Bahati ya Kezo

na Hadithi Nyingine

Yahya Mutuku

Bahati ya Kezo na Hadithi Nyingine

Kimechapishwa na Queenex Publishers Limited

S.L.P 56049-00200, Nairobi, Kenya.

Simu: 0727 794 498, 0715 808 200

Baruapepe: info@queenexpublishers.co.ke

queenexbooks@gmail.com

Tovuti: www.queenexpublishers.co.ke

Haki zote zimehifadhiwa. Hairuhusiwi kuiga, kunakili, kupigisha

chapa, kutafsiri au kutoa kitabu hiki kwa jinsi yoyote ile bila

idhini kwa maandishi ya Queenex Publishers Limited.

ISBN:

Chapa ya kwanza 2022

Kito na Zawadi ya Ajabu

Miaka mingi iliyopita, paliondokea familia moja iliyoishi karibu

na msitu ulioitwa Makongoni. Kiongozi wa familia hiyo aliitwa

Mzee Mwema. Mke wake naye aliitwa Bi.Amina. Mzee Mwema

na Amina walijaaliwa watoto wengi. Walikuwa watoto wenye

sura nzuri sana. Katika nchi nzima ya Nyota, hakukupatikana

watoto wenye sura nzuri kama wale. Mzee Mwema na mkewe

walikuwa maskini hohehahe wasio na mbele wala nyuma. Mzee

Mwema alifanya kazi ya kushona kamba auze apate riziki naye

mkewe alitegemea kulima mashamba ya wanakijiji ili apate pesa

za kununua chakula.

Nyumba waliyoishi ilikuwa mbovu sana. Ilikuwa nyumba ndogo

iliyojengwa kwa ﬁto na tope. Paa la nyumba hiyo liliezekwa

mabati mabovu. Nyakati za msimu wa mvua, nyumba hiyo ilivuja

sana. Shida zilikuwa nyingi katika familia hiyo. Kuna siku wazazi

walikosa pesa na wakalazimika kulala njaa. Wanawe Mzee

Mwema walikosa mavazi mazuri na kuvalia mararu, yaani nguo

mbovu zilizoraruka na kujaa viraka. Ilikuwa vigumu kwa watoto

hao kupata wazee wa kuwafundisha kwa kuwa baba na mama

hawakuwa na pesa za kulipa wapate mafunzo kutoka kwa wazee.

Siku moja, Mzee Mwema aliota ndoto. Katika ndoto hiyo, aliona

mwanawe mmoja akimfanya tajiri mkuu duniani.Ajabu ni kuwa

hakuuona uso wa mtoto aliyetokeza na kusimama mbele yake.

Ndoto hiyo ilimshtua sana. Hakuiamini.Alizinduka akitokwa na

jasho jingi kila sehemu ya mwili.

“Mke wangu, nimeota ndoto ambayo sijawahi kuota tangu

nizaliwe,” alimwelezea mkewe ndoto hiyo.

Bi. Amina alipoisikiliza ndoto hiyo, aliangua kicheko, akacheka

hadi machozi yakamtoka.

“Mke wangu, nimeota ndoto ambayo sijawahi kuota...”

“Mume wangu, leo hakika umenichekesha sana. Zipo ndoto

za kuotwa lakini nyingine zina uongo mwingi sana. Ati uliona

mmoja wa wana wetu akitufanya matajiri wakuu duniani! Hiyo

ni ajabu kubwa. Mimi mkeo nishaamini kuwa maisha yetu ya

umaskini yalishapangwa na Mwenyezi Mungu. Siamini kuwa kuna

uwezekano kwamba siku moja tutakosa kuwa na shida.Tumeishi

na matatizo mengi hadi yamekuwa sehemu ya maisha yetu,” Bi.

Amina alielezea.

“Si neno mke wangu. Si neno hata usiponiamini,” Mzee Mwema

alisema.

“Najua ndoto ya kawaida na ndoto isiyo ya kawaida. Nina

imani kuwa ipo siku ukweli wa ndoto hiyo utajitokeza waziwazi.

Wahenga walisema, Mungu si Athumani. Hatuwezi kuishi katika

hali hii ya umaskini maisha yetu yote hapa duniani,” Mzee Mwema

alimjibu mkewe aliyeendelea kuumia mbavu zake kwa kucheka

sana.

Siku moja, Mzee Mwema alirejea nyumbani kutoka mbali kutafuta

riziki.Alikuwa amechoka sana.Alimpata mkewe akipika wali wa

nazi. Wanawe wengi walikuwa wamekaa kuizunguka sufuria

yenye wali iliyokuwa ikichemka jikoni.Walikuwa na njaa sana.

Tangu asubuhi siku hiyo, hawakunywa kiamshakinywa na wala

hawakula chakula cha adhuhuri.Waliomba wali huo uive haraka

ili waweze kula na kuifukuza njaa iliyokuwa ikiwatesa kwelikweli.

Mzee Mwema ilivyokuwa desturi aliwakumbatia wanawe na

baada ya kujuliana hali na mkewe, akaingia bafuni na kuoga.

Alioga na kuondoa uchafu na uchovu uliokuwa mwilini. Mara

nyingi alipooga, alipenda kuketi barazani kupigwa na upepo.

Akiwa pale barazani, Mzee Mwema alisikia sauti kama ya farasi

akija upande wa nyumba yake. Sauti ya hatua za mwendo wa

farasi zilikaribia hadi kwenye lango. Baada ya muda usio mrefu,

alisikia mtu akibisha mlango.Alisimama na kwenda kumfungulia

aliyebisha.Alipata alikuwa na mgeni kutoka nchi za mbali. Mgeni

huyo alikuwa mwanamume aliyekonda kupindukia.Alivalia mavazi

machafu yenye vumbi na yaliyorarukararuka.Alionekana mwenye

shida nyingi mno. Alishindwa kutembea ikabidi Mzee Mwema

kumsaidia kutembea.

“Naomba…Naomba maji na cha..chakula. Na..naomba ma..maji

na cha..chakula,” mgeni alisema kwa maumivu.

Mzee Mwema alimsaidia kwa kumtembeza polepole hadi akaﬁka

katika nyumba. Alimchukulia kiti kisha akamwamuru mkewe

kupasha maji moto. Kila mmoja katika familia hiyo alishangazwa

na mgeni huyo. Maji yalipokuwa tayari, Mzee Mwema alimsaidia

mgeni kwa kumpelekea maji bafuni. Mgeni alioga hadi akawa saﬁ

kabisa. Mzee Mwema aliyaweka mbali mavazi mabovu ya mgeni

kisha akachukua suruali yake nzuri akampa avalie.

“Shukrani ndugu yangu. Hakika wema unaonitendea sitawahi

kuusahau maishani,” mgeni alimwambia.

Wakati huo, Mzee Mwema aliingia katika chumba cha ndani na

kupitia mlango wa nyuma. Dakika kumi na tano baadaye alirudi

akiwa mwingi wa furaha.

Bi.Amina aliwapakulia chakula kidogo wanawe jioni hiyo.Alichukua

sinia na kuijaza wali kisha akamkaribisha mgeni. Mgeni aliyekuwa

na njaa ya siku nyingi, alikula hadi akashiba.Alipewa maji akakata

kiu na kushusha pumzi.

Mzee Mwema hakusahau kumtafutia farasi maji na chakula.

“Nyinyi ni watu wema na Mwenyezi Mungu atawazidishia baraka

zake. Nilikuwa nusura kupoteza maisha yangu kutokana na njaa

lakini mmenionesha wema,” mgeni alishukuru.

“Ni sisi tunaofaa kukushukuru. Ni furaha yetu kukupokea na

kukutendea wema,” Mzee Mwema alisema.

“Jina langu ni Saidi Ulenge kutoka nchi ya Nyikani. Nyikani ni mbali

sana na hapa. Ni safari ya siku zaidi ya kumi na tano kwa farasi.

Niliamua kusaﬁri kwa kuwa nilioneshwa na Mwenyezi Mungu

katika ndoto kuwa kuna mtoto katika familia hii atakayewafanya

matajiri. Mungu alinituma ili nije kumwona,” mgeni alieleza.

