Bendera Bandia

na Hadithi Nyingine

Pauline Kea

Gredi 4

Bendera Bandia na Hadithi Nyingine

Kimechapishwa 2021 na Queenex Publishers Limited

S.L.P 56049-00200, Nairobi, Kenya.

Simu: 0727 794 498, 0715 808 200

Baruapepe: info@queenexpublishers.co.ke

queenexbooks@gmail.com

Tovuti: www.queenexpublishers.co.ke

Haki zote zimehifadhiwa. Hairuhusiwi kuiga, kunakili,

kupigisha chapa, kutafsiri au kutoa kitabu hiki kwa

jinsi yoyote ile bila idhini kwa maandishi ya Queenex

Publishers Limited.

ISBN: 978-9966-141-38-5

Chapa hii 2023

iii

Yaliyomo

1. Yaliyomo ..................................................................... iii

2. Tikitimaji la Ajabu ......................................................... 1

3. Bendera Bandia .......................................................... 16

4. Kisa cha Fisi Msaliti ..................................................... 29

5. Sala ya Salome na Sami .............................................. 46

Tikitimaji la Ajabu

Kobe na Sungura walikuwa marafiki wa chanda na pete.

Waliishi pamoja na kufanya mambo mengi pamoja. Kila

siku walienda mwituni kutafuta matunda, uyoga na majani

ya mimea ya aina aina. Walipofika nyumbani, waliyaosha

matunda na kuyala. Walipika uyoga na majani ya mimea na

kula. Maisha yao yalikuwa shwari hadi ukame ulipowavamia.

Mito ilikauka, misitu ilikosa matunda na majani ya mimea

yakakauka pia. Uyoga nao haukuota kamwe. Kobe na

Sungura walitaabika sana. Walikosa riziki ya kutia tumboni.

Walikonda na kukondeana kama ng’onda.

“Lazima tutafute mbinu za kukabiliana na ukame huu wa

mara kwa mara. La sivyo, tutaangamia,” Kobe alimwambia

rafiki yake.

“Tufanyeje mwenzangu?” Sungura alimuuliza Kobe kwa

unyonge.

“Ninaona tuanzishe kilimo. Bora zaidi kilimo biashara.

Tupande matunda na mimea tofauti ya mboga. Tukivuna,

tutakula na mazao mengine tuyahifadhi kwa kuyakausha.

Wakati wa kiangazi tutakula mazao tuliyohifadhi. Mazao

yakiwa mengi sana tutayauza,” Kobe alimwelezea Sungura.

“Hilo ni wazo zuri sana, lakini tutalimaje bila mvua?” Sungura

aliuliza.

“Tutamwomba Bwana Ndovu atuchimbie kisima cha kina

kirefu. Tutatumia maji ya kisima kunyunyizia mimea yetu

hadi mvua itakaponyesha,” Kobe alimjibu Sungura.

“Ninaona mawingu yametanda. Hata labda mvua iko karibu

kunyesha,” Sungura alisema.

“Iwapo kutanyesha, tutachimba bwawa kubwa la maji.

Ukame ukivamia tena tutatumia maji ya bwawa kunyunyizia

mimea yetu. Penye nia pana njia. Tutaweza, bora tuanze

tu,” Kobe alieleza.

“Hilo litakuwa wazo zuri, lakini mimi na kilimo ni kama

maji na mafuta. Hatupatani. Wewe anza mradi wako mimi

nitakutia moyo tu!” Sungura alisema na kuondoka.

Kobe alianza mradi wake wa kilimo biashara. Mwanzoni

ilikuwa kazi ngumu ya kulima na kuondoa magugu. Kisha

akatayarisha mbegu zake na kuzipanda kwenye mifuko

aliyotengeneza kwa magamba ya migomba. Baada ya

wiki chache mbegu zilichipuka na miche ikaanza kunawiri.

Kobe alinyunyizia miche yake maji kutoka kwenye kisima

alichochimbiwa na Ndovu.

Kobe alikuwa na bahati kama mtende. Miche yake ilipokomaa

na kufikia wakati wa kupandwa, mvua ilianza kunyesha.

Kobe alifurahi fika. Sungura alipopitia shambani alimwita

kwa furaha, “Njoo unisaidie rafiki yangu. Wakati wa kupanda

umewadia. Jitihada huvuta heri. Tukitia bidii tutavuna vizuri.”

“Nina shughuli nyingi sana kwa sasa. Wewe panda,

nitakusaidia kuvuna,” Sungura alimjibu Kobe na kupita

haraka.

Kobe hakufa moyo. Alijifunga kibwebwe na kuanza kazi ya

upanzi. Alipanda miche ya matunda kama vile ya michungwa,

minanasi, milimau, mitikitimaji na mimea ya mboga kama

vile karoti na vitunguu. Mimea yote ilikua na kunawiri vizuri.

Kazi ya kupalilia mimea yake ilipoanza, Kobe alimwomba

tena rafiki Sungura msaada.

“Ndugu yangu, ninakuomba unisaidie kuondoa kwekwe

shambani. Kazi imekuwa nyingi. Ninahofia kuwa siwezi peke

yangu,” Kobe alimwomba Sungura.

“Mimi ninaumwa. Siwezi kazi. Samahani sana,” Sungura

alimjibu Kobe na kutoweka.

Kobe alijipa moyo na kuendelea kuondoa magugu na kwekwe

shambani. Hatimaye baadhi ya miche yake ilianza kuchanua

na baadaye matunda yalianza kukomaa. Sungura alipitia

mara kwa mara shambani kwa Kobe kuangalia kama kuna

chakula chochote kilichokuwa tayari.

Siku moja, Kobe alifika shambani mapema. Alikuta karoti

zake zilikuwa zimeng’olewa. Mashina ya karoti yalikuwa

yametapakaa kando ya ua wa shamba lake. Hakujua

afanyeje. Hakuamini kuwa baada ya bidii yake ya mchwa

kuna mnyama ambaye angefikiria kumdhulumu.

“Hodi huku shambani,” Sungura alisema kwa sauti. Kobe

akashtuka alipomsikia Sungura.

“Tangu lini ukapiga hodi ukiingia shambani?” Kobe alimuuliza

Sungura.

“Nimeona ni vizuri kuomba ruhusa ya kuingia shambani

mwako,” Sungura alisema huku akichekacheka.

“Karibu shambani basi,” Kobe alisema kwa upole.

“Ninaona wakati wa kuvuna umewadia,” Sungura alisema

kwa mshawasha.

“Umejuaje kuwa wakati wa kuvuna umefika?” Kobe alimuuliza

Sungura.

Sungura alicheka tu na hakumjibu. Kobe alianza kushuku

kuwa Sungura ndiye aliyekuwa ameng’oa karoti zake.

Kobe aligundua kuwa mazao shambani mwake yalikuwa

yakipungua kila uchao. Alijua kuwa lazima kulikuwa na

mwizi aliyekuwa akiyavuna kisirisiri. Ijapokuwa alimdhania

Sungura sana, hakuwa na ushahidi. Kobe alimpigia Mfalme

Simba simu ili amshtaki mwizi.

