usio

nadhifu. Wanafunzi walio na matatizo ya kuandika kwa mwandiko nadhifu

wapewe mazoezi zaidi ya kuandika. Mwalimu awaelekeze zaidi.

Mwisho, mwalimu anaweza kuwapa wanafunzi zoezi la kubuni kisa kifupi

kuhusu usalama kisha wakiandike katika madaftari yao kwa mwandiko nadhifu,

kwa kuzingatia mtiririko mwafaka pamoja na kukihariri ili kupunguza makosa ya

kisarufi na kimaendelezo. Wanafunzi pia wabuni mada ya kisa chao. Mwalimu

anaweza kuwaongoza wanafunzi katika kuandaa nakala ya kwanza ya maelezo

yao kisha waihariri nakala hii na hatimaye kuandika nakala zao safi katika

madaftari yao. Kila mwanafunzi apewe fursa ya kuwasomea wanafunzi wenzake

aliyoandika kuhusiana na usalama. Mwalimu ahakikishe anasahihisha visa vya

kubuni vya wanafunzi ili kuwaelekeza ifuatavyo. Wanafunzi walio na matatizo

wasaidiwe.

(ch) Tathmini

Katika hatua hii, mwalimu awaulize wanafunzi maswali mbalimbali ya

kuchunguza iwapo wamepata ujuzi wa kubuni na kuandika visa vifupi vifupi

vya kubuni.

155

Pia, mwalimu achunguze iwapo wanafunzi wamepata ufahamu wa kuandika

kwa mwandiko nadhifu na maendelezo pamoja na sarufi sahihi.

VI. Majibu

Zoezi la makundi, ukurasa 92

Binadamu anaweza kuishi vizuri akiwa na usalama wa kutosha. Usicheze na

vitu hatari kama vile moto. Usimwamini kila mtu ambaye humjui. Ukiona hali

ya hatari, usinyamaze, piga kelele. Watu watakuja kukusaidia.

Mada Ndogo 6: Saru: Vinyume vya vitendo

(Idadi ya vipindi: 2)

I. Matokeo maalum yanayotarajiwa:

Kufikia mwisho wa mada, mwanafunzi aweze:

a) Kutaja vinyume vya vitendo;

b) Kusoma sentensi zilizo na vinyume vya vitendo;

ch) Kuandika vinyume vya vitendo;

d) Kuchangamkia kutumia vitendo na vinyume vyake katika mawasiliano ya

kila siku.

II. Mapendekezo ya shughuli za ujifunzaji

• Mwanafunzi aweza kufafanuliwa juu ya vinyume vya vitendo kama vile:

lala – amka; keti – simama; cheka –lia; enda – rudi.

• Wanafunzi waweza kuigiza vinyume vya vitendo wakiwa wawili wawili.

• Mwanafunzi aweza kushirikishwa kutunga na kusoma sentensi zilizo na

vinyume vya vitendo.

• Mwanafunzi aweza kuelekezwa kuandika vinyume vya vitendo.

156

III. Nyenzo:

• Michoro au picha za kuonyesha vinyume vya vitendo mbalimbali;

• Chati zenye maneno ya vinyume vya vitendo mbalimbali;

• Wanafunzi wenyewe;

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa 92-93;

• Chombo cha kunasia sauti, breli pamoja na vifaa vingine vinavyoweza

kuwasaidia wanafunzi wanaohitaji uangalifu maalum (kwa mfano,

wanafunzi wasioweza kuona, kusikia n.k.)

IV. Maandalizi ya somo

Katika sehemu hii, mwalimu aandae vifaa vyake mapema na kuvihifadhi kabla ya

vipindi hivi kama vilivyotajwa hapo juu. Wanafunzi wanaweza kutumiwa katika

funzo hili la kuonyesha vinyume vya vitendo mbalimbali ambapo mwanafunzi

mmoja anaweza kutenda kitendo kimoja kisha mwanafunzi mwingine akatenda

kinyume cha kitendo hicho. Hii itakuwa njia nzuri na mwafaka sana katika

ufundishaji wa mada hii.

Wakati wa kuendesha funzo hili, mwalimu atambue wakati mwafaka wa kuweka

hadharani vifaa vyake kwa kukumbuka kuwa matumizi ya michoro, picha na

chati ni mbinu bora ambayo hutumika kufanikisha ufundishaji wa wanafunzi

hasa walio na matatizo au ulemavu au hata kiwango cha chini cha uelewa.

Iwapo kuna wanafunzi walio na matatizo ya kusikia au kuona, mwalimu

anashauriwa kuhusisha matumizi ya lugha ya ishara au breli ili kuwawezesha

wanafunzi hawa kujifundisha kama wanafunzi wengine.

Ili kutimiza malengo yake katika somo hili, mwalimu ahakikishe kwamba

wanafunzi wamejigawa katika makundi ya wanafunzi wanaotakikana kulingana

na maelekezo yaliyotolewa kwa kila shughuli ya wanafunzi iliyopendekezwa

katika Kitabu cha Mwanafunzi.

V. Utaratibu wa somo

(a) Utangulizi

Mwalimu aanze funzo hili kwa kuwasalimia wanafunzi na kuwauliza maswali

mepesi kuhusu waliyofundishwa katika kipindi kilichotangulia kuhusu kuandika

visa bunifu mbalimbali kwa mwandiko nadhifu. Wanafunzi wajibu salamu za

157

mwalimu kisha wajibu maswali waliyoulizwa. Mwalimu awashirikishe wanafunzi

katika kusahihisha zoezi walilopewa katika kipindi kilichotangulia. Wanafunzi

wenye matatizo wasaidiwe na mwalimu.

(b) Uwasilishaji wa funzo lenyewe

Mwalimu awagawe wanafunzi katika makundi ya wanafunzi wawili wawili

kisha awashirikishe katika kuchunguza michoro waliyopewa katika Kitabu cha

Mwanafunzi, ukurasa 92-93. Mwalimu awachangamshe wanafunzi kwa kuwauliza

wanafunzi maswali mepesi kuhusiana na michoro hiyo kama vile: Mnaona nini

kwenye michoro hii? Watu hawa wanafanya vitendo gani? Wanafunzi wajibu

maswali ya mwalimu kulingana na wanayoona kwenye michoro waliyopewa

vitabuni mwao. Kisha, wanafunzi wajadiliane kuhusu vitendo vinavyotendwa

katika michoro hiyo na waeleze ugunduzi wao. Wanafunzi waeleze kuwa katika

michoro hiyo kuna vitendo vya kulala – kuamka na kuketi – kusimama.

Baada ya shughuli hii, mwalimu awashirikishe wanafunzi katika kufanya zoezi

la maigizo walilopewa katika vitabu vyao katika makundi yao ya wanafunzi

wawili wawili mbele ya darasa. Wanafunzi waigize kuketi na kusimama, kulala

na kuamka, kwenda na kurudi, kuvaa viatu na kuvua viatu. Kando na vitendo

walivyopewa katika vitabu vyao, mwalimu anaweza kuwapendekezea vitendo

zaidi vya kuigiza ili kuzidisha maarifa yao kuhusiana na vinyume vya vitendo.

Mwalimu ahakikishe anawashirikisha wanafunzi wote katika shughuli hii.

Katika hatua hii, wanafunzi watapata fursa ya kujifundisha kuhusu vinyume vya

vitendo mbalimbali.

Kwa mfano:

Kitendo Kinyume

1. lia - cheka

2. vaa - vua

3. fuma - fumua

4. safisha - chafua

158

Mwalimu awashirikishe wanafunzi kutambua jinsi ya kuitunga sentensi katika

umoja na wingi kwa kutumia vinyume vya vitendo, kwa mfano :

1. Mwanafunzi anavaa nguo.

Mwanafunzi anavua nguo.

2. Kaka anasafisha sare yake.

Kaka anachafua sare yake.

3. Fundi anafuma sweta ya mtoto.

Fundi anafumua sweta ya mtoto.

Mwalimu ahakikishe anawashirikisha wanafunzi wote katika shughuli hii.

(ch) Tathmini

Katika hatua hii ya mwisho wa funzo hili, mwalimu ahitimishe somo kwa

kuwauliza wanafunzi maswali kadhaa kuhusu mambo muhimu waliyojifundisha.

Maswali hayo yaegemee haswa katika kuchunguza ikiwa wamefahamu vinyume

vya vitendo mbalimbali. Pia, mwalimu achunguze iwapo wanafunzi wanaweza

kutunga sentensi sahihi kwa kutumia vinyume vya vitendo mbalimbali.

VI. Majibu

Zoezi la ufunguzi, ukurasa 92-93

Mwalimu atathmini majibu ya wanafunzi kulingana na michoro wanayoiona,

kwa mfano:

1. Mwanafunzi aeleze anachokiona katika michoro iliyopo.

2. Mwanafunzi aeleze vitendo anavyoviona kama vile: kulala, kuamka,

kuketi na kusimama.

3. Mwanafunzi aeleze ugunduzi wake ambao ni: vitendo hivi ni vinyume

vya vitendo vilivyopo.

Zoezi, ukurasa 93

1. rudi

2. inuka

3. fungua

159

Matokeo maalum

yanayotarajiwa

Mapendekezo ya shughuli za

ujifunzaji

Kufikia mwisho wa mada, mwanafunzi

aweze:

(a) Kutambua msamiati wa usafi wa

mazingira;

(b) Kutofautisha mazingira safi na

yasiyo safi;

(ch) Kutambua msamiati uliotumiwa

katika hadithi;

(d) Kuandika kisa kifupi kwa hati

nadhifu kulingana na mada ili

kujenga stadi ya uandishi;

(e) Kutambua matumizi ya haraka

na polepole ili kuimarisha

mawasiliano.

• Mwanafunzi aweza kuelekezwa

kusoma maneno yanayohusiana

na usafi wa mazingira kwa

kutumia kadi za maneno.

• Mwanafunzi aweza kufahamu

maana ya usafi wa mazingira.

• Mwanafunzi aweza kujadili

kuhusu picha zilizojumuishwa

kwenye hadithi.

• Mwanafunzi apewe hadithi

yenye mapengo ajaze kwa

maneno mwafaka.

• Mwanafunzi aweza kujaza

mapengo kwa kutumia haraka

na polepole.

Mapendekezo ya shughuli nyingine zilizoratibiwa za ujifunzaji:

• Kuimba nyimbo na kukariri mashairi katika tamasha mbalimbali ili

kuhamasisha kuhusu usafi wa mazingira.

• Kazi ya vikundi.

Uhusiano na masomo mengine:

• Somo la Mazingira.

Mada Kuu 6: USAFI WA MAZINGIRA

Idadi ya vipindi: 13

Sura ya

160

Nyenzo:

• Rekodi za masimulizi ya kubuni mbalimbali kuhusu usafi wa mazingira;

• Vifaa halisi vya kufanyia usafi kama vile: ufagio, jaa la takataka n.k.;

• Michoro au picha za watu wakifanya usafi wa mazingira;

• Michoro au picha za mazingira safi na machafu;

• Rekodi za hadithi bunifu mbalimbali kuhusu usafi wa mazingira;

• Wanafunzi wenyewe;

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa 94-104;

• Chombo cha kunasia sauti na vifaa vingine vinavyoweza kuwasaidia

wanafunzi wanaohitaji uangalifu maalum na wenye ulemavu.

Maelezo kwa mwalimu

Mada hii inashughulikia usafi wa mazingira pamoja na masimulizi na hadithi

bunifu kuhusu usafi wa mazingira. Pia, vipengele vya kuandika visa vifupi

kuhusiana na usafi wa mazingira pamoja na sarufi kuhusu matumizi ya

haraka na polepole vitaangaziwa katika mada hii.

Mada hii inalenga kumsaidia mwanafunzi kujenga stadi yake ya kusikiliza,

kufahamu njia mbalimbali za kudumisha usafi wa mazingira, umuhimu wa

kudumisha usafi wa mazingira, vifaa ambavyo huhitajika katika shughuli za

kusafisha mazingira pamoja na kusoma kwa ufasaha hadithi za kubuni kuhusu

usafi wa mazingira. Hadithi za kuvutia na zenye msamiati wa kiwango cha

wanafunzi wa gredi hii zibuniwe ili kuwafaa wanafunzi katika ujifundishaji wao.

Uhusiano na masuala mtambuko

Masuala mtambuko ambayo yatashughulikiwa katika mada hii ni:

• Elimu ya maendeleo endelevu: elimu ya mazingira – kupitia kwa kutambua

umuhimu wa kudumisha usafi katika mazingira yake,

• Utangamano wa kijamii,

• Amani na maadili.

Msamiati maalum

Msamiati maalum na muhimu ambao wanafunzi watapatana nao katika mada

hii ni kuhusu usafi wa mazingira ni kama vile:

161

Msamiati Maana

ufagio

kifaa cha kukusanyia takataka kwa kufagia

safisha

ondoa uchafu kwa kuosha kwa maji na sabuni

uchafu

vitu visivyo safi ambavyo aghalabu hunuka na

huweza kuleta magonjwa

jaa

chombo ambamo takataka hutupwa

majitaka

maji ambayo ni machafu kwa kuchanganyikana na

takataka

Ushirikishaji wa wanafunzi wenye ulemavu mbalimbali

Ili kuweza kuwashirikisha wanafunzi walio na ulemavu na matatizo mbalimbali,

mwalimu awe na vifaa maalum vya kuwasaidia wanafunzi hawa katika ujifundishaji

wao. Kwa wanafunzi wasio na uwezo wa kuona, mwalimu anaweza kuhusisha

matumizi ya breli pamoja na vifaa vya kunasia sauti.

Kwa wanafunzi wasio na uwezo wa kusikia, mwalimu anaweza kuhusisha

matumizi ya lugha ya ishara. Pia, mwalimu anaweza kuwahusisha watafsiri wa

lugha ya ishara. Haya yatawawezesha wanafunzi hawa kusoma kama wanafunzi

wenzao bila vikwazo vyovyote.

Orodha ya mada na vipindi

Mada Idadi ya

vipindi

Mada Ndogo 1: Msamiati

Mada Ndogo 2: Kusikiliza na kuzungumza: Masimulizi

Mada Ndogo 3: Kusoma: Hadithi

Mada Ndogo 4: Kuandika

Mada Ndogo 5: Sarufi: Matumizi ya haraka na polepole

JUMLA: 13

162

Mada Ndogo 1: Msamiati wa usa wa mazingira

(Idadi ya vipindi: 3)

I. Matokeo maalum yanayotarajiwa:

Kufikia mwisho wa mada, mwanafunzi aweze:

a) Kutambua msamiati wa usafi wa mazingira;

b) Kutumia msamiati wa usafi wa mazingira katika sentensi;

ch) Kubainisha mazingira safi na yale machafu;

d) Kuthamini mazingira safi.

II. Mapendekezo ya shughuli za ujifunzaji

• Mwanafunzi aweza kuelekezwa kusoma maneno yanayohusiana na usafi

wa mazingira kwa kutumia kadi za maneno.

• Mwanafunzi aweza kuelekezwa kutoa maana ya msamiati unaohusiana na

usafi wa mazingira.

• Wanafunzi waweza kujadiliana kuhusu maana za maneno yanayohusiana

na usafi wa mazingira.

• Mwanafunzi aweza kutunga sentensi sahihi kwa kutumia msamiati

unaohusiana na usafi wa mazingira.

• Mwanafunzi aweza kutazama video kuhusu usafi wa mazingira k.m. kuokota

na kuchoma takataka, kufyeka nyasi n.k.

• Mwanafunzi aweza kutazama michoro na picha zinazolenga maana za

maneno kuhusu usafi wa mazingira.

• Wanafunzi waweza kujadiliana kuhusu umuhimu wa usafi wa mazingira

wakiwa kwenye vikundi.

III. Nyenzo:

• Kadi zenye maneno yanayohusu usafi wa mazingira;

• Michoro au picha za watu wakidumisha usafi wa mazingira;

• Michoro au picha za mazingira safi na machafu;

• Vifaa halisi vya kudumisha usafi wa mazingira;

• Wanafunzi wenyewe;

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa 95-97;

163

• Chombo cha kunasia sauti, breli pamoja na vifaa vingine vinavyoweza

kuwasaidia wanafunzi wanaohitaji uangalifu maalumu (kwa mfano,

wanafunzi wasioweza kuona, kusikia n.k.).

IV. Maandalizi ya somo

Ni muhimu kwa kila mtu kufahamu kuhusu usafi wa mazingira, njia za kudumisha

usafi wa mazingira pamoja na umuhimu wa kuwa na mazingira yaliyo safi.

Mwalimu aandae vifaa vyake mapema na kuvihifadhi kabla ya vipindi hivi

kama vilivyotajwa hapo juu. Wakati wa kuendesha funzo hili, mwalimu

atambue wakati mwafaka wa kuweka hadharani vifaa alivyovileta darasani kwa

kukumbuka kuwa matumizi ya michoro, picha, kadi, vifaa halisi ni mbinu bora

ambayo hutumika kufanikisha ufundishaji wa wanafunzi hasa walio na ulemavu,

matatizo mbalimbali au kiwango cha chini cha uelewa.

Iwapo kuna wanafunzi walio na matatizo ya kusikia, wavionyeshe vifaa vilivyopo

kwa kuvigusa huku wakiandika maelezo yake ubaoni. Mwalimu anaweza

kuhusisha matumizi ya lugha ishara. Ikiwa kuna wanafunzi wasioweza kuona,

mwalimu ahusishe matumizi ya breli ili kuwawezesha wanafunzi wa aina hii

kujifundisha kama wanafunzi wengine bila vikwazo vyovyote.

Ili kutimiza malengo yake katika somo hili, ni vyema mwalimu ahakikishe

kwamba wanafunzi wamejigawa katika makundi ya wanafunzi wanaotakikana

kulingana na maelekezo yaliyotolewa kwenye vitabu vyao.

V. Utaratibu wa somo

(a) Utangulizi

Mwalimu awaamkue wanafunzi na kuwauliza maswali mepesi kuhusu

waliyofundishwa katika kipindi kilichotangulia kuhusu vinyume vya vitendo.

Wanafunzi wajibu maamkuzi ya mwalimu kisha wajibu maswali waliyoulizwa.

Mwalimu awachangamshe wanafunzi kwa kuwauliza maswali mepesi kuhusu

usafi wa darasa lao na shule yao kwa ujumla. Maswali kama vile: Nani

husafisha darasa lenu? Wao hutumia vifaa gani? Nani hufagia eneo la gwaride?

Nani huokota takataka uwanjani? n.k. Wanafunzi wajibu maswali ya mwalimu

kulingana na wanaosafisha darasa na shule yao kwa ujumla pamoja na kueleza

164

vifaa mbalimbali ambavyo hutumika katika shughuli hii. Mwalimu ahakikishe

anawashirikisha wanafunzi wote katika shughuli hii. Hii itakuwa namna nzuri ya

kutanguliza funzo hili kuhusu usafi wa mazingira.

Kabla ya somo hili, mwalimu awe ametayarisha kadi za maneno kuhusu usafi wa

mazingira ambazo atawaonyesha wanafunzi nao watatamka kwa sauti maneno

hayo. Shughuli hii itawasaidia wanafunzi kufahamu maneno kadhaa ambayo

hutumiwa kurejelea usafi wa mazingira.

(b) Uwasilishaji wa funzo lenyewe

Mwalimu awagawe wanafunzi katika makundi ya wanafunzi wanne wanne kisha

awaelekeze kutazama michoro iliyo katika Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa 94.

Mwalimu awaulize wanafunzi maswali mepesi kuhusiana na michoro iliyopo.

Maswali kama vile: Unaona nini? Watu hawa wanafanya nini? Wanafunzi wajibu

maswali ya mwalimu kulingana na wanayoyaona kwenye michoro waliyopewa.

Wanafunzi wapewe muda katika makundi yao wa kujadiliana kuhusu michoro

waliyopewa. Wanafunzi waeleze kuwa wanawaona wanafunzi wakisafisha

mazingira yao, kuna msichana anayefagia pamoja na mvulana aliyekusanya

takataka na kuzichoma.

Baada ya shughuli hii, (iwapo inawezekana) mwalimu awe ameandaa mapema

video kwenye tarakilishi au kwenye projekta kuhusu vitendo mbalimbali vya

kudumisha usafi wa mazingira ambayo anaweza kuwaonyesha wanafunzi

darasani. Wanafunzi wachangamke na kutazama video hiyo kwa makini ili

kupata ujumbe uliokusudiwa.

Baada ya kutazama video husika, mwalimu awashirikishe wanafunzi katika

makundi yao kujadili kuhusu njia za kudumisha usafi wa mazingira yao kama

vile: kufagia, kufyeka nyasi, kuosha vyumba, kusafisha madirisha, kusafisha vyoo,

kuokota takataka n.k. Wanafunzi waeleze shughuli mbalimbali za kudumisha

mazingira safi ambazo wao hutekeleza.

Wanafunzi pia waelekezwe katika makundi yao kutaja vifaa mbalimbali

ambavyo wao hutumia kudumisha usafi wa mazingira kama vile: ufagio, reki,

jaa la takataka, kifyekeo, brashi n.k.

165

Hatimaye, mwalimu awashirikishe wanafunzi katika kusoma maneno yaliyo

kwenye kadi zilizo kwenye vitabu vyao yanayohusu usafi wa mazingira.

Mwalimu anaweza kuandaa kadi hizi halisi na kuwaonyesha wanafunzi darasani.

Wanafunzi wasome maneno kwenye kadi hizo kwa sauti wakiwa wawili wawili

kisha mmoja mmoja. Baada ya shughuli hii, wanafunzi watazame na kuchunguza

michoro waliyopewa katika vitabu vyao na waelezane kuhusu wanayoyaona

kuhusiana na usafi wa mazingira.

Baadaye, wanafunzi waigize vitendo mbalimbali kuhusu njia za kudumisha usafi

wa mazingira walivyopewa kama zoezi katika vitabu vyao. Mwalimu anaweza

kuwaruhusu wanafunzi kutoka nje ya darasa ili kutazama mazingira yao na

kubaini iwapo ni safi au ni machafu.

(ch) Tathmini

Katika hatua hii, mwalimu ahitimishe funzo kwa kuwauliza wanafunzi maswali

tofauti kuhusu mambo muhimu waliyojifundisha. Maswali haya yatilie mkazo

uwezo wa wanafunzi wa kufahamu njia mbalimbali za kudumisha usafi wa

mazingira pamoja na umuhimu wa mazingira safi kwa binadamu.

VI. Majibu

Maswali, ukurasa 94

Mwalimu atathmini majibu ya wanafunzi kulingana na michoro waliyopewa,

kwa mfano:

1. Wanafunzi waeleze wanachoona katika michoro waliyopewa, kwa

mfano: wanafunzi wanasafisha mazingira yao, msichana anafagia na

mvulana anachoma takataka.

2. Watu hawa wanasafisha mazingira yao kwa kufagia na kuchoma

takataka.

3. Wanafunzi waeleze mahali wao hutupa takataka, kwa mfano:

kwenye jaa la takataka.

4. Wanafunzi waeleze wao hufagia nyumba kwa kutumia vifaa gani,

kwa mfano: ufagio.

5. Wanafunzi waeleze mtu hufyeka nyasi akitumia kifaa gani, kwa

mfano: kifyekeo.

166

Maswali, ukurasa 96

Mwalimu atathmini majibu ya wanafunzi. Kwa mfano:

1. Wanafunzi waeleze wanachoona katika michoro waliyopewa: msichana

anafagia, mvulana anafyeka nyasi na mvulana anatupa takataka kwenye

jaa la takataka.

2. Watu hawa wanasafisha mazingira kwa kufagia, kutupa takataka na

kufyeka nyasi.

3. Takataka zinatupwa kwenye jaa la takataka.

4. Wanafunzi waeleze iwapo wao hufagia nyumba zao. Mwalimu

atathmini majibu ya wanafunzi.

5. Wanafunzi waeleze mahali wao hutupa takataka. Mwalimu atathmini

majibu ya wanafunzi.

6. Wanafunzi waeleze umuhimu wa kudumisha usafi wa mazingira.

Mada Ndogo 2: Kusikiliza na kuzungumza: Masimulizi

(Idadi ya vipindi: 2)

I. Matokeo maalum yanayotarajiwa:

Kufikia mwisho wa mada, mwanafunzi aweze:

a) Kutofautisha mazingira safi na yasiyo safi;

b) Kutambua umuhimu wa mazingira safi;

ch) Kusikiliza masimulizi kuhusu usafi wa mazingira;

d) Kueleza kuhusu usafi wa mazingira;

e) Kueleza jinsi ya kutunza mazingira yake;

f) Kufurahia mazingira safi maishani mwake.

II. Mapendekezo ya shughuli za ujifunzaji

• Mwanafunzi aweza kufahamu maana ya usafi wa mazingira.