Maneno ya mgeni yalimshtua sana Mzee Mwema.Aliikumbuka

vyema ndoto aliyoiota ambayo ilipuuziliwa mbali na mkewe. Ni

ndoto iliyomfanya kucheka hadi akaumwa na mbavu kwa wiki

nzima. Mkewe aliposikia ujumbe wa mgeni, naye alishtuka na

kupanua midomo kwa mastaajabu.

“Yaani una hakika yupo mwana wetu atakayetufanya matajiri?

Sijawahi kuamini,” Bi.Amina alimwambia mgeni.

“Hiyo haikuwa ndoto ya kawaida. Niliiamini na ndipo nikafunga

safari,” Saidi alisema.

Mzee Mwema alianza kuuona ukweli wa ndoto hiyo.Alimtazama

mkewe kwa macho ya kumwambia kuwa alijaribu kumwelezea

asikubali hata! Lilikuwa ni jambo la aibu kwa mkewe kuyasikia

maneno hayo kutoka kwa mgeni na bado hakuwa tayari

kuyakubali.

“Mzee Mwema, najua wanao wameenda kulala. Naomba

uwaamshe sasa hivi. Nataka kujua ni zawadi zipi wangeomba

nikawatafutie,” Saidi alisema.

“Haiwezekani ukalala na kupumzika kisha asubuhi nikawaita

mbele yako wakasema zawadi wazitakazo?” Bi.Amina aliuliza.

“Haiwezekani hata kidogo. Naomba ombi langu litimizwe haraka

iwezekanavyo,” Saidi aliwashauri.

Mzee Mwema aliwaamsha wanawe waliokuwa usingizini.Walimtii

mara moja.Walitoka walikolala kwenye matandiko sakafuni na

kusimama mbele ya mgeni. Walionekana wachovu sana huku

wakijikuna na kwenda miayo.

“Nawaomba mnitajie ni zawadi zipi mngetamani niwaletee.

Naondoka kesho alfajiri na mapema na baada ya mwezi mmoja

nitarejea hapa tena,” Saidi aliwaahidi.

Watoto walikuwa na furaha isiyo kifani. Usingizi waliokuwa nao

uliisha na wakaonesha uchangamfu mwingi. Ule uzuri wa sura

zao ulikuwa dhahiri kwa Saidi.

“Naomba uniletee nguo za kifalme,” wa kwanza alisema.

“Mimi natamani uniletee mkufu wa dhahabu,” wa pili alisema.

“Ningetamani uniletee viatu vizuri ambavyo nikivivalia, kila mtu

kijijini ataajabia,” wa tatu aliomba.

“Nami naomba niletewe bangili za dhahabu,” wa nne naye alisema.

“Zawadi niiombayo ni mbawa za ajabu zitakazoniwezesha kuruka

kama ndege,” wa tano naye alisema kwa furaha.

Watoto waliendelea kuomba zawadi zao mbalimbali. Saidi naye

aliendelea kuandika zawadi hizo kwenye kitabu kidogo alichobeba.

“Je, watoto wote wako hapa?” aliwauliza Mzee Mwema na Bi.

Amina.

Swali hilo liliwashangaza watoto na hata wazazi wao.

“Nauliza tena, je, hawa ndio watoto wako wote?” Saidi alimgeukia

Mzee Mwema.

“La hasha! Yupo mwingine mmoja,” Mzee Mwema alisema kwa

wasiwasi.

“Yuko wapi? Mbona hujamleta hapa pamoja na ndugu zake?”

Saidi aliuliza.

“Mzee Mwema hakutaka kulijibu swali hilo. Alizidi kubabaika

na kutokwa na kijasho usoni pake.

“Nauliza kwa mara nyingine. Mwanao ambaye hayuko hapa yu

wapi?” Saidi alisisitiza.

Baada ya kimya kirefu, Mzee Mwema aliamua kusema ukweli.

Moyo ulikuwa ukimdundadunda kama ngoma.

“Basi mgeni wangu, sitaki kukuﬁcha chochote. Daima mimi

hupenda kuusema ukweli. Ninaye mwanangu mwingine kwa

jina Kito. Hayuko hapa na ndugu zake. Ulipoingia hapa kwangu,

sikutaka umwone. Ni mvulana mlemavu. Nilienda kumﬁcha nje

ya nyumba yangu. Naomba unisamehe,” Mzee Mwema alisema.

“Si vyema kuwaﬁcha watoto hata wakiwa na ulemavu wa

aina gani. Maumbile yote ni ya Mwenyezi Mungu.Wanao wote

wameomba zawadi zao zinazowapendeza isipokuwa Kito.

Natamani kumwona hapa mbele yangu,” Saidi alisema.

Mzee Mwema hakuwa na pingamizi tena.Alitoka katika nyumba

na baada ya dakika chache akarejea akiwa na mwanawe Kito.

Alivyosema, Kito alikuwa mvulana mlemavu. Hakuwa na uwezo

wa kuona. Alikuwa ni kipofu na alitembea akipapasapapasa ili

kuﬁka mahali alipotaka kwenda. Kito alipoﬁka karibu na mgeni,

alifanya jambo ambalo ndugu zake hawakulifanya.

“Shikamoo, mgeni?” alimjulia hali.

“Marahaba, Kito. Naitwa Saidi. Hujambo?” alimwamkia.

“Sijambo, Saidi. Baba ameniarifu kuwa tumepata mgeni. Jihisi

nyumbani Saidi,” Kito alimkaribisha.

“Nakuona mvulana mwema sana mwenye adabu ya kupigiwa

mfano. Nimeshapata maombi ya zawadi kutoka kwa ndugu zako.

Naondoka na huenda nikarejea hapa baada ya muda mrefu. Je,

ungependa nikakuletee nini?” Saidi alimuuliza Kito.

Kito aliposikia kuhusu zawadi, aliwaza na kuwazua. Hakumjibu Saidi

haraka. Baada ya muda ndipo alipomtazama Saidi akitabasamu.

“Naomba ukaniletee ﬁmbo ya kunisaidia kutembea. Iwe ni ﬁmbo

ya mti mmoja unaopatikana katika kisiwa cha Mawemeusi. Fimbo

hii imo katika nyumba ya maskini mmoja aliyefariki zamani.”

Kila mmoja alishangazwa na zawadi ya Kito.

“Mwanangu, mbona waomba zawadi kama hiyo? Hapa petu

pana ﬁmbo nzuri za kukusaidia kutembea. Mbona unamchosha

mgeni kwenda kisiwa cha Mawemeusi kukuletea ﬁmbo tu?” Mzee

Mwema alimuuliza mwanawe, Kito.

“Naomba ukaniletee mbo ya kunisaidia kutembea...”

“Kipendacho moyo ni dawa mwenyeji wangu. Mwanao ameomba

zawadi nami nafunga safari kwenda kuwatafutia wote zawadi

zao. Inshaallah Mungu akinijaalia nitarejea salama,” Saidi alisema.

Saidi alisaﬁri usiku ule ule kuelekea sehemu za Kaskazini. Kwa

muda wa siku sita alikuwa safarini. Alikuwa amebeba chakula

cha kutosha.Alipitia miji mingi kuwanunulia wale watoto zawadi

zao naye akabahatika kuzipata kwa urahisi. Hata hivyo, zawadi

ya Kito ilikuwa vigumu kuipata. Alipoulizia kuhusu kisiwa cha

Mawemeusi aliambiwa kuwa kilipatikana mbali mno na chombo

kilichokaribia kisiwa hicho kilizama. Habari hizo zilimfanya Saidi

kuvunjika moyo.

“Usife moyo mwenzangu. Yupo mganga mmoja hapa mjini

anayeweza kukusaidia.Amka kesho alfajiri uende na bila shaka

utafanikiwa,” mzee mmoja alimshauri.

Siku iliyofuata Saidi aliﬁka kwa mpiga ramli ambaye

alimtengenezea dawa maalumu ya kumwezesha kuﬁka kisiwa

cha Mawemeusi.Alikodi jahazi na kuanza safari akiwa amejiandaa

kabisa. Ilimchukua miezi miwili kuﬁka kwenye kisiwa hicho

kisichokuwa na watu. Alipoiona ile nyumba iliyotajwa na Kito,

aliingia ndani na kuiona ile ﬁmbo na bila kuharibu wakati

akaichukua. Alikuwa na furaha nyingi kuona kuwa zawadi

iliyomtaabisha kwa siku nyingi alikuwa ameipata.