“Tafuta mbinu za kumtambua mwizi. Tukimjua, askari wangu

watamtia mbaroni. Haiwezekani baadhi ya wanyama

waruhusiwe kuwanyanyasa wengine. Lazima tufanye haki,”

Simba alisema kwa simu.

Kobe alitengeneza mitego kadha wa kadha ili amkamate

mwizi. Alianza na shimo kubwa. Alichimba pale alipoona

alama za nyayo za aliyeshukiwa kuwa mwizi.

“Ninafikiria anapitia hapa. Akikanyaga majani haya ya ndizi

atatumbukia ndani,” Kobe alijisemea huku akiweka mtego.

Mtego wake haukushika kitu. Alitengeneza pia mtego wa

kengele. Alifunga uzi mwembamba kwenye kengele pale

ambapo mshukiwa wake alipitia. Usiku wa manane ulipofika,

alisikia kengele ikilia. Kobe alitoka mbio awezavyo, lakini

mwendo wake wa polepole ukamchongea. Alipofika, mwizi

tayari alikuwa ametoroka. Japo siku hiyo hakuna kilichoibwa,

mwizi hakukoma kurudi shambani.

Kobe aliweka mtego wa panya shambani mwake kisha

akaufungia kwa kamba mtini. Sungura alijua bila shaka kuwa

Kobe alikuwa anaweka mtego. Tatizo ni kuwa hangejua

mtego wenyewe ulikuwa wapi na ulikuwa wa aina gani.

Sungura alipofika shambani kwa Kobe, alimwona Nyani

akiruka mtini. Alimwita, “Rafiki yangu Nyani, njoo

nikuonyeshe kitu kitamu ule.”

“Shamba hilo ni la Kobe. Mimi sitaki kuvunja sheria. Ni hatia

kula vitu vya wengine bila idhini yao,” Nyani alimwambia

Sungura.

“Ruhusa ninayo. Wewe njoo tu,” Sungura alimdanganya

Nyani. Nyani alikubali na kujongea shambani.

“Tuingie hapa shambani tung’oe karoti tule. Tangulia wewe,

mimi ninakufuata,” Sungura alisema.

Nyani aliingia shambani bila tahadhari. Mara mtego wa

panya uliokuwa umefukiwa mchangani ulimnasa mguuni.

Nyani alilia kwa woga na uchungu.

Sungura alicheka kwa sauti na kusema, “Wajinga ndio

waliwao.”

Kisha aling’oa karoti na kula. Halafu alichagua tikitimaji

moja kubwa akalitunda na kulibeba. Nyani alibaki hapo

akilia na kulaani. Alijaribu kutoroka lakini mtego wa panya

ulikuwa umefungiwa mtini kwa kamba nyembamba ngumu.

Alirukaruka ili kujinasua. Kwa bahati mbaya alitumbukia

ndani ya lile shimo la mtego.

Kobe alipofika shambani alifurahi ghaya. Alijua kuwa alikuwa

amempata mwizi ambaye alikuwa amemhangaisha siku

nyingi.

“Ninaomba radhi ndugu Kobe. Mimi si mwizi wa karoti na

tikitimaji lako. Mwizi ni Sungura. Amenihadaa tu,” Nyani

alimweleza Kobe huku akilia na kusaga meno.

Kobe alitia na kutoa. Alizunguka shambani. Aliona karoti

zilikuwa zimeliwa na tikitimaji kutundwa. Alichunguza alama

za nyayo zilizokuwa shambani. Alithibitisha kweli zilikuwa

za Sungura.

“Ni kweli unayosema. Haiwezekani kuwa ulikula karoti na

kutunda tikitimaji ukiwa mtegoni, lakini kuwa mwangalifu

ili usidanganywe siku nyingine,” Kobe alisema huku akimtoa

Nyani mtegoni.

Nyani alimshukuru Kobe kwa kumtoa kwenye mtego huo.

Alimuahidi kuwa asingerudia kosa kama hilo tena. Nyani

alitoka hapo akichechemea na kwenda moja kwa moja hadi

kwa Simba. Alimshtaki Sungura kwa mfalme. Simba aliahidi

kumchukulia Sungura hatua.

Maarifa ya Kobe ya kutengeneza mitego yalikuwa yamefika

mwisho sasa. Kobe alianza kuwaza na kuwazua. Alijikuna

kichwa ili apate wazo la mtego mmoja zaidi tu. Alitamani

kutengeneza mtego ambao ungemnasa Sungura na asiweze

kuponyoka. Kobe aliangalia matikitimaji yake yalivyonawiri

na kukomaa. Alionekana mwenye furaha.

“Kama Sungura asingekuwa ananisumbua sasa ningekuwa

nimeanza kupeleka matikitimaji yangu sokoni. Ningepata

pesa nyingi. Ningenunua mbegu na mbolea ili nipanue kilimo

biashara changu,” Kobe alijisemea. Hapo hapo wazo lilimjia

Kobe.

“Nitatengeneza mtego wa tikitimaji. Litakuwa tikitimaji la

ajabu. Litakuwa kubwa kuliko kawaida na litametameta.

Bila shaka litamvutia Sungura kuliko mengine yote.”

Kobe alitunda tikitimaji moja kubwa. Alilitoboa na kulitoa

kila kitu ndani akala. Aliposhiba, alienda kwenye mti wa

gundi na kuchukua gundi ya kutosha. Alilipaka tikitimaji hilo

gundi kwa uangalifu mkubwa. Kisha Kobe aliingia ndani ya

tikitimaji hilo na kutulia kama maji mtungini.

Sungura aliingia shambani kwa Kobe akiimba. Aliangalia

huku na kule na kuendelea kuimba.

Naingia shambani, naingia, naingia,

Naingia kwa madaha, naingia naingia,

Naingia kwa kishindo, naingia, naingia.

Alipoliona lile kimaji kubwa alishtuka.

“Lo! Hili nalo ni kubwa. Tena linang’ara kama jua. Leo ni

leo asemaye kesho ni mwongo. Litanitambua. Nitalila lote,”

Sungura alijisemea kwa sauti.

Kobe mle ndani ya tikitimaji lile alicheka kimoyomoyo. Alijua

kuwa mtego wake ulikuwa umemvutia mwizi.

Sungura alilisogelea lile tikitimaji na kuligusa. Mkono wake

ulinaswa.

“Usinishike tikitimaji wewe! Nitakutunda sasa hivi,” Sungura

alisema huku akishika tikitimaji kwa mkono wake wa pili.

Mkono wa pili nao pia ulinaswa. Sungura alishtuka.

“Pole basi. Kama hutaki kuliwa leo, acha nile lile tikitimaji

jingine pale. Niache tu,” Sungura alizungumza na tikitimaji

hilo akiwa ameshikwa mikono yote miwili. Sungura aliendelea

kulizungumzia tikitimaji hilo la ajabu. Tikitimaji nalo

liliendelea kunyamaza tu.

“Ewe tikitimaji niache nisikupige teke,” Sungura alisema

huku akirusha teke. Mguu wake ulinaswa na gundi pia.

Sungura aliendelea kusema na tikitimaji huku akilipiga teke

kwa mguu wa pili. Miguu yote ilishikwa. Alibaki amenaswa

juu ya tikitimaji. Kisha tikitimaji lilianza kusonga polepole.