• Wanafunzi waongozwe katika vikundi kusimulia visa vinavyohusiana na

167

usafi wa mazingira k.v. umuhimu wa kutunza mazingira.

• Mwanafunzi aweza kuigiza jinsi ya kudumisha usafi wa mazingira yake.

• Wanafunzi waweza kutazama video inayohusu mazingira safi na machafu

kisha wabainishe mazingira wanayofurahia.

• Mwanafunzi anaweza kuchora vifaa vinavyotumiwa kusafisha mazingira.

• Wanafunzi waweza kujadiliana kuhusu jinsi wanavyoweza kuchangia

katika usafi wa mazingira.

• Mgeni aweza kualikwa ili kusimulia kuhusu mazingira huku wanafunzi

wakiandika yaliyo muhimu na kuuliza na kujibu maswali.

III. Nyenzo:

• Rekodi za masimulizi bunifu mbalimbali kuhusu usafi wa mazingira;

• Michoro au picha za vifaa vya kudumisha usafi wa mazingira;

• Vifaa vya teknolojia kama vile: tarakilishi, simu;

• Mgeni mwalikwa (afisa wa mazingira);

• Wanafunzi wenyewe;

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa 97-98;

• Chombo cha kunasia sauti, breli pamoja na vifaa vingine vinavyoweza

kuwasaidia wanafunzi wanaohitaji uangalifu maalum (kwa mfano,

wanafunzi wasioweza kuona, kusikia n.k.).

IV. Maandalizi ya somo

Somo hili linawashirikisha wanafunzi kusomewa na kusikiliza masimulizi bunifu

yanayohusu njia za kudumisha usafi wa mazingira, vifaa vya kudumisha usafi

wa mazingira pamoja na umuhimu wa usafi wa mazingira ili kujenga stadi

yao ya kusikiliza na kuzungumza. Mwalimu ahakikishe kwamba ameleta vifaa

vinavyohitajika kufundishia funzo hili ili kufanikisha ufundishaji wake kama

vilivyotajwa hapo juu. Mwalimu anaweza kumwalika mgeni kama vile afisa

wa mazingira au mtunzi wa mazingira akawaeleza wanafunzi kuhusu njia

mbalimbali za kudumisha usafi wa mazingira pamoja na umuhimu wa kuwa na

mazingira safi.

Ili kufanikisha funzo hili, mwalimu ahakikishe amewagawa wanafunzi katika

makundi ya wanafunzi yanayotakikana kulingana na shughuli ya kila zoezi

husika.

168

V. Utaratibu wa somo

(a) Utangulizi

Mwalimu atangulize sehemu hii kwa kuwasalimia wanafunzi na kuwauliza

maswali mepesi kuhusu waliyosoma katika kipindi kilichotangulia kuhusu

msamiati wa usafi wa mazingira. Wanafunzi wajibu salamu za mwalimu pamoja

na maswali waliyoulizwa.

Mwalimu awashirikishe wanafunzi katika kusahihisha zoezi walilopewa katika

kipindi cha hapo awali. Wanafunzi wenye matatizo katika zoezi hili wasaidiwe

na mwalimu.

(b) Uwasilishaji wa funzo lenyewe

Katika hatua hii, mwalimu alenge kuwaelekeza wanafunzi katika kujenga stadi

yao ya kusikiliza masimulizi bunifu pamoja na stadi ya kuzungumza kupitia

kwa wao wenyewe kuwasimulia wenzao. Masimulizi haya yatahusu usafi wa

mazingira.

Mwalimu awagawe wanafunzi katika makundi ya wanafunzi wanne wanne kisha

watazame na kuchunguza michoro waliyopewa katika vitabu vyao. Mwalimu

awashirikishe wanafunzi katika kujibu maswali waliyopewa kuhusu michoro

iliyopo. Wanafunzi waeleze vifaa walivyopewa katika michoro husika hutumika

kufanya kazi gani na iwapo wao wamewahi kutumia vifaa hivyo.

Kila kundi lipewe muda wa kujadiliana kuhusu michoro hiyo na maswali

waliyopewa. Mwalimu azunguke darasani akiwasaidia wanafunzi wanaopata

matatizo katika makundi yao.

Baada ya shughuli hii, mwalimu awashirikishe wanafunzi katika makundi yao

ya wanafunzi wanne wanne kuigiza vitendo kadhaa vya kudumisha usafi wa

mazingira kama vilivyotajwa katika vitabu vyao. Wanafunzi wote washirikishwe

katika shughuli hii ya uigizaji.

Baadaye, mwalimu awasimulie wanafunzi masimulizi bunifu kuhusu usafi wa

mazingira. Mwalimu ana uhuru wa kubuni masimulizi yoyote kuhusiana na

usafi wa mazingira. Anaweza kuwasomea wanafunzi masimulizi hayo au hata

169

akayarekodi kwenye tarakilishi na wanafunzi wakayasikiliza darasani. Mwalimu

ahakikishe wanafunzi wote wanamsikiliza kwa makini. Pia, mwalimu ahakikishe

kuwa anasoma masimulizi hayo kwa ufasaha, kwa matamshi sahihi na sauti

ya kusikika na ya kuvutia. Iwapo mwalimu ana matatizo ya kimatamshi,

anaweza kumwalika msomaji stadi atakayewasomea au kuwasimulia wanafunzi

masimulizi hayo kuhusu usafi wa mazingira.

Baada ya kusomewa masimulizi kuhusu usafi wa mazingira, wanafunzi wajaribu

katika makundi yao kujadili masimulizi hayo. Wanafunzi watoe muhtasari wa

masimulizi hayo katika makundi yao.

Hatimaye, kila mwanafunzi apewe fursa ya kusimama mbele ya darasa na

kusimulia kuhusu usafi wa mazingira kwa kujibu maswali ya zoezi la masimulizi

waliyopewa kwenye vitabu vyao. Mwalimu ahakikishe anasahihisha makosa ya

kimatamshi ya wanafunzi pindi tu yanapotokea. Wanafunzi wote wapewe fursa

ya kusimulia kuhusu njia mbalimbali za kudumisha usafi wa mazingira pamoja

na umuhimu wa usafi wa mazingira.

(ch) Tathmini

Katika hatua hii, mwalimu anaweza kuwauliza wanafunzi maswali mbalimbali

ya kuchunguza iwapo wamepata ujuzi wa kusikiliza na kusoma masimulizi

bunifu pamoja na kufahamu njia mbalimbali za kudumisha usafi wa mazingira

na umuhimu wa usafi wa mazingira. Pia, mwalimu achunguze iwapo wanafunzi

wamepata maarifa ya kujibu kwa usahihi maswali ya masimulizi

170

VI. Majibu

Maswali ya michoro, ukurasa 98

Mwalimu atathmini majibu ya wanafunzi, kwa mfano:

1. Wanafunzi waeleze wanachokiona katika michoro waliyopewa.

2. Jaa la takataka, kifyekeo na ufagio.

3. Jaa la takataka ni mahali pa kutupa takataka, kifyekeo ni cha kukata

nyasi na ufagio hutumika kukusanya takataka kutoka eneo fulani.

4. Mwalimu atathmini majibu ya wanafunzi.

5. Mwalimu atathmini majibu ya wanafunzi.

Zoezi la masimulizi, ukurasa 98

Mwalimu atathmini majibu ya wanafunzi.

Mada Ndogo 3: Kusoma: Hadithi

(Idadi ya vipindi: 3)

I. Matokeo maalum yanayotarajiwa:

Kufikia mwisho wa mada, mwanafunzi aweze:

(a) Kutambua msamiati uliotumiwa katika hadithi;

(b) Kusikiliza mwalimu kwa makini anaposoma hadithi kuhusu usafi wa

mazingira;

(ch) Kusoma hadithi kuhusu mazingira safi;

(d) Kufahamu hadithi aliyosoma na aliyosomewa kuhusu usafi wa mazingira;

(e) Kuthamini mazingira safi.

II. Mapendekezo ya shughuli za ujifunzaji

• Mwanafunzi aweza kujadili kuhusu picha zilizojumuishwa kwenye hadithi.

• Mwanafunzi aweza kutabiri kitakachotokea kwenye hadithi.

171

• Mwanafunzi aweza kuthibitisha utabiri wake baada ya kusoma hadithi.

• Mwanafunzi aweza kufahamu matumizi ya msamiati uliotumika kwenye

hadithi.

• Wanafunzi waweza kusoma kama darasa zima, wakiwa wawili wawili na

baadaye kila mwanafunzi asome peke yake.

• Mwanafunzi aweza kutoa muhtasari wa hadithi aliyosoma au kusomewa.

• Mwanafunzi aweza kutabiri kitakachotokea katika hadithi katika kundi la

wawili wawili au darasa zima.

• Wanafunzi waweza kusomeana hadithi wakiwa wawili wawili.

• Mwanafunzi aweza kusikiliza hadithi ikisomwa kupitia kwa kinasasauti.

• Mwanafunzi aweza kutazama video ya mtu au mtoto akisoma hadithi

husika kwa ufasaha kisha aige usomi ule.

• Wanafunzi waweza kusomeana hadithi katika vikundi.

• Mwanafunzi aweza kusimulia hadithi kutokana na picha alizopewa kuhusu

usafi wa mazingira.

• Mwanafunzi aweza kuuliza na kujibu maswali kudhihirisha ufahamu.

III. Nyenzo:

• Michoro au picha za hadithi bunifu mbalimbali kuhusu usafi wa mazingira;

• Vifaa halisi vya kudumisha usafi wa mazingira;

• Vifaa vya teknolojia kama vile: tarakilishi, simu;

• Wanafunzi wenyewe;

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa 99-100;

• Chombo cha kunasia sauti, breli pamoja na vifaa vingine vinavyoweza

kuwasaidia wanafunzi wanaohitaji uangalifu maalum (kwa mfano,

wanafunzi wasioweza kuona, kusikia n.k.).

IV. Maandalizi ya somo

Somo hili linahusu kusoma hadithi bunifu ili kujenga stadi ya wanafunzi ya

kusikiliza na kusoma. Mwalimu ahakikishe kwamba ameleta vifaa vinavyohitajika

kufundishia funzo hili ili kufanikisha ufundishaji wake. Mwalimu anaweza kutumia

michoro au picha za hadithi za kubuni kuhusu usafi wa mazingira ambazo

172

atawasomea wanafunzi darasani na nyingine watajisomea wenyewe. Mwalimu

anaweza hata kumwalika mtambaji au msomaji mashuhuri akawasomea

wanafunzi hadithi bunifu kuhusu usafi wa mazingira kisha wanafunzi wakasoma

baada yake, wakiwa wawili wawili kisha mmoja mmoja. Sharti, mwalikwa huyu

awe na uwezo wa kusoma kwa sauti ya kusikika na kwa matamshi sahihi.

Ili kufanikisha funzo hili, mwalimu ahakikishe amewagawa wanafunzi katika

makundi ya wanafunzi yanayotakikana kulingana na shughuli ya kila zoezi

husika.

Utaratibu wa somo

(a) Utangulizi

Mwalimu atangulize sehemu hii kwa kuwasalimia wanafunzi na kuwauliza

maswali mbalimbali kuhusu waliyosoma katika kipindi kilichotangulia kuhusu

masimulizi yanayohusu usafi wa mazingira. Wanafunzi wajibu salamu za

mwalimu pamoja na maswali waliyoulizwa. Mwalimu awashirikishe wanafunzi

katika kusahihisha zoezi walilopewa katika funzo la hapo awali. Wanafunzi

wenye matatizo katika ujifundishaji wao wasaidiwe na mwalimu.

(b) Uwasilishaji wa funzo lenyewe

Katika hatua hii, mwalimu alenge kuwaelekeza wanafunzi kujenga stadi yao

ya kusoma hadithi bunifu pamoja na kusikiliza. Mwalimu awagawe wanafunzi

katika makundi ya wanafunzi wanne wanne kisha awaombe watazame mchoro

ulio katika Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa 99. Wanafunzi wachunguze

mchoro huo wa binti anayesafisha mazingira kwa kufagia na kuujadili katika

makundi yao. Mazingira yanayoonekana katika mchoro uliopo ni safi sana

na ya kupendeza. Wanafunzi watabiri matukio ya mchoro uliopo. Wanaweza

kusimuliana kuhusu usafi wa mazingira yao wanakoishi wao wenyewe na jinsi

wao husaidia katika kuyasafisha na kuyafanya yapendeze. Mwalimu awaelekeze

wanafunzi katika kujibu maswali ya mchoro husika waliyopewa katika vitabu

vyao katika makundi yao. Mwalimu azunguke darasani akiwasaidia wanafunzi

wanaotatizika katika makundi yao.

173

Baada ya shughuli hii, mwalimu awasomee wanafunzi hadithi bunifu ifuatayo

kuhusu usafi wa mazingira. Mwalimu ahakikishe anasoma hadithi hii kwa

sauti ya kusikika na ya kuvutia na kwa matamshi sahihi. Wanafunzi wote

wamsikilize mwalimu kwa makini anaposoma hadithi hii. Mwalimu anaweza

kuirekodi hadithi hii kwenye tarakilishi kisha wanafunzi wakaisikiliza darasani.

Baada ya wanafunzi kusikiliza hadithi hii, mwalimu awaelekeze katika makundi

yao ya wanafunzi watatu watatu kusimuliana kuhusu hadithi waliyosomewa

au waliyosikiliza. Mwalimu anaweza kuiandika hadithi hii kwenye chati na

wanafunzi wakapewa fursa ya kuisoma katika makundi yao kisha mmoja mmoja.

Mfano wa hadithi

Mimi ninaitwa Sara. Mimi ninapenda usafi. Ninapenda mazingira safi. Mama

yangu amenifundisha njia mbalimbali za kudumisha usafi. Usafi wa mwili

wangu pamoja na usafi wa mazingira yangu. Nyumba yetu ni safi. Mazingira

ya nyumba yetu yanapendeza sana. Mimi hufagia takataka zote na kusafisha

nyumba yetu. Mimi hutumia maji na sabuni kusafisha nyumba yetu. Madirisha

yetu ni safi. Kuta za nyumba yetu zimepakwa rangi nzuri na uchafu wowote

kwenye ukuta husafishwa kwa kitambaa. Ufagio ambao mama alinunua

hutumiwa kufagia nyumba yetu. Tumefyeka nyasi zilizo karibu na nyumba yetu.

Nyasi hizi zilifyekwa na kaka yangu kwa kutumia kifyekeo. Shule yetu pia ni

safi. Sisi huokota takataka zote na kuziweka kwenye pipa. Tumefyeka nyasi zote

zilizo karibu na shule yetu. Tumeokota karatasi na takataka zote na kuzichoma.

Sisi sote tunapenda usafi. Tunapenda usafi wa mazingira. Uchafu una madhara

mengi. Husababisha magonjwa kama vile kipindupindu. Wadudu hatari kama

vile mbu na nzi huletwa na uchafu. Mazingira safi ni afya kwa binadamu wote.

Ili kuchunguza iwapo wanafunzi walisikiliza hadithi ya mwalimu kwa makini,

mwalimu awaulize maswali mbalimbali kwa kurejelea hadithi hiyo, kwa mfano:

1. Sara anapenda nini?

2. Sara hufanya nini kusafisha mazingira yao?

3. Sara hutumia nini kusafisha mazingira yao?

4. Kwa nini mazingira safi ni muhimu kwa binadamu?

174

5. Taja wadudu ambao huletwa na uchafu.

6. Taja ugonjwa ambao husababishwa na uchafu.

Baada ya shughuli hii, mwalimu awaelekeze wanafunzi katika makundi yao (ya

wanafunzi wawili wawili) kusoma hadithi kuhusu aina ya mazingira anayopenda

Kasidi iliyo katika vitabu vyao. Wanafunzi wasome hadithi hii kwa sauti wakiwa

wawili kisha kila mmoja asome peke yake. Makosa ya kimatamshi yakosolewe

pindi tu yanapotokea. Mwalimu anaweza kumwomba kila mwanafunzi kusoma

hadithi hii mbele ya darasa zima. Shughuli hii itakuza ujasiri wa wanafunzi wa

kusimama na kuzungumza mbele ya watu. Stadi yao ya kusoma pia itaboreshwa

zaidi.

Hatimaye, mwalimu awashirikishe wanafunzi wote katika kujibu maswali

ya hadithi waliyosoma. Wanafunzi wajibu maswali hayo kwa kurejelea

hadithi waliyosoma kuhusu mazingira ambayo Kasidi anapenda. Wanafunzi

wanaotatizika wasaidiwe na mwalimu.

(ch) Tathmini

Katika hatua hii, mwalimu awaulize wanafunzi maswali mbalimbali ya

kuchunguza iwapo wamepata ujuzi wa kusikiliza na kusoma hadithi za kubuni.

Pia, mwalimu achunguze iwapo wanafunzi wamepata ufahamu wa kusoma

hadithi na kuweza kujibu maswali ya hadithi hiyo kwa usahihi kulingana na

muktadha wa hadithi hiyo. Wanafunzi waeleze iwapo wamefahamu umuhimu

wa kuwa na mazingira safi.

Mwalimu awashirikishe wanafunzi wote katika kufanya mazoezi yaliyo katika

vitabu vyao.

175

VI. Majibu

Maswali ya mchoro, ukurasa 99

1. Wanafunzi waeleze wanachoona katika mchoro waliopewa, kwa

mfano: mimi ninaona binti anayefagia mazingira yao.

2. Wanafunzi wataje vitu wanavyoona katika mchoro waliopewa, kwa

mfano: mimi ninaona ufagio, mazingira safi n.k.

3. Mwalimu atathmini majibu ya wanafunzi kuhusu wanachopenda katika

mchoro waliopewa.

Maswali ya hadithi, ukurasa 100

Mwalimu atathmini majibu ya wanafunzi kulingana na hadithi waliyosoma

kuhusu Kasidi, kwa mfano:

1. Kasidi anapenda mazingira safi.

2. Kasidi anaondoa uchafu wote kutoka kwenye mazingira yao.

3. Kwa sababu yeye huondoa uchafu wote na kuutupa kwenye jaa.

4. Kasidi anatupa takataka kwenye jaa.

5. Uchafu unaleta nzi, mbu na mende.

6. Wadudu wanaleta magonjwa.

Mada Ndogo 4: Kuandika

(Idadi ya vipindi: 3)

I. Matokeo maalum yanayotarajiwa:

Kufikia mwisho wa mada, mwanafunzi aweze:

a) Kuandika kisa kifupi kwa hati nadhifu kulingana na mada ili kujenga stadi

ya uandishi;

b) Kufurahia uandishi wa visa tofauti ili kuimarisha mawasiliano andishi.

bora;

176

II. Mapendekezo ya shughuli za ujifunzaji

• Mwanafunzi apewe hadithi yenye mapengo ajaze kwa maneno mwafaka.

• Mwanafunzi aeleze yaliyo muhimu katika uandishi k.v. mwandiko nadhifu,

maudhui, mtiririko.

• Mwanafunzi asome kielelezo cha kisa kilichoandikwa na mwalimu.

• Wanafunzi waweza kuandika kisa kifupi wakiwa wawili wawili.

• Mwanafunzi aandike kisa kifupi kinachohusiana na mada. Kisa kama hiki

kifuate hatua tano za uandishi: maandalizi, nakala ya kwanza, marejeleo,

uhariri na uchapishaji. Vichwa vya visa vinaweza kutofautiana.

III. Nyenzo:

• Vifaa vya teknolojia kama vile: tarakilishi, simu;

• Hadithi za kubuni zilizoandikwa kwenye chati;

• Rekodi za hadithi bunifu kuhusu usafi wa mazingira;

• Wanafunzi wenyewe;

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa 101-102;

• Chombo cha kunasia sauti, breli pamoja na vifaa vingine vinavyoweza

kuwasaidia wanafunzi wanaohitaji uangalifu maalum (kwa mfano,

wanafunzi wasioweza kuona, kusikia n.k.).

IV. Maandalizi ya somo

Lengo kuu la somo hili ni kukuza stadi ya mwanafunzi ya kuandika. Katika

somo hili, wanafunzi watapata maarifa ya kuandika visa vifupi vifupi kwa

kuzingatia mambo kadhaa kama vile: mwandiko nadhifu, mtiririko, uhariri,

marejeleo, nakala safi na maandalizi mengine. Shughuli hii itawawezesha

wanafunzi kufahamu jinsi ya kuandika visa mbalimbali bunifu. Mwalimu

ahakikishe kwamba ameleta vifaa vinavyohitajika kufundishia funzo hili kama

vilivyoorodheshwa hapo juu. Hili litamsaidia kufanikisha ufundishaji wake

pamoja na ujifundishaji wa wanafunzi.

Katika kufanikisha funzo hili, mwalimu ahakikishe amewagawa wanafunzi

katika makundi ya wanafunzi yanayotakikana kulingana na shughuli ya kila

zoezi husika lililotolewa kwenye vitabu vyao.

177

V. Utaratibu wa somo

(a) Utangulizi

Mwalimu atangulize sehemu hii kwa kuwasalimia wanafunzi na kuwauliza

maswali mbalimbali kuhusu waliyosoma katika kipindi kilichotangulia kuhusu

kusoma hadithi za kubuni kuhusu usafi wa mazingira. Wanafunzi wajibu salamu

za mwalimu pamoja na maswali waliyoulizwa.

Mwalimu awashirikishe wanafunzi wasahihishe zoezi walilopewa katika kipindi

cha hapo awali. Iwapo kuna wanafunzi wenye matatizo katika ujifundishaji wao

wasaidiwe na mwalimu.

(b) Uwasilishaji wa funzo lenyewe

Katika hatua hii, mwalimu alenge kuwaelekeza wanafunzi katika kujenga stadi

yao ya kuandika na hata kubuni hadithi kwa kuandika nakala ya kwanza, kisha

kuihariri na hatimaye kuandika nakala safi katika madaftari yao. Nakala safi

itazingatia mwandiko nadhifu, mtiririko mwafaka pamoja na kuhaririwa ili

kuondoa makosa ya kimaendelezo na kisarufi. Mwalimu awagawe wanafunzi

katika makundi ya wanafunzi watatu watatu kisha awaombe watazame

michoro miwili waliyopewa katika vitabu vyao. Michoro hii miwili ni ya shule

ya Bwiza iliyo na mazingira safi na mchoro wa pili ni wa shule ya Kimira iliyo

na mazingira machafu. Mwalimu awaelekeze wanafunzi katika makundi yao

kujadiliana kuhusu michoro hiyo miwili kisha waandike katika madaftari yao

tofauti zilizopo kati ya michoro hiyo. Wanafunzi wahakikishe wanaandika kwa

mwandiko nadhifu na wanaepuka makosa ya kimaendelezo na kisarufi.

Baada ya shughuli hii, mwalimu awaelekeze wanafunzi kufanya zoezi la kujaza

mapengo ya hadithi kuhusu usafi wa mazingira waliyopewa katika kitabu

chao. Wanafunzi wayajaze mapengo hayo kwa majibu mwafaka kutoka kwa

waliyopewa kwenye mabano. Wanakili hadithi hii kwa mwandiko nadhifu katika

madaftari yao.

Hatimaye, mwalimu awashirikishe wanafunzi katika kufanya zoezi la kuandika

katika madaftari yao kuhusu namna wanavyosafisha darasa lao. Wanafunzi

waandike maelezo yao kwa mwandiko nadhifu. Mwalimu ahakikishe kuwa kila

mwanafunzi anaandika maelezo hayo kwa hati nadhifu. Mwalimu awahusishe

178

wanafunzi wote katika shughuli hii ya kuandika maelezo kuhusu namna ya

kusafisha darasa lao.

Baada ya shughuli hii, mwalimu ahakikishe kuwa amesahihisha madaftari ya

wanafunzi ili kusahihisha makosa yoyote ya kimaendelezo na mwandiko usio

nadhifu. Wanafunzi walio na matatizo ya kuandika kwa mwandiko nadhifu

wapewe mazoezi zaidi ya kuandika. Mwalimu awaelekeze zaidi.

Mwalimu anaweza kumwomba kila mwanafunzi aandike nakala yake safi ubaoni

(kuhusu namna ya kusafisha darasa lao) ili wanafunzi wenzake waisome na

kuisahihisha kwa kurejelea mwandiko nadhifu, makosa ya kimaendelezo pamoja

na ya kisarufi. Pia, wanafunzi katika makundi yao wanaweza kusahihisha nakala

zao safi. Wanafunzi walio na matatizo wasaidiwe.

(ch) Tathmini

Katika hatua hii, mwalimu anaweza kuwauliza wanafunzi maswali mbalimbali

ya kuchunguza iwapo wamepata ujuzi wa kubuni na kuandika maelezo bunifu.

Pia, mwalimu achunguze iwapo wanafunzi wamepata uelewa wa umuhimu wa

usafi wa mazingira pamoja na njia mbalimbali za kudumisha usafi wa mazingira.