Kito alikuwa na furaha nyingi kuzidi ndugu zake. Baba na mama

walishangazwa na furaha aliyokuwa nayo, hasa walipoitazama

ﬁmbo aliyoshika. Haikuwa na chochote cha ajabu. Ilikuwa sawa

na ﬁmbo yoyote ile. Hata hivyo, Kito aliikumbatia kana kwamba

ﬁmbo hiyo ilikuwa ni dhahabu. Saidi aliiaga familia ya Mzee

Mwema na kuondoka.

“Kito, kesho amka nitakuongoza hadi kwenye chumba cha hazina

kilicho kule mlimani,” ﬁmbo ilimwambia Kito usiku mmoja.

Ilipoﬁka asubuhi, Kito alitoka bila yeyote kujua. Fimbo ilimwelekeza

hadi mlimani kwenye pango moja la siri. Lilikuwa ni pango lisilo

na mahali wazi pa kuingilia.

“Nikamate sawasawa na uupige mwamba huu mara tatu. Mwamba

utapasuka na kutoa uwazi ambao utakuwezesha kuingia,” ﬁmbo

ilimshauri.

Kito alitii.Aliingia mle ndani na kushauriwa na ﬁmbo achukue jiwe

moja la dhahabu.Aliporejea nyumbani, kila mmoja alishangaa.

“Mwanangu, umeiba wapi jiwe hili la dhahabu?” Mzee Mwema

aliuliza kwa hofu.

“Mwanao hajaiba kwa kuwa ni kijana mwenye nidhamu. Mimi

zawadi yake ndimi niliyemwongoza kulipata jiwe hilo. Lichukue,

ewe Mzee Mwema, ukaliuze kwa baniani. Atakupatia pesa

nyingi sana. Kila wiki Kito atakuwa akikupatia jiwe la kwenda

kuuza. Hakuna mtu atakayekushinda kwa utajiri. Utajiri wako

utamshangaza kila mmoja. Mtii mwanao Kito,” ﬁmbo ilishauri.

Mzee Mwema alifanya alivyoshauriwa. Baniani alishangazwa na

uzito wa jiwe lile.Alijua mara moja ilikuwa dhahabu saﬁ.Alimlipa

Mzee Mwema pesa nyingi mno. Ilibidi Mzee Mwema amtafute

punda wa kubeba pesa zile alizozitia katika gunia. Kila wiki,

alikuwa akimuuzia baniani dhahabu.Wafanyabiashara wengine

wengi waliﬁka kununua dhahabu. Familia ya Mzee Mwema ilipata

utajiri wa ghaﬂa. Maisha yao yalibadilika wakawa na mali nyingi

mno. Walijenga nyumba maridadi iliyofanana na ya mfalme.

Kando ya nyumba hiyo, walitengeneza bustani iliyowavutia

wageni wa karibu na mbali.

“Mke wangu, umeamini ndoto yangu? Nilipokusimulia kwamba...”

“Mke wangu, umeamini ndoto yangu? Nilipokusimulia kwamba

mmoja wa wanangu angetufanya matajiri, ulicheka nusura uvunjike

mbavu. Je, umeamini?”

“Kweli, mume wangu. Naomba radhi zako kwa kudharau kile

kilichopangwa na Mungu. Ama kweli, apangalo Mungu, huwa,”

Bi.Amina alisema kwa furaha.

Familia ya Mzee Mwema iliishi maisha mema yenye amani na

furaha kwa msaada wa ﬁmbo kupitia mkono wa Kito.

Kamusi Yangu

baniani neno lenye maana sawa na Mhindi

barazani sehemu inayojengwa ya kukaa na

kuzungumzia

bustani sehemu yenye miti na mitunda mizuri

hohehahe maskini asiye na chochote ila

kuombaomba

ilivuja iliwezesha maji kupita

kiamshakinywa chakula cha kwanza cha asubuhi

kubabaika kukosa umakini au utulivu

kupiga ramli kitendo cha mganga cha kumwagua

mteja wake

kupigiwa mfano tajwa kuwa mfano bora kwa wengine

kuvunjika moyo kukosa matumaini

mararu mavazi yaliyochakaa

paa sehemu ya juu ya nyumba

Maswali

1. Elezea kazi walizofanya wazazi wa Kito Mzee Mwema na Bi.

Amina

2. Eleza ndoto aliyoota Mzee Mwema.

3. Ni jambo gani lililotukia Mzee Mwema alipokuwa ameketi

barazani

4. Kwa nini Mzee Mwema alikuwa amemﬁcha mwanawe Kito?

5. Eleza ni zawadi zipi walizoomba wanawe Mzee Mwema?

6. Zawadi maalum aliyoomba Kito ilikuwa gani na ingepatikana

wapi?

7. Ni matatizo gani aliyopata Saidi kabla ya kuﬁka kisiwani

Mawemeusi?

8. Fimbo ilimwelekeza Kito wapi ili aupate utajiri?

9. Utajiri wa Mzee Mwema na familia yake ulitokana na uuzaji

wa nini?

10. Hadithi hii ina funzo gani kuhusu walemavu?

Bahati ya Kezo

Paliondokea kijana mmoja aliyeitwa Kezo. Baba yake Kezo, Mzee

Huzuni, alikuwa mtemakuni na mama yake, Bi. Mpole, alikuwa

mﬁnyanzi. Kila siku, Mzee Huzuni na Bi. Mpole waliamka alfajiri

na mapema kwenda kutafuta riziki. Kazi ya ukataji kuni ilikuwa

ngumu na ilimletea Mzee Huzuni pesa kidogo. Vilevile, kazi ya

kuﬁnyanga vyungu haikuwa rahisi na mara nyingi Bi. Mpole

alirejea nyumbani mkono mtupu wakati alipokosa wateja wa

kununua vyungu vyake.

Kezo alilelewa katika familia maskini mno. Nyumba yao ilikuwa ni

kibanda kilichojengwa kwa ﬁto na udongo. Paa lilikuwa la mabati

makuukuu. Nyakati za msimu wa mvua, paa la nyumba yao

lilivuja na kuwalazimu kuhamisha malazi kutoka upande mmoja

hadi mwingine.Vijana wengi wa kijiji cha Ngomeni alikoishi Kezo

na wazazi wake walimdharau kutokana na umaskini wao.

“Usivunjike moyo, mwanangu. Ipo siku itaﬁka hao wanaokucheka,

watakuheshimu. Mungu hamtupi mja wake,” Mzee Huzuni

alimwambia mwanawe Kezo.

“Ni kweli Kezo anayoyasema baba yako.Twaishi kwa majaaliwa

na hakuna ajuaye kesho itakuwa vipi. Nitazame kwa mfano. Hii

mikono yangu imekuwa migumu kutokana na kushika udongo

kila siku. Mikono ya baba yako nayo ni migumu sana kwa kuwa

yeye hutumia nguvu nyingi kukata miti apate kuni za kuuza. Sisi

wazazi wako tunafanya juhudi kwa uwezo tulio nao. Siku moja

Mungu atatujaalia,” Bi. Mpole alimtia Kezo matumaini.

“...Sisi wazazi wako tunafanya juhudi kwa uwezo tulio nao...”

Haukupita muda mrefu, Mzee Huzuni aliugua. Ugonjwa wake

ulikuwa wa ajabu.Alianza kulalamika kuumwa mgongo.Aliacha

kwenda kukata kuni kabisa kwa kuwa kila alipoinama, mgongo

uliuma sana. Baadaye maumivu yalianza kichwani. Aliumwa

kichwa kila siku.Alianza kupoteza uwezo wa kuona na hatimaye

akawa kipofu. Uchungu uliﬁka miguuni akashindwa kutembea.