“Ewe tikitimaji la ajabu. Unaenda wapi? Nishukishe basi.

Mimi sitaki ugomvi. Niache niende zangu. Sikutaki tena,”

Sungura alisema kwa wasiwasi mkubwa.

Kobe alipoona kuwa amemnasa Sungura alimpigia Mfalme

Simba simu. Alimweleza yote yaliyojiri. Mfalme Simba

alifurahishwa sana na bidii, hekima na ubunifu wa Kobe.

“Pongezi Kobe kwa kuitumia akili yako vilivyo kumnasa

Sungura. Tafadhali mlete mbele ya baraza la wanyama ili

tuamue kesi yake,” Mfalme Simba alijibu simu ya Kobe.

Kobe alitembea asteaste kuelekea kwa Mfalme Simba. Njiani,

Sungura alilalama na kulia kama mtoto. Alimwomba Kobe

msamaha na kumkumbusha kuwa walikuwa marafiki wa

dhati.

“Tamaa yako imekusaliti Sungura. Kama ungekuwa rafiki

wa kweli usingeniibia. Badala yake, ungenisaidia kufanya

kazi shambani,” Kobe alisema.

Walipofika kwa Mfalme Simba, tayari baraza la wanyama

lilikuwa likiwangojea. Sungura alitolewa kwenye tikitimaji la

ajabu na Nyani. Kesi ikaanza mara moja. Sungura alishtakiwa

kwa makosa mawili. Kosa la kwanza lilikuwa ni wizi shambani

mwa Kobe. Kisha, kosa la pili lilikuwa la kumdanganya Nyani

na kumtia mtegoni.

Mara tu Sungura alipobanduliwa kwenye tikitimaji la ajabu,

alipiga magoti mbele ya baraza la wanyama na kuomba

msamaha.

Baraza la wanyama lilimwamulia Sungura kesi. Alipewa

adhabu ya kumlimia na kumpandia Kobe shamba lake lote.

Sungura alimwomba Nyani msamaha. Nyani alimsamehe.

Baada ya kesi hiyo ya Sungura, Kobe alirudi shambani mwake

na kutunda matikitimaji yake apeleke sokoni. Nyani alijitolea

kumsaidia kutunda, naye Ndovu alimsaidia kubeba. Kobe

aliwashukuru kwa hisani waliyomtendea.

Kamusi Yangu

alitia na kutoa aliwaza sana

amenihadaa amenidanganya

asteaste kutembea polepole

dhati moyo wa kweli

ghaya sana

idhini ruhusa

kilimo biashara kulima ili kuyauza mazao na kupata pesa

kuchanua kutokeza kwa maua ya mmea

kujongea kwenda polepole karibu na kitu kingine

kukabiliana kupambana

kumdhulumu kumfanyia mabaya

kutoweka kwenda na kukosa kuonekana

kwekwe mmea wowote ambao umeota mahali

hautakiwi

magugu mimea isiyohitajika shambani

miche mimea michanga

mshawasha kiu ya kujua au kufanya jambo

shwari hali kuwa nzuri

tahadhari kuwa mwangalifu

ugomvi hali ya kutoelewana

ukamchongea ukamwingiza matatani

umefukiwa umefichwa ardhini

yaliyojiri yaliyotokea

Maswali

1. Je, Kobe alitoa wapi maji ya kunyunyizia miche yake?

2. Mtu anaweza kuhifadhi vipi maji ya mvua?

3. Taja mimea yote ambayo Kobe alipanda.

4. Ni nini maana ya ‘alikuwa na bahati kama ya mtende’?

5. Sungura alitoa sababu gani za kukosa kumsaidia Kobe?

6. Kwa nini Kobe alishuku kuwa Sungura alikuwa mwizi?

7. Taja mitego yote aliyoitengeneza Kobe.

8. Nyani alijitetea vipi aliposhikwa mtegoni?

9. Je, unafikiri kuwa adhabu ambayo Sungura alipewa ilifaa?

10. Umejifunza nini kutokana na hadithi hii?

Mazoezi

1. Ukiwa na rafiki yako:

a. Tajeni nahau zote za maadili zilizo kwenye hadithi.

b. Toeni maana ya nahau hizo za maadili.

c. Elezeni maana ya methali zilizotumika katika hadithi

hii.

2. Msomee rafiki yako ukurasa mmoja wa hadithi hii.

Mwambie akuhesabie maneno unayoweza kusoma kwa

dakika moja. Linganisha kasi yako ya usomaji na ya

mwenzako mkiwa darasani.

3. Andika insha ya maelezo kuhusu:

Jinsi ya kutunza miche

Bendera Bandia

Kengele ilipolia, wanafunzi wote walikimbia kwenye

gwaride. Sofia, Helena, Mambo na Lemayan tayari walikuwa

washafika. Walitangulia ili kuitayarisha bendera. Wakati wa

kupandisha bendera ulipowadia, kikosi hiki cha wanaskauti

kilisimama mbele ya mlingoti. Sofia ndiye aliyeibeba bendera.

Mambo, Helena na Lemayan walisimama tisti nyuma yake.

“Eeh Mungu nguvu yetu,” Lemayan alianzisha wimbo wa

taifa kwa sauti. Wanafunzi wote walimwitikia Lemayan

kwa sauti.

“Ilete baraka kwetu…”

Waliimba wimbo wa taifa huku Mambo akiipandisha bendera.

Kisha, mwalimu aliyeshika zamu alitangaza kwa sauti,

“Wanaskauti wetu watatuimbia wimbo wa kuisifu bendera

yetu. Sikilizeni kwa makini ili muimbe nao tena baada ya

wao kumaliza.”

Sofia, Helena, Mambo, na Lemayan waliimba wimbo wa

kuisifu bendera kwa sauti.

Bendera yetu ya Kenya yapendeza,

Bendera yetu ina rangi nzuri,

Nyeupe, nyeusi, nyekundu, kijani,

Hizo ndizo rangi za bendera yetu.

Rangi nyeupe yatangaza amani,

Rangi nyeusi ni ya ngozi zetu,

Rangi nyekundu ni damu ya ukombozi,

Rangi ya kijani ni mashamba yetu.

Wanafunzi wote waliimba wimbo huu pamoja na kikosi hicho

cha wanaskauti. Watu walipofumukana ili kwenda darasani,

baadhi ya wanafunzi waliendelea kuimba wimbo huo kwa

sauti za chini. Wengine waliuimba vizuri na wengine vibaya.

“Wataushika tu,” Helena alimwambia Mambo, huku

akitabasamu.

“Bila shaka wataujua. Ni wimbo mzuri sana,” Mambo alisema.

* * *

Wanaskauti hao walielekea moja kwa moja hadi kwenye

ofisi ya mwalimu wa skauti wakiwa na bendera mkononi.

Kumbe bendera ilikuwa imemwagikiwa na rangi. Baada

ya kuipandisha, ndipo wanaskauti walipoiona rangi hiyo.

Walipoingia ofisini Lemayan ndiye aliyeiweka bendera juu

ya meza. Mwalimu hakuwepo. Pengine alikuwa kwenye

ofisi kuu.