VI. Majibu

Zoezi la kuandika, ukurasa 101

Mwalimu atathmini majibu ya wanafunzi kulingana na michoro waliyopewa,

kwa mfano:

1. Ninaona shule mbili: shule ya Bwiza na shule ya Kimira.

2. Ninaona mazingira machafu.

3. Ninaona mazingira safi.

4. Shule ya Bwiza ina mazingira safi nayo shule ya Kimira ina

mazingira machafu.

4. Mwalimu atathmini majibu ya wanafunzi kuhusu shule yao

inavyoonekana.

179

Mada Ndogo 5: Saru: Matumizi ya ‘haraka’ na ‘polepole’

(Idadi ya vipindi: 2)

I. Matokeo maalum yanayotarajiwa:

Kufikia mwisho wa mada, mwanafunzi aweze:

a) Kutambua matumizi ya haraka na polepole ili kuimarisha mawasiliano

mwafaka;

b) Kutumia haraka na polepole katika kutunga sentensi ili kuimarisha

mawasiliano mwafaka;

ch) Kusoma sentensi zilizo na matumizi ya haraka na polepole ili kujenga

usomaji bora;

d) Kuandika sentensi sahihi zilizotumia haraka na polepole ili kuimarisha

uandishi bora;

e) Kuchangamkia matumizi ya haraka na polepole katika mawasiliano.

II. Mapendekezo ya shughuli za ujifunzaji

• Mwanafunzi aweza kujaza mapengo kwa kutumia haraka na polepole.

• Mwanafunzi aweza kubainisha matumizi ya vielezi vya jinsi vinavyofunzwa

kwa kutumia vifaa vya teknolojia.

Zoezi, ukurasa 102

Mama yangu hapendi uchafu karibu na nyumba yetu. Akiona takataka

zozote anaziokota. Anazitupa katika jaa. Pia, mama anachoma takataka

kwa moto. Mimi pia nimeiga tabia ya mama. Sipendi uchafu. Kila siku

ninataka mazingira yetu yawe safi.

Zoezi la kubuni na kuandika, ukurasa 102

Mwalimu atathmini ubunifu na uandishi wa wanafunzi kuhusu namna

wanavyosafisha darasa lao.

180

• Mwanafunzi atazame vitu mbalimbali na avirejelee kwa kutumia zilizo na

matumizi ya haraka na polepole k.m. Mtoto anatembea polepole.

• Wanafunzi washiriki katika maigizo wakitumia haraka na polepole wakiwa

darasani.

• Mwanafunzi aandike maneno na sentensi kwa kutumia haraka na

polepole.

III. Nyenzo:

• Chati zenye sentensi zilizojumuisha matumizi ya haraka na polepole;

• Wanafunzi wenyewe;

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa 103-104;

• Chombo cha kunasia sauti, breli pamoja na vifaa vingine vinavyoweza

kuwasaidia wanafunzi wanaohitaji uangalifu maalum (kwa mfano,

wanafunzi wasioweza kuona, kusikia n.k.).

IV. Maandalizi ya somo

Kama tunavyofahamu, sarufi ni kipengele muhimu katika ujifundishaji wa

wanafunzi. Mwalimu anastahili kutilia maanani dhana hii ili kuweza kuwahusisha

wanafunzi kwa ukamilifu katika somo hili. Mwalimu aandae vifaa vyake mapema

kama vilivyoorodheshwa hapo juu na kuvihifadhi kabla ya vipindi hivi.

Mwalimu aandae funzo hili kwa namna ya kumwezesha kuwaelekeza wanafunzi

kufahamu kazi mbalimbali pamoja na majina ya watu ambao huzifanya kazi

hizo mbalimbali.

Ikiwa kuna wanafunzi wasioweza kuona, ni lazima mwalimu ajitahidi kuandaa

maelezo yake kwenye breli ili kuwawezesha wanafunzi wa aina hii kujifundisha

kama wanafunzi wengine. Iwapo kuna wanafunzi walio na matatizo ya kusikia,

mwalimu anaweza kuhusisha matumizi ya lugha ya ishara. Mwalimu anaweza

pia kumshirikisha mtaalamu wa lugha ya ishara katika kuwasaidia wanafunzi

hawa.

Ili kutimiza malengo yake katika somo hili, mwalimu anashauriwa kuwagawa

wanafunzi katika makundi yanayotakikana kulingana na maelekezo yaliyotolewa

kwa kila shughuli ya wanafunzi katika vitabu vya wanafunzi.

181

V. Utaratibu wa somo

(a) Utangulizi

Mwalimu awasalimie wanafunzi na kuwauliza maswali mepesi kuhusu

waliyofundishwa katika kipindi kilichotangulia. Wanafunzi wajibu salamu za

mwalimu kisha wajibu maswali waliyoulizwa. Mwalimu awashirikishe wanafunzi

katika kusahihisha zoezi walilopewa katika kipindi kilichotangulia. Wanafunzi

waliopata matatizo katika kufanya zoezi hilo wasaidiwe na mwalimu.

(b) Uwasilishaji wa funzo lenyewe

Mwalimu awagawe wanafunzi katika makundi ya wanafunzi wanne wanne

kisha awashirikishe katika kutazama michoro waliyopewa katika kitabu chao.

Wanafunzi wajadili michoro hiyo kwa kurejelea matumizi ya haraka na

polepole. Wanafunzi waelezane kuhusu watu au wanyama wanaoenda polepole

na wanaoenda kwa haraka. Mwalimu atathmini majadiliano ya wanafunzi katika

makundi yao kwa kurejelea michoro waliyopewa. Shughuli hii itawawezesha

wanafunzi kufahamu matumizi ya haraka na polepole.

Baada ya wanafunzi kujadili kuhusu michoro husika, mwalimu awashirikishe

katika kujibu maswali waliyopewa yanayohusu michoro iliyopo. Wanafunzi

wajibu maswali haya katika makundi yao. Waeleze watu au wanyama katika

michoro iliyopo wanaoenda kwa haraka na wanaoenda polepole pamoja na

kutoa sababu za majibu yao. Katika hatua hii ya wanafunzi kujadiliana kuhusu

matumizi ya haraka na polepole, wanafunzi watapata fursa ya kufahamu tofauti

za vielezi hivi vya jinsi.

Baada ya shughuli hii, mwalimu awashirikishe wanafunzi katika kuigiza vitendo

walivyopewa katika vitabu vyao ambavyo ni:

1. Kutembea haraka.

2. Kula polepole.

3. Kuandika haraka.

4. Kusoma polepole.

5. Kusimama haraka.

182

Mwalimu ahakikishe anawashirikisha wanafunzi wote katika maigizo haya.

Wanafunzi waigize jinsi ya kutenda vitendo haraka haraka na jinsi ya kutenda

vitendo polepole.

Mwalimu awaelekeze wanafunzi kutunga sentensi sahihi kwa kutumia haraka

na polepole, kwa mfano:

1. Mtoto anakula polepole.

2. Sungura anakimbia haraka.

3. Kobe anatembea polepole.

4. Mama mjamzito anaongea polepole.

5. Mwalimu anaandika polepole.

Wanafunzi waelekezwe kutambua kuwa haraka na polepole ni vielezi vya

jinsi au namna. Mwalimu ahakikishe amewashirikisha wanafunzi wote katika

shughuli hii ya kutunga sentensi sahihi kwa kutumia haraka na polepole.

Hatimaye, mwalimu awashirikishe wanafunzi katika kufanya mazoezi waliyopewa

katika vitabu vyao kuhusu matumizi ya haraka na polepole. Mwalimu awasaidie

wanafunzi wanaotatizika katika kufanya mazoezi haya.

(ch) Tathmini

Katika hatua hii ya mwisho wa funzo hili, mwalimu ahitimishe somo kwa

kuwauliza wanafunzi maswali kadhaa kuhusu mambo muhimu waliyojifundisha.

Maswali hayo yaegemee haswa kwa kuchunguza ikiwa wanaweza kuwasiliana

kwa kutumia haraka na polepole. Pia, mwalimu achunguze iwapo wanafunzi

wanaweza kutunga sentensi sahihi katika kwa kutumia vielezi vya jinsi ambavyo

ni: haraka na polepole.

183

VI. Majibu

Maswali ya michoro, ukurasa 104

Mwalimu atathmini majibu ya wanafunzi, kwa mfano:

1. Ninaona kobe, sungura, mama mja mzito, kipofu na bikizee.

2. Kobe

3. Sungura

4. Mjamzito, kipofu na bikizee. Kwa sababu mjamzito amechoka

sana, kipofu haoni hivyo hawezi kutembea haraka na bikizee

amezeeka.

5. Mwalimu atathmini majibu ya wanafunzi.

Zoezi la maigizo, ukurasa 104

Mwalimu atathmini maigizo ya wanafunzi.

Zoezi, ukurasa 104

1. Kinyonga anatembea polepole.

2. Meli husafiri baharini haraka.

3. Sungura alikimbia haraka akampita kobe.

4. Usiimbe haraka, imba polepole.

5. Mgonjwa alitembea polepole mpaka hospitalini.

184

Matokeo maalum

yanayotarajiwa

Mapendekezo ya shughuli za

ujifunzaji

Kufikia mwisho wa mada, mwanafunzi

aweze:

(a) Kutambua msamiati wa dukani

ili kuutumia katika mawasiliano;

(b) Kutambua maneno

yanayotumiwa katika muktadha

wa dukani ili kuimarisha

mawasiliano;

(ch) Kutambua msamiati uliotumiwa

katika hadithi ili kurahisisha

ufahamu;

(d) Kuandika kisa kifupi kwa hati

nadhifu kulingana na mada ili

kujenga stadi ya uandishi;

(e) Kutambua matumizi ya alama

ya kuuliza (?) katika kuimarisha

mawasiliano.

• Mwanafunzi asome maneno

yanayohusiana na shughuli

za dukani kwa kutumia kadi

za maneno kama vile: nunua,

uza, bei, kilo, mnunuzi, mwuzaji,

hasara, faida, pesa, baki, sarafu na

noti.

• Mwanafunzi asimulie kuhusu

shughuli za dukani kwa kutumia

mgeni mwalikwa.

• Mwanafunzi asikilize mwalimu

akisoma hadithi na baadaye

kuuliza na kujibu maswali.

• Mwanafunzi apewe hadithi yenye

mapengo ajaze kwa maneno

mwafaka.

• Mwanafunzi aandike alama ya

kuuliza (?).

Mapendekezo ya shughuli nyingine zilizoratibiwa za ujifunzaji:

• Kazi ya vikundi.

• Kushiriki katika maigizo ya shughuli za dukani.

Mada Kuu 7: DUKANI

Idadi ya vipindi: 13

Sura ya

185

Uhusiano na masomo mengine:

• Somo la Hisabati na somo la Kiingereza

Nyenzo:

• Kadi zenye msamiati wa dukani;

• Bidhaa halisi za dukani;

• Rekodi za masimulizi na hadithi bunifu kuhusu shughuli za dukani;

• Wanafunzi wenyewe;

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa 105-115;

• Chombo cha kunasia sauti na vifaa vingine vinavyoweza kuwasaidia

wanafunzi wanaohitaji uangalifu maalum na wenye ulemavu.

Maelezo kwa mwalimu

Mada hii inashughulikia kuwapa wanafunzi maarifa au ujuzi kuhusiana na

shughuli za dukani, msamiati wa dukani pamoja na kutunga sentensi kwa

kutumia msamiati wa dukani, kusimulia masimulizi yanayohusisha shughuli

za dukani pamoja na kusoma hadithi zinazohusisha shughuli za dukani. Kama

tujuavyo, watu wengi hununua bidhaa nyingi kutoka dukani ili kuweza kujikimu

kimaisha. Shughuli za dukani ni muhimu kwa binadamu kwa sababu wauzaji

hujipatia riziki kutokana na biashara hii na wanunuzi hupata bidhaa mbalimbali

za kuwafaa maishani.

Mada hii inalenga kumsaidia mwanafunzi kujenga stadi yake ya kufahamu

msamiati wa shughuli za dukani pamoja na kusoma hadithi za kubuni kuhusu

shughuli za dukani kwa ufasaha. Mwalimu ahakikishe hadithi za kuvutia na

zenye msamiati wa kiwango cha wanafunzi wa gredi hii zimebuniwa ili kuwafaa

wanafunzi katika ujifundishaji wao.

Uhusiano na masuala mtambuko

Masuala mtambuko ambayo yatashughulikiwa katika mada hii ni:

• Elimu ya maendeleo endelevu; elimu ya masuala ya kifedha katika ujuzi

wa kutumia pesa vizuri.

• Utangamano wa kijamii.

• Amani na maadili.

186

Msamiati maalum

Msamiati maalum na muhimu ambao wanafunzi watapatana nao katika mada

hii kuhusu shughuli za dukani ni kama vile:

Msamiati Maana

uza

tendo la kumpa mtu kitu kwa bei fulani

nunua

tendo la kupewa kitu kwa bei fulani na kulipa kwa pesa

mteja

mtu anayenunua bidhaa au huduma

mwuzaji

mtu anayeuza bidhaa au huduma

baki

pesa zinazobaki baada ya mnunuzi kulipia bidhaa

Ushirikishaji wa wanafunzi wenye ulemavu mbalimbali

Ili kuwahusisha wanafunzi wenye ulemavu na matatizo mbalimbali katika

ujifundishaji wa mada hii, mwalimu ahakikishe kuwa ana vifaa muhimu na

maalum vya kuwasaidia wanafunzi hawa. Kwa wanafunzi wasio na uwezo wa

kusikia, mwalimu anaweza kuhusisha matumizi ya lugha ya ishara. Pia, mwalimu

anaweza kuwahusisha watafsiri wa lugha ya ishara.

Kwa wanafunzi wasio na uwezo wa kuona, mwalimu anaweza kuhusisha

matumizi ya breli pamoja na vifaa vya kunasia sauti. Haya yatawawezesha

wanafunzi hawa kusoma kama wanafunzi wenzao bila vizuizi vyovyote.

Orodha ya mada na vipindi

Mada Idadi ya

vipindi

Mada Ndogo 1: Msamiati

Mada Ndogo 2: Kusikiliza na kuzungumza: Masimulizi

Mada Ndogo 3: Kusoma: Hadithi

Mada Ndogo 4: Kuandika

Mada Ndogo 5: Sarufi: Matumizi ya alama ya kuuliza (?)

JUMLA: 13

187

Mada Ndogo 1: Msamiati wa dukani

(Idadi ya vipindi: 3)

I. Matokeo maalum yanayotarajiwa:

Kufikia mwisho wa mada, mwanafunzi aweze:

a) Kutambua msamiati wa dukani ili kuutumia katika mawasiliano;

b) Kusoma maneno yanayohusiana na shughuli za dukani ili kujenga

usomaji bora;

ch) Kueleza maana ya msamiati wa dukani ili kuimarisha stadi ya

kuzungumza;

d) Kutumia msamiati wa dukani katika sentensi sahihi ili kuimarisha stadi

ya kuzungumza;

e) Kuandika maneno yanayohusiana na uuzaji na ununuzi ili kuimarisha

stadi ya kusoma;

f) Kuthamini shughuli za biashara.

II. Mapendekezo ya shughuli za ujifunzaji

• Mwanafunzi asome maneno yanayohusiana na shughuli za dukani kwa

kutumia kadi za maneno kama vile: nunua, uza, bei, kilo, mnunuzi, mwuzaji,

hasara, faida, pesa, baki, sarafu na noti.

• Mwanafunzi ashiriki katika majadiliano kuhusu maana za maneno

yanayohusiana na shughuli za dukani kwa kutumia picha au michoro.

• Mwanafunzi atunge sentensi sahihi kwa kutumia msamiati wa dukani.

• Mwanafunzi aweza kutazama video kuhusu uuzaji na ununuzi.

• Mwanafunzi ashiriki katika majadiliano kuhusu umuhimu wa kufanya

biashara wakiwa kwenye makundi.

III. Nyenzo:

ØKadi zenye msamiati wa shughuli za dukani;

ØBidhaa halisi za dukani;

ØWanafunzi wenyewe;

188

ØKitabu cha Mwanafunzi, ukurasa 106-108;

ØChombo cha kunasia sauti, breli pamoja na vifaa vingine vinavyoweza

kuwasaidia wanafunzi wanaohitaji uangalifu maalum (kwa mfano,

wanafunzi wasioweza kuona, kusikia n.k.).

IV. Maandalizi ya somo

Ununuzi na uuzaji wa bidhaa mbalimbali ni shughuli muhimu sana katika maisha

ya binadamu ya kila siku. Wanunuzi pamoja na wauzaji hujipatia riziki kutokana

na shughuli ya ununuzi wa bidhaa mbalimbali. Kila mwanafunzi hutumia bidhaa

mbalimbali zilizonunuliwa kutoka kwa duka fulani, kwa mfano kalamu, chakula,

peremende n.k.

Mwalimu aandae funzo hili kwa namna ya kumwezesha kuwaelekeza wanafunzi

kufahamu msamiati wa shughuli za dukani. Vifaa vitakavyohitajika kama vile

bidhaa halisi za dukani, kadi zenye msamiati wa dukani pamoja na michoro au

picha za bidhaa mbalimbali na shughuli za dukani viandaliwe ili ufundishaji wa

somo hili uwe rahisi. Vifaa hivyo vionyeshwe hadharani kwa wakati unaofaa.

Mwalimu atilie maanani wanafunzi wenye ulemavu na matatizo mbalimbali

wakati wa kuandaa vifaa vya kutumia katika ufundishaji wake ili kuwahusisha

wanafunzi wote katika somo hili.

Katika funzo hili, mwalimu ahakikishe kuwa wanafunzi wamejigawa katika

makundi ya wanafunzi yanayotakikana kulingana na maelekezo yaliyotolewa

kwa kila zoezi linalohusika.

V. Utaratibu wa somo

a) Utangulizi

Mwalimu atangulie funzo lake kwa kuwaamkia wanafunzi na kuwauliza maswali

mbalimbali kuhusu kipindi cha hapo awali. Wanafunzi nao wajibu maamkuzi

ya mwalimu na maswali waliyoulizwa kuhusu waliyofundishwa katika kipindi

kilichopita. Mwalimu awaongoze wanafunzi kusahihisha kazi iliyotolewa

kama zoezi katika kipindi cha hapo awali. Wanafunzi wasahihishe zoezi hilo

na mwalimu atoe maelezo yake kwa kutilia mkazo pale ambapo wanafunzi

wanatatizika.

189

(b) Uwasilishaji wa funzo lenyewe

Mwalimu awagawe wanafunzi katika makundi ya wanafunzi watatu watatu na

awaombe watazame mchoro ulio katika Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa 105.

Wanafunzi wachunguze mchoro huo. Mwalimu awachangamshe wanafunzi kwa

kuwauliza maswali mepesi kuhusu mchoro huo. Anaweza kuwauliza maswali

kama vile: Unaona nini kwenye mchoro huu? Watu hawa wanafanya nini? Watu

hawa wako wapi? n.k. Wanafunzi, kwa upande wao, wajibu maswali ya mwalimu

wao kwa kueleza kile wanachoona katika mchoro huo. Kwa mfano: Ninawaona

muuzaji na mnunuzi wakiwa dukani; Ninaona bidhaa mbalimbali dukani. Baada ya

mwalimu kuridhika kuwa wanafunzi wamechunguza mchoro huo na kuuelewa,

awashirikishe katika kujibu maswali waliyopewa katika vitabu vyao kuhusiana

na mchoro huo.

Katika makundi yao, wanafunzi waelekezwe kusoma msamiati wa shughuli

za dukani ulio katika kadi ambazo mwalimu atakuwa ameziandaa mapema

kabla ya somo hili. Wanafunzi wasome msamiati huo wakiwa wawili wawili

kisha kila mmoja asome peke yake. Makosa ya kimatamshi yakosolewe pindi

tu yanapojitokeza. Baada ya shughuli hii, wanafunzi waelekezwe kusimuliana

katika makundi yao kuhusu duka la kwao pamoja na shughuli za duka hilo na

bidhaa zake. Kila mwanafunzi ashiriki katika masimulizi haya.

Hatimaye, wanafunzi katika makundi yao waelekezwe kutazama michoro ya bidhaa

mbalimbali za dukani iliyo katika vitabu vyao na kutaja majina yazo. Wanafunzi

washirikishwe katika kutaja bidhaa mbalimbali za dukani wanazofahamu pamoja

na bei zao na umuhimu wao.

Kwa mfano:

Bidhaa Bei Umuhimu/Matumizi

• mkate shilingi hamsini chakula

• sabuni shilingi mia moja kuogea

• pakiti (unga wa ugali) mia moja chakula

• kalamu shilingi ishirini kuandika

190

Mwalimu ahakikishe wanafunzi wote wamepata ufahamu wa msamiati wa

shughuli za dukani.

(ch) Tathmini

Katika hatua hii, mwalimu ahitimishe funzo kwa kuwauliza wanafunzi maswali

tofauti kuhusu mambo muhimu waliyojifundisha. Maswali haya yatilie mkazo

ufahamu wa wanafunzi wa bidhaa mbalimbali za dukani pamoja na shughuli

kadhaa za dukani.

VI. Majibu

Maswali ya utangulizi, ukurasa 105

Mwalimu atathmini majibu ya wanafunzi kulingana na wanayoona kwenye

mchoro waliopewa, kwa mfano:

1. Ninaona mazingira ya dukani.

2. Ninaona mwuzaji na mnunuzi.

3. Mahali hapa ni dukani.

4. Mwalimu atathmini majibu ya wanafunzi

5. Mwalimu atathmini majibu ya wanafunzi

Zoezi la kusoma kadi, ukurasa 106

Mwalimu atathmini matamshi ya wanafunzi. Makosa ya kimatamshi

yasahihishwe.

Zoezi la masimulizi, ukurasa 107

Mwalimu atathmini masimulizi ya wanafunzi katika makundi yao kuhusu

duka la kwao.

191

Maswali ya michoro, ukurasa 108

Mwalimu atathmini majibu ya wanafunzi kulingana na wanachoona katika

michoro waliyopewa, kwa mfano:

1. Ninaona bidhaa mbalimbali za dukani.

2. Unga wa ngano, mafuta ya kupikia chakula, sukari na mkate.

3. Mtu anaweza kununua vitu hivi dukani.

Zoezi, ukurasa 108

1. Mtu anayeuza vitu dukani anaitwa mwuzaji.

2. Mtu anayenunua vitu dukani anaitwa mnunuzi.

3. Pesa zikibaki baada ya kununua vitu zinaitwa baki.

4. Pesa za karatasi zinaitwa noti.

5. Mwuzaji anapima uzito wa sukari kwa kilo.

6. Mnunuzi akitaka kununua kitu kwanza anauliza bei.

Mada Ndogo 2: Kusikiliza na kuzungumza: Masimulizi

(Idadi ya vipindi: 2)

I. Matokeo maalum yanayotarajiwa:

Kufikia mwisho wa mada, mwanafunzi aweze:

a) Kutambua maneno yanayotumiwa katika muktadha wa dukani ili

kuimarisha ufahamu;

b) Kueleza shughuli za dukani ili kuimarisha stadi ya kuzungumza;

ch) Kusikiliza masimulizi kuhusu uuzaji na ununuzi ili kujenga usikivu;

d) Kuthamini biashara katika maisha ya kila siku.

II. Mapendekezo ya shughuli za ujifunzaji

• Mwanafunzi asimulie kuhusu shughuli za dukani kwa kutumia mgeni

mwalikwa;

192

• Mwanafunzi atambue maneno yanayotumiwa katika muktadha wa dukani

kama vile: uuzaji, bei, kilo, ununuzi, hasara, faida, pesa na baki;

• Mwanafunzi asikilize kwa makini hadithi zinazosimuliwa kuhusu muktadha

wa dukani;

• Mwanafunzi aweza kutazama video inayoonyesha mambo yanayohusiana

na ununuzi na uuzaji dukani;

• Mwanafunzi ashiriki katika mjadala kuhusu shughuli za dukani katika

vikundi;

• Mwanafunzi atunge sentensi kuhusu shughuli za dukani;

• Mwanafunzi aweza kuigiza kununua na kuuza katika duka darasani.

III. Nyenzo

• Rekodi za masimulizi bunifu mbalimbali kuhusu shughuli za dukani;

• Michoro au picha za masimulizi bunifu mbalimbali kuhusu shughuli za

dukani;

• Vifaa vya teknolojia kama vile: tarakilishi, simu;

• Wanafunzi wenyewe;

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa 109-110;

• Chombo cha kunasia sauti, breli pamoja na vifaa vingine vinavyoweza

kuwasaidia wanafunzi wanaohitaji uangalifu maalum (kwa mfano,

wanafunzi wasioweza kuona, kusikia n.k.).

IV. Maandalizi ya somo

Somo hili linawashirikisha wanafunzi kusomewa na kusoma masimulizi bunifu

yanayohusu shughuli za dukani ili kujenga stadi yao ya kusikiliza na kusoma.