Bi. Mpole alihangaika sana kumtafutia mumewe matibabu.Alitumia

pesa nyingi kwa matibabu. Aliuza shamba lao dogo akiwa na

matumaini mumewe angepona lakini ugonjwa huo haukusikia

dawa zozote zile. Mzee huzuni alifariki na wanakijiji cha Ngomeni

wakamwomboleza kwa muda wa siku nyingi. Bi. Mpole na Kezo

walilia kwa siku nyingi lakini kilio chao kisingeweza kumrejesha

Mzee Huzuni.

Bi. Mpole alibaki na mwanawe, Kezo. Maisha yaliendelea kuwa

magumu.Walirarukiwa wakatembea wakivalia nguo zenye viraka.

Nyumba yao mbovu ilianguka mara kadhaa ikabidi wasamaria

wema kuwasaidia. Mara kwa mara walikosa chakula na kulala

njaa. Kila mmoja katika kijiji cha Ngomeni aliwajua kutokana

na shida nyingi zilizowakabili. Baadhi ya watu wasio na huruma

waliwaita Kezo na mama yake machokoraa.

“Mwanangu, tumelia hadi tukamaliza machozi machoni. Hakuna

haja ya kulia tena. Usife moyo kwa kuchekwa na vijana wa rika

lako. Nina imani siku moja, siku moja utakuwa na utajiri kuliko

yeyote hapa kijijini,” mama alimwambia.

“Kweli mama. Siku hizi silii kama zamani. Nimeshazoea kuchekwa

na kudharauliwa. Najua siku moja watatafuta wa kumcheka

wakose,” Kezo alimhakikishia mama yake.

“Mwanangu, natamani uishi ukitanguliza nidhamu katika maisha

yako. Kila mara kumbuka kuwaheshimu wakubwa kwa wadogo

na vilevile kuusema ukweli hata kama ukweli huo utakuletea

hasara au ukutie hatarini,” mama alimkumbusha.

“Nitafuata ushauri wako na wa marehemu baba kila wakati,”

Kezo aliitikia.

Siku moja mfalme wa nchi hiyo aliyeitwa Daudi Mwema alitamani

kumpata kijana mwenye tabia nzuri.Aliwatuma watumishi wake

katika vijijini vingi nchini kuwachagua vijana ambao wangeshindana.

Watumishi walipoﬁka katika kijiji cha Ngomeni, waliwachagua

vijana wanne na Kezo alikuwa mmoja wao.

“Hawa watumishi hawaelewi walifanyalo. Mbona wanamchagua

Kezo? Kezo ni kijana wa maskini na hafai hata kukanyaga kwenye

kasri,” mama mmoja alisema.

“Nilikuwa na matumaini kijana wangu angechukuliwa lakini

watumishi wapumbavu hawa wameenda kumchagua mtoto wa

maskini. Huyo hata akishiriki shindano hilo, atavuta mkia,”

mama wa kwanza alisema.

“Baba yake alifariki akiwa maskini na yeye na mama yake

wataendelea kuwa maskini,” mama wa pili alijibu akitikisa kichwa.

Huko kwenye kasri, yaani jumba kubwa la Mfalme Daudi Mwema,

vijana wengi waliﬁka.Walikuwa wametoka vijiji hamsini na vitatu.

Mfalme alipendezwa na jinsi vijana hao walivyosubiri walichoitiwa

kwa hamu na ghamu.Alianza kuwahutubia.

“Basi vijana wangu, nimewaita hapa ili nipime uwezo wenu wa

ukulima. Kumbukeni kuwa nchi yetu inategemea kilimo katika

kuimarisha uchumi wake. Basi nikajisemea nitawapa mtihani

wa kujaribu iwapo mnaweza kuwa wakulima wazuri katika siku

zijazo,” mfalme alinyamaza kidogo. Kila mvulana alikuwa ametulia

tuli kama maji ya mtungi.

“Mbele yenu nina mamia ya mbegu za mimea mbalimbali.

Mbegu hizi nimepewa na mfalme wa nchi jirani. Huko wamepanda

mbegu hizi na kuﬁkia sasa, wamevuna mazao mengi. Nitawapa

mbegu hizi nanyi mkapande.Wale watakaopanda na ziote kuwa

miche mizuri, hakika nitawatuza kwa zawadi za thamani kubwa,”

mfalme aliwaeleza.

Mfalme alisaidiwa na watumishi kuwagawia vijana hao mbegu

kwa idadi sawa pamoja na mikebe maalumu yenye mchanga

wenye rutuba. Kila kijana alipata mbegu saba.

“Nendeni mkapande mbegu hizo. Miezi mitatu itakapoisha, ndipo

mtakapokuja hapa tena tujue mshindi ni nani,” Mfalme Daudi

Mwema aliwaaga kwaheri.

Kezo aliﬁka nyumbani jioni hiyo akiwa na furaha. Mama yake

alimpokea vyema kisha akamwomba amweleze yaliyotokea.

Kezo alieleza kila kitu bila kuﬁcha.Alimweleza mama yake jinsi

vijana wa kijiji chao walivyomwacha na kumwamuru asitembee

nao kutoka makao ya mfalme hadi hapo kijijini.

“Mjua kesho si mwanadamu, mwanangu. Nitakusaidia kuzitunza

mbegu alivyoshauri mfalme nawe bila shaka utaona ukiishinda

zawadi,” mama alimtia moyo.

Siku iliyofuata, Kezo na mama yake walipanda mbegu katika

ule mkebe waliopewa akina Kezo na mfalme. Kezo alikumbuka

kunyunyizia mbegu maji kila siku. Alikuwa na subira. Baada ya

mwezi mmoja, hakuna mbegu katika mkebe wa Kezo iliyoota.

Kezo na mama yake walipanda mbegu kaka ule mkebe...

“Wewe ni kijana mwenye kisirani. Hakika hukufaa kuchaguliwa

kwenda kwa mfalme. Hizo mbegu zako hazitawahi kuota,” mama

wa kijana mmoja alimwambia Kezo.

Siku hiyo, Kezo alilia sana.Alilia alipoona kuwa hakuna mwanakijiji

yeyote aliyemtakia mazuri isipokuwa mama yake. Alianza

kuvunjika moyo wale vijana wengine wa kijiji hicho walipoelezea

kwa furaha jinsi mbegu zao zilivyoota kuﬁkia mwisho wa mwezi.

“Si vyema kukata tamaa, mwanangu.Tuwe na subira,” Bi. Mpole

alimtuliza mwanawe Kezo aliyekuwa amelia kwa muda mrefu.

“Nita…nitamjibu vipi mfalme i..iwapo mbegu zangu hazi..

hazitaota?” Kezo alilia na kupenga kamasi.

Kwa muda wa miezi mitatu, mkebe wa Kezo ulibaki bila mche

wowote! Alikuwa akinyunyizia maji asubuhi na jioni lakini bidii

zake ziliambulia patupu. Ajabu ni kuwa vijana wote waliopewa

mbegu walikuwa na furaha mpwitompwito. Mbegu zao ziliota

mwishoni mwa mwezi wa kwanza. Waliisubiri siku ya kwenda

kwa mfalme kwa hamu na ghamu.

Siku hiyo, Kezo aliamshwa na mama yake alfajiri na mapema.

“Kezo! Kezo mwanangu, amka! Leo ni siku ya kwenda kwa

mfalme,” mama alimkumbusha.

“Mama, nampenda mfalme kwa moyo wangu wote. Naogopa

kwenda kumkabili. Naogopa kumkasirisha. Naogopa kukuletea

aibu mama,” Kezo alisema machozi yakimtiririka usoni.

“Usiogope mwanangu.Waswahili husema, ukweli ukidhihiri, uongo

hujitenga. Hakuna kosa lolote ulilotenda. Nimekuwa nawe kipindi

chote tangu mlipopewa mbegu na mikebe. Nimeshuhudia juhudi

zako za kuzitunza mbegu. Si makosa yako kuwa hazikuota,”

mama alimwelezea.

“Lakini mama, huoni ajabu upande wangu? Iweje mbegu za wengi

nasikia zimeota. Hata hapa kijijini wale vijana nilioenda nao kwa

mfalme, nimewatembelea na kujionea kwa macho yangu miche

tofauti tofauti katika mikebe yao. Iweje mkebe wangu..wangu tu,

hauna mche hata mmoja?” Kezo aliuliza kwa huzuni.