“Lo! Tutafanyaje kuondoa rangi hii kwenye bendera yetu?”

Lemayan aliuliza kwa hofu.

“Tutaipangusa tu,” Helena alisema huku akimsaidia Lemayan

kuiondoa rangi kwenye bendera hiyo.

Mambo aliwekelea firimbi kwenye meza ya mwalimu, kisha

akamsaidia Helena kuipangusa bendera kwa karatasi ya

shashi iliyokuwa mezani.

“Ni bahati mbaya tu. Ajali haina kinga. Tutaiosha bendera

kabla ya kwenda nyumbani, kisha tuianike. Itakauka wikendi.

Jumatatu tutaipandisha ikiwa safi kabisa,” Sofia alisema.

Jioni baada ya mafunzo ya siku, wanaskauti hao walienda

jikoni na kumwomba mpishi wa shule sabuni kidogo na beseni.

Walichota maji mferejini. Walichanganya sabuni na maji na

kupata povu zuri. Kisha waliiloweka bendera ndani ya maji.

Walisugua bendera kwa zamu. Baada ya dakika thelathini,

wote walikuwa wamechoka. Bendera ilikuwa haitoki rangi.

Yote ilionekana rangi mchanganyiko. Ilitisha kweli.

“Tufanye nini?” Lemayan aliuliza.

“Ninaonelea tumwambie mwalimu wetu wa skauti kabla

hajaenda nyumbani,” Helena alipendekeza.

“Hilo si wazo zuri. Mwalimu atafikiria kuwa hatuwezi

kuwajibika. Ninaonelea tuchange tununue bendera nyingine,”

Mambo alisema.

“Mimi siwezi kupata pesa za kuchanga,” Lemayan alisema.

“Kwa nini tusiwaite wenzetu wikendi, ili watusaidie kuchanga

pesa. Yaani tufanye harambee,” Sofia alipendekeza.

“Hilo ninaona ni wazo zuri sana,” alichangia Mambo.

Wanaskauti hao walitangazia wenzao harambee.

Waliwaomba wazazi na walezi wao simu na kuwajuza

wenzao kuhusu harambee. Waliwaandikia ujumbe mfupi.

Wengi wao hawakuwa na pesa za kutoa.

“Wenzetu wanasema hawana pesa. Tutafanyaje?” Lemayan

alimuuliza Sofia.

“Tuwaambie walete chochote walicho nacho. Tunaweza

kupeleka vitu watakavyoleta dukani tupewe bendera,” Sofia

alimjibu Lemayan.

* * *

Harambee ilifanyika uwanjani. Watoto wengi walihudhuria.

Wengine walielewa lengo la mkutano wao, lakini wengine

hawakujua walichohitajika kufanya. Harambee ilipoanza

watoto walichanga chochote walichokuwa nacho. Waliimba

wimbo wa harambee huku wakiweka kila walichokileta

pamoja.

Toa ndugu, toa dada, ulichonacho wewe,

Kutoa ndugu ni moyo, wala si utajiri.

Watoto walitoa vitu vingi: viazi vitamu, matunda, mayai,

kuku na hata sungura.

“Umempata wapi sungura mzuri hivi?” Mambo alimuuliza

mtoto mmoja.

“Nina mradi mdogo wa kuwafuga sungura. Nimewaomba

wazazi wangu kuchukua sungura mmoja wakakubali,” alijibu

mtoto huyo.

“Hata mimi ninataka kufuga sungura. Nakuomba baada

ya harambee hii unieleze jinsi ya kuanzisha mradi kama

wako,” Mambo alisema. Wakati huu wote, Mambo alikuwa

akiyashika manyoya mororo na meupe ya sungura huyo.

Helena alizunguka na kikapu kidogo akikusanya pesa. Baada

ya harambee kuisha, Helena alihesabu pesa walizoweza

kukusanya. Alitangaza kwa sauti. Watoto walipiga makofi

na kushangilia.

“Asanteni sana kwa kuhudhuria harambee hii. Tumefanikiwa

kukusanya pesa na vitu vingi. Bila shaka sasa tutaweza

kununua bendera nyingine. Nyote ni marafiki wa dhati,”

Sofia aliwashukuru watoto wenzao.

Wanaskauti waliamua kwenda moja kwa moja hadi dukani

kununua bendera. Walipofika waliuliza bei ya bendera.

Walipoambiwa bei walishtuka sana. Pesa walizokusanya

zisingetosha. Walimpa mwenye duka vitu walivyokusanya

pia.

Mwenye duka alicheka kwa sauti na kusema, “Nampenda

sungura wenu sana. Lakini vitu vya dukani naviuza kwa pesa

taslimu. Samahani sana watoto haiwezekani biashara ya

aina hii hapa. Nawaomba mwende sokoni, muuze bidhaa

zenu, kisha mkipata pesa mje kununua bendera.”

Wanaskauti hao walimaka.

“Tufanye nini? Hatuwezi kwenda sokoni kuuza bidhaa zetu.

Hatuna muda,” Helena alisema.

“Lazima tufanye jambo haraka, muda wenyewe unayoyoma.

Tufanye nini jamani?” Sofia aliuliza.

“Tutengenezeni bendera. Nitawaelekeza,” Lemayan alisema.

Wanaskauti walikubaliana kutengeneza bendera. Walielewana

kutafuta vitu ambavyo wangehitaji haraka bila kupoteza

wakati.

Walipeleka kila kitu kwa akina Sofia. Walikaribishwa vizuri na

kazi ilianza mara moja. Walivipanga vitu vyote walivyohitaji.

Kila mmoja wao alijifunga kibwebwe kufanya awezalo.

Lemayan ndiye aliyewaelekeza. Walichukua vitambaa

vya rangi zote za bendera na kuvipanga vilivyo kisha

wakaviunganisha.

“Mambo ana kipaji cha uchoraji. Badala ya kuchora ngao,

kwa nini asichore ramani ya Kenya? Bendera yetu itakuwa na

upekee wa ajabu. Kila mtu ataipenda,” Lemayan alipendekeza.

“Ninaupenda ubunifu wako Lemayan. Ninakuunga mkono,”

Helena alisema.

Wote walikubaliana kwa kauli moja kuwa Mambo achore

ramani kwenye bendera yao. Alipomaliza, bendera hiyo

ilipendeza ajabu.

“Tuipandishe bendera yetu pale mtini ili tuifanyie majaribio,”

Sofia alisema kwa furaha.

Wanaskauti waliipandisha bendera yao mtini huku wakiimba

na kucheka.

Siku ya Jumatatu ilipofika, Sofia, Mambo, Helena na

Lemayan walirauka shuleni kuliko kawaida. Walitamani

sana kuipandisha bendera waliyoitengeneza. Waliiona ya

kupendeza kuliko bendera za kawaida. Walitaka kujivunia

ubunifu wao.

“Mwalimu wetu wa skauti akiiona atatuonea fahari kubwa,”

Sofia alisema kwa sauti ya chini.

Wimbo wa taifa uliimbwa huku bendera ikipandishwa

taratibu. Mambo aliipandisha bendera polepole sana ili watu

wajionee bendera hiyo yao ya kipekee.