Mwalimu ahakikishe kwamba ameleta vifaa vinavyohitajika kufundishia funzo

hili kama vilivyotajwa hapo juu ili kufanikisha ufundishaji wake. Mwalimu

anaweza kuwaonyesha wanafunzi michoro au picha za masimulizi bunifu

ambayo atawasomea wanafunzi darasani na mengine watajisomea wenyewe

katika makundi kisha kila mmoja mmoja asome peke yake. Mwalimu anaweza

hata kumwalika mtambaji, msimulizi au msomaji mashuhuri akawasomea

wanafunzi masimulizi ya kubuni kuhusu shughuli za dukani kisha wanafunzi

wakasoma baada yake wakiwa wawili wawili na hatimaye kila mmoja akasoma

peke yake. Mwalimu ahakikishe kuwa msimulizi huyu mwalikwa ana uwezo wa

kusoma kwa sauti ya kusikika na kuvutia na kwa matamshi sahihi.

193

Mada hii itashughulikia aina mbalimbali za vyakula vya kiasili pamoja na majina

yao na hata umuhimu wao katika miili ya binadamu.

Ili kufanikisha funzo hili, mwalimu ahakikishe amewagawa wanafunzi katika

makundi ya wanafunzi yanayotakikana kulingana na shughuli ya kila zoezi

lililotolewa kwenye Kitabu cha Mwanafunzi.

V. Utaratibu wa somo

(a) Utangulizi

Mwalimu atangulize sehemu hii kwa kuwasalimia wanafunzi na kuwauliza

maswali mepesi kuhusu waliyosoma katika kipindi kilichotangulia kuhusu

msamiati wa shughuli za dukani. Wanafunzi wajibu salamu za mwalimu pamoja

na maswali waliyoulizwa.

Mwalimu awashirikishe wanafunzi katika kusahihisha zoezi walilopewa katika

kipindi cha hapo awali kuhusu kujaza sentensi walizopewa kwa jibu mwafaka

kati ya majibu waliyopewa. Wanafunzi waliopata matatizo katika zoezi hili

wasaidiwe na mwalimu.

(b) Uwasilishaji wa funzo lenyewe

Katika hatua hii, mwalimu alenge kuwaelekeza wanafunzi katika kujenga

stadi yao ya kusikiliza pamoja na ya kusoma masimulizi ya kubuni. Mwalimu

awagawe wanafunzi katika makundi ya wanafunzi watatu watatu kisha

awaombe watazame mchoro ulio katika Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa

109. Wanafunzi wachunguze mchoro huo na kuujadili katika makundi yao

wakielezana wanachokiona. Mwalimu anaweza kuwauliza wanafunzi maswali

mepesi kuhusiana na mchoro huo kama vile: Unaona nini kwenye mchoro huu?

Mahali hapa ni wapi? Mwalimu awaelekeze wanafunzi kuhusu namna ya kujibu

maswali waliyoulizwa. Mwalimu ahakikishe amewashirikisha wanafunzi wote

katika majadiliano haya. Wanafunzi wajibu maswali ya mwalimu kulingana na

wanayoona katika mchoro waliopewa. Mchoro huu ni wa mazingira ya dukani.

Baada ya shughuli hii, mwalimu awaelekeze wanafunzi katika makundi yao

kusimuliana kuhusu siku ambayo kila mwanafunzi aliwahi kutumwa dukani

kununua bidhaa. Kila mwanafunzi ashirikishwe kusimulia kuhusu siku hiyo kwa

wenzake.

194

Kila manafunzi aongozwe na maswali waliyopewa katika vitabu vyao wakati wa

kusimuliana kuhusu siku aliyotumwa dukani.

Baada ya masimulizi haya, kila mwanafunzi anaweza kupewa fursa ya kusimulia

kuhusu siku aliyotumwa dukani mbele ya darasa zima. Mwalimu ahakikishe

anakosoa makosa ya kimatamshi pindi tu yanapotokea. Shughuli ya wanafunzi

ya kutoa masimulizi mbele ya wenzao ni muhimu kwa sababu itakuza stadi yao

ya kuzungumza na kusikiliza pamoja na kukuza ujasiri wao wa kusimama na

kuzungumza mbele ya watu.

Hatimaye, mwalimu awashirikishe wanafunzi katika makundi yao kuigiza shughuli

mbalimbali za dukani kama walivyoelekezwa katika vitabu vyao. Wanafunzi

wanaotatizika wasaidiwe na mwalimu. Makosa ya kimatamshi yasahihishwe

pindi tu yanapotokea ili kukuza lugha sanifu na sahihi ya wanafunzi.

(ch) Tathmini

Katika hatua hii, mwalimu awaulize wanafunzi maswali mbalimbali ya kuchunguza

iwapo wamepata ujuzi wa kusikiliza masimulizi na kuzungumza kwa ufasaha.

Pia, mwalimu achunguze iwapo wanafunzi wamepata ufahamu na ujasiri wa

kutoa masimulizi mbele ya wanafunzi wenzao hasa kwa kurejelea muktadha wa

shughuli za dukani.

VI. Majibu

Maswali ya mchoro, ukurasa 109

Mwalimu atathmini majibu ya wanafunzi kulingana na wanachoona katika

mchoro waliopewa, kwa mfano:

1. Ninaona muuzaji na mnunuzi katika mazingira ya dukani.

2. Hapa ni dukani.

Zoezi la masimulizi, ukurasa 109

Mwalimu atathmini masimulizi ya kila mwanafunzi kuhusu siku aliyowahi

kutumwa dukani.

Zoezi la maigizo, ukurasa 110

Mwalimu atathmini maigizo ya wanafunzi katika makundi yao kuhusiana

na shughuli mbalimbali za dukani za kununua na kuuza bidhaa.

195

Mada Ndogo 3: Kusoma: Hadithi

(Idadi ya vipindi: 3)

I. Matokeo maalum yanayotarajiwa:

Kufikia mwisho wa mada, mwanafunzi aweze:

a) Kutambua msamiati uliotumiwa katika hadithi ili kiuwezesha ufahamu;

b) Kusikiliza hadithi ikisomwa na mwalimu kuhusu shughuli za dukani ili

kuimarisha stadi ya kusikiliza;

ch) Kusoma hadithi kuhusu dukani kwa ufasaha ili kujenga usomaji bora;

d) Kufahamu hadithi aliyoisoma na aliyosomewa kuhusu shughuli za dukani

ili kupata ujumbe;

e) Kuthamini biashara kama njia ya kujitegemea maishani.

II. Mapendekezo ya shughuli za ujifunzaji

• Mwanafunzi asikilize mwalimu akisoma hadithi na baadaye kuuliza na

kujibu maswali.

• Mwanafunzi asome pamoja na wengine darasani kisha wasome wawili

wawili na baadaye asome peke yake.

• Mwanafunzi jadili picha.

• Mwanafunzi atabiri kuhusu kitakachotokea katika hadithi wakiwa wawili

wawili.

• Mwanafunzi ashirikiane na wengine kujadili msamiati uliotumika katika

hadithi.

• Mwanafunzi aweza kusikiliza hadithi husika ikisomwa kupitia kwa

kinasasauti na kisha kuijadili.

• Mwanafunzi aweza kutazama video ya mtu mzima au mtoto akisoma

hadithi husika kwa ufasaha kisha aige usomaji huo.

• Wanafunzi waweza kusomeana hadithi katika vikundi.

• Mwanafunzi atoe muhtasari wa hadithi aliyosoma.

• Mwanafunzi ajibu na kuuliza maswali.

196

• Mwanfunzi ashiriki katika kujadili baadhi ya maswali darasani, katika

vikundi au wakiwa wawili wawili.

III. Nyenzo

ØMichoro au picha za hadithi bunifu mbalimbali kuhusu shughuli za

dukani;

ØRekodi za hadithi bunifu mbalimbali kuhusu shughuli za dukani;

ØVifaa vya teknolojia kama vile: tarakilishi, simu, projekta;

ØWanafunzi wenyewe;

ØKitabu cha Mwanafunzi, ukurasa 110-111;

ØChombo cha kunasia sauti, breli pamoja na vifaa vingine vinavyoweza

kuwasaidia wanafunzi wanaohitaji uangalifu maalumu (kwa mfano,

wanafunzi wasioweza kuona, kusikia n.k.).

IV. Maandalizi ya somo

Katika somo hili, wanafunzi watasoma hadithi bunifu ili kujenga stadi yao ya

kusikiliza pamoja na ya kusoma. Mwalimu ahakikishe kwamba ameleta vifaa

vinavyohitajika kufundishia funzo hili kama vilivyoorodheshwa hapo awali ili

kufanikisha ufundishaji wake na ujifundishaji wa wanafunzi. Mwalimu anaweza

kuwaonyesha wanafunzi michoro au picha za hadithi bunifu kuhusu shughuli

za dukani ambazo atawasomea wanafunzi darasani na nyingine ambazo

watajisomea wenyewe katika vikundi, wakiwa wawili wawili na hatimaye kila

mmoja mmoja. Mwalimu anaweza hata kumwalika mtambaji, msimulizi au

msomaji mashuhuri akawasomea wanafunzi hadithi bunifu kuhusu shughuli za

dukani kisha wanafunzi wakasoma baada yake katika makundi hadi kusoma kwa

mwanafunzi mmoja mmoja. Msimulizi mwalikwa huyu sharti awe na uwezo wa

kusoma kwa sauti ya kusikika, ya kuvutia na kwa matamshi sahihi na ufasaha.

Ili kufanikisha funzo hili, mwalimu ahakikishe amewagawa wanafunzi katika

makundi ya wanafunzi yanayotakikana kulingana na shughuli ya kila zoezi

husika.

V. Utaratibu wa somo

(a) Utangulizi

Mwalimu atangulize sehemu hii kwa kuwasalimia wanafunzi na kuwauliza

197

maswali mbalimbali kuhusu waliyofundishwa katika kipindi kilichotangulia.

Wanafunzi wajibu salamu za mwalimu pamoja na maswali waliyoulizwa.

Mwalimu awashirikishe wanafunzi katika kusahihisha zoezi walilopewa katika

funzo la hapo awali. Wanafunzi wenye matatizo katika ujifundishaji wao

wasaidiwe na mwalimu.

(b) Uwasilishaji wa funzo lenyewe

Katika hatua hii, mwalimu alenge kuwaelekeza wanafunzi kujenga stadi yao

ya kusikiliza pamoja na kusoma hadithi bunifu katika muktadha wa shughuli

za dukani. Mwalimu awagawe wanafunzi katika makundi ya wanafunzi wawili

wawili kisha awaombe watazame mchoro ulio katika Kitabu cha Mwanafunzi,

ukurasa 110. Wanafunzi wachunguze mchoro huo na kuujadili katika makundi

yao. Mwalimu anaweza kuwauliza wanafunzi maswali mepesi kuhusiana na

mchoro huo kama vile: Unaona nini kwenye mchoro huu? Hapa ni wapi? Mwalimu

awaelekeze wanafunzi kuhusu namna ya kujibu maswali waliyoulizwa. Mwalimu

ahakikishe amewashirikisha wanafunzi wote katika majadiliano haya.

Baada ya shughuli hii ya kuchunguza mchoro uliopo na kujibu maswali husika,

mwalimu awasomee wanafunzi hadithi waliyopewa katika vitabu vyao kuhusu

Katuni. Wanafunzi wamsikilize mwalimu kwa makini. Mwalimu ahakikishe kuwa

anasoma hadithi hiyo kwa matamshi sahihi, kwa ufasaha na kwa sauti ya kusikika

na kuvutia. Baada ya mwalimu kuisoma hadithi hiyo, wanafunzi wapewe fursa

ya kuisoma wakiwa wawili wawili kisha mmoja mmoja. Mwalimu ahakikishe

anakosoa makosa yoyote ya kimatamshi pindi tu yanapotokea. Usomaji wa kila

mwanafunzi peke yake utakuza stadi ya kusoma kwa kila mwanafunzi pamoja

na kuwapa ujasiri wa kuzungumza mbele ya watu. Kupitia kwa zoezi hili, ni

rahisi kwa mwalimu kufahamu matatizo ya kila mwanafunzi kibinafsi. Kila

mwanafunzi asaidiwe kibinafsi.

Ili kuchunguza iwapo wanafunzi walielewa hadithi waliyosoma, mwalimu

awashirikishe katika makundi yao kujibu maswali waliyopewa katika vitabu

vyao. Mwalimu azunguke darasani ili kuwasaidia wanafunzi wanaotatizika

katika makundi yao. Maswali hayo yanahusu hadithi waliyoisoma darasani.

Wanafunzi wanaotatizika wasaidiwe na mwalimu.

198

(ch) Tathmini

Katika hatua hii, mwalimu awaulize wanafunzi maswali mbalimbali ya

kuchunguza iwapo wamepata ujuzi wa kusikiliza na kusoma hadithi bunifu

hasa katika muktadha wa shughuli za dukani. Pia, mwalimu achunguze iwapo

wanafunzi wamepata ufahamu wa kusoma hadithi na kuweza kujibu maswali ya

hadithi hiyo kwa usahihi kulingana na muktadha wa hadithi hiyo.

VI. Majibu

Maswali ya mchoro, ukurasa 111

Mwalimu atathmini majibu ya wanafunzi kulingana na wanachoona kwenye

mchoro waliopewa, kwa mfano:

1. Ninaona muuzaji akiwa dukani.

2. Muuzaji anapanga bidhaa za kuuza katika duka lake.

3. Hapa ni dukani.

4. Mwalimu atathmini majibu ya wanafunzi.

Maswali ya hadithi, ukurasa 111

1. Mama yake.

2. Katuni alitumwa sukari kilo moja na mkate mmoja.

3. Katuni alitumwa dukani.

4. Bidhaa zilikuwa za shilingi mia moja na hamsini.

5. Katuni alisahau pesa nyumbani.

6. Katuni aliogopa mama angekasirika kwa kusahau pesa nyumbani

hivyo angerudi nyumbani bila bidhaa alizokuwa ametumwa. Huenda

mama angemwadhibu.

199

Mada Ndogo 4: Kuandika

(Idadi ya vipindi: 3)

I. Matokeo maalum yanayotarajiwa:

Kufikia mwisho wa mada, mwanafunzi aweze:

a) Kuandika kisa kifupi kwa hati nadhifu kulingana na mada ili kujenga stadi

ya uandishi;

b) Kufurahia uandishi wa visa tofauti ili kuimarisha mawasiliano andishi.

II. Mapendekezo ya shughuli za ujifunzaji

• Mwanafunzi apewe hadithi yenye mapengo ajaze kwa maneno mwafaka.

• Mwanafunzi aeleze yaliyo muhimu katika uandishi k.v. mwandiko nadhifu,

maudhui, mtiririko n.k.

• Mwanafunzi asome kielelezo cha kisa kilichoandikwa na mwalimu.

• Wanafunzi waweza kuandika kisa kifupi wakiwa wawili wawili.

• Mwanafunzi aandike kisa kifupi kinachohusiana na mada. Kisa kama hiki

kifuate hatua tano za uandishi: maandalizi, nakala ya kwanza, marejeleo,

uhariri na uchapishaji. Vichwa vya visa vinaweza kutofautiana.

III. Nyenzo:

• Hadithi bunifu zilizoandikwa kwenye chati kuhusu shughuli za dukani;

• Vifaa vya teknolojia kama vile: tarakilishi, simu;

• Rekodi za hadithi za kubuni kuhusu shughuli za dukani;

• Wanafunzi wenyewe;

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa 112-113;

• Chombo cha kunasia sauti, breli pamoja na vifaa vingine vinavyoweza

kuwasaidia wanafunzi wanaohitaji uangalifu maalum (kwa mfano,

wanafunzi wasioweza kuona, kusikia n.k.).

IV. Maandalizi ya somo

Somo hili linahusu kukuza stadi ya mwanafunzi ya kuandika. Katika mada

hii, wanafunzi watapata maarifa ya kubuni na kuandika visa vifupi vifupi kwa

200

kuzingatia mambo kadhaa kama vile: mwandiko nadhifu, maudhui, mtiririko,

uhariri, marejeleo na maandalizi mengine kabambe. Shughuli hii itawawezesha

wanafunzi kufahamu jinsi ya kuandika visa bunifu katika muktadha wowote.

Muktadha wa uandishi katika mada hii ni kuhusu shughuli za dukani. Mwalimu

ahakikishe kwamba ameleta vifaa vinavyohitajika kufundishia funzo hili

kama vilivyoorodheshwa hapo juu ili kufanikisha ufundishaji wake pamoja na

ujifundishaji wa wanafunzi.

Ili kufanikisha funzo hili, mwalimu ahakikishe amewagawa wanafunzi katika

makundi ya wanafunzi yanayotakikana kulingana na shughuli ya kila zoezi

husika lililotolewa kwenye vitabu vyao.

V. Utaratibu wa somo

(a) Utangulizi

Mwalimu atangulize sehemu hii kwa kuwasalimia wanafunzi na kuwauliza

maswali mbalimbali kuhusu waliyosoma katika kipindi kilichotangulia kuhusu

kusoma hadithi bunifu katika muktadha wa shughuli za dukani. Wanafunzi

wajibu salamu za mwalimu pamoja na maswali waliyoulizwa.

Mwalimu awashirikishe wanafunzi kusahihisha zoezi walilopewa katika funzo

la hapo awali. Iwapo kuna wanafunzi wenye matatizo katika ujifundishaji wao

wasaidiwe na mwalimu.

(b) Uwasilishaji wa funzo lenyewe

Katika hatua hii, mwalimu alenge kuwaelekeza wanafunzi katika kujenga stadi

yao ya kuandika na hata kubuni hadithi na kuiandika kwa hati nadhifu katika

madaftari yao. Mwalimu awagawe wanafunzi katika makundi ya wanafunzi

watatu watatu kisha awaombe watazame michoro ya pesa za kiwango tofauti

tofauti waliyopewa katika vitabu vyao. Wanafunzi katika makundi yao watazame

michoro hiyo na kuijadili. Kila mwanafunzi apewe fursa ya kutambua idadi ya

pesa katika michoro husika. Mwalimu anaweza kuwachangamsha wanafunzi

kwa kuwauliza maswali mepesi kuhusiana na michoro husika kama vile: Unaona

nini katika michoro hii? Hizi ni pesa ngapi? Wanafunzi wajibu maswali ya mwalimu

kulingana na wanachoona katika michoro husika. Wanafunzi waelezane iwapo

wamewahi kuziona pesa za Kenya kwa macho yao na iwapo wamewahi

201

kuzigusa. Pia, wanafunzi waelezane kiasi cha pesa ambacho wamewahi kuona,

kugusa na hata kutumia.

Baada ya shughuli hii ya kujadili michoro husika, mwalimu awaelekeze wanafunzi

katika makundi yao kujibu maswali waliyopewa katika vitabu vyao kuhusiana

na michoro waliyoitazama. Wanafunzi wafanye zoezi hili katika madaftari

yao. Mwalimu azunguke darasani akiwasaidia wanafunzi wanaotatizika katika

makundi yao.

Wanafunzi wakikamilisha majadiliano yao katika makundi pamoja na kufanya

zoezi walilopewa katika vitabu vyao, mwalimu awashirikishe kuchunguza hadithi

waliyopewa yenye mapengo. Hadithi hii ina majibu kwenye mabano, hivyo

mwanafunzi anastahili kuisoma, kuielewa kisha kujaza mapengo yaliyopo kwa

kuteua jibu mwafaka kutoka kwa yaliyo kwenye mabano. Wanafunzi wafanye

zoezi hili katika madaftari yao.

Hatimaye, mwalimu awasomee wanafunzi hadithi iliyo katika vitabu vyao

kumhusu Sabina. Wanafunzi wamsikilize mwalimu wao kwa makini sana. Iwapo

mwalimu ana matatizo ya kimatamshi, basi anaweza kumwalika msomaji stadi

akawasomea wanafunzi hadithi hiyo. Baada ya kuwasomea wanafunzi hadithi

hiyo, mwalimu awaombe wanafunzi waisome hadithi yenyewe wakiwa wawili

wawili kisha kila mwanafunzi atapewa fursa ya kusimama mbele ya wanafunzi

wenzake darasani na kuisoma peke yake. Mwalimu ahakikishe anasahihisha

makosa ya kimatamshi pindi tu yanapotokea. Shughuli hii ya kila mwanafunzi

kusoma peke yake ni njia mwafaka ya kuukuza ujasiri wa wanafunzi kusimama

na kuzungumza mbele ya watu. Pia, ni mbinu nzuri ya kukuza stadi ya kusoma

kwa kila mwanafunzi.

Baada ya kila mwanafunzi kusoma hadithi iliyopo, mwalimu amwombe kila

mwanafunzi aandike (anakili moja kwa moja) hadithi hiyo waliyosoma katika

madaftari yao. Mwalimu ahakikishe kuwa kila mwanafunzi anaandika kwa hati

nadhifu.

Mwalimu ahakikishe kuwa wanafunzi wote wanahusika katika shughuli hii ya

kuandika hadithi waliyosoma. Mwalimu anaweza kuiandika hadithi yenyewe

ubaoni ili ionekane na wanafunzi wote. Pia, anaweza kuwa tayari ameiandika

202

hadithi hiyo kwenye chati ambazo anaweza kuzionyesha kwa wanafunzi kisha

wakanakili hadithi hiyo katika madaftari yao. Baada ya shughuli hii, mwalimu

ahakikishe amesahihisha madaftari ya wanafunzi ili kukosoa makosa yoyote

ya kimaendelezo na mwandiko usio nadhifu. Wanafunzi walio na matatizo ya

kuandika kwa mwandiko nadhifu wapewe mazoezi zaidi ya kuandika. Mwalimu

awaelekeze zaidi.

(ch) Tathmini

Katika hatua hii, mwalimu awaulize wanafunzi maswali mbalimbali ya

kuchunguza iwapo wamepata ujuzi wa kuandika maelezo kwa hati nadhifu na

mtiririko unaofaa.

VI. Majibu

Maswali ya michoro, ukurasa 112

Mwalimu atathmini majibu ya wanafunzi kulingana na wanachoona kwenye

michoro waliyopewa, kwa mfano:

1. Ninaona pesa: sarafu na noti.

2. Ninaona shilingi tano, kumi, ishirini, hamsini, mia moja, mia mbili na

mia tano.

3. Mwalimu atathmini majibu ya wanafunzi.

4. Baki yangu ni shilingi thelathini (30).

5. Mwalimu atathmini majibu ya wanafunzi.

Zoezi, ukurasa 112

Mama alinituma dukani kununua sukari kilo mbili. Nilimuuliza muuzaji bei

naye akasema ni shilingi hamsini pesa za Kenya. Nilimpa noti ya shilingi mia

moja, akanirudishia baki ya shilingi hamsini.

Zoezi la kusoma na kuandika, ukurasa 113

Mwalimu atathmini usomaji na uandishi wa wanafunzi wa hadithi waliyopewa

katika vitabu vyao.

203

Mada Ndogo 5: Saru: Matumizi ya alama ya kuuliza (?)

(Idadi ya vipindi: 2)

I. Matokeo maalum yanayotarajiwa:

Kufikia mwisho wa mada, mwanafunzi aweze:

a) Kutambua matumizi ya alama ya kuuliza (?) katika kuimarisha

mawasiliano;

b) Kusoma sentensi zilizo na matumizi ya alama ya kuuliza (?) katika

kuimarisha stadi ya kusoma;

ch) Kuandika sentensi akitumia alama ya kuuliza (?) katika kuimarisha stadi

ya kuandika;

d) Kuthamini matumizi ya alama ya kuuliza (?) katika mawasiliano.

II. Mapendekezo ya shughuli za ujifunzaji

• Mwanafunzi aandike alama ya kuuliza (?).

• Mwanafunzi afafanue matumizi ya alama ya kuuliza (?).

• Mwanafunzi atunge sentensi akitumia alama ya kuuliza (?).

• Mwanafunzi asome sentensi zilizo na alama ya kuuliza (?).

• Wanafunzi waweza kushirikishwa kusoma sentensi zinazotumia alama ya

kuuliza (?) wakiwa wawili wawili au katika vikundi.

• Mwanafunzi aandike sentensi akitumia alama ya kuuliza (?).

III. Nyenzo:

• Chati zenye sentensi zilizotumia alama ya kuuliza (?);

• Wanafunzi wenyewe;

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa 113-115;

• Chombo cha kunasia sauti, breli pamoja na vifaa vingine vinavyoweza

kuwasaidia wanafunzi wanaohitaji uangalifu maalum (kwa mfano,

wanafunzi wasioweza kuona, kusikia n.k.).