“Kumbuka maneno ya baba yako alipokuwa hai.Alikukumbusha

kusema ukweli hata kama ukweli huo ungekutia mashakani.

Mwanangu, kama mama yako nami nitaushikilia ukweli. Nenda

kwa mfalme na uuseme ukweli nami ninakuhakikishia kuwa

hutakuwa na mzigo wowote moyoni mwako.”

Vijana waliwasili katika makao ya Mfalme Daudi Mwema. Kati

ya vijana wote, ni mkebe wa Kezo ambao ulikuwa na mchanga

tu. Mikebe ya vijana wote ilikuwa na miche iliyostawi vyema.

“Jamani! Mwone huyu kijana mvivu asiyejua kumfurahisha

mfalme!” alishangaa kijana mmoja.

“Tulipewa mbegu miezi mitatu iliyopita na bado mkebe wake

ni mtupu. Ningalikuwa yeye, nisingalijichosha nikija kujiaibisha

mbele ya Mfalme Daudi Mwema,” kijana huyo alisema ili kila

mtu amsikie.

Vijana wote walipotazama mkebe wa Kezo, walishangaa kwa

kuona kuwa hakuna mche wowote ulioota. Baada ya muda usio

mrefu, mfalme alitokeza na kuanza kuzungumza na vijana.

“Vijana wangu, nafurahia bidii na kujitolea kwenu. Nina furaha

ninapotupa macho kwenye mikebe yenu na kuona miche mizuri.

Nyinyi ni vijana wema na leo mtapokea zawadi nyingi mno.

Waswahili husema, ukiona vyaelea jua vimeundwa. Je, kuna

yeyote ambaye mkebe wake ni mtupu?” mfalme aliuliza.

Kabla Kezo ajibu, watumishi walikuwa wamemkamata na

kumﬁkisha mbele ya mfalme. Kezo alikuwa akitetemeka sana.

“Kijana, waitwa nani?” mfalme alimuuliza.

“Naitwa Kezo…Kezo Huzuni,” alijibu kwa wasiwasi.

“Kwa nini hukutunza mbegu zangu?” mfalme aliuliza kwa sauti kali.

“Mfalme, na Mungu akujaalie uishi maisha marefu. Nilipanda

mbegu zangu na nikazitilia maji kila siku lakini hazikuota. Niliamua

niﬁke hapa ili kukueleza ukweli ulio moyoni mwangu,” Kezo

alistaajabu akizungumza bila hofu.Woga wote ulimtoka.

Mfalme Daudi Mwema alishangazwa na Kezo.Aliamini kuwa katika

ufalme wake, bado walikuwapo vijana waaminifu. Alisimama

na kuwageukia vijana wote waliosubiri zawadi.

“Nyinyi nyote ni waongo! Waongo wakubwa mno. Nilitayarisha

mbegu za mpapai kisha nikawaamuru watumishi wangu mbegu

zote zichemshwe ili atakayezipanda zisiote. Sasa ni maajabu gani

ninayoyaona mbele yangu? Mikebe mingi hapa mbele yangu ina

mimea tofauti na mbegu nilizowapa! Mlipoona mbegu hazioti,

mlitafuta mbegu nyingine mbadala mkazipanda ili kunidanganya.

Huyu kijana hapa, Kezo Huzuni, ndiye msema kweli.Amenionesha

uaminifu wake. Hajaaibika kuﬁka hapa mkebe wake ukiwa mtupu.

Kwa hivyo, Kezo Huzuni ndiye mshindi!” Mfalme Daudi Mwema

alitangaza.

“...Huyu kijana hapa, Kezo Huzuni, ndiye msema kweli...”

Kezo hakuamini aliyoyasikia.Watumishi wa mfalme walimbeba

juu juu kwa furaha kulizunguka kasri la mfalme. Kuﬁkia mwisho

wa siku hiyo, vijana waliondoka kuelekea nyumbani kwa nyoyo

nzito. Kezo alituzwa zawadi kemkemu na mfalme.Alibebwa kwa

farasi mweupe wa mfalme hadi nyumbani kwao. Kila mwanakijiji

cha Ngomeni alitoka katika nyumba kushuhudia tukio hilo.Wote

waliomcheka na kumdharau, walijipata wakistaajabu.

“Mama, nimeshinda! Kwa uwezo wa Mwenyezi Mungu, nimeshinda.

Mfalme ameagiza uchukuliwe akakuone,” Kezo alimwambia mama

yake akimkumbatia kwa furaha.

Mfalme alikubali mama wa Kezo na Kezo kuishi katika kasri na

kupata chochote walichotamani. Mfalme alikuwa na wake wengi

lakini hakujaaliwa mwana wa kiume.Alikuwa tayari kumrithisha

Kezo ufalme pindi akiwa mtu mzima. Kezo na mama yake waliishi

katika makazi hayo ya kifalme kwa raha mustarehe.

Kamusi Yangu

aibu hali inayompata mtu akitenda

kitendo kibaya mbele ya watu

alimtia moyo alimpa matumaini

atavuta mkia atakuwa wa mwisho

hamu na ghamu hali ya kulisubiri jambo sana

kasri jumba analoishi mfalme

kukata tamaa kutokuwa na matumaini

machokoraa vijana wa mitaani

makuukuu yasiyo mapya, ya zamani

yasiyopendeza

mbegu kokwa zinazopandwa ardhini ili

kupata mimea

mﬁnyanzi anayetengeneza vyungu kwa udongo

miche miti midogo midogo

mtemakuni mtu ambaye kazi yake ni kukata kuni

na kuziuza

rutuba vitu vilivyo ardhini ambavyo hufanya

mimea kustawi vizuri

waaminifu wasio wadanganyifu

wasamaria wema wenye nyoyo za kuwasaidia wengine

wateja watu wanaomnunulia muuzaji bidhaa

zake

Maswali

1. Elezea kazi walizofanya wazazi wa Kezo Mzee Huzuni na Bi.

Mpole.

2. Elezea shida alizopitia Mzee Huzuni kutokana na ugonjwa

aliougua.

3. Andika mambo mabaya aliyotendewa Kezo na mama yake

na wanakijiji kutokana na hali yao ya umaskini.

4. Mfalme aliwapa Kezo na vijana wengine shughuli gani?

5. Ni jambo lipi linaloonyesha kwamba Kezo alikuwa kijana

mwenye subira?

6. Kezo alipoona mikebe ya vijana wenzake ikiwa na miche,

alifanya nini?

7. Mfalme alipomwuliza Kezo kwa nini hakutunza mbegu zake,

Kezo alimjibu vipi?

8. Elezea jinsi kusema ukweli kulivyomsaidia Kezo Huzuni

maishani.

9. Elezea mambo yote mazuri Mfalme Daudi Mwema aliyomfanyia

Kezo baada ya kumtangaza mshindi.

10. Mfalme Daudi Mwema alimwahidi Kezo kwamba pindi

akiondoka uongozini, Kezo ___________ ufalme. (angeuridhi,

angeurithi, angediriki)

Mama Kawira na Jitu

Hapo zamani za kale kando ya msitu mmoja aliishi mtu na mkewe.

Mtu huyo aliitwa Mzee Kiloba na mkewe Mama Kawira. Mzee

Kiloba alipata riziki yake kupitia kazi ya kutengeneza vitu vya

chuma. Kwa hivyo alikuwa mhunzi stadi sana.Watu wa vijiji vya

mbali na karibu walimtegemea Mzee Kiloba kuwatengenezea

vifaa vya chuma. Mzee Kiloba naye aliifanya kazi hiyo kwa moyo

wote na kila mmoja akampenda.

Siku moja Mzee Kanyi, raﬁki wa Mzee Kiloba alimtembelea.

Alikuwa akifanya kazi mahali palipoitwa Utange, maeneo ya

mbali sana kutoka alipoishi Mzee Kiloba na familia yake. Mzee

Kanyi alimwelezea Mzee Kiloba kuwa watu wa huko Utange

hawakujua umuhimu wa vifaa vya chuma. Kwa hivyo, iwapo Mzee

Kiloba angehamia Utange, bila shaka angekuwa tajiri. Habari

hizo zilikuwa nzuri masikioni mwa Mzee Kiloba.