Walimu na wanafunzi wengine waligundua kuwa bendera

ilikuwa si ya kawaida. Walimaka. Wengi wakaonyesha hofu

yao waziwazi. Wanaskauti walishangaa kuona kuwa nyuso

za wengi hazikuonyesha hisia za furaha bali za karaha. Wao

pia waliingiwa na wasiwasi.

“Bendera bandia!” mwanafunzi mmoja alisema kwa sauti.

Baada ya shughuli zote za gwarideni kukamilika, wanaskauti

wote waliitwa ofisini kwa mwalimu mkuu.

Huko waliwapata walimu kadhaa, akiwepo pia mwalimu

wa zamu na mwalimu wao wa skauti.

“Walimu hawakulifurahia wazo letu. Tufanyeje?” Lemayan

aliuliza wenzake walipokuwa wakielekea ofisini.

“Tuseme ukweli. Tuwaeleze kila kitu,” Helena alijibu.

Walipoingia ofisini kwa mwalimu mkuu, walikaribishwa

kwa maswali.

“Bendera ya wanaskauti iko wapi?” mwalimu wao wa skauti

aliwauliza. Sofia alieleza kila kitu. Walimu wote walicheka

hadi wakachoka mbavu.

“Tunaomba msamaha. Naona hamkufurahishwa na kitendo

chetu. Tulikuwa tunajaribu kutatua tatizo letu sisi wenyewe,”

Mambo alisema.

“Samahani sana. Tulidhani kuwa tulikuwa tunafanya jambo

la busara,” Helena aliongezea.

“Mwalimu wetu wa darasa alituambia kuwa tunafaa kutafuta

suluhisho ya tatizo lolote tunalokutana nalo sisi wenyewe.

Kama tumekosea, tunaomba msamaha,” Lemayan aliomba.

“Ni vizuri kutatua matatizo yenu wenyewe, lakini ni vizuri

kuomba ushauri wakati mwingine. Bendera ya taifa si

kitambaa tu ambacho kinaweza kushonwa kiholelaholela.

Bendera yetu ya taifa ina hadhi yake ambayo lazima ilindwe.

Bendera ya taifa inastahili kufanana popote pale inapopepea

nchini,” mwalimu wa skauti alifafanua.

“Nimependa ubunifu wenu. Ninapendekeza kuwa mtengeneze

bendera nyingine lakini muichore ngao. Kisha muitundike

bendera hiyo darasani mwenu ili muitumie kama nyenzo ya

kujifunzia rangi za bendera. Tutapanga na mwalimu wenu

wa darasa baadaye,” mwalimu mkuu aliongezea.

Sofia alitaka kujua maana ya ngao kwenye bendera ya taifa.

Mwalimu wake wa darasa alimwelezea, “Ngao ni ishara ya

ulinzi mkali uliowekwa kwenye mipaka yote ya nchi yetu.”

Wanaskauti hao waliwashukuru walimu wao kwa

kuwasamehe. Mwalimu wao wa skauti aliwapa bendera

nyingine mpya. Waliahidi kuilinda na kuitunza bendera hiyo.

Walitayarisha mfuko spesheli wa kuitia kila walipoishukisha

kutoka kwenye mlingoti wake.

Kamusi Yangu

gwaride mkusanyiko wa wanafunzi na walimu

hasa wakati wa matangazo na

kupandisha bendera

fahari kuonea fahari ni kujivunia kitu au mtu

hadhi heshima

karaha huzuni

mlingoti mti mrefu unaotumiwa kutundikia bendera

mororo yasiyokuwa magumu; laini

nyenzo vifaa vinavyotumika katika ujifunzaji na

ufunzaji darasani

ramani mchoro unaoonyesha sehemu fulani ya

nchi au nchi nzima

shashi karatasi nyepesi inayotumiwa

kupangusia uchafu. Wakati mwingine

hutumiwa chooni

tisti kusimama bila kutikisika hata kidogo

ubunifu hali ya kuweza kutengeneza kitu kwa

mara ya kwanza kabisa

waliiloweka waliitia ndani ya maji

wakachoka

mbavu wakachoka sana

walipofumukana walipotawanyika

zamu utaratibu wa kufanya jambo kwa

kupokezana

Maswali

1. Taja majina ya maskauti kwenye hadithi.

2. Taja maana ya rangi za bendera ya Kenya.

3. Wanaskauti walifanya nini baada ya bendera kupata

rangi?

4. Unafikiri wanaskauti walihitaji vitu gani ili kutengeneza

bendera?

5. Ni nani aliyechora ramani ya Kenya kwenye bendera?

6. Kwa nini walimu na wanafunzi walimaka bendera bandia

ilipopandishwa?

7. Wanaskauti walifanya nini walipoitwa ofisini kwa mwalimu

mkuu?

8. Ni nini maana ya ngao kwenye bendera ya Kenya?

9. Kama ungekuwa mmoja wa wanaskauti ungefanya nini

baada ya bendera kupata rangi?

10. Umejifunza nini kutokana na hadithi hii?

Mazoezi

1. Mwimbie mlezi au mzazi wako:

a. wimbo wa Jumuiya ya Afrika Mashariki

b. wimbo wa Taifa la Kenya

c. wimbo wa kusifu bendera ya Kenya kwenye hadithi

2. Mwambie mlezi au mzazi wako akurekodi ukiimba nyimbo

za sehemu ya 1 ili ujisikilize na kujitathmini.

3. Zungumza kuhusu umuhimu wa bendera ya taifa ukiwa na

mlezi au mzazi wako. Andika hoja zote kuu kisha umtumie

mwalimu wako wa darasa.

Kisa cha Fisi Msaliti

Hapo zamani za kale wanyama wote walikula nyasi na

majani. Simba alikuwa mfalme wao. Wanyama wote wa

porini walimheshimu na kumtii. Naye Simba alitawala porini

kwa hekima, heshima na haki. Simba aliunda baraza la

wanyama ambalo lilimshauri kuhusu masuala ya uongozi.

Baraza hilo liliongozwa na Kobe. Wanyama wengine

walioshirikishwa kwenye baraza hilo walikuwa ni pamoja

na Kiboko, Mbwamwitu, Ngiri, Sungura, Lumbwi, Duma na

Chatu. Mara kwa mara Simba angewaita wanyama wa

baraza hilo ili wazungumzie uongozi wa porini. Baraza hili

pia ndilo lililotunga sheria na kuamua kesi zote za wanyama

wa porini.

Simba alipendwa na wanyama wote. Uongozi wake pia

ulishabikiwa na takriban wanyama wote porini.

Siku moja Simba aliwapata watoto wa Paa na Chui wakicheza.

Mtoto wa Paa alikuwa akitokwa na jasho kwa sababu ya

kukimbia sana.

“Njoo nikupanguse jasho, mtoto,” Simba alisema kwa upendo.

Mtoto wa Paa alienda kwa Simba akarambwa jasho lote.

“Asante sana. Najisikia safi sana,” mtoto wa Paa alimshukuru

Simba.