204

IV. Maandalizi ya somo

Katika sehemu hii, mwalimu aandae vifaa vyake mapema na kuvihifadhi kabla

ya vipindi hivi kama vilivyotajwa hapo awali. Wanafunzi wanaweza kutumiwa

katika funzo hili ili kuonyesha matumizi ya alama ya kuuliza kupitia kwa wao

wenyewe kuulizana maswali na kuyajibu au kupitia kwa mwalimu kuwauliza

maswali nao kuyajibu. Shughuli hii ya kuulizana maswali na kuyajibu itawasaidia

wanafunzi kubaini matumizi ya alama ya kuuliza.

Iwapo kuna wanafunzi walio na matatizo ya kusikia, mwalimu anaweza kuhusisha

matumizi ya lugha ya ishara katika ufundishaji wake. Ikiwa kuna wanafunzi

wasioweza kuona, mwalimu ajitahidi kuandaa maelezo yake kwenye breli ili

kuwawezesha wanafunzi wa aina hii kujifundisha kama wanafunzi wengine.

Ili kutimiza malengo yake katika somo hili, mwalimu ahakikishe kwamba

wanafunzi wamejigawa katika makundi ya wanafunzi wanaotakikana kulingana

na maelekezo yaliyotolewa kwa kila shughuli ya wanafunzi katika vitabu vyao.

V. Utaratibu wa somo

(a) Utangulizi

Mwalimu aanze funzo hili kwa kuwasalimia wanafunzi na kuwauliza maswali

mepesi kuhusu waliyofundishwa katika kipindi kilichotangulia kuhusiana na

shughuli za dukani. Wanafunzi wajibu salamu za mwalimu kisha wajibu maswali

waliyoulizwa. Mwalimu awashirikishe wanafunzi katika kusahihisha zoezi

walilopewa katika kipindi kilichotangulia. Wanafunzi wenye matatizo wasaidiwe.

(b) Uwasilishaji wa funzo lenyewe

Mwalimu awagawe wanafunzi katika makundi ya wanafunzi wawili wawili

kisha awashirikishe katika kuchunguza na kusoma mazungumzo yaliyo katika

Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa 113-114 kati ya Feni na Rubi. Mwalimu

awachangamshe wanafunzi kwa kuwauliza maswali kuhusiana na mazungumzo

hayo kama vile: Feni anasema nini katika mazungumzo haya? Rubi anasema nini

katika mazungumzo haya? Wanafunzi wajibu maswali ya mwalimu kulingana na

mazungumzo waliyosoma katika vitabu vyao. Wanafunzi waelekezwe kusoma

sentensi zifuatazo na kuzitofautisha kwa kurejelea kiimbo chake:

205

• Unaitwa nani.

• Unaitwa nani?

Katika hatua hii, wanafunzi watapata fursa ya kufahamu kuwa kila swali ambalo

mtu huuliza hutumia alama ya kuuliza mwishoni mwake. Mwalimu awaelekeze

wanafunzi kuandika alama ya kuuliza kwa usahihi. Wanafunzi waandike alama

hii katika makundi yao kisha kila mmoja aiandike ubaoni huku wanafunzi

wengine wakikosoa palipo na kosa.

Baada ya shughuli hii, mwalimu awaelekeze wanafunzi kufahamu matumizi

ya alama ya kuuliza katika mawasiliano. Wanafunzi wafahamu kuwa alama ya

kuuliza huwekwa mwishoni mwa sentensi ili kuuliza swali. Alama ya kuuliza ni

mojawapo ya alama za uakifishaji katika lugha.

Wanafunzi washirikishwe kufanya zoezi la kusoma sentensi ambazo ni maswali

kisha watoe majibu ya maswali hayo. Kila mwanafunzi ashirikishwe katika zoezi

hili. Wanafunzi wanaweza kuelekezwa kubuni maswali yao wenyewe na kuulizana

katika makundi yao. Wanafunzi waandike maswali haya katika madaftari yao ili

alama ya kuuliza ijitokeze vyema. Mifano ya maswali wanayoweza kuulizana ni

kama vile:

1. Unapenda kula nini?

2. Kwa nini unapenda kusoma?

3. Wewe hulala saa ngapi?

4. Unaishi wapi?

5. Ulikula nini leo asubuhi?

Wanafunzi wafanye mazoezi kadhaa kuhusiana na matumizi ya alama ya

kuuliza. Wanafunzi waulizane maswali na kuyajibu pamoja na kuyaandika katika

madaftari yao. Pia, mwanafunzi mmoja anaweza kusimama mbele ya darasa na

kuwauliza wanafunzi wenzake maswali mbalimbali kwa kuyaandika ubaoni nao

wakayajibu.

Hatimaye, wanafunzi washirikishwe kufanya zoezi lililo katika vitabu vyao.

206

(ch) Tathmini

Katika hatua hii ya mwisho wa funzo hili, mwalimu ahitimishe somo kwa

kuwauliza wanafunzi maswali kadhaa kuhusu mambo muhimu waliyojifundisha.

Maswali hayo yaegemee haswa katika kuchunguza ikiwa wanaweza kuwasiliana

kwa kutumia alama ya kuuliza swali. Pia, mwalimu achunguze iwapo wanafunzi

wanaweza kutunga sentensi sahihi na kuziandika kwa kutumia alama ya kuuliza

swali.

VI. Majibu

Zoezi la kusoma, ukurasa 113-114

Mwalimu atathmini usomaji wa wanafunzi ili kubaini matumizi ya alama ya

kuuliza. Kiimbo cha kuuliza maswali kizingatiwe.

Zoezi, ukurasa 115

Mwalimu atathmini majibu ya wanafunzi.

207

Matokeo maalum

yanayotarajiwa

Mapendekezo ya shughuli za

ujifunzaji

Kukia mwisho wa mada, mwanafunzi

aweze:

(a) Kutaja majina ya ndege

mbalimbali ili kuimarisha stadi

ya kuzungumza;

(b) Kutaja aina za ndege wa

nyumbani anaowajua ili kujenga

stadi ya kuzungumza;

(ch) Kutambua msamiati uliotumiwa

katika hadithi aliyosoma au

kusomewa ili kuimarisha

ufahamu;

(d) Kuandika kisa kifupi kwa hati

nadhifu kulingana na mada ili

kujenga stadi ya uandishi;

(e) Kutambua matumizi ya juu

ya na chini ya ili kuimarisha

mawasiliano.

• Mwanafunzi atazame picha

za kuwatambua ndege tofauti

tofauti.

• Mwanafunzi ataje aina za ndege

anaowajua.

• Mwanafunzi ajadili picha

zilizojumuishwa kwenye hadithi.

• Mwanafunzi apewe hadithi

yenye mapengo ajaze kwa

maneno mwafaka.

• Mwanafunzi asome sentensi

zinazodhihirisha matumizi ya

juu ya na chini ya.

Mapendekezo ya shughuli nyingine zilizoratibiwa za ujifunzaji:

• Kazi ya vikundi.

• Kushiriki katika vyama vya ushirika.

Mada Kuu 8: NDEGE NIMPENDAYE

(Idadi ya vipindi: 13)

Sura ya

208

Uhusiano na masomo mengine:

• Somo la Mazingira na somo la Kiingereza.

Nyenzo:

• Picha au michoro ya aina mbalimbali za ndege;

• Kadi zenye majina ya aina mbalimbali za ndege;

• Ndege halisi kama vile: kuku;

• Wanafunzi wenyewe;

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa 116-127;

• Chombo cha kunasia sauti na vifaa vingine vinavyoweza kuwasaidia

wanafunzi wanaohitaji uangalifu maalum na wenye ulemavu.

Maelezo kwa mwalimu

Katika mada hii, wanafunzi wataweza kupata ufahamu wa aina mbalimbali za

ndege pamoja na majina yao na tabia zao, kusimulia masimulizi yanayohusisha

aina mbalimbali za ndege, kusoma hadithi kuhusu aina mbalimbali za ndege

pamoja na kubuni visa vifupi vifupi vinavyohusu aina mbalimbali za ndege. Kila

mwanafunzi atapata fursa ya kueleza kuhusu ndege anayempenda kwa kutoa

sababu za uteuzi wa ndege huyo.

Pia, mada hii inalenga kumhami mwanafunzi na maarifa ya kipengele cha sarufi

kuhusu matumizi ya juu ya na chini ya katika kuimarisha mawasiliano.

Uhusiano na masuala mtambuko

Masuala mtambuko ambayo yatashughulikiwa katika mada hii ni:

• Elimu ya maendeleo endelevu; maslahi ya wanyama, kujali na kutunza

ndege,

• Utangamano wa kijamii,

Msamiati maalum

Msamiati maalum na muhimu ambao wanafunzi watapatana nao katika mada

hii kuhusu aina mbalimbali za ndege ni kama vile:

Msamiati Maana

kuku

ndege wa nyumbani anayetaga mayai na kuangua

vifaranga

bata

ndege wa nyumbani au majini anayeangua viyoyo

209

tausi

ndege aliye mrembo na mwenye maringo kuliko

ndege wote

kiyoyo

mtoto wa bata

kifaranga

mtoto wa kuku

Ushirikishaji wa wanafunzi wenye ulemavu mbalimbali

Mwalimu ahakikishe kuwa ana vifaa muhimu na maalum vya kuwasaidia

wanafunzi walio na ulemavu na matatizo mbalimbali ili kuweza kuwashirikisha

katika ujifundishaji wao. Kwa wanafunzi wasio na uwezo wa kusikia, mwalimu

anaweza kuhusisha matumizi ya lugha ya ishara. Pia, mwalimu anaweza

kuwahusisha watafsiri wa lugha ya ishara.

Kwa wanafunzi wasio na uwezo wa kuona, mwalimu anaweza kuhusisha

matumizi ya breli pamoja na vifaa vya kunasia sauti.

Haya yatawawezesha wanafunzi hawa kusoma kama wanafunzi wenzao bila

vizuizi vyovyote.

Orodha ya mada na vipindi

Mada

Idadi ya vipindi

Mada Ndogo 1: Msamiati

Mada Ndogo 2: Kusikiliza na kuzungumza: Masimulizi

Mada Ndogo 3: Kusoma: Hadithi

Mada Ndogo 4: Kuandika

Mada Ndogo 5: Sarufi: Matumizi ya juu ya na chini ya

JUMLA: 13

Mada Ndogo 1: Msamiati wa ndege mbalimbali

(Idadi ya vipindi: 3)

I. Matokeo maalum yanayotarajiwa:

Kufikia mwisho wa mada, mwanafunzi aweze:

a) Kutaja majina ya ndege mbalimbali ili kuimarisha stadi ya kuzungumza;

b) Kutambua msamiati unaotumiwa katika kutunza ndege ili kuimarisha

mawasiliano;

210

ch) Kutumia majina ya ndege katika sentensi sahihi ili kuwezesha

mazungumzo;

d) Kutumia msamiati wa kutunza ndege katika sentensi ili kuwezesha

mazungumzo;

e) Kusoma maneno na sentensi kuhusu ndege ampendaye ili kujenga

usomaji bora;

f) Kuandika maneno na sentensi kuhusu ndege ampendaye ili kujenga

uandishi bora;

g) Kuthamini utunzaji wa ndege ampendaye.

II. Mapendekezo ya shughuli za ujifunzaji

• Mwanafunzi atazame picha za kuwatambua ndege tofauti tofauti.

• Mwanafunzi atunge sentensi sahihi kwa kutumia msamiati kuhusu ndege.

• Mwanafunzi atoe maana ya msamiati unaotumiwa katika kutunza ndege.

• Mwanafunzi achore baadhi ya ndege.

• Mwanafunzi aweza kutazama video ya utunzaji wa ndege.

• Mwanafunzi atazame michoro na picha za ndege wa nyumbani

wakitunzwa.

• Mwanafunzi asome maneno na sentensi katika kadi na chati kuhusu

ndege.

• Mwanafunzi aandike majina na sentensi kuhusu ndege.

III. Nyenzo:

• Michoro na picha za aina mbalimbali za ndege;

• Kadi zenye majina ya aina mbalimbali za ndege;

• Ndege halisi kama vile: kuku;

• Wanafunzi wenyewe;

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa 118-119;

• Chombo cha kunasia sauti, breli pamoja na vifaa vingine vinavyoweza

kuwasaidia wanafunzi wanaohitaji uangalifu maalum (kwa mfano,

wanafunzi wasioweza kuona, kusikia n.k.).

IV. Maandalizi ya somo

Mwalimu ajiandae kufundisha somo hili kwa njia ambayo itawawezesha

wanafunzi kufahamu kuwa ndege ni viumbe wenye uhai ambao wana mbawa na

211

uwezo wa kupaa angani na hutaga mayai. Kuna ndege wanaofugwa nyumbani

na ndege wanaoishi porini.

Mwalimu aandae funzo hili kwa namna ya kumwezesha kuwaelekeza wanafunzi

katika kutambua majina ya aina mbalimbali za ndege wa nyumbani na wa

porini. Vifaa vitakavyohitajika kama vile: michoro au picha za aina mbalimbali

za ndege, kadi zenye majina ya ndege mbalimbali pamoja na ndege halisi

kama vile kuku viandaliwe ili ufundishaji wa somo hili uwe rahisi. Vifaa hivyo

vionyeshwe hadharani kwa wakati unaofaa na ikiwa kuna wanafunzi wasioona

au wasiosikia, mwalimu awasaidie kwa kuhusisha matumizi ya breli na lugha

ishara.

Katika funzo hili, mwalimu ahakikishe kuwa wanafunzi wamejigawa katika

makundi ya wanafunzi yanayotakikana kulingana na maelekezo yaliyotolewa

kwa kila zoezi linalohusika.

V. Utaratibu wa somo

(a) Utangulizi

Mwalimu atangulize funzo hili kwa kuwaamkia wanafunzi na kuwauliza maswali

mbalimbali kuhusu kipindi cha hapo awali kuhusu matumizi ya alama ya kuuliza.

Wanafunzi nao wajibu maamkuzi ya mwalimu na maswali waliyoulizwa kuhusu

waliyofundishwa katika kipindi kilichopita. Mwalimu awaongoze wanafunzi

kwa kusahihisha kazi iliyotolewa kama zoezi katika kipindi cha hapo awali.

Wanafunzi wasahihishe zoezi hilo na mwalimu atoe majibu sahihi kwa kutilia

mkazo pale ambapo wanafunzi wanatatizika.

(b) Uwasilishaji wa funzo lenyewe

Mwalimu awagawe wanafunzi katika makundi ya wanafunzi wanne wanne na

awaombe watazame michoro iliyo katika Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa 116.

Wanafunzi wachunguze michoro hiyo ya aina mbalimbali za ndege. Mwalimu

awachangamshe wanafunzi kwa kuwauliza maswali mepesi kuhusiana na

michoro hiyo. Anaweza kuwauliza maswali kama vile: Unaona nini kwenye

michoro hii? Taja majina ya ndege unaowaona katika michoro hii n.k. Wanafunzi,

kwa upande wao, wajibu maswali ya mwalimu wao kwa kueleza aina za ndege

wanaowaona katika michoro waliyopewa. Kwa mfano: Ninawaona tausi; Ninaona

njiwa; Ninaona kuku; Ninaona bata; Ninaona kanga. Baada ya mwalimu kuridhika

kuwa wanafunzi wamechunguza michoro hiyo na kuifahamu, awashirikishe

katika kutaja aina nyingine za ndege; wa nyumbani na wa porini.

212

Baadaye, wanafunzi wote washirikishwe kujibu maswali waliyopewa katika vitabu

vyao kuhusiana michoro ya ndege waliyopewa.

Katika makundi yao, wanafunzi waelekezwe kusoma majina ya ndege mbalimbali

yaliyo kwenye kadi walizopewa kwenye vitabu vyao. Wanafunzi wasome majina

hayo kwa sauti na matamshi sahihi. Mwalimu ahakikishe anasahihisha makosa

ya kimatamshi pindi tu yanapotokea.

Baada ya shughuli hii, mwalimu awashirikishe wanafunzi katika makundi yao

kutazama michoro mingine ya ndege iliyo katika Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa

118. Wanafunzi wachunguze michoro hii na kuitaja kwa majina yao sahihi. Kwa

mfano, mimi ninaona kasuku; mimi ninaona batamzinga; mimi ninaona kunguru;

mimi ninaona bundi. Mwalimu azunguke darasani kuhakikisha kuwa wanafunzi

wanataja majina sahihi ya ndege waliopewa katika michoro iliyopo. Baada ya

wanafunzi wote kufahamu majina ya ndege walio kwenye michoro iliyopo,

wajibu maswali waliyopewa kuhusiana na michoro husika.

Hatimaye, mwalimu awashirikishe wanafunzi katika makundi yao kujadiliana

kuhusu ndege mbalimbali wa nyumbani pamoja na wa porini. Wanafunzi

waeleze sifa za ndege hawa pamoja na faida zao kwa binadamu. Kwa mfano:

Ndege Faida

• Kuku hutupatia mayai, nyama na manyoya

• Bata hutupatia mayai, nyama na manyoya

• Tausi hutupatia mayai, manyoya na kuvutia watalii

Mwisho, kila mwanafunzi apewe fursa ya kueleza kuhusu ndege anayempenda,

sifa na tabia za ndege huyo, faida za ndege huyo pamoja na anavyoonekana

ndege huyo na makao yake. Ikiwezekana kila mwanafunzi amchore ndege

anayempenda katika daftari lake. Mwalimu asahihishe kazi za wanafunzi.

(ch) Tathmini

Katika hatua hii, mwalimu ahitimishe funzo kwa kuwauliza wanafunzi maswali

tofauti kuhusu mambo muhimu waliyojifundisha. Maswali haya yatilie mkazo

uwezo wa wanafunzi wa kutaja aina mbalimbali za ndege (wa nyumbani na wa

porini) pamoja na kueleza sifa zao, tabia zao, maumbile yao na faida zao. Kando

na kujua aina mbalimbali za ndege, kila mwanafunzi aweze kueleza na kuchora

ndege anayempenda.

213

Majibu

Maswali ya utangulizi, ukurasa 116-117

1. Mwalimu atathmini majibu ya wanafunzi kulingana na ndege

wanaowaona kwenye michoro waliyopewa.

2. Tausi, njiwa kuku, bata na kanga.

3. Njiwa, kuku, bata na kanga.

4. Bata.

5. Tausi, njiwa na kanga.

Zoezi, ukurasa 118

Mwalimu atathmini majibu ya wanafunzi katika makundi yao.

Maswali ya michoro, ukurasa 119

1. Mwalimu atathmini majibu ya wanafunzi kulingana na ndege

wanaowaona kwenye michoro waliyopewa.

2. Kunguru, bundi, kasuku na batamzinga.

3. Mwalimu atathmini majibu ya wanafunzi.

4. Mwalimu atathmini majibu ya wanafunzi.

Zoezi la makundi, ukurasa 119

Mwalimu atathmini majibu ya wanafunzi, kwa mfano:

1. Ndege wa nyumbani ni kama vile: kuku, bata, njiwa, batamzinga n.k.

2. Ndege wa porini ni kama vile: kunguru, kasuku, tausi, bundi n.k.

3. Ndege wa majini ni kama vile: bata, heroe n.k.

214

Mada Ndogo 2: Kusikiliza na kuzungumza: Masimulizi

(Idadi ya vipindi: 2)

I. Matokeo maalum yanayotarajiwa:

Kufikia mwisho wa mada, mwanafunzi aweze:

a) Kutaja aina za ndege wa nyumbani anaowajua ili kujenga stadi ya

kuzungumza;

b) Kumtambua ndege ampendaye ili kujenga stadi ya kuzungumza;

ch) Kusimulia kuhusu ndege ampendaye ili kujenga stadi ya kuzungumza;

d) Kusimulia kuhusu jinsi anavyomtunza ndege ampendaye ili kujenga stadi

ya kuzungumza;

e) Kusikiliza kwa makini masimulizi kuhusu utunzaji wa ndege wa nyumbani

ili kujenga usikivu;

f) Kuthamini ndege wa nyumbani.

II. Mapendekezo ya shughuli za ujifunzaji

• Mwanafunzi ataje aina za ndege anaowajua.

• Mwanafunzi atambue ndege ampendaye.

• Mwanafunzi asimulie kuhusu ndege ampendaye katika darasa zima,

wakiwa wawili wawili na katika vikundi.

• Mwanafunzi atazame picha za ndege mbalimbali wa nyumbani ili

awatambue.

• Mwanafunzi aweza kutazama video na picha zinazoashiria utunzaji wa

ndege mbalimbali.

• Mwanafunzi asimulie jinsi ya kutunza ndege kupitia kwa mgeni mwalikwa.

• Wanafunzi washiriki katika mjadala kuhusu jinsi wanavyowatunza ndege

wawapendao.

• Wanafunzi waweza kushirikishwa katika kuimba nyimbo na kukariri mashairi

kuhusu ndege wawapendao.

III. Nyenzo:

• Rekodi za masimulizi bunifu kuhusu aina mbalimbali za ndege;

• Michoro au picha za masimulizi bunifu kuhusu aina mbalimbali za ndege;

• Vifaa vya teknolojia kama vile: tarakilishi, simu;

• Wanafunzi wenyewe;

215

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa 119-121;

• Chombo cha kunasia sauti, breli pamoja na vifaa vingine vinavyoweza

kuwasaidia wanafunzi wanaohitaji uangalifu maalum (kwa mfano,

wanafunzi wasioweza kuona, kusikia n.k.).

IV. Maandalizi ya somo

Somo hili linawashirikisha wanafunzi kusomewa na kusoma masimulizi bunifu

yanayohusu aina mbalimbali za ndege pamoja na kusimuliana kuhusu ndege

mbalimbali katika makundi ili kujenga stadi yao ya kusikiliza na kuzungumza.

Mwalimu ahakikishe kwamba ameleta vifaa vinavyohitajika kufundishia funzo

hili kama vilivyotajwa hapo juu ili kufanikisha ufundishaji wake na ujifundishaji

wa wanafunzi. Mwalimu anaweza kutayarisha masimulizi bunifu kuhusu aina

mbalimbali za ndege ambayo atawasomea wanafunzi darasani na mengine

watajisomea wenyewe katika makundi kisha kila mmoja mmoja. Mwalimu

anaweza kumwalika mtambaji, au msimulizi akawasomea wanafunzi masimulizi

bunifu kisha wanafunzi wakasoma baada yake katika makundi na hatimaye kila

mmoja mmoja. Mwalimu ahakikishe kuwa msimulizi mwalikwa ana uwezo wa

kusoma kwa sauti ya kusikika na kuvutia na kwa matamshi sahihi.

Ili kufanikisha funzo hili, mwalimu ahakikishe amewagawa wanafunzi katika

makundi ya wanafunzi yanayotakikana kulingana na shughuli ya kila zoezi

husika kama lilivyotolewa kwenye Kitabu cha Mwanafunzi.

V. Utaratibu wa somo

(a) Utangulizi

Mwalimu atangulize sehemu hii kwa kuwasalimia wanafunzi na kuwauliza

maswali mepesi kuhusu waliyosoma katika kipindi kilichotangulia kuhusu

msamiati wa aina mbalimbali za ndege. Wanafunzi wajibu salamu za mwalimu

pamoja na maswali waliyoulizwa.

Mwalimu awashirikishe wanafunzi katika kusahihisha zoezi walilopewa katika

kipindi cha hapo awali. Wanafunzi wenye matatizo katika zoezi hili wasaidiwe

na mwalimu.

(b) Uwasilishaji wa funzo lenyewe

Katika hatua hii, mwalimu alenge kuwaelekeza wanafunzi katika kujenga stadi

yao ya kusikiliza masimulizi bunifu pamoja na ya kuzungumza. Mwalimu

awagawe wanafunzi katika makundi ya wanafunzi wawili wawili kisha awaombe

watazame mchoro ulio kwenye Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa 119. Wanafunzi

216

wachunguze mchoro huo na kuujadili katika makundi yao wakielezana

wanachokiona. Mwalimu anaweza kuwauliza wanafunzi maswali mepesi

kuhusiana na mchoro huo kama vile: Unaona nini kwenye mchoro huu? Unaona

ndege yupi? Mwalimu awaelekeze wanafunzi kuhusu namna ya kujibu maswali

waliyoulizwa. Wanafunzi wanaweza kutoa majibu kama vile: Mimi ninaona

kuku waliofugwa. Mimi ninaona mayai. Mwalimu ahakikishe amewashirikisha

wanafunzi wote katika majadilianohaya. Wanafunzi wajibu maswali waliyoulizwa

kulingana na wanayoona katika mchoro waliopewa. Mwalimu awaelekeze

wanafunzi kufahamu kuwa kuku wakitunzwa vizuri huweza kumpatia binadamu

faida nyingi za kupata mayai mengi, makubwa na mazuri, nyama nzuri na

vifaranga wengi wenye afya. Mwalimu awashirikishe wanafunzi kujadiliana

kuhusu njia mbalimbali za kuwatunza kuku. Kila mwanafunzi apewe fursa ya

kusimulia katika makundi yao na hata mbele ya darasa zima.