“Mke wangu, tumeishi maisha ya umaskini mkubwa. Nikubalie

niondoke na nikipata hali ni nzuri kule Utange, nirudi nikuchukue.

Nisingetamani tuendelee kuishi maisha kama haya,” Mzee Kiloba

alimwelezea mkewe.

“Sina tatizo, mume wangu. Nakutakia kila la heri. Usisahau

kunitumia pesa za matumizi ya hapa nyumbani,” Kawira

alimkumbusha mumewe.

Mzee Kiloba aliandamana na Mzee Kanyi safarini. Alikuwa na

matumaini makubwa ya kupata utajiri.Alikuwa akiwatengenezea

wanavijiji vifaa vya chuma lakini walimlipa pesa kidogo mno.

Ni kazi aliyoifanya usiku na mchana lakini ikampatia pesa

zisizomwezesha kuishi maisha mazuri.

Alikuwa akiwatengenezea wanavijiji vifaa vya chuma...

Mzee Kiloba alipoﬁka Utange, aliamini maneno ya Mzee Kanyi.

Kweli watu wa Utange walikuwa nyuma kimaendeleo.Walichonga

vijiti na kuvitumia kulima mashambani. Hata mashujaa wa Utange

walienda vitani na marungu bila mikuki wala mishale.Walitumia

mawe kukatia nyama walipowinda wanyama wa mwituni au

kuchinja wale wa nyumbani. Mzee Kiloba alitengeneza vifaa vizuri

na kuanza kuvipigia debe vinunuliwe.

Waswahili husema kizuri chajiuza na kibaya chajitembeza.Vifaa

vya Mzee Kiloba vilijulikana na wanavijiji wa karibu na mbali

wakaﬁka kuvinunua. Aliuza kuanzia alfajiri hadi jioni. Aliutumia

usiku kuendelea kutengeneza vingine na hata akawa hana muda

wa kupumzika. Hata hivyo, hakusahau kumtumia mkewe pesa

za matumizi. Pesa nyingine alizopata alizitumia kuweka akiba

kwani akiba haiozi.

Kule nyumbani kwa Mzee Kiloba, Mama Kawira aliendelea

vyema.Alikuwa mjamzito na siku zake za kujifungua zilikaribia.

Siku moja wakati wa alasiri, mkunga aliﬁka kumsaidia naye

akajaaliwa kupata mwana wa kiume aliyefanana na baba yake.

Mama Kawira alikuwa na furaha isiyo kifani kumpata mwana

huyo. Hakujua namna ya kuwasiliana na mumewe amweleze

habari hizo kwa kuwa nyakati hizo hakukuwa na simu. Watu

waliowajua walikuwa wamewadharau kwa miaka mingi kwa

sababu hawakuwa na mwana. Mama Kawira alimwita mtoto

huyo Bahati.

Usiku huo huo, mgeni wa ajabu aliﬁka nyumbani kwa Mama

Kawira. Mama Kawira alikuwa akipika chajio wakati aliposikia

sauti kama ya upepo mwingi ulioitikisa nyumba. Sauti hiyo

ilifuatiwa na nyingine ya nyayo. Hazikuwa nyayo za kawaida

kwa kuwa kila sauti ilipotokea, nyumba ilikuwa nusura kubomoka.

Mama Kawira alishikwa na uoga sana na akaanza kumlilia mume

wake. Bahati naye aliogopa sana akalia ng’aa ng’aa ng’aaa.

“Usimlilie mume wako Mzee Kiloba!” Mama Kawira alisikia sauti

mbovu nje ya nyumba.

Alipoufungua mlango, alikuwa nusura kuanguka chini na kuzimia.

Hapo nje ya nyumba palikuwa na jitu. Lilitisha sana. Lilikuwa refu

kama mlingoti na jeusi kama makaa. Kwenye paji usoni lilikuwa na

macho matatu na jicho la katikati liling’aa kama tochi iliyowaka

gizani. Katikati ya kichwa palikuwa na pembe mbili ndefu kama

za mbuzi wa kiume. Jitu halikuwa na shati. Kifua chalo kilikuwa

kikubwa mno na kilijaa malaika kama msitu. Lilikuwa na miguu

mirefu kama ya twiga.

“Ha! Ha! Haaaa!” Jitu liliangua kicheko kwa dharau.

“Mimi…Miimi Masangisa nina bahati sana. Natamani sana nyama

ya mtoto mchanga. Hiyo ndiyo nyama ambayo niliahidiwa na

mganga itaniongezea nguvu maradufu. Kwa hivyo, nimekuja

huku kwako ili unipe Bahati nimle. Najua baba yake yu mbali

sana kwa hivyo sina wasiwasi hata!” Jitu lilieleza kwa furaha.

“Tafadhali, nakuomba usinidhuru wala mtoto wangu. Sina mtoto

mwingine, ni huyu Bahati,” Mama Kawira alielezea akidondokwa

na machozi.

“Usijali Mama Kawira. Utawazaa wengine wengi. Nimtakaye kwa

sasa ni huyu Bahati. Kwa kuwa ndiye amezaliwa leo, nitasubiri

aﬁkishe siku kumi. Hakikisha umemnyonyesha sawasawa ili

anenepe. Nitakuwa nikipitia hapa kuona jinsi anavyoendelea,”

Jitu lilisema na kuondoka.

Mama Kawira alishindwa kulala usiku huo. Hakupata hata lepe

la usingizi. Siku iliyofuata alianza kuﬁkiria namna ya kumwokoa

mwanawe kutokana na jitu.Aliwaza kupakia nguo na kutoroka

lakini hakujua alikofanyia kazi mumewe.Afanye nini? Alipokuwa

ameshika tama, ng’ombe wake wa kike alimwona.

“Mama Kawira, mbona leo huna furaha? Jambo gani limetokea?”

Ng’ombe alimuuliza.

“Ninamhitaji mume wangu kwa dharura. Hakuna yeyote

anayeweza kunisaidia. Sijui nitafanya nini,” Mama Kawira alisema

baada ya kumwelezea ng’ombe yale yaliyotokea.

“Sisi wanyama hatutaweza kukusaidia. Hata hivyo, ndege

watakufaa. Sijui ni ndege yupi bora lakini ukiwachunguza, utaona

ni yupi atakayekufaa,” Ng’ombe alimshauri.

Mama Kawira alifuata ushauri wa ng’ombe.Alianza kuwachunguza

ndege ili kujua ni ndege yupi angemtuma alikofanyia kazi mumewe.

Alijua ndege walikuwa na uwezo wa kipekee wa kuruka kwa

kasi na kwenda mbali.

“Mama Kawira, jina langu ni Kasuku. Nimeambiwa unanihitaji

nami nimeﬁka,” Kasuku alijitambulisha.

“Ndio. Hakika nahitaji ndege wa kuruka mbali aliko Baba Bahati

ampelekee ujumbe maalum.”

“Nitume Mama Kawira. Nakuhakikishia kuwa nitauﬁkisha ujumbe

huo,” Kasuku alijisifu.

“Je, nikikutuma na uanze kuigaiga sauti na vitu vingine njiani,

huoni unaweza kusahau kuuﬁkisha ujumbe wangu?”

Kasuku aliposikiliza swali la Mama Kawira alijua ni kweli alipenda

kuiga chochote alichosikia. Kwa hivyo, kulikuwa na uwezekano

mkubwa asiuﬁkishe ujumbe.

“Pole Mama Kawira. Kwa kweli ukinituma, huenda nikayaona

mambo mageni nikaanza kuyaiga. Napenda sana kuiga hasa

sauti za binadamu na viumbe wengine.”

Hatimaye Kasuku aliondoka kwa aibu nyingi sana.

“Mama Kawira, nimesikia kwamba Kasuku alishindwa na kazi

ya kuupeleka ujumbe. Nimeﬁka. Jina langu ni Bundi, Bundi

anayeogopwa na kuogofya. Nimeﬁka kukusaidia.”

“Mbona unapenda kujisiﬁa hivyo Bundi? Majisifu ya nini? Nikujuavyo,

unapenda kuyaacha majukumu yako na kwenda kuwatangazia

habari za kifo wanadamu. Je, ujumbe wangu utauﬁkisha vyema?”