“Jasho lako ni tamu sana. Nina hamu ya kukulamba tena na

tena. Udugu ni kufaana sio kufanana eti,” Simba alisema

kisha akawaaga watoto wa Paa na Chui.

Simba aliendelea na tabia yake ya kuwalamba watoto jasho

wakicheza. Aligundua kuwa watoto wa Paa ndio waliokuwa

na jasho tamu zaidi. Kadri alivyoendelea kuwalamba watoto

jasho hao, ndivyo alivyozidi kujawa na hamu ya kutaka

kuwalamba zaidi.

Simba alianza kuwafuata watoto wa Paa kila walipokwenda.

Siku moja watoto wa Paa walicheza na kuumizana sana.

Walimwona Simba akipita wakamwita kwa sauti. Simba

alikwenda mbio na kuanza kuwalamba. Mmoja wao alikuwa

ameumia vibaya kwenye goti. Alivuja damu. Hata kutembea

alishindwa.

Simba alimlamba damu yote na kuimeza. Ilikuwa tamu

sana. Alitamani sana goti la mtoto wa Paa livuje zaidi ili

alilambe, lakini halikuvuja. Wazo lilimjia Simba.

“Nitamchukua mwenzenu niende naye. Nataka kwenda

kumpaka dawa kwenye kidonda hiki. Mama yenu akija

msiseme nimemchukua. Akijua ameumia atawaadhibu

kwa kumuumiza. Mwenzenu akipona nitamrudisha,” Simba

aliwaambia watoto wa Paa.

Paa aliporudi kutoka mtoni alishangaa kuona kuwa wanawe

ni watatu badala ya wanne. Alipowauliza kuhusu mtoto

mwenzao walimdanganya.

“Hatujui ameenda wapi,” walisema kwa pamoja.

Paa alianza kumtafuta mwanawe. Alimtafuta hadi akachoka.

Aliamua kwenda kwa baraza la wanyama kuripoti kisa hicho.

Alipofika alipata wanyama hao kwenye mkutano. Simba

alikuwa mwenyekiti naye Kobe alikuwa katibu kwenye

mkutano huo wa baraza la wanyama. Paa alikaribishwa

vizuri. Aliwaeleza kisa hicho cha kumpoteza mwanawe kwa

majonzi makuu. Alipomaliza kueleza machozi ya huzuni

yalimtiririka. Wanyama wote walimpa pole.

“Usilie, Bi. Paa. Mwanao atapatikana bila shaka. Nitawatuma

askari wangu, Chui na Mamba, waende kumsaka. Hata nawe

usichoke kumtafuta. Atafutaye hachoki akichoka keshapata,”

Simba alimtuliza Paa. Simba pia alijifanya kushangazwa na

kisa hicho cha mtoto wa Paa kupotea.

Mtoto wa Paa hakuonekana tena. Watoto zaidi waliendelea

kupotea. Pundamilia, Ndovu, Mbogo na Sungura pia

waliwapoteza watoto wao kwa njia ambazo hazikueleweka.

Wanyama wote hawa walipeleka habari hizo za kuhuzunisha

kwa baraza la wanyama.

“Moyo wangu ni mzito. Kuna taharuki porini. Watoto wa

wanyama wakiendelea kupotea amani itatoweka. Tufanye

nini wenzangu?” Kobe aliwauliza wanyama wenzake katika

baraza.

“Dawa ya mwizi wa watoto ni kukamatwa. Siku za mwizi

ni arubaini. Nimemwamrisha amirijeshi, Bwana Kifaru,

kutuma jeshi lake porini ili liwatafute na kuwakamata wezi

wa watoto,” Simba aliwaelezea wanyama kwenye baraza.

Alijidai kuwa mwenye simanzi kuu.

Majonzi yalitanda porini. Visa vya watoto kupotea bila

kuonekana tena viliongezeka maradufu. Wanyama na watoto

wao waliishi kwa woga. Walikonda kama ng’onda kwa kuwa

hawakula wakashiba.

Wanyama wote waliogopa kwenda kwenye pori za mbali

kulikojazana miti, majani na nyasi. Walihofia kuwa huko

ndiko kulikokuwa na adui. Walikula pamoja kwenye

kiwanja kikubwa. Hapo nyasi zilikuwa chache na majani

yalikuwa haba. Kila mnyama aling’ang’ania chochote kidogo

kilichopatikana. Maji nayo vilevile yalikwisha.

Mito iliyokuwa na maji mengi ilikuwa katikati ya pori kubwa.

Huku pia waliogopa kwenda. Waliumia kwa kukosa maji

hata ya kukata kiu.

Amirijeshi Bwana Kifaru aliwaamrisha Chui kumsaka mhalifu.

Baada ya siku mbili za kuichana pori, Chui alijionea maajabu.

Akiwa juu ya mti alimwona Simba akimlambalamba mtoto

wa Fuko. Kisha alimnyonyoa manyoya kwa meno. Halafu

alianza kumla polepole sikio, pua, mkono wa kulia, mkono

wa kushoto na mguu wa kulia.

Chui alishindwa kuvumilia. Hasira zilimpanda akamrukia

Simba huku akijisemea, “Liwalo na liwe. Nitamrarua hata

kama ni mfalme. Hawezi kuwatendea wanyama dhuluma

kama hii.”

Simba hakuamini alipokabwa koo na Chui. Walimenyana

na kubingirishana huku wakitiana kucha vibaya. Hatimaye

vita viliisha baada ya wote kupata majeraha mengi.

“Samahani sana Chui. Naomba radhi kwa tukio hili. Hapakuwa

na haja ya kupigana hivi. Nakuomba uonje nyama hii kisha

tuongee,” Simba alimshawishi Chui.

“Siwezi kula mtoto wa mnyama mwingine. Ni kama kuila

kesho yetu,” alisema Chui kwa unyonge.

“Unahitaji nguvu. Katika hali yako hii, usipokula utakufa.

Hebu jiangalie ulivyokonda hata mifupa ya mbavu zako

inahesabika. Nasema uonje tu,” Simba alizidi kumbembeleza

Chui.

Chui alinusa harufu ya kuvutia ya damu ya mtoto wa Fuko.

Njaa aliyokuwa nayo ilizidi kumtafuna tumbo. Aliunyoosha

mkono na kupokea kipande cha ini kutoka kwa Simba.

“Ni tamu sana, tena ina wororo wa ajabu. Naomba kipande

kingine,” alisema Chui kwa hamu kuu.

Simba na Chui walimla mtoto wa Fuko akaisha.

“Sasa umekula kiapo. Huwezi kusema uliloliona wala

kulitenda. Tutakuwa tukila nyama pamoja kuanzia leo,”

Simba alimwambia Chui.

Chui alisalimu amri. Alijua amekuwa mtumwa wa Simba.

Lazima angefanya alivyosema. Kuanzia siku hiyo Simba na

Chui walikula watoto wa wanyama pamoja. Simba na Chui

walifanya urafiki wa chanda na pete. Baada ya wiki moja

Chui alinona kama Simba.Wanyama walishangaa sana kuona

mabadiliko haya ya haraka ya Chui. Fisi alijaribu kumdadisi

Chui kuhusu alikopata chakula cha kumnonesha, lakini Chui

alikataa kutoa siri.