Baada ya shughuli hii, mwalimu anaweza kuwasomea wanafunzi masimulizi

yoyote bunifu (aliyoandaa mapema) kuhusiana na utunzaji wa kuku nyumbani.

Mwalimu ahakikishe wanafunzi wote wanamsikiliza kwa makini. Pia, mwalimu

ahakikishe kuwa anasoma kwa ufasaha, kwa matamshi sahihi na sauti ya

kusikika na ya kuvutia.

Ili kukuza zaidi stadi ya wanafunzi ya kusikiliza na kuzungumza, mwalimu

awashirikishe wanafunzi katika makundi yao kutazama mchoro wa bata

na viyoyo wake ulio katika vitabu vyao na kuwaomba kuujadili. Wanafunzi

wasimuliane kuhusu wanayoyafahamu kumhusu bata, sifa zake, tabia zake,

makao yake, maumbile yake pamoja na faida zake kwa binadamu. Wanafunzi

washirikishwe kuyajibu maswali waliyopewa katika vitabu vyao kuhusiana ma

mchoro huo wa bata.

Hatimaye, mwalimu awaelekeze wanafunzi katika kuwasimulia wenzake kuhusu

ndege wanaowapenda. Kila mwanafunzi apewe fursa ya kusimama mbele ya

darasa zima na kusimulia kuhusu ndege anayempenda kwa kujibu maswali

haya:

1. Ndege unayempenda ni yupi?

2. Ndege huyo ana rangi gani?

3. Ndege huyo hula nini?

4. Kwa nini unampenda ndege huyo?

5. Ndege huyo anakupa faida gani?

217

Mwalimu ahakikishe anawashirikisha wanafunzi wote katika shughuli hii ya

masimulizi kuhusu ndege wanaowapenda. Shughuli hii ya wanafunzi kusimama

na kuzungumza mbele ya wanafunzi wengine ni mbinu bora ya kukuza ujasiri

wa wanafunzi wa kuzungumza mbele ya watu pamoja na kukuza stadi yao ya

kusikiliza na kuzungumza. Mwalimu ahakikishe anakosoa makosa ya kimatamshi

pindi tu yanapotokea. Wanafunzi wanaotatizika wasaidiwe na mwalimu.

(ch) Tathmini

Katika hatua hii, mwalimu awaulize wanafunzi maswali mbalimbali ya kuchunguza

iwapo wamepata ujuzi wa kusikiliza na kusimulia masimulizi bunifu hasa kuhusu

muktadha wa aina mbalimbali za ndege wanaowapenda. Pia, mwalimu achunguze

iwapo wanafunzi wamepata ufahamu wa utunzaji wa aina mbalimbali za ndege

pamoja na faida za ndege hao kwa binadamu.

VI. Majibu

Majibu ya utangulizi, ukurasa 120

Mwalimu atathmini majibu ya wanafunzi kulingana na wanayoyaona katika

mchoro waliopewa, kwa mfano:

1. Ninaona kuku waliofugwa.

2. Kuku

3. Mwalimu atathmini majibu ya wanafunzi kuhusu jinsi wanavyotunza

ndege wawapendao.

4. Mwalimu atathmini majibu ya wanafunzi.

218

Zoezi la makundi, ukurasa 120

1. Mwalimu atathmini majibu ya wanafunzi kulingana na wanayoyaona

katika mchoro waliopewa, kwa mfano: ninaona bata na viyoyo wake.

2. Mayai, nyama, manyoya n.k.

3. Mwalimu atathmini majibu ya wanafunzi, kwa mfano: nafaka.

4. Mwalimu atathmini majibu ya wanafunzi.

Zoezi, ukurasa 120-121

Mwalimu atathmini masimulizi ya wanafunzi katika makundi yao.

Mada Ndogo 3: Kusoma: Hadithi

(Idadi ya vipindi: 3)

I. Matokeo maalum yanayotarajiwa:

Kufikia mwisho wa mada, mwanafunzi aweze:

a) Kutambua msamiati uliotumiwa katika hadithi aliyosoma au kusomewa ili

kuimarisha ufahamu;

b) Kusoma hadithi zinazohusu ndege wa nyumbani ili kujenga usomaji bora;

ch) Kusikiliza hadithi zikisomwa na mwalimu zinazohusu ndege wa nyumbani

ili kujenga usikivu;

d) Kufahamu hadithi aliyoisoma na aliyosomewa kuhusu ndege wanaofugwa

ili kupata ujumbe;

e) Kuchangamkia kusoma hadithi ili kuendeleza ari ya kusoma zaidi.

II. Mapendekezo ya shughuli za ujifunzaji

• Mwanafunzi ajadili picha zilizojumuishwa kwenye hadithi.

• Mwanafunzi atabiri kitakachotokea kwenye hadithi.

• Mwanafunzi athibitishe utabiri wake baada ya kusoma hadithi.

219

• Mwanafunzi ashiriki katika kusoma darasani, wakiwa wawili na baadaye

asome peke yake.

• Mwanafunzi aweza kusikiliza hadithi ya mwalimu au hadithi iliyorekodiwa.

• Wanafunzi waweza kusomeana hadithi wakiwa wawili wawili au katika

vikundi.

• Wanafunzi waweza kusoma hadithi kwa kutumia vifaa vya teknolojia k.v.

tarakilishi na projekta.

• Mwanafunzi atunge sentensi akitumia msamiati uliotumiwa katika hadithi.

• Mwanafunzi anakili majina na sentensi zinazojumuisha majina ya ndege.

• Mwanafunzi aweza kusoma hadithi kwa kutumia jitabu mbele ya darasa.

• Mwanafunzi ajibu na kuuliza maswali kutokana na hadithi.

III. Nyenzo:

• Michoro au picha za hadithi bunifu kuhusu aina mbalimbali za ndege;

• Rekodi za hadithi bunifu kuhusu aina mbalimbali za ndege;

• Vifaa vya teknolojia kama vile: tarakilishi, simu, projekta;

• Wanafunzi wenyewe;

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa 121-123;

• Chombo cha kunasia sauti, breli pamoja na vifaa vingine vinavyoweza

kuwasaidia wanafunzi wanaohitaji uangalifu maalumu (kwa mfano,

wanafunzi wasioweza kuona, kusikia n.k.).

IV. Maandalizi ya somo

Somo hili linahusu kusoma hadithi bunifu katika muktadha wa aina mbalimbali za

ndege ili kujenga stadi ya wanafunzi ya kusikiliza pamoja na ya kusoma. Mwalimu

ahakikishe kwamba ameleta vifaa vinavyohitajika kufundishia funzo hili kama

vilivyoorodheshwa hapo juu ili kufanikisha ufundishaji wake. Mwalimu anaweza

kuandaa mapema hadithi za kubuni kuhusu aina mbalimbali za ndege ambazo

atawasomea wanafunzi darasani na nyingine ambazo watajisomea wenyewe.

Mwalimu anaweza kumhusisha mtambaji, msimulizi au msomaji mashuhuri

akawasomea wanafunzi hadithi bunifu hizo kisha wanafunzi wakasoma baada

yake wakiwa wawili wawili hadi mmoja mmoja. Sharti msimulizi mwalikwa awe

na uwezo wa kusoma kwa sauti ya kusikika, ya kuvutia na kwa matamshi sahihi

na kwa ufasaha. Mwalimu anaweza kuzirekodi hadithi za kubuni kuhusu aina

mbalimbali za ndege kwenye tarakilishi au projekta na wanafunzi wakazisoma

wenyewe katika makundi kisha mmoja mmoja.

220

Ili kufanikisha funzo hili, mwalimu ahakikishe amewagawa wanafunzi katika

makundi ya wanafunzi yanayotakikana kulingana na shughuli ya kila zoezi

husika.

V. Utaratibu wa somo

(a) Utangulizi

Mwalimu atangulize sehemu hii kwa kuwasalimia wanafunzi na kuwauliza

maswali mbalimbali kuhusu waliyofundishwa katika kipindi kilichotangulia

kuhusu masimulizi yanayohusu aina mbalimbali za ndege. Wanafunzi wajibu

salamu za mwalimu pamoja na maswali waliyoulizwa.

Mwalimu awashirikishe wanafunzi katika kusahihisha zoezi walilopewa katika

funzo la hapo awali. Wanafunzi wenye matatizo katika ujifundishaji wao

wasaidiwe na mwalimu.

(b) Uwasilishaji wa funzo lenyewe

Katika hatua hii, mwalimu alenge kuwaelekeza wanafunzi kujenga stadi yao

ya kusikiliza pamoja na ya kusoma hadithi bunifu hasa katika muktadha wa

aina mbalimbali za ndege. Mwalimu awagawe wanafunzi katika makundi

ya wanafunzi watatu watatu kisha awaombe watazame michoro waliyopewa

kwenye vitabu vyao pamoja na kusoma vifungu vifupi vifupi vinavyoambatana

na michoro hiyo. Michoro hii ni ya aina mbalimbali za ndege mbalimbali.

Wanafunzi wachunguze michoro hiyo na kuijadili katika makundi yao pamoja

na kusoma vifungu walivyopewa baada ya kila mchoro. Mwalimu anaweza

kuwasomea wanafunzi vifungu hivyo kisha wakasoma baada yake. Mwalimu

ahakikishe amewashirikisha wanafunzi wote katika shughuli hii ya kusoma

vifungu husika. Wanafunzi wasome vifungu hivyo wakiwa watatu watatu, wawili

wawili na hatimaye mmoja mmoja. Makosa ya kimatamshi yakosolewe pindi tu

yanapotokea.

Baada ya shughuli hii ya kuchunguza michoro iliyopo na kusoma vifungu

vilivyoambatanishwa nayo, mwalimu anaweza kuwasomea wanafunzi hadithi

yoyote bunifu katika muktadha wa aina mbalimbali za ndege. Mwalimu

ahakikishe wanafunzi wote wanamsikiliza kwa makini. Pia, mwalimu ahakikishe

kuwa anasoma hadithi hiyo kwa matamshi sahihi, kwa ufasaha na kwa sauti ya

kusikika na kuvutia.

Ili kuchunguza iwapo wanafunzi walisikiliza hadithi ya mwalimu kwa makini,

mwalimu anaweza kuwauliza maswali kutokana na hadithi hiyo. Wanafunzi

221

wajibu maswali haya katika makundi yao. Mwalimu azunguke darasani ili

kuwasaidia wanafunzi wanaotatizika katika makundi yao.

(ch) Tathmini

Katika hatua hii, mwalimu awaulize wanafunzi maswali mbalimbali ya

kuchunguza iwapo wamepata ujuzi wa kusikiliza na kusoma hadithi za

kubuni. Pia, mwalimu achunguze iwapo wanafunzi wamepata ufahamu wa

kusoma au kusikiliza hadithi na kuweza kujibu maswali ya hadithi hiyo kwa

usahihi kulingana na muktadha wa hadithi hiyo. Wanafunzi pia wawe wamepata

ufahamu wa tabia na sifa za aina mbalimbali za ndege.

VI. Majibu

Maswali ya michoro, ukurasa 123

1. Mtoto wa kuku ni kifaranga.

2. Mtoto wa bata ni kiyoyo.

3. Ndege maridadi sana ni tausi.

4. Ndege anayependa kucheza kwenye matope ni bata.

5. Ndege wa majini ni bata.

Mada Ndogo 4: Kuandika

(Idadi ya vipindi: 3)

I. Matokeo maalum yanayotarajiwa:

a) Kuandika kisa kifupi kwa hati nadhifu kulingana na mada ili kujenga stadi

ya uandishi;

b) Kufurahia uandishi wa visa tofauti ili kuimarisha mawasiliano andishi.

II. Mapendekezo ya shughuli za ujifunzaji

• Mwanafunzi apewe hadithi yenye mapengo ajaze kwa maneno mwafaka.

• Mwanafunzi aelezee yaliyo muhimu katika uandishi k.v. mwandiko nadhifu,

maudhui, mtiririko n.k.

• Mwanafunzi asome kielelezo cha kisa kilichoandikwa na mwalimu.

• Wanafunzi waweza kuandika kisa kifupi wakiwa wawili wawili.

222

• Mwanafunzi aandike kisa kifupi kinachohusiana na mada. Kisa kama hiki

kifuate hatua tano za uandishi: maandalizi, nakala ya kwanza, marejeleo,

uhariri na uchapishaji. Vichwa vya visa vinaweza kutofautiana.

III. Nyenzo:

• Hadithi bunifu kuhusu aina za ndege zilizoandikwa kwenye chati;

• Rekodi za hadithi bunifu kuhusu aina za ndege mbalimbali;

• Wanafunzi wenyewe;

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa 123-125;

• Chombo cha kunasia sauti, breli pamoja na vifaa vingine vinavyoweza

kuwasaidia wanafunzi wanaohitaji uangalifu maalum (kwa mfano,

wanafunzi wasioweza kuona, kusikia n.k.).

III. Maandalizi ya somo

Lengo kuu la somo hili ni kukuza stadi ya mwanafunzi ya kuandika kwa

mwandiko nadhifu. Katika somo hili, wanafunzi watapata maarifa ya kubuni na

kuandika visa vifupi vifupi kwa kuzingatia mambo kadhaa kama vile: hati nadhifu,

mtiririko, uhariri, marejeleo, nakala safi na maandalizi mengine. Shughuli hii

itawawezesha wanafunzi kufahamu jinsi ya kuandika visa mbalimbali bunifu.

Mwalimu ahakikishe kwamba ameleta vifaa vinavyohitajika kufundishia funzo

hili kama vilivyoorodheshwa hapo juu. Hili litamsaidia kufanikisha ufundishaji

wake pamoja na ujifundishaji wa wanafunzi.

Katika kufanikisha funzo hili, mwalimu ahakikishe amewagawa wanafunzi

katika makundi ya wanafunzi yanayotakikana kulingana na shughuli ya kila

zoezi husika lililotolewa kwenye vitabu vyao.

IV. Utaratibu wa somo

(a) Utangulizi

Mwalimu atangulize sehemu hii kwa kuwasalimia wanafunzi na kuwauliza

maswali mbalimbali kuhusu waliyosoma katika kipindi kilichotangulia kuhusu

kusoma hadithi bunifu zinazohusu aina mbalimbali za ndege. Wanafunzi wajibu

salamu za mwalimu pamoja na maswali waliyoulizwa.

Mwalimu awashirikishe wanafunzi wasahihishe zoezi walilopewa katika kipindi

cha hapo awali. Iwapo kuna wanafunzi wenye matatizo katika ujifundishaji

wao, wasaidiwe na mwalimu.

223

(b) Uwasilishaji wa funzo lenyewe

Katika hatua hii, mwalimu alenge kuwaelekeza wanafunzi katika kujenga stadi

yao ya kubuni hadithi na kuandika nakala ya kwanza, kisha kuihariri na hatimaye

kuandika nakala safi katika madaftari yao. Nakala safi itazingatia mwandiko

nadhifu, mtiririko mwafaka pamoja na kuhaririwa ili kuondoa makosa ya

kimaendelezo na kisarufi. Mwalimu awagawe wanafunzi katika makundi ya

wanafunzi wawili wawili kisha awaombe watazame michoro miwili waliyopewa

katika vitabu vyao. Mchoro wa kwanza ni wa kitoweo cha kuku na mchoro

wa pili ni wa kuku aliyeatamia mayai. Mwalimu awaelekeze wanafunzi katika

makundi yao kujadiliana kuhusu michoro hiyo miwili kisha waandike katika

madaftari yao wanayoyaona. Wanafunzi waandike jinsi ya kuandaa kitoweo

cha kuku. Pia, wanafunzi katika makundi yao waandike kuhusu mchakato wa

jinsi kuku anavyotaga mayai, anayaatamia na hatimaye kuangua vifaranga.

Mwalimu ahakikishe wanafunzi wote wanashirikishwa katika shughuli hii na

kuwa wanaandika maelezo yao kwa hati nadhifu na wanaepuka makosa ya

kimaendelezo na kisarufi.

Baada ya shughuli hii, mwalimu awaelekeze wanafunzi kusoma hadithi

waliyopewa katika vitabu vyao inayohusu ndege wa nyumbani. Wanafunzi

wasome hadithi hii wakiwa wawili wawili na hatimaye kila mmoja mmoja. Baada

ya kusoma kwa usahihi, kila mwanafunzi anakili hadithi hii katika daftari lake. Kila

mwanafunzi ahakikishe ananakili hadithi hii kwa hati nadhifu. Mwalimu anaweza

kuiandika hadithi hii kwenye chati ambazo wanafunzi wanaweza kuzitazama

na kunakili hadithi kwenye madaftari yao. Kila mwanafunzi anaweza kupewa

fursa ya kuandika hadithi hii katika ubao ili kusaidia katika kusahihisha makosa

yoyote ya kimaendelezo na kisarufi. Mwalimu asahihishe kazi za wanafunzi.

Hatimaye, wanafunzi waelekezwe katika makundi yao kufanya zoezi la kujaza

mapengo ya hadithi kuhusu ndege waliyopewa katika kitabu chao. Wanafunzi

wanakili hadithi hiyo katika madaftari yao kwa hati nadhifu kisha wayajaze

mapengo hayo kwa majibu mwafaka kutoka kwa waliyopewa kwenye mabano.

Wanafunzi wote washirikishwe katika shughuli hii.

Mwisho, wanafunzi wakiwa wawili wawili, wabuni kisa kuhusu ndege wawapendao

na kukiandika katika madaftari yao kwa hati nadhifu. Mwalimu ahakikishe kuwa

kila mwanafunzi anabuni kisa kuhusu ndege ampendaye na kukiandika kwa

mhati nadhifu kwenye madaftari yao. Mwalimu awahusishe wanafunzi wote

katika shughuli hii ya kubuni kisa kuhusu ndege ampendaye.

224

Baada ya shughuli hii, mwalimu ahakikishe amesahihisha madaftari ya

wanafunzi ili kukosoa makosa yoyote ya kimaendelezo na mwandiko usio

nadhifu. Wanafunzi walio na matatizo ya kuandika kwa mwandiko nadhifu

wapewe mazoezi zaidi ya kuandika. Mwalimu awaelekeze zaidi.

Mwalimu anaweza kumwomba kila mwanafunzi aandike nakala yake safi ubaoni

(kuhusu ndege ampendaye) ili wanafunzi wenzake waisome na kuikosoa kwa

kurejelea mwandiko nadhifu, makosa ya kimaendelezo pamoja na ya kisarufi.

Pia, wanafunzi katika makundi yao wanaweza kusahihisha nakala zao safi.

Wanafunzi walio na matatizo wasaidiwe na mwalimu.

(ch) Tathmini

Katika hatua hii, mwalimu awaulize wanafunzi maswali mbalimbali ya

kuchunguza iwapo wamepata ujuzi wa kubuni kisa katika muktadha wa ndege

ampendaye na kukiandika kwa mwandiko nadhifu. Pia, mwalimu achunguze

iwapo wanafunzi wamepata uelewa wa mambo muhimu ya kuzingatia katika

uandishi kama vile: mwandiko nadhifu, mtiririko, maudhui, nakala safi na uhariri.

VI. Majibu

Maswali ya michoro, ukurasa 123

1. Mwalimu atathmini majibu ya wanafunzi kuhusu wanachoona katika

michoro waliyopewa, kwa mfano: ninaona kitoweo cha kuku; ninaona

kuku akiatamia mayai.

2. Kuku

3. Kitoweo cha kuku na mayai

4. Mwalimu atathmini majibu ya wanafunzi kuhusu iwapo wamewahi

kula kitoweo cha kuku au mayai.

Zoezi, ukurasa 124

Ndege ni viumbe wenye mbawa. Mbawa hizi zinawasaidia kuruka angani.

Ndege wengine huishi porini. Wengine huishi nyumbani. Kila ndege ana

miguu miwili. Mdomo wa ndege unaitwa kidona. Ndege hutaga mayai. Watoto

wa ndege wakiwa wengi wanaitwa makinda. Watoto wa kuku wanaitwa

vifaranga. Ndege anayependa kula vifaranga wa kuku huitwa mwewe.

225

Zoezi la kubuni na kuandika, ukurasa 125

Mwalimu atathmini ubunifu na uandishi wa kila mwanafunzi kuhusu namna

ndege ampendaye.

Mada Ndogo 5: Saru: Matumizi ya ‘juu ya’ na ‘chini ya’

(Idadi ya vipindi: 2)

I. Matokeo maalum yanayotarajiwa:

Kufikia mwisho wa mada, mwanafunzi aweze:

a) Kutambua matumizi ya juu ya na chini ya ili kuimarisha mawasiliano;

b) Kutumia juu ya na chini ya katika sentensi kwa usahihi ili kuimarisha

mawasiliano;

ch) Kusoma sentensi zinazodhihirisha matumizi ya juu ya na chini ya ili

kuimarisha usomaji bora;

d) Kuandika sentensi zinazodhihirisha matumizi ya juu ya na chini ya ili

kuimarisha uandishi bora;

e) Kuchangamkia matumizi ya juu ya na chini ya katika mawasiliano.

II. Mapendekezo ya shughuli za ujifunzaji

• Mwanafunzi asome sentensi zinazodhihirisha matumizi ya juu ya na chini

ya.

• Mwanafunzi atunge sentensi zinazorejelea vitu halisi darasani k.m. kitabu

kipo juu ya meza katika vikundi.

• Mwanafunzi ashiriki katika kuigiza vitendo vinavyoonyesha juu ya na

chini ya.

• Mwanafunzi aweza kukamilisha sentensi zinazodhihirisha matumizi ya juu

ya na chini ya kwa kurejelea michoro tofauti tofauti akiwa peke yake au

katika vikundi.

• Mwanafunzi aweza kutumia tarakilishi kufanyia mazoezi ya matumizi ya

juu ya na chini ya.

226

III. Nyenzo:

• Chati zenye sentensi zilizojumuisha matumizi ya juu ya na chini ya;

• Michoro au picha zinazoonyesha matumizi ya juu ya na chini ya;

• Wanafunzi wenyewe;

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa 125-127;

• Chombo cha kunasia sauti, breli pamoja na vifaa vingine vinavyoweza

kuwasaidia wanafunzi wanaohitaji uangalifu maalum (kwa mfano,

wanafunzi wasioweza kuona, kusikia n.k.).

IV. Maandalizi ya somo

Kama tunavyofahamu, sarufi ni kipengele muhimu katika ujifundishaji wa

wanafunzi. Mwalimu anastahili kutilia maanani dhana hii ili kuweza kuwahusisha

wanafunzi kwa ukamilifu katika somo hili. Mwalimu aandae vifaa vyake mapema

kama vilivyoorodheshwa hapo juu na kuvihifadhi kabla ya vipindi hivi.

Ikiwa kuna wanafunzi wasioweza kuona, mwalimu ajitahidi kuhusisha matumizi

ya breli ili kuwawezesha wanafunzi wa aina hii kujifundisha kama wanafunzi

wengine. Iwapo kuna wanafunzi walio na matatizo ya kusikia mwalimu anaweza

kuhusisha matumizi ya lugha ya ishara. Mwalimu anaweza pia kumshirikisha

mtaalamu wa lugha ya ishara katika kuwasaidia wanafunzi hawa.

Ili kutimiza malengo yake katika somo hili, mwalimu anashauriwa kuwagawa

wanafunzi katika makundi yanayotakikana kulingana na maelekezo yaliyotolewa

kwa kila shughuli ya wanafunzi katika Kitabu cha Mwanafunzi.

V. Utaratibu wa somo

(a) Utangulizi

Mwalimu awasalimie wanafunzi na kuwauliza maswali mepesi mepesi kuhusu

waliyofundishwa katika kipindi kilichotangulia kuhusu kubuni kisa (kuhusu

ndege wawapendao) na kukiandika kwa mwandiko nadhifu. Wanafunzi wajibu

salamu za mwalimu kisha wajibu maswali waliyoulizwa. Mwalimu awashirikishe

wanafunzi katika kusahihisha zoezi walilopewa katika kipindi kilichotangulia.

Wanafunzi waliopata matatizo katika kufanya zoezi hilo wasaidiwe na mwalimu.

227

(b) Uwasilishaji wa funzo lenyewe

Mwalimu awagawe wanafunzi katika makundi ya wanafunzi wawili wawili

kisha awashirikishe katika kutazama michoro waliyopewa katika kitabu chao.

Wanafunzi wajadili michoro hiyo kwa kurejelea matumizi ya juu ya na chini

ya. Wanafunzi waelezane kuhusu vitu wanavyoona kwenye michoro iliyopo

na waeleze mahali vitu hivyo vilivyo. Wanafunzi wanaweza kutumia sentensi

walizopewa katika vitabu vyao ambazo ni:

1. Mpira uko juu ya meza.

2. Kiatu kiko chini ya meza.

3. Mwanafunzi yuko chini ya mti.

4. Ndege yuko juu ya mti.

5. Kofia iko juu ya meza.

6. Paka yuko chini ya kiti.

Mwalimu atathmini majadiliano ya wanafunzi katika makundi yao kwa

kurejelea michoro waliyopewa na matumizi ya juu ya na chini ya. Shughuli hii

itawawezesha wanafunzi kufahamu matumizi kamili ya juu ya na chini ya.