Bundi alishtuka kwamba Mama Kawira alijua siri yake.

“Ni kweli Mama Kawira. Nina tatizo kubwa. Tatizo langu ni

kuwatembelea wanadamu usiku nikiwakumbusha kuwa kifo ki

karibu. Nasikitika siweza kuupeleka ujumbe wako,” Bundi alikiri

udhaifu ake.

Chiriku aliposikia kwamba Bundi alishindwa, alimcheka sana. Siku

iliyofuata alikuwa nyumbani kwa Mama Kawira.

“Jina langu ni Chiriku na halipo lolote gumu kwangu. Ukiwauliza

wenzangu watakuambia ukweli. Nipo hapa kukusaidia.”

“Sioni iwapo utaweza. Nikujuavyo, una kelele nyingi sana. Huenda

ukausahau ujumbe wangu na badala yake upige kelele jinsi

ulivyozoea tangu kuzaliwa,” Mama Kawira alimweleza.

Kutokana na kuwa na maneno mengi, Chiriku aliuanguka mtihani

akaondoka akiwa na huzuni nyingi.

Siku hiyo hiyo jioni,Tausi aliﬁka nyumbani kwa Mama Kawira.

Alikuwa niTausi wa kiume.Tausi huyo alisimama mbele ya Mama

Kawira na kuonesha urembo wake wa shani.

“Tausi, wewe ndiwe ndege mrembo niliyepata kukutana nawe.

Hata hivyo, nina wasiwasi mwingi nawe. Je, utauﬁkisha ujumbe

wangu mbali anakofanyia kazi mume wangu?”

“Nitaﬁkisha, Mama Kawira,” Tausi alijibu kwa sauti thabiti.

“Nina hofu kubwaTausi. Ujumbe nikupao hautaki ndege anayeruka

akijitazama kwa kioo jinsi alivyo mrembo. Je, utaweza?”

“Hiyo ni kazi ngumu, Mama Kawira. Sitaweza. Mimi huutanguliza

urembo wangu kuliko jambo lolote duniani. Kwaheri Mama

Kawira,” Tausi alisema na kuruka.

Mama Kawira alianza kuwa na hofu. Ilikuwa siku ya sita na

zilisalia siku nne, nne tu jitu liﬁke kumla Bahati.

“Tai, najua wewe ni ndege mwenye nguvu na uwezo wa kuruka

mbali sana. Nina ujumbe kwa mume wangu. Je, utaweza kuuﬁkisha

salama?”

“Mbona nisiuﬁkishe, Mama Kawira? Nipe ujumbe huo nami

nitaanza safari mara moja.

“Sioni ukiuﬁkisha. Je, ukiiona mizoga ya wanyama waliokufa au

kuliwa na simba hutaigusa?”

“Siwezi kuiacha. Mizoga ni mitamu sana,” Tai alijibu.

“Siwezi kuiacha. Mizoga ni mitamu sana,”...

“Basi ni wazi nikikupa ujumbe, utaiona mizoga na kuusahau.

Umefeli mtihani wangu,” Mama Kawira alisema kwa huzuni.

Haukupita muda mrefu, Kipanga alitokea.

“Mama Kawira, nasikia ndege wenzangu wakiniambia una ujumbe

wa ajabu ungetamani kumtuma ndege mwenye uwezo. Basi mie

hapa Kipanga niko tayari unitume.

Mama Kawira alimtazama Kipanga kwa muda kisha akatikisa

kichwa.

“Je, ukiibeba barua kwa kidona na uone vifaranga wa binadamu

utafanya nini?”

“Nitashuka niwale vifaranga mara moja. Nyama ya vifaranga

ni tamu sana. Siwezi kuiacha,” Kipanga alisema.

“Ukiendelea kumla kifaranga, barua utakuwa umeiweka wapi?”

Kipanga alishindwa kujibu swali hilo.Aliinamisha uso na kutoweka

kwa aibu nyingi sana.

Mama Kawira alizidi kusikitika kila saa ilipopita. Alikuwa

ameanza kukata tamaa. Akiwa hapo nje ya nyumba yake,

alimwona Hondohondo akitokea. Baada ya mazungumzo marefu,

Hondohondo alishindwa kuipeleka barua kwa kuwa alikiri alipenda

kupiga kelele za ajabu msituni. Pia, kidona chake kilikuwa kikubwa

na barua ingeanguka akiwa hewani.

Alifuatia Kunguru aliyeshindwa kutokana na tabia yake ya kuruka

mahali popote penye nyama. Heroe naye alishindwa kwa kuwa

badala ya kuruka moja kwa moja, alipenda kuogelea sehemu

zenye maziwa. Hatimaye aliﬁka Mbayuwayu. Zilisalia siku mbili

tu, siku ya kumi itimie.

“Mama Kawira, naitwa Mbayuwayu na ni miguuni pako

nikuhudumie.” Mbayuwayu alisema taratibu.

Wameﬁka hapa ndege wengi na wote wameshindwa. Nikujuavyo,

huwezi kushindwa. Mwendo wako wa kasi hewani ukiwa na

ndugu yako Kipungu ni wa kustaajabiwa. Njoo nikutume maana

hakuna wakati.

“Shika barua hii iliyo katika bahasha. Mpelekee mume wangu aliye

nchi ya Utange.Akishaisoma barua, atajua namna ya kufanya,”

Mama Kawira alieleza.

Mbayuwayu hakuhitaji kwenda nyumbani kujitayarisha.Alianza

safari mara moja, barua ikiwa kwenye kidona chake.Aliruka usiku

kucha na siku iliyofuata saa tano akawasili Utange. Alitua juu

ya mti mahali Mzee Kiloba alipofanyia kazi.Aliimba wimbo huu:

Mbayuwayu nimeﬁka, nimeuleta ujumbe,

Niruhusu nishuke, mimi ni mjumbe wako,

Nimeﬁka kwa haraka, nipokee usiogope.

Ukinitizama kidona, nimeibeba barua,

Na wala sijaichana, sijaichana kwa kuwa,

Watakwa haraka sana, mkeo kajifungua.

Kajifungua kitoto, kitoto kilichoumbika,

Ukiyatazama macho, ni kama ya malaika,

Kiloba kubali wito, jamaa inakutaka.

Nyumbani kuna mgeni, sio mgeni wa heri,

Ni mchukivu shetani, mwenye ujanja ayari,

Usipoﬁka nyumbani, ashaupanga ushari.

Mzee Kiloba alimkaribisha Mbayuwayu. Aliichukua ile bahasha

na kuitoa barua. Alipoisoma, sura yake ilibadilika mara moja.

Alimwachia Mzee Kanyi vifaa vyake kisha akamkodi farasi

mwenye nguvu. Alimwendesha mbio mbio usiku kucha na siku

iliyofuata, akawasili salama salmini nyumbani.Alikaribishwa na

mkewe na baada ya kula na kupumzika, akajiandaa kwa vita.

Akiwa mfua vyuma, alikuwa na upanga mkubwa wenye makali

ya ajabu. Usiku ulipoﬁka, alijiﬁcha katika nyumba.

Jitu Masangisa lilitimiza ahadi. Liliﬁka usiku na kutaka kumla

Bahati. Bahati aliposikia sauti ya jitu, alilia sana.

“Kabla hujamla mwanangu, naomba nikutilie asali ya kulainisha

tumbo lako,” Mama Kawira alisema akilipokeza jitu asali.

Jitu lilikunywa kisha likasema liongezwe hadi likanywa kibuyu

kizima. Kumbe haikuwa asali ilikuwa ni pombe tamu. Lilianguka

na kulala usingizi fofofo! Mzee Kiloba alipoona hayo, alitoka

maﬁchoni.Alilichoma jitu kwa upanga tumboni na kabla liamke,

akalichoma tena na tena. Tumbo lilipasuka na maini ya jitu

yakatawanyika pote. Lilikufa kifo chenye uchungu mwingi.

Alilichoma jitu kwa upanga tumboni na kabla liamke,..