Fisi hakufa moyo. Alianza kumfuata Chui kila alipokwenda

kisirisiri. Siku moja Fisi aliwaona Chui na Simba kwa mbali

porini. Alinyatianyatia na kufika walipokuwa. Alijificha

nyuma ya kichaka ili achunguze waliyokuwa wakiyafanya.

Baada ya muda aliwaona wakipangusa midomo yao kwa

majani ya miti. Kisha wawili hao waliondoka hapo wakicheka

kwa furaha.

Fisi alikwenda hadi pale ambapo Simba na Chui walikuwa

wamesimama. Aliona maajabu. Kulikuwepo na kwato na

pembe za mtoto wa Swara. Mahali penyewe pia palijaa

matone ya damu. Fisi alichanganyikiwa asijue yaliyojiri.

Alijiendea zake na kuamua kuendelea kumwandama Chui.

Bidii hulipa. Bidii ya Fisi ya kumfuata Chui ilizaa matunda

hatimaye. Siku moja jioni Fisi aliwaona tena Chui na Simba

kwa mbali. Walikuwa wanakula kitu porini.

“Labda wanakula uyoga. Ngoja nikavamie ili nijue siri ya

kunona kwao,” Fisi alijisemea kimoyomoyo.

Fisi alipofika walipokuwa Simba na Chui alipigwa na butwaa.

“Kwa nini umepigwa na butwaa? Karibu tule, acha wasiwasi,”

Chui alimwambia Fisi. Fisi alivyo mlafi hakusita. Alianza kula

nyama ya mtoto wa Nyati kwa pupa.

“Nyama hii ni tamu sana,” Fisi alisema huku ameshika mfupa

mkubwa.

Simba, Chui na Fisi sasa walifanya usuhuba. Popote

alipokwenda Simba, pia Chui na Fisi walienda. Baada ya wiki

moja, Fisi alinona ajabu. Alianza kutembea akichechemea

kwa uzito wa mwili wake. Miguu yake ya nyuma ilionekana

mifupi kuliko ya mbele. Ilishindwa kuhimili uzito wa mapaja

yake.

Wanyama wengine walishangazwa sana na mabadiliko haya

ya Fisi ya ghafla. Alipoulizwa na wanyama wenzake kuhusu

asili ya kunona kwake alijibu huku akichekacheka, “Urefu

ni maumbile, lakini unene ni bidii ya mnyama mwenyewe.

Nendeni porini mkatafute lishe. Huko ndanindani kuna uyoga

mwingi.” Fisi alitaka kuwahadaa wanyama ili waende porini.

Huko yeye, Simba na Chui wangeweza kuwanyakua watoto

wa wanyama hao kwa urahisi.

Asubuhi moja, jua lilipokuwa linachomoza Kima aliona

vioja porini. Alikuwa juu ya mti wa vitoria kama kawaida

yake akishtaki njaa. Mara aliwaona Simba, Chui na Fisi

wakimkaba koo mtoto wa Ngiri. Mtoto huyo alilia kwa sauti

ya huruma. Aliwaomba watatu hao wamhurumie lakini

wapi! Waliendelea kumtia kucha na kumrarua. Alijaribu

kujiokoa kwa kuwadunga kwa vipembe vyake lakini hakufua

dafu. Kima aliwaza na kuwazua. Alitamani sana kumwokoa

mtoto wa Ngiri lakini alijua hakuwa na uwezo. Katika hali

hiyo ya kufisha moyo wazo lilimjia. Alichukua simu yake na

kurekodi video ya yote yaliyojiri.

“Huyu atakuwa mtoto wa mwisho kuliwa,” Kima alijisemea

moyoni.

Chui, Simba na Fisi walipomaliza kula, Kima naye alimaliza

kurekodi video yake. Aliitazama tena video hiyo bila kuamini

kisha akaituma kwenye mtandao wa kijamii.

Chui, Simba na Fisi waliporudi nyumbani walilakiwa na

wanyama waliokuwa na ghadhabu. Hawakuamini walipoiona

video yao ilivyosambaa mtandaoni kama moto wa kichaka

kikavu. Hata televisheni zilikuwa zinatangaza maovu yao.

Chui, Simba na Fisi kuona hivyo walijaribu kutorokea porini.

Walikimbia kadri ya uwezo wao. Simba alibahatika kutoweka

bila kuumia lakini Chui alikwaruzwa na miba akikimbia

akapata majeraha kidogo kwenye ngozi yake. Kuanzia siku

hiyo, Chui akawa na madoadoa mwilini. Fisi naye alishindwa

kukimbia kabisa kwa sababu ya kunona. Kwa bahati mbaya

alikunguwaa na kuanguka vibaya akavunjika miguu ya

nyuma ambayo tayari ilikuwa imelemewa na uzito. Wanyama

walimshika na kumpatia kichapo kibaya.

Fisi alilia na kuropokwa kila kitu. Alizisema njama zao zote

za kihuni walizokuwa wamewapangia wanyama. Alilia na

kuomba msamaha kwa niaba yake na wahuni wenzake.

Kobe aliita mkutano wa dharura wa baraza la wanyama.

Iliamuliwa kwa kauli moja kuwa Kima apewe wadhifa

wa amirijeshi. Aliahidi kuwalinda wanyama kwa

kuwatahadharisha kila alipowaona adui. Kuanzia siku

hiyo kima aliruka kutoka mti mmoja hadi mwingine porini

akiwafuata wahalifu. Kila alipowaona Chui, Simba na Fisi

angepiga kelele. Wanyama wangetoroka ili kuokoa maisha

yao.

Kobe aliamua kuwa Ndovu, Twiga, Kifaru na Chatu wateuliwe

kama walinzi wa wanyamapori. Uteuzi wao ulikaribishwa

kwa mikono miwili. Ndovu alitumia nguvu zake kupambana

na maadui. Hakuna mnyama aliyemla mwingine Ndovu

akiwa karibu.

Wanyama waliokuwa katika hatari ya kuliwa walitembea

unyo kwa unyo wakiwa na Ndovu wakati wa kulisha. Twiga

aliwafaa wanyama kwa sababu ya urefu wake. Aliweza

kuwaona maadui kutoka mbali na kuwafahamisha wanyama

mapema ili wajifiche.

Kifaru alikuwa mpiganaji hodari. Upembe wake mrefu

ungewararua adui kila walipowashambulia. Chatu

aliwalinda wanyama mitoni wakinywa maji. Simba, Chui

na Fisi walimwogopa sana Chatu. Aliwapinda wakati wote

walipotaka kuwadhuru wanyama.

Simba, Chui na Fisi walipewa onyo kubwa dhidi ya kuwala

watoto wa wanyama. Waliogopa na kukoma kabisa kula

watoto. Walijizuia pia kula mnyama aliyekuwa na mimba.

Walipotaka kula nyama, walimfukuza mnyama aliyekuwa

amekomaa.

Simba, Chui na Fisi pia walifurushwa na wanyama wenzao.

Walianza kuishi kwenye pori yao mbali na wanyama wengine.