Baada ya wanafunzi kujadili kuhusu michoro waliyopewa pamoja na sentensi

zao sahihi, mwalimu awashirikishe katika majadiliano zaidi kuhusiana na

matumizi ya juu ya na chini ya.

Baada ya shughuli hii, mwalimu awashirikishe wanafunzi katika makundi yao

waigize vitendo walivyopewa katika vitabu vyao ambavyo ni:

1. Weka chaki juu ya meza.

2. Weka kalamu chini ya dawati.

3. Weka mkoba juu ya kiti.

4. Mtoe paka chini ya kabati.

5. Tazama juu ya mti.

Mwalimu ahakikishe anawashirikisha wanafunzi wote katika maigizo haya.

Wanafunzi waigize jinsi ya kutenda vitendo walivyoelekezwa kutenda ili

kuimarisha ufahamu wao wa matumizi ya juu ya na chini ya.

228

Mwalimu awaelekeze wanafunzi katika kutunga sentensi sahihi kwa kutumia

juu ya na chini ya, kwa mfano:

1. Mpira uko juu ya dawati.

2. Wanafunzi wameketi chini ya mti.

3. Ndege anapaa juu ya nyumba yetu.

4. Kiatu kiko chini ya kitanda.

5. Kitabu kimewekwa juu ya meza ya mwalimu.

Wanafunzi waelekezwe kutambua kuwa juu ya na chini ya ni vihusishi yaani

ni maneno yanayoonyesha uhusiano wa vitu (nomino) zaidi ya kimoja, kwa

mfano: kitabu kiko juu ya meza; juu ya inaonyesha uhusiano wa ‘kitabu’ na

‘meza’. Mwalimu ahakikishe amewashirikisha wanafunzi wote katika shughuli

hii ya kutunga sentensi sahihi kwa kutumia juu ya na chini ya.

Hatimaye, mwalimu awashirikishe wanafunzi wote katika kufanya mazoezi

waliyopewa katika vitabu vyao kuhusu matumizi ya juu ya na chini ya. Mwalimu

awasaidie wanafunzi wanaotatizika katika kufanya mazoezi haya.

(ch) Tathmini

Katika hatua hii ya mwisho wa funzo hili, mwalimu ahitimishe somo kwa

kuwauliza wanafunzi maswali kadhaa kuhusu mambo muhimu waliyojifundisha.

Maswali hayo yaegemee haswa katika kuchunguza ikiwa wanaweza kuwasiliana

kwa kutumia juu ya na chini ya. Pia, mwalimu achunguze iwapo wanafunzi

wanaweza kutunga sentensi sahihi katika kwa kutumia vihusishi ambavyo ni:

juu ya na chini ya.

VI. Majibu

Zoezi la maigizo, ukurasa 126

Mwalimu atathmini maigizo ya wanafunzi.

229

Zoezi, ukurasa 127

1. Toa kalamu chini ya meza uiweke juu ya meza.

2. Tunda limetoka juu ya mti likaanguka chini ya mti.

3. Kikombe cha chai kiko juu ya meza si chini ya meza.

4. Kitabu kilichokuwa juu ya kitanda kimeanguka chini ya kitanda.

230

Matokeo maalum

yanayotarajiwa

Mapendekezo ya shughuli za

ujifunzaji

Kufikia mwisho wa mada, mwanafunzi

aweze:

(a) Kutambua msamiati

unaohusiana na shughuli

za sokoni ili kuimarisha

mawasiliano;

(b) Kutaja vitu vinavyopatikana

sokoni katika kuendeleza

mazungumzo;

(ch) Kutambua msamiati uliotumiwa

katika hadithi ili kuwezesha

ufahamu;

(d) Kuandika kisa kifupi kwa hati

nadhifu kulingana na mada ili

kujenga stadi ya uandishi;

(e) Kutambua matumizi ya ndani

ya na nje ya ili kuimarisha

mawasiliano.

• Mwanafunzi asome maneno

kuhusu soko kwenye kadi na

chati.

• Mwanafunzi ataje vitu

vipatikanavyo sokoni k.v.

mkokoteni, vibanda, risiti, bidhaa

na ratili.

• Mwanafunzi ajadili picha

zilizojumuishwa kwenye hadithi.

• Mwanafunzi apewe hadithi

yenye mapengo ajaze kwa

maneno mwafaka.

• Mwanafunzi asome sentensi

zinazodhihirisha matumizi ya

ndani ya na nje ya.

Mapendekezo ya shughuli nyingine zilizoratibiwa za ujifunzaji:

• Kazi ya vikundi.

• Kushiriki katika kuigiza shughuli za sokoni.

Mada Kuu 9: SOKONI

Idadi ya vipindi: 13

Sura ya

231

Uhusiano na masomo mengine:

• Somo la Hisabati, somo la Kiingereza, somo la Mazingira pamoja na somo

kuhusu lugha za kiasili.

Nyenzo:

• Michoro au picha zinazoonyesha mazingira ya sokoni;

• Kadi zenye msamiati wa sokoni;

• Chati zenye msamiati na sentensi kuhusu msamiati wa sokoni;

• Rekodi za hadithi au masimulizi bunifu kuhusu sokoni;

• Wanafunzi wenyewe;

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa 128-137;

• Chombo cha kunasia sauti na vifaa vingine vinavyoweza kuwasaidia

wanafunzi wanaohitaji uangalifu maalum na wenye ulemavu.

Maelezo kwa mwalimu

Mada hii itashughulikia msamiati wa sokoni pamoja na matumizi yake

katika sentensi na mawasiliano kwa jumla. Kutokana na mada hii, wanafunzi

watafahamu msamiati mbalimbali wa sokoni ambao wanaweza kuutumia

katika mawasiliano yao. Wanafunzi watafahamu shughuli mbalimbali za sokoni

pamoja na umuhimu wa shughuli hizi kwa binadamu.

Pia, kipengele cha masimulizi na hadithi bunifu zinazohusisha msamiati wa

sokoni na shughuli mbalimbali za sokoni zitafundishwa hapa. Masimulizi na

hadithi za kuvutia na zenye msamiati wa kiwango cha wanafunzi wa gredi hii

zibuniwe ili kuwafaa wanafunzi katika ujifundishaji wao.

Pia, mada hii inalenga kumsaidia mwanafunzi kufahamu sarufi ya matumizi ya

ndani ya na nje ya katika sentensi na mawasiliano kwa jumla.

Uhusiano na masuala mtambuko

Masuala mtambuko ambayo yatashughulikiwa katika mada hii ni:

• Elimu ya maendeleo endelevu: elimu ya masuala ya kifedha – kujadili

umuhimu wa sokoni.

• Uraia - kushirikiana katika vikundi.

• Utangamano wa kijamii.

232

Msamiati maalum

Msamiati maalum na muhimu ambao wanafunzi watapatana nao katika mada

hii kuhusu msamiati wa sokoni na shughuli za sokoni ni kama vile:

Msamiati Maana

mkokoteni

kijigari cha kubururwa cha kubebea mizigo

risiti

kijikaratasi maalum cha kuonyesha malipo ya bidhaa

au huduma

bidhaa

vitu vinavyouzwa

mnunuzi

mtu ambaye ananunua bidhaa

mwuzaji

mtu ambaye anauza bidhaa

Ushirikishaji wa wanafunzi wenye ulemavu mbalimbali

Katika ufundishaji wa mada hii, mwalimu ahakikishe kuwa ana vifaa muhimu na

maalum vya kuwasaidia wanafunzi walio na ulemavu na matatizo mbalimbali ili

kuweza kuwashirikisha katika ujifundishaji wao. Kwa wanafunzi wasio na uwezo

wa kuona, mwalimu anaweza kuhusisha matumizi ya breli pamoja na vifaa vya

kunasia sauti.

Kwa wanafunzi wasio na uwezo wa kusikia, mwalimu anaweza kuhusisha

matumizi ya lugha ya ishara. Pia, mwalimu anaweza kuwahusisha watafsiri

wa lugha ya ishara.

Vifaa hivi vitawawezesha wanafunzi wa aina hii kusoma kama wanafunzi wenzao

bila vikwazo vyovyote.

Orodha ya mada na vipindi

Mada

Idadi ya

vipindi

Mada Ndogo 1: Msamiati

Mada Ndogo 2: Kusikiliza na kuzungumza: Masimulizi

Mada Ndogo 3: Kusoma: Hadithi

Mada Ndogo 4: Kuandika

Mada Ndogo 5: Sarufi: Matumizi ya ndani ya na nje ya

JUMLA: 13

233

Mada Ndogo 1: Msamiati wa sokoni

(Idadi ya vipindi: 3)

I. Matokeo maalum yanayotarajiwa:

Kufikia mwisho wa mada, mwanafunzi aweze:

a) Kutambua msamiati unaohusiana na shughuli za sokoni ili kuimarisha

mawasiliano;

b) Kusoma msamiati wa sokoni ili kujenga usomaji bora;

ch) Kufahamu maana ya msamiati unaotumiwa sokoni ili kuwezesha

mawasiliano;

d) Kutunga sentensi akitumia msamiati wa sokoni ili kuimarisha

mawasiliano;

e) Kuandika maneno na sentensi akitumia msamiati wa sokoni ili

kuimarisha stadi ya kuandika;

f) Kuthamini shughuli za sokoni.

II. Mapendekezo ya shughuli za ujifunzaji

• Mwanafunzi asome maneno kuhusu soko kwenye kadi na chati.

• Mwanafunzi afafanue maana ya msamiati wa sokoni k.v. mkokoteni,

vibanda, risiti, dalali, mnunuzi, mwuzaji, mchuuzi n.k.

• Mwanafunzi achore vitu vipatikanavyo sokoni.

• Mwanafunzi anaweza kutazama picha au video za vitu vya sokoni

zikiambatanishwa na sauti na maneno.

• Mwanafunzi aambatanishe majina na vitu vipatikanavyo sokoni.

• Mwanafunzi anaweza kujaza nafasi wazi katika sentensi kwa maneno

yanayotumiwa sokoni.

• Mwanafunzi anakili msamiati kuhusu shughuli za sokoni.

• Mwanafunzi atunge sentensi akitumia msamiati kuhusu shughuli za sokoni.

III. Nyenzo:

• Kadi zenye msamiati wa sokoni;

• Chati zenye msamiati wa sokoni;

234

• Bidhaa halisi za sokoni;

• Wanafunzi wenyewe;

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa 129-131;

• Chombo cha kunasia sauti, breli pamoja na vifaa vingine vinavyoweza

kuwasaidia wanafunzi wanaohitaji uangalifu maalum (kwa mfano,

wanafunzi wasioweza kuona, kusikia n.k.).

IV. Maandalizi ya somo

Mada hii inahusu msamiati wa sokoni kwa kurejelea shughuli mbalimbali za

sokoni. Shughuli za sokoni kama vile kununua na kuuza bidhaa mbalimbali ni

muhimu kwa binadamu. Hii ni kwa sababu kupitia kwa shughuli hizi, mnunuzi

huweza kupata chakula na bidhaa nyingine za matumizi yake na vilevile mwuzaji

huweza kujipatia riziki kwa kupata pesa za kukidhi mahitaji yake. Shughuli

za sokoni pia huimarisha utangamano wa wanajamii hivyo kuleta amani na

mahusiano katika jamii na taifa kwa jumla.

Mwalimu aandae vifaa vyake mapema na kuvihifadhi kabla ya vipindi hivi kama

vilivyotajwa hapo juu bila kusahau vyombo vingine maalum vya kuwasaidia

wanafunzi wenye ulemavu mbalimbali kama vile breli, vinasasauti na mtafsiri

wa lugha ya ishara. Wakati wa kuendesha funzo hili, mwalimu atambue wakati

mwafaka wa kuweka hadharani vifaa alivyovileta darasani. Mwalimu akumbuke

kuwa matumizi ya michoro, picha na vifaa halisi ni mbinu bora ambayo hutumika

kufanikisha ufundishaji wa wanafunzi.

Ili kutimiza malengo yake katika somo hili, ni vyema mwalimu ahakikishe

kwamba wanafunzi wamejigawa katika makundi ya wanafunzi wanaotakikana

kulingana na maelekezo yaliyotolewa kwa kila shughuli ya wanafunzi katika

vitabu vyao.

V. Utaratibu wa somo

(a) Utangulizi

Mwalimu atangulize somo hili kwa kuwasalimia wanafunzi na kuwauliza

maswali mepesi kuhusu waliyofundishwa katika kipindi kilichopita kuhusiana

na kipengele cha sarufi cha matumizi ya juu ya na chini ya. Wanafunzi wajibu

salamu za mwalimu pamoja na maswali waliyoulizwa.

235

Mwalimu awagawe wanafunzi katika makundi ya wanafunzi wanne wanne kisha

awashirikishe katika kuchunguza mchoro ulio katika Kitabu cha Mwanafunzi,

ukurasa 128. Mwalimu awachangamshe wanafunzi kwa kuwauliza maswali

mepesi kuhusiana na mchoro huo. Baadhi ya maswali ambayo mwalimu anaweza

kuuliza ni kama vile: Mnaona nani kwenye mchoro huu? Watu hawa wanaenda

wapi? Mwalimu awaelekeze wanafunzi ili waweze kujibu maswali hayo na

kufahamu kinachoendelea katika mchoro uliopo. Mchoro huu unaonyesha watu

wa rika mbalimbali wakienda sokoni pamoja na bidhaa mbalimbali za sokoni.

Mwalimu awashirikishe wanafunzi wote katika shughuli hii ili waweze kutambua

mazingira ya sokoni.

(b) Uwasilishaji wa funzo lenyewe

Katika kuendeleza funzo hili kuhusu msamiati wa sokoni na shughuli za sokoni,

mwalimu awaelekeze wanafunzi katika makundi yao kutazama michoro iliyo

katika Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa 129. Wanafunzi wajadili kuhusu michoro

hii katika makundi yao. Waelezane wanayoyaona. Mwalimu anaweza kuwauliza

wanafunzi maswali mepesi kuhusiana na michoro hiyo. Maswali kama vile:

Mnaona nini kwenye michoro hii? Watu hawa wanafanya nini? Wanafunzi wajibu

maswali ya mwalimu kwa kurejelea michoro waliyopewa. Michoro hii inaonyesha

mnunuzi na mwuzaji wakiwa sokoni pamoja na hamali wanaosukuma mkokoteni

uliobeba bidhaa. Baada ya mwalimu kuhakikisha kuwa wanafunzi wameielewa

michoro waliyopewa, awaelekeze kujibu maswali waliyopewa katika vitabu

vyao kuhusiana na michoro hiyo.

Baadaye, mwalimu awashirikishe wanafunzi katika kusoma kadi zenye

msamiati mbalimbali wa sokoni zilizo katika vitabu vyao. Wanafunzi wasome

msamiati huu wakiwa wawili wawili kisha kila mwanafunzi apewe fursa ya

kuusoma peke yake. Mwalimu ahakikishe anasahihisha makosa ya kimatamshi

pindi yanapotokea. Msamiati wa sokoni ni kama vile: mnunuzi, mwuzaji, risiti,

ratili, nunua, uza, mkokoteni, mteja, bidhaa, kilo, ratili n.k. Mwalimu ahakikishe

wanafunzi wanafahamu maana ya msamiati huu na hata kuweza kuutungia

sentensi sahihi.

236

Kwa mfano:

1. Mnunuzi amenunua bidhaa nyingi.

2. Mwuzaji atapata faida nyingi leo.

3. Mama alinituma sokoni nikanunue sukari kilo tatu.

4. Dada alipewa risiti baada ya kununua bidhaa alizotumwa.

5. Mwuzaji alitumia ratili kunipimia mchele kilo nne.

Hatimaye wanafunzi wote washirikishwe katika makundi yao kujadiliana na

kusimuliana kuhusu soko lao na iwapo wamewahi kutumwa sokoni. Wanafunzi

wajibu maswali ya mwalimu kwa kujibu maswali haya:

1. Umewahi kwenda sokoni?

2. Uliona nini sokoni?

3. Ulinunua nini sokoni?

4. Ulinunua bidhaa zako kwa pesa ngapi?

Mwalimu ahakikishe wanafunzi katika makundi yao wamepata ufahamu wa

msamiati wa sokoni pamoja na shughuli mbalimbali za sokoni. Wanafunzi

wanaotatizika katika makundi yao wasaidiwe na mwalimu.

(ch) Tathmini

Katika hatua hii, mwalimu ahitimishe funzo hili kuhusu msamiati wa sokoni na

shughuli za sokoni kwa kuwauliza wanafunzi maswali tofauti kuhusu mambo

muhimu waliyojifundisha. Maswali haya yatilie mkazo uwezo wa wanafunzi

wa kutaja msamiati wa sokoni, kutambua maana ya msamiati huu pamoja

na kutunga sentensi sahihi kwa kutumia msamiati huu wa sokoni. Vilevile,

mwalimu achunguze iwapo wanafunzi wanaweza kueleza umuhimu wa shughuli

za sokoni kwa binadamu.

237

VI. Majibu

Maswali ya utangulizi, ukurasa 128

Mwalimu atathmini majibu ya wanafunzi kulingana na wanayoona kwenye

mchoro waliopewa, kwa mfano:

1. Ninaona mazingira ya sokoni.

2. Hapa ni sokoni.

3. Kuna watu wananunua na wengine wanauza. Wengine wamebeba

mizigo ya bidhaa mbalimbali.

Maswali ya michoro, ukurasa 129

Mwalimu atathmini majibu ya wanafunzi kulingana na wanayoona kwenye

michoro waliyopewa, kwa mfano:

1. Ninaona mnunuzi na muuzaji sokoni; hamali akisukuma mokoteni.

2. Mnunuzi, mwuzaji na hamali.

3. Ndizi, mboga, nyanya, vitunguu n.k.

4. Mahali hapa ni sokoni.

Zoezi, ukurasa 131

1. Gari linalosukumwa au kukokotwa la kubeba mizigo sokoni linaitwa

mkokoteni.

2. Mtu anayeuza bidhaa sokoni ni mwuzaji.

3. Mtu anayenunua bidhaa sokoni ni mnunuzi.

4. Mnunuzi anayenunua bidhaa kwa pesa.

238

Mada Ndogo 2: Kusikiliza na kuzungumza: Masimulizi

(Idadi ya vipindi: 2)

I. Matokeo maalum yanayotarajiwa:

Kufikia mwisho wa mada, mwanafunzi aweze:

a) Kutaja vitu vinavyopatikana sokoni katika kuendeleza mazungumzo;

b) Kutaja watu wanaopatikana sokoni katika kuendeleza mazungumzo;

ch) Kusikiliza maelezo kuhusu sokoni ili kujenga usikivu;

d) Kueleza shughuli zinazoendeshwa sokoni ili kuimarisha stadi ya

kuzungumza;

e) Kueleza umuhimu wa soko ili kujenga stadi ya kuzungumza;

f) Kuthamini shughuli za sokoni kama njia moja ya kujipatia riziki.

II. Mapendekezo ya shughuli za ujifunzaji

• Mwanafunzi ataje vitu vinavyopatikana sokoni k.v. mkokoteni, vibanda,

ratili, bidhaa na risiti.

• Mwanafunzi ataje watu wanaopatikana sokoni kama vile: dalali, mnunuzi,

mwuzaji na mchuuzi.

• Mwanafunzi anaweza kushiriki katika kuigiza michezo kuhusu shughuli

zinazoendeshwa sokoni.

• Mwanafunzi ashiriki katika kujadili kuhusu shughuli za sokoni.

• Mwanafunzi ajadili michoro, chati na picha kuhusu sokoni.

• Mwanafunzi atoe maelezo kuhusu umuhimu wa soko.

• Mwanafunzi aweza kuimba nyimbo na kukariri mashairi kuhusu shughuli

za sokoni.

• Mwanafunzi aweza kutazama video na picha kuhusu shughuli za sokoni.

• Mwanafunzi asimulie kisa chochote alichoshuhudia kuhusu sokoni peke

yake, akiwa katika kikundi au wakiwa wawili wawili.

III. Nyenzo:

• Masimulizi bunifu kuhusu shughuli za sokoni;

• Kadi zenye msamiati wa sokoni;

239

• Rekodi au video za vitendo vinavyodhihirisha shughuli za sokoni,

• Wanafunzi wenyewe;

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa 131-132;

• Chombo cha kunasia sauti, breli pamoja na vifaa vingine vinavyoweza

kuwasaidia wanafunzi wanaohitaji uangalifu maalumu (kwa mfano,

wanafunzi wasioweza kuona, kusikia n.k.).

IV. Maandalizi ya somo

Mwalimu aandae mapema vifaa atakavyohitaji katika kufundisha funzo hili na

kuvihifadhi kabla ya vipindi hivi kama vilivyotajwa hapo awali bila kusahau

vyombo vingine maalum vya kuwasaidia wanafunzi wenye ulemavu mbalimbali.

Mwalimu anaweza kuwahusisha watafsiri wa lugha ishara iwapo kuna wanafunzi

walio na matatizo ya kusikia ili kufanikisha ujifundishaji wao. Ikiwa kuna

wanafunzi wasioweza kuona, ni lazima mwalimu ajitahidi kuandaa maelezo

yake kwenye breli ili kuwawezesha wanafunzi wa aina hii kujifundisha kama

wanafunzi wengine.

Ni vyema mwalimu ahakikishe kwamba wanafunzi wamejigawa katika makundi

ya wanafunzi wanaotakikana kulingana na maelekezo yaliyotolewa kwa kila

shughuli ya wanafunzi iliyopendekezwa katika Kitabu cha Mwanafunzi.

V. Utaratibu wa somo

(a) Utangulizi

Mwalimu awasalimie wanafunzi na kuwauliza maswali mepesi mepesi kuhusu

waliyofundishwa katika kipindi kilichotangulia kuhusu msamiati wa sokoni.

Wanafunzi wajibu salamu za mwalimu kisha wajibu maswali waliyoulizwa.

(b) Uwasilishaji wa funzo lenyewe

Mwalimu awagawe wanafunzi katika makundi ya wanafunzi wawili wawili kisha

awashirikishe katika kuchunguza mchoro ulio katika Kitabu cha Mwanafunzi,

ukurasa 131. Mwalimu awachangamshe wanafunzi kwa kuwauliza maswali

kuhusiana na mchoro huo. Baadhi ya maswali ambayo mwalimu anaweza

kuuliza ni kama vile: Watu hawa wanafanya nini? Wanafunzi waelekezwe na

mwalimu kujibu maswali waliyoulizwa. Mwalimu awashirikishe wanafunzi

wawili wawili wasome mazungumzo kati ya Suka na Fasia yanayoambatana na

240

mchoro waliopewa. Mchoro waliopewa unaonyesha vijana wawili wakisalimiana

na kuzungumza. Vijana hawa ambao ni Suka na Fasia wanazungumza kwa

kusimuliana kuhusu Fasia kwenda sokoni na aliyoyaona kule. Wanafunzi

washirikishwe katika kuigiza mazungumzo haya katika makundi yao na mbele

ya darasa.

Baadaye, mwalimu awashirikishe wanafunzi wawili wawili kuigiza mbele

ya darasa nafasi ya mnunuzi na mwuzaji. Mwanafunzi mmoja aigize kama

mnunuzi na mwanafunzi wa pili aigize kama mwuzaji. Wanafunzi hawa waigize

katika muktadha wa sokoni. Kila kundi lipewe muda wa kuigiza. Makosa ya

kimatamshi yasahihishwe pindi tu yanapotokea. Wanafunzi wahimizwe kuwa

jasiri wanapozungumza na kuigiza mbele ya wenzao. Mwalimu afahamu kuwa

shughuli hii ya maigizo ni njia bora ya kuimarisha na kukuza ujasiri wa wanafunzi

wa kusimama na kuzungumza mbele ya wanafunzi. Stadi ya kusikiliza na

kuzungumza itaimarishwa kupitia kwa shughuli hii ya maigizo.

Hatimaye, wanafunzi katika darasa zima washirikishwe katika kuimba wimbo

wa sokoni ulio katika vitabu vyao. Mwalimu anaweza kuimba wimbo huo

kisha wanafunzi wakaimba baada yake. Mwalimu awaruhusu wanafunzi

kuimba peke yao kwa sauti na matamshi sahihi. Baada ya kuimba, wanafunzi

wajadiliane kuhusu ujumbe wa wimbo huo. Wimbo huo unahusu shughuli za

sokoni. Wanafunzi washirikishwe katika kujibu maswali ya wimbo waliyopewa

katika vitabu vyao. Kila mwanafunzi ashirikishwe katika shughuli hii. Mwalimu

ahakikishe anawasaidia wanafunzi wanaotatizika katika ujifundishaji wao.