Hii ilikuwa adhabu kubwa sana. Walijihisi wapweke na

kujawa na huzuni kwa kuwa upweke ni uvundo. Kuanzia siku

hiyo Simba, Chui na Fisi hutembea peke yao. Wanyama wale

wengine porini nao hutembea katika vikundi ili walindane.

Kamusi Yangu

akashtaki njaa akaanza kula chakula

alikunguwaa alijikwaa

alimnyonyoa alimtoa manyoya

alinyatianyatia alimwendea polepole ili amshike

alipigwa na

bumbuwazi alishtuka

amekula kiapo ameweka ahadi ya kutenda jambo fulani

au kutotenda

alisalimu amri alikubali

amirijeshi kiongozi mkuu

ghadhabu hasira

hakufua dafu hakufaulu

kuichana pori kukimbia

kukata kiu kunywa maji

kumdadisi kumuuliza maswali

kuropokwa kusema maneno mengi bila umakinifu

kutoweka kutoonekana tena

maradufu mara mbili ya idadi

mtumwa mtu ambaye anamilikiwa na mtu mwingine

na anayefanyishwa kazi bila malipo

njaa ilimtafuna

tumbo alihisi njaa nyingi

simanzi huzuni

taharuki hali ya wasiwasi

takribani inayokaribiana na idadi fulani

unyo kwa unyo kufuatana kwa karibu sana

urafiki wa

chanda na pete urafiki wa karibu sana

usuhuba urafiki

vitoria tunda dogo la mwituni lenye chachu

walikonda kama

ng’onda walikonda sana

walimenyana walipigana

yalitanda yalijaa

Maswali

1. Ni mnyama gani aliyekuwa mfalme porini?

2. Kwa nini Simba alipendwa na wanyama wote porini?

3. Kwa nini watoto wa Paa waliogopa kumwambia mama

yao ukweli?

4. Kwa nini wanyama wa porini walikonda?

5. Eleza jinsi ambavyo Kima aliweza kugundua uhalifu wa

Simba, Chui na Fisi.

6. Unafikiri nini kilichotokea kabla ya Fisi kuona kwato na

pembe za mtoto wa Swara?

7. Taja:

a. wanyama wote waliosimuliwa kwenye hadithi.

b. wanyama wa porini watano wakubwa zaidi hapa nchini.

8. Je, kwa mujibu wa hadithi hii kwa nini wanyama wengine

hula nyama?

9. Taja wanyama walao:

a. nyasi

b. nyama

c. matunda

d. majani

e. mchanganyiko wa nyama, matunda na majani

10. Hadithi hii imekufunza nini?

Mazoezi

1. Kaa ukitazamana ana kwa ana na rafiki yako. Zungumzeni

kuhusu wanyama wa porini.

Maswali yafuatayo yatawaongoza:

a. Wanyama wa porini wana faida gani kwa binadamu?

b. Wanyama wa porini wana haki gani?

c. Kwa nini ni muhimu kuwalinda wanyama wa porini?

d. Wawindaji haramu wanastahili kupewa adhabu gani?

e. Unaweza kumshauri vipi mkulima ambaye mazao

yake yameliwa na kima?

2. Msimulie rafiki yako hadithi uliyosoma kwa maneno yako

mwenyewe. Tumia ishara za uso, mikono na mabega

kujielezea. Unaweza kujirekodi ukisimulia kisha umtumie

mwalimu wako rekodi hiyo akutathmini. Kisha:

a. tajeni visawe vya maneno haya:

i. lumbwi

ii. mbogo

iii. usuhuba

iv. ghadhabu

v. haba

b. tambueni methali zilizotumika kwenye hadithi hii.

3. Chora wanyama watano wa porini uwapendao kisha

uwapake rangi.

4. Andika hadithi yoyote kuhusu wanyama wa porini kwenye

chombo cha kidijitali. Mtumie mwenzako kwa njia ya

mtandao akutathmini.

Sala ya Salome na Sami

Salome na Sami walipiga magoti waombe kabla ya kulala.

Walikubaliana kusali kwa zamu. Kila mmoja wao alikuwa

na sala zake alizotaka kusema. Sami alianza yeye kusali

kwa sauti,

“Mungu nakuomba uwe dira yetu maishani. Tupe nasaha.

Tuwezeshe kutega sikio ili tukiitwa tuitike. Tukitumwa

twende mbio. Tupe uvumilivu na nia ya kupenda kutenda

mema. Tujalie moyo wa bidii masomoni na kazini. Wajalie

wazazi na walezi wetu nguvu za kufanya kazi ili waweze

kuyatimiza mahitaji yetu. Naomba ewe Mungu uwawezeshe

wazazi wangu kuninunulia kipakatalishi. Amina!”

Naye Salome aliomba,

“Mungu Mwenyezi tunakuomba utukumbushe siku zote

kuwasaidia wenzetu. Tuishi nao kwa upendo na amani.

Nakuomba ewe Mungu wetu utusaidie tuwe watoto watiifu

na wenye heshima. Tuepushe na shari na utupe heri. Wajalie

wazazi wangu uwezo wa kuninunulia baiskeli. Amina!”

Salome na Sami walisikia wazazi wao wakipiga makofi

baada ya kumaliza kusali. Kumbe walizisikia sala za Salome

na Sami. Siku mbili baada ya sala zao, Sami aliletewa

kipakatalishi kipya. Salome naye aliletewa baiskeli mpya.

Sala zao zilikuwa zimejibiwa. Salome na Sami walifurahi

na kumshukuru Mungu na wazazi wao.

Kamusi Yangu

amani hali ya kutokuwapo vita na machafuko; salama

dira kifaa kinachoonyesha pande nne kuu za

dunia. Huwa kama mwongozo kwa msafiri wa

safari ya mbali

heshima tabia njema; adabu

nasaha ushauri ambao mtu hupewa ili aweze kuishi vizuri

nia kusudio la kufanya jambo; lengo

shari jambo baya

upendo hali ya kuvutia moyoni na mtu au kitu

uvumilivu hali ya kuvumilia mambo magumu

Maswali

1. Sami alimwomba Mungu nini?

2. Weka alama ya √ kwenye jibu sahihi.

Kutega sikio kunamaanisha nini? __________________

a. Kusikiliza maneno ambayo hayakuhusu.

b. Kusikiliza kwa makini.

c. Kusikiliza maneno muhimu peke yake.

d. Kusikiliza kwa sikio moja.

3. Salome alimwomba Mungu nini?

4. Kwa nini ni muhimu kutia bidii maishani?

5. Sala za Salome na Sami zilijibiwa vipi?

6. Umejifunza nini kutokana na hadithi hii?

Mazoezi

1. Ukiwa na rafiki yako:

a. Msomee hadithi hii huku akurekodi kwenye kifaa

cha kidijitali kama vile simu ya mkononi.

b. Sikilizeni rekodi hiyo huku ukihesabu idadi ya

maneno ambayo unaweza kusoma kwa dakika moja

kwa usahihi.

2. Paka rangi maneno haya heshima, shule, huruma, utiifu,

amani, heri, shari, masomo, mema, moyo kwenye mraba

huu.

h u r u m a

e m e m a m

s h u l e a

h e r i z n

i s h a r i

m a s o m o

a m o y o k

u t i i f u