(ch) Tathmini

Katika hatua hii, mwalimu ahitimishe funzo kwa kuwauliza wanafunzi maswali

tofauti kuhusu mambo muhimu waliyojifundisha. Maswali haya yatilie mkazo

uwezo wa wanafunzi wa kusikiliza na kuzungumza kwa kurejelea muktadha

wa shughuli za sokoni. Wanafunzi wawe wamepata uwezo wa kusimuliana

masimulizi mbalimbali hasa kuhusu muktadha wa shughuli za sokoni.

241

VI. Majibu

Zoezi la maigizo, ukurasa 132

Mwalimu atathmini maigizo ya wanafunzi.

Maswali ya wimbo, ukurasa 132

Mwalimu atathmini majibu ya wanafunzi kulingana na wimbo walioimba,

kwa mfano:

1. Tunaenda sokoni.

2. Sokoni kuna wauzaji na wanunuzi.

3. Sokoni kuna bidhaa mbalimbali kama vile: ndizi, maembe, viatu n.k.

Mada Ndogo 3: Kusoma: Hadithi

(Idadi ya vipindi: 3)

I. Matokeo maalum yanayotarajiwa:

Kufikia mwisho wa mada, mwanafunzi aweze:

a) Kutambua msamiati uliotumiwa katika hadithi ili kuwezesha ufahamu;

b) Kusikiliza hadithi zikisomwa na mwalimu kuhusu sokoni ili kujenga

usikivu;

ch) Kusoma hadithi kuhusu sokoni ili kuimarisha stadi ya kusoma;

d) Kufahamu hadithi aliyoisoma au kusomewa kuhusu sokoni ili kupata

ujumbe;

e) Kuchangamkia kusoma hadithi ili kujenga ari ya kuendeleza ujifunzaji.

II. Mapendekezo ya shughuli za ujifunzaji

• Mwanafunzi ajadili picha zilizojumuishwa kwenye hadithi.

• Mwanafunzi atabiri kitakachotokea kwenye hadithi.

• Mwanafunzi athibitishe utabiri wake baada ya kusoma hadithi.

• Mwanafunzi ashiriki kusoma darasani, wakiwa wawili wawili na baadaye

asome peke yake.

242

• Mwanafunzi afahamu matumizi ya msamiati uliotumika kwenye hadithi.

• Mwanafunzi asikilize mwalimu akisoma hadithi.

• Mwanafunzi aweza kusikiliza hadithi ikisomwa kupitia kwa vifaa vya

teknolojia huku mwanafunzi akikumbushwa kusikiliza kwa makini.

• Wanafunzi waweza kusomeana hadithi wakiwa wawili wawili au katika

vikundi.

• Wanafunzi waweza kushirikishwa kupanga upya aya ambapo sentensi

zimeparaganywa kuhusu sokoni katika vikundi.

• Mwanafunzi aweza kusoma hadithi kwa kutumia jitabu mbele ya darasa.

• Mwanafunzi atoe muhtasari wa hadithi aliyoisoma.

• Mwanafunzi ajibu na kuuliza maswali kutokana na hadithi.

III. Nyenzo:

• Rekodi za hadithi bunifu kuhusu shughuli za sokoni;

• Michoro au picha za hadithi bunifu kuhusu shughuli za sokoni;

• Vifaa vya teknolojia kama vile: tarakilishi, simu, projekta;

• Msomaji mwalikwa;

• Wanafunzi wenyewe;

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa 133-135;

• Chombo cha kunasia sauti, breli pamoja na vifaa vingine vinavyoweza

kuwasaidia wanafunzi wanaohitaji uangalifu maalum (kwa mfano,

wanafunzi wasioweza kuona, kusikia n.k.).

IV. Maandalizi ya somo

Somo hili linahusu kusoma hadithi bunifu ili kujenga stadi ya wanafunzi ya

kusikiliza na kusoma. Muktadha wa hadithi katika somo hili ni kuhusu shughuli za

sokoni. Mwalimu ahakikishe kwamba ameleta vifaa vinavyohitajika kufundishia

funzo hili ili kufanikisha ufundishaji wake kama vilivyotajwa hapo juu. Mwalimu

anaweza kumwalika msomaji mashuhuri akawasomea wanafunzi hadithi bunifu

kuhusu shughuli za sokoni kisha wanafunzi wakasoma baada yake katika

makundi na hatimaye kila mwanafunzi asome peke yake. Msomaji mwalikwa

sharti awe na uwezo wa kusoma kwa sauti ya kusikika na kwa matamshi sahihi.

Ili kufanikisha funzo hili, mwalimu ahakikishe amewagawa wanafunzi katika

makundi ya wanafunzi yanayotakikana kulingana na shughuli ya kila zoezi.

243

V. Utaratibu wa somo

(a) Utangulizi

Mwalimu atangulize sehemu hii kwa kuwaamkua wanafunzi na kuwauliza

maswali mbalimbali kuhusu waliyofundishwa katika kipindi kilichotangulia

kuhusu masimulizi ya shughuli za sokoni. Wanafunzi wajibu maamkuzi ya

mwalimu pamoja na maswali waliyoulizwa. Mwalimu awashirikishe wanafunzi

katika kusahihisha zoezi walilopewa katika funzo la hapo awali. Wanafunzi

wenye matatizo katika ujifundishaji wao wasaidiwe na mwalimu.

(b) Uwasilishaji wa funzo lenyewe

Katika hatua hii, mwalimu alenge kuwaelekeza wanafunzi kujenga stadi yao ya

kusoma pamoja na kusikiliza hadithi za kubuni. Mwalimu awagawe wanafunzi

katika makundi ya wanafunzi wawili wawili kisha awaombe watazame mchoro

ulio katika Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa 133. Wanafunzi wachunguze mchoro

huo na kuujadili katika makundi yao. Mwalimu anaweza kuwauliza wanafunzi

maswali mepesi kuhusiana na mchoro huo kama vile: Unaona nini kwenye mchoro

huu? Wasichana hawa wanaenda wapi? Mwalimu awaelekeze wanafunzi kuhusu

namna ya kujibu maswali waliyoulizwa. Mwalimu ahakikishe amewashirikisha

wanafunzi wote katika majadiliano haya. Mchoro uliopo unaonyesha wasichana

wawili waliobeba vikapu wakielekea sokoni. Huenda wametumwa kununua

bidhaa kadhaa. Mwalimu awashirikishe wanafunzi kujibu maswali waliyopewa

kuhusiana na mchoro husika.Wanafunzi wanaotatizika wasaidiwe na mwalimu.

Baada ya shughuli hii, mwalimu awasomee wanafunzi hadithi iliyo katika

vitabu vyao kuhusu wasichana wawili wanaoitwa Rosana na Kachupa. Hadithi

hii inarejelea mchoro walioujadili hapo mwanzoni kuhusu wasichana wawili

wanaoenda sokoni. Mwalimu ahakikishe wanafunzi wote wanamsikiliza kwa

makini anaposoma hadithi hii. Pia, mwalimu ahakikishe anasoma hadithi hii

kwa matamshi sahihi. Baadaye, wanafunzi wasome hadithi hiyo wakiwa wawili

wawili na hatimaye kila mwanafunzi asome akiwa peke yake. Shughuli hii ya kila

mwanafunzi kusoma akiwa peke yake itamsaidia mwalimu kutambua udhaifu

wa kila mwanafunzi katika usomaji na hivyo kuweza kumsaidia. Makosa ya

kimatamshi yakosolewe pindi tu yanapotokea.

244

Baada ya kuhakikisha kuwa kila mwanafunzi amesoma hadithi hiyo kwa

usahihi, mwalimu awashirikishe wanafunzi katika makundi yao kujibu maswali

waliyopewa katika vitabu vyao. Maswali hayo yanahusu hadithi waliyoisoma

darasani kuwahusu Rosana na Kachupa. Wanafunzi wanaotatizika wasaidiwe

na mwalimu.

(ch) Tathmini

Katika hatua hii, mwalimu awaulize wanafunzi maswali mbalimbali ya kuchunguza

iwapo wamepata ujuzi wa kusoma pamoja na kusikiliza hadithi bunifu. Pia,

mwalimu achunguze iwapo wanafunzi wamepata ufahamu wa kusoma hadithi

na kuweza kujibu maswali ya hadithi hiyo kwa usahihi kulingana na muktadha

wa hadithi hiyo. Muktadha wa hadithi hapa ni shughuli za sokoni.

VI. Majibu

Maswali ya mchoro, ukurasa 133

Mwalimu atathmini majibu ya wanafunzi kulingana na wanayoona kwenye

mchoro waliopewa, kwa mfano:

1. Ninawaona wasichana wawili wakiwa wamebeba vikapu.

2. Wasichana hawa wanaenda sokoni.

Maswali ya hadithi, ukurasa 134

Mwalimu atathmini majibu ya wanafunzi kulingana na hadithi

waliyosoma,kwa mfano:

1. Rosana alienda sokoni na Kachupa.

2. Mama alimtuma Rosana mboga, nyanya na vitunguu.

3. Kachupa alinunua ndizi nne.

4. Baki ya Kachupa ilikuwa shilingi kumi.

5. Rosana hakupewa baki kwa sababu bidhaa alizonunua zilikuwa

za shilingi mia mbili na alimpa mwuzaji shilingi mia mbili, hivyo

hakukuwa na baki yoyote.

245

Mada Ndogo 4: Kuandika

(Idadi ya vipindi: 3)

I. Matokeo maalum yanayotarajiwa:

Kufikia mwisho wa mada, mwanafunzi aweze:

a) Kuandika kisa kifupi kwa hati nadhifu kulingana na mada ili kujenga stadi

ya uandishi;

b) Kufurahia uandishi wa visa tofauti ili kuimarisha mawasiliano andishi.

II. Mapendekezo ya shughuli za ujifunzaji

• Mwanafunzi apewe hadithi yenye mapengo ajaze kwa maneno mwafaka.

• Mwanafunzi aeleze yaliyo muhimu katika uandishi k.v. mwandiko nadhifu,

maudhui, mtiririko.

• Mwanafunzi asome kielelezo cha kisa kilichoandikwa na mwalimu.

• Wanafunzi waweza kuandika kisa kifupi wakiwa wawili wawili.

• Mwanafunzi aandike kisa kifupi kinachohusiana na mada. Kisa kama hiki

kifuate hatua tano za uandishi: maandalizi, nakala ya kwanza, marejeleo,

uhariri na uchapishaji. Vichwa vya visa vinaweza kutofautiana.

III. Nyenzo:

• Vifaa vya teknolojia kama vile: tarakilishi, simu;

• Hadithi bunifu zilizoandikwa kwenye chati;

• Rekodi za hadithi bunifu kuhusu shughuli za sokoni;

• Wanafunzi wenyewe;

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa 135;

• Chombo cha kunasia sauti, breli pamoja na vifaa vingine vinavyoweza

kuwasaidia wanafunzi wanaohitaji uangalifu maalum (kwa mfano,

wanafunzi wasioweza kuona, kusikia n.k.).

IV. Maandalizi ya somo

Lengo kuu la somo hili ni kukuza stadi ya mwanafunzi ya kuandika. Katika somo

hili, wanafunzi watapata maarifa ya kuandika visa vifupi vifupi kwa kuzingatia

mambo kadhaa kama vile: hati nadhifu, mtiririko, uhariri, marejeleo, nakala

246

safi na maandalizi mengine. Shughuli hii itawawezesha wanafunzi kufahamu

jinsi ya kuandika visa mbalimbali vya kubuni katika miktadha mbalimbali.

Mwalimu ahakikishe kwamba ameleta vifaa vinavyohitajika kufundishia funzo

hili kama vilivyoorodheshwa hapo juu. Hili litamsaidia kufanikisha ufundishaji

wake pamoja na ujifundishaji wa wanafunzi. Muktadha unaorejelewa hapa ni

shughuli za sokoni.

Katika kufanikisha funzo hili, mwalimu ahakikishe amewagawa wanafunzi

katika makundi ya wanafunzi yanayotakikana kulingana na shughuli ya kila

zoezi husika lililotolewa kwenye vitabu vyao.

V. Utaratibu wa somo

(a) Utangulizi

Mwalimu atangulize sehemu hii kwa kuwasalimia wanafunzi na kuwauliza

maswali mbalimbali kuhusu waliyosoma katika kipindi kilichotangulia kuhusu

kusoma hadithi bunifu kuhusu shughuli za sokoni. Wanafunzi wajibu salamu za

mwalimu pamoja na maswali waliyoulizwa.

Mwalimu awashirikishe wanafunzi wasahihishe zoezi walilopewa katika kipindi

cha hapo awali. Iwapo kuna wanafunzi wenye matatizo katika ujifundishaji wao

wasaidiwe na mwalimu.

(b) Uwasilishaji wa funzo lenyewe

Katika hatua hii, mwalimu alenge kuwaelekeza wanafunzi katika kujenga stadi

yao ya kuandika na hata kubuni hadithi kwa kurejelea muktadha wa shughuli

za sokoni kwa kuandika nakala ya kwanza kisha kuihariri na hatimaye kuandika

nakala safi katika madaftari yao. Nakala safi izingatie mwandiko nadhifu, mtiririko

mwafaka pamoja na kuhaririwa ili kuondoa makosa yoyote ya kimaendelezo na

kisarufi.

Mwalimu awasomee wanafunzi hadithi waliyopewa katika vitabu vyao kuhusu

dada na kaka kwenda sokoni. Wanafunzi wamsikilize mwalimu kwa makini.

Wanafunzi wasome hadithi hiyo baada ya mwalimu wakiwa wawili wawili

kisha kila mwanafunzi asome akiwa peke yake. Makosa yoyote ya kimatamshi

yasahihishwe pindi tu yanapotokea. Baada ya shughuli hii ya usomaji, wanafunzi

wanakili hadithi waliyosoma katika madaftari yao kwa mwandiko nadhifu.

247

Mwalimu asahihishe makosa ya kimaendelezo.

Hatimaye, mwalimu awaelekeze wanafunzi kufanya zoezi la kujaza mapengo ya

hadithi waliyopewa katika vitabu vyao. Wanafunzi wanakili hadithi hiyo katika

madaftari yao. Baada ya zoezi hili, mwalimu ahakikishe amesahihisha madaftari

ya wanafunzi.

Mwisho, mwalimu awashirikishe wanafunzi katika kubuni kisa kifupi kuhusiana

na shughuli za sokoni na kila mwanafunzi aandike kisa chake katika daftari lake.

Makosa ya kimaendelezo yasahihishwe. Mwalimu ahakikishe kila mwanafunzi

anaandika kisa chake kwa mtiririko mwema na maudhui yahusiane na shughuli

za sokoni. Wanafunzi wanaweza kuandika nakala ya kwanza, wakaihariri ili

kuondoa makosa ya kimaendelezo na kisarufi na hatimaye waandike nakala

safi. Wanafunzi walio na matatizo ya kuandika kwa mwandiko nadhifu wapewe

mazoezi zaidi ya kuandika. Mwalimu awaelekeze zaidi.

Mwalimu anaweza kumwomba kila mwanafunzi aandike nakala yake safi

ubaoni (kuhusiana na shughuli za sokoni) ili wanafunzi wenzake waisome na

kuikosoa kwa kurejelea hati nadhifu, makosa ya kimaendelezo pamoja na ya

kisarufi. Pia, wanafunzi katika makundi yao wanaweza kusahihisha nakala zao

safi. Wanafunzi walio na matatizo wasaidiwe.

(ch) Tathmini

Katika hatua hii, mwalimu awaulize wanafunzi maswali mbalimbali ya

kuchunguza iwapo wamepata ujuzi wa kubuni na kuandika maelezo au visa

bunifu kwa mwandiko nadhifu, mtiririko na kwa kuzingatia maudhui lengwa.

Pia, mwalimu achunguze iwapo wanafunzi wamepata uelewa wa shughuli za

sokoni pamoja na msamiati wa sokoni.

248

VI. Majibu

Zoezi la kuandika, ukurasa 135

Bwana Nafu ni muuzaji wa bidhaa sokoni. Anauza katika kibanda chake.

Kibanda chake kina ratili ya kupima uzito wa bidhaa. Bwana Nafu

huwaandikia wanunuzi wake risiti.

Mada Ndogo 5: Saru: Matumizi ya ‘ndani ya’ na ‘nje ya’

(Idadi ya vipindi: 2)

I. Matokeo maalum yanayotarajiwa

Kufikia mwisho wa mada, mwanafunzi aweze:

a) Kutambua matumizi ya ndani ya na nje ya ili kuimarisha mawasiliano;

b) Kutumia ndani ya na nje ya katika sentensi kwa usahihi ili kuimarisha

mawasiliano;

ch) Kusoma sentensi zinazodhihirisha matumizi ya ndani ya na nje ya ili

kuimarisha stadi ya kusoma;

d) Kuandika sentensi zinazodhihirisha matumizi ya ndani ya na nje ya ili

kuimarisha stadi ya kuandika;

e) Kuchangamkia matumizi ya ndani ya na nje ya katika mawasiliano.

II. Mapendekezo ya shughuli za ujifunzaji

• Mwanafunzi asome sentensi zinazodhihirisha matumizi ya ndani ya na

nje ya.

• Mwanafunzi atunge sentensi zinazorejelea vitu halisi darasani k.m. Kitabu

kimo ndani ya kabati; Mwanafunzi yupo nje ya darasa; katika vikundi.

• Mwanafunzi ashiriki katika kuigiza vitendo vinavyoonyesha ndani ya na

nje ya.

• Mwanafunzi aweza kukamilisha sentensi zinazodhihirisha matumizi ya

ndani ya na nje ya kwa kurejelea michoro tofauti tofauti akiwa peke yake

au katika vikundi.

249

• Mwanafunzi aweza kufanya mazoezi ya kutumia ndani ya na nje ya kwa

kutumia vifaa vya kiteknolojia.

III. Nyenzo:

• Chati zenye sentensi zilizojumuisha matumizi ya ndani ya na nje;

• Michoro au picha zinazoonyesha matumizi ya ndani ya na nje;

• Wanafunzi wenyewe;

• Kitabu cha Mwanafunzi, ukurasa 136-137;

• Chombo cha kunasia sauti, breli pamoja na vifaa vingine vinavyoweza

kuwasaidia wanafunzi wanaohitaji uangalifu maalum (kwa mfano,

wanafunzi wasioweza kuona, kusikia n.k.).

IV. Maandalizi ya somo

Kama tunavyofahamu, sarufi ni kipengele muhimu katika ujifundishaji wa

wanafunzi. Mwalimu anastahili kutilia maanani dhana hii ili kuweza kuwahusisha

wanafunzi kwa ukamilifu katika somo hili. Mwalimu aandae vifaa vyake mapema

kama vilivyoorodheshwa hapo juu na kuvihifadhi kabla ya vipindi hivi.

Ikiwa kuna wanafunzi wasioweza kuona, mwalimu ajitahidi kuhusisha matumizi

ya breli au vinasasauti ili kuwawezesha wanafunzi wa aina hii kujifundisha

kama wanafunzi wengine. Iwapo kuna wanafunzi walio na matatizo ya kusikia

mwalimu anaweza kuhusisha matumizi ya lugha ya ishara. Mwalimu anaweza

pia kumshirikisha mtaalamu au mtafsiri wa lugha ya ishara katika kuwasaidia

wanafunzi hawa.

Ili kutimiza malengo yake katika somo hili, mwalimu anashauriwa kuwagawa

wanafunzi katika makundi yanayotakikana kulingana na maelekezo yaliyotolewa

kwa kila shughuli ya wanafunzi katika Kitabu cha Mwanafunzi.

V. Utaratibu wa somo

(a) Utangulizi

Mwalimu awasalimie wanafunzi na kuwauliza maswali mepesi mepesi kuhusu

waliyofundishwa katika kipindi kilichotangulia kuhusu kubuni kisa (kuhusu

shughuli za sokoni) na kukiandika kwa mwandiko nadhifu. Wanafunzi wajibu

salamu za mwalimu kisha wajibu maswali waliyoulizwa.

250

Mwalimu awashirikishe wanafunzi katika kusahihisha zoezi walilopewa katika

kipindi kilichotangulia. Wanafunzi waliopata matatizo katika kufanya zoezi hilo

wasaidiwe na mwalimu.

(b) Uwasilishaji wa funzo lenyewe

Mwalimu awagawe wanafunzi katika makundi ya wanafunzi wawili wawili

kisha awashirikishe katika kutazama michoro waliyopewa katika kitabu chao.

Wanafunzi wajadili michoro hiyo kwa kurejelea matumizi ya ndani ya na nje

ya. Wanafunzi waelezane kuhusu vitu wanavyoona kwenye michoro iliyopo

na waeleze mahali vitu hivyo vilivyo. Wanafunzi wanaweza kutumia sentensi

walizopewa katika vitabu vyao ambazo ni:

1. Kitabu kimewekwa ndani ya mkoba.

2. Mti umemea nje ya nyumba.

3. Maembe yako ndani ya kikapu.

4. Maua yamemea nje ya dirisha.

5. Joni ameweka mikono ndani ya mifuko.

Mwalimu atathmini majadiliano ya wanafunzi katika makundi yao kwa kurejelea

michoro waliyopewa na matumizi ya ndani ya na nje ya. Shughuli hii itawawezesha

wanafunzi kufahamu matumizi kamili ya ndani ya na nje ya.

Baada ya wanafunzi kujadili kuhusu michoro waliyopewa pamoja na sentensi

zilizopo, mwalimu awashirikishe katika majadiliano zaidi kuhusiana na matumizi

ya ndani ya na nje ya.

Baada ya shughuli hii, mwalimu awashirikishe wanafunzi katika makundi yao

ili waigize vitendo mbalimbali vinavyodhihirisha matumizi ya ndani ya na nje

ya. Kwa mfano:

1. Mwanafunzi kusimama nje ya darasa.

2. Wanafunzi kuingia ndani ya darasa.

3. Mwanafunzi kuweziweka chaki za mwalimu ndani ya kabati.

4. Wanafunzi kuweka vitabu vyao ndani ya mikoba yao.

5. Mwanafunzi kuweka kalamu yake ndani ya mfuko wake.

6. Mwanafunzi kuweka dawati lake nje ya darasa lao.

251

Mwalimu ahakikishe anawashirikisha wanafunzi wote katika maigizo haya.

Wanafunzi waigize jinsi ya kutenda vitendo walivyoelekezwa kutenda ili

kuimarisha ufahamu wao wa matumizi ya ndani ya na nje ya.

Mwalimu awaelekeze wanafunzi katika kutunga sentensi sahihi kwa kutumia

ndani ya na nje ya, kwa mfano:

1. Machungwa yako ndani ya kikapu.

2. Wanafunzi wameketi nje ya darasa lao.

3. Wageni wameketi ndani ya nyumba.

4. Mbwa amelala nje ya lango letu.

5. Kitabu kimewekwa ndani ya kabati.

Wanafunzi waelekezwe kutambua kuwa ndani ya na nje ya ni vihusishi yaani

ni maneno yanayoonyesha uhusiano wa vitu (nomino) zaidi ya kimoja, kwa

mfano: wageni wameketi ndani ya nyumba; ndani ya inaonyesha uhusiano wa

‘wageni’ na ‘nyumba’. Mwalimu ahakikishe amewashirikisha wanafunzi wote

katika shughuli hii ya kutunga sentensi sahihi kwa kutumia ndani ya na nje ya.

Hatimaye, mwalimu awashirikishe wanafunzi katika kufanya mazoezi waliyopewa

katika vitabu vyao kuhusu matumizi ya ndani ya na nje ya. Mwalimu awasaidie

wanafunzi wanaotatizika katika kufanya mazoezi haya.

(ch) Tathmini

Katika hatua hii ya mwisho wa funzo hili, mwalimu ahitimishe somo kwa

kuwauliza wanafunzi maswali kadhaa kuhusu mambo muhimu waliyojifundisha.

Maswali hayo yaegemee haswa katika kuchunguza ikiwa wanaweza kuwasiliana

kwa kutumia ndani ya na nje ya. Pia, mwalimu achunguze iwapo wanafunzi

wanaweza kutunga sentensi sahihi katika kwa kutumia vihusishi ambavyo ni:

ndani ya na nje ya.

252

VI. Majibu

Zoezi la kusoma, ukurasa 137

Mwalimu atathmini matamshi ya wanafunzi.

Zoezi, ukurasa 137

1. Weka pesa ndani ya mfuko.

2. Samaki hawezi kuishi nje ya maji.

3. Wanafunzi husomea ndani ya darasa.

4. Usichezee ndani ya chumba chezea nje.

5. Muuzaji aliweka vitunguu nje ya gunia ili mnunuzi avione.