Mzee Kiloba aliacha kazi Utange akaishi na familia yake.Alikuwa

amepata utajiri mwingi usio kifani.Yeye, mkewe na Bahati waliishi

maisha ya raha mustarehe.

Kamusi Yangu

akiba pesa anazoweka mtu zimsaidie

baadaye

chajio chakula cha jioni

kuvipigia debe kuvisiﬁa vitu vinunuliwe

malaika nywele zinazoota kifuani, mikononi na

miguuni

maradufu mara mbili kwa idadi

mhunzi mtu anayefua vyuma na kutengeneza

bidhaa mbalimbali kwa kutumia

vyuma hivyo

mkunga mtu anayesaidia kina mama kujifungua

Maswali

1. Ni jambo gani lililomfanya Mzee Kiloba kuhama nyumbani

kuenda Utange?

2. Ni jambo gani lililomfanya Mzee Kiloba kutopata pesa nyingi

alipokuwa akifanyia kazi nyumbani kwake?

3. Eleza ni mambo gani mawili yanayoonesha kwamba Mzee

Kiloba aliipenda familia yake hata akiwa mbali.

4. Ni mgeni wa aina gani aliyemtembelea Mama Kawira?

5. Ni mnyama yupi aliyemshauri Mama Kawira kwanza?

6. Kwa nini Kasuku asingeweza kutumwa aﬁke alikokuwa Mzee

Kiloba?

7. Kwa nini bundi asingeweza kutumwa aﬁke alikokuwa Mzee

Kiloba?

8. Miongoni mwa ndege waliotajwa, ni yupi hupenda kula mizoga?

9. Kwa nini Kipanga aliinamisha uso wake chini mbele ya Mama

Kawira kisha akaondoka?

10. Mama Kawira alilifanyia jitu nini hadi likaishiwa na nguvu?

Mungu Hamsahau Mja

Wake

“Taabu! Taabu! Umekuwa kiziwi siku hizi? Njoo hapa mara moja,”

ilikuwa ni sauti kali ya Bi. Upanga mama yake Taabu.

“Naona siku hizi umemea pembe na leo ni siku yangu ya mwisho

kuzivumilia hizo pembe. Lazima nizikate kabisa,” Bi. Upanga

alisema kwa hasira.

Taabu kijana mwenye umri wa miaka kumi na miwili alitokeza

nyuma ya mwembe uliokuwa mbali kidogo na nyumba.Alikuwa

akichanja kuni za kupikia. Jasho jingi lilikuwa likimtiririka tiriri

na uchovu kumlemea. Alianza kuzichanja kuni hizo saa nzima

iliyopita.Taabu alisimama mbele ya mama yake huku akitetemeka

kama kifaranga aliyenyeshewa.

“Mtoto usiyefaa hata chembe! Nimezikosa shilingi zangu mia

tano zilizokuwa juu ya meza katika chumba changu cha kulala. Zi

wapi pesa hizo?” Bi. Upanga alimuuliza, hasira za mkizi zikimwaka

kama moto.

Taabu alisimama mbele ya mama yake huku akichanganyikiwa.

Ni swali ambalo hakujua alijibu vipi. Mara nyingi alizosingiziwa

na mama yake huyo, hata alipomweleza ukweli, mama alimpuuza.

Ni mara nyingi alipokea kipigo cha bure na baadaye mama

akagundua kwamba Taabu hakuwa na makosa.

“Unaniﬁcha kule ambako umeziweka pesa? Leo ni leo msema

kesho ni mwongo. Leo nakwambia utakiona cha mtemakuni.

Leo nitakuchuna ngozi kama mbuzi achunwavyo akichinjwa,” Bi.

Upanga aliapa.

“Haya, nakuuliza kwa mara ya mwisho, umeziﬁcha wapi pesa

zangu?”

Taabu alimtazama mama yake na kuona hatari ikimtawala uso

mzima. Hatimaye aliamua kuzungumza.

“Mama, jana nilipotoka shuleni, nilivua sare yangu chafu na

nikaifua. Nilikatakata kabichi na kuanza kuandaa chakula cha

jioni na kweli ulipotoka kwa mama Kasoja kusukwa, ulipata

chajio kikiwa tayari. Kaka yangu Tito ndiye nilimwona akiingia

na kutoka katika chumba hicho,” Taabu alieleza.Tito alikuwa ni

kijana wa rika sawa na Taabu.

Bi. Upanga alimtazama Taabu kana kwamba alikuwa amefanya

kosa kubwa sana kulitaja jina la mwanawe Tito.

“Yaani unamsingizia mwanangu kipenzi Tito kwamba ndiye

aliyeziiba pesa zangu? Unathubutu kumwita mwanangu kipenzi

Tito mwizi?” Bi. Upanga alishindwa kustahimili.

“Titooo! Tito mwanangu njoo huku!” Bi. Upanga aliipaza sauti

yake mbovu kumwita mwanawe.

Kufumba na kufumbua,Tito, kijana mwenye mwili mnene kama

kiboko alitokeza.Alikuwa akiendesha baiskeli aliyonunuliwa na

baba yake Mzee Chozi wiki kadhaa zilizopita.

“Kwa nini wanikatizia starehe zangu mama?Yaani hutaki kunipa

muda nifurahie kuendesha baiskeli?” Tito alimuuliza mama yake

akighadhabika.

“Samahani mwanangu kipenzi Tito. Kuna pesa zangu zilizokuwa

juu ya meza katika chumba changu cha kulala. Sasa hazipo.

Uliziona?”

“Mama, usijitaabishe kuzitafuta pesa hizo. Nani mwizi katika

nyumba hii isipokuwa Taabu? Wewe Taabu, utakana kwamba

nilikuona jana ukiingia na kutoka katika chumba cha mama?

Utakana hilo? Mpe mama pesa zake na uombe msamaha sasa

hivi!” Tito alishikilia msimamo wake akimwelekeza Taabu kidole.

“Mama, niamini kwamba sikuingia katika chumba chako. Ni Tito

aliingia na nilimwona kwa macho yangu haya,”Taabu alisimama

kidete na kujitetea.

Bi. Upanga alijivuta na kusimama. Lilikuwa jimama lenye uzito wa

tembo kutokana na kula vyakula vyenye mafuta na kutofanya

kazi nzito.

“Tito mwanangu, kaniletee kitabu changu kile kikuukuu,” Bi.

Upanga alimtuma mwanawe.

“Vilevile, kaniletee ile kalamu yangu ya wino,” Bi. Upanga aliagiza.

Taabu alipojua kile alichopania kufanya mama yake, alijitupa

miguuni pake na kuanza kuomba msamaha. Alilia na kumsihi

lakini kilio chake kiliangukia masikio yaliyotiwa nta. Bi. Upanga

hakutaka kumsikiliza. Kila mara Taabu alipofanya makosa, Bi.

Upanga aliagizia kitabu hicho na kuweka rekodi ya makosa

aliyofanya maskini Taabu.

Baba yake Taabu Mzee Chozi alikuwa na mazoea ya kuulizia

makosa yoyote aliyofanya mwanawe kila alipoﬁka nyumbani.

Ajabu ni kwamba Bi. Upanga aliyarekodi makosa yaTaabu lakini

hakufanya hivyo pindi Tito alipokosea. Mara tu Mzee Chozi

alipopewa kitabu kile na kuyapitia makosa yote, kwa kila kosa

alimwadhibu mwanawe Taabu bila huruma.Alikuwa Mzee asiye

na chembe ya huruma ndio maanaTaabu alihuzunika sana wakati

mama yake alipoagizia kitabu hicho.

...alijitupa miguuni pake na kuanza kuomba msamaha.

“Tangu mwanzo uliposikia nikiuliza kuhusu pesa zangu, ungekiri

mara moja bila hofu kwamba ni wewe uliyezichukua badala ya

kumsingizia kipenzi mwanangu.Yaani, mwanaharamu wewe

unamsingizia mwananguTito wizi? Unatamani awe mwizi kama

wewe? Leo baba yako atakuonesha kilichomfanya sangara

kuchomwa moto,” Bi. Upanga alimtisha Taabu.

Kitabu kikuukuu kililetwa pamoja na kalamu ya wino.Tito akiwa

kwenye kilele cha furaha alimpokeza mama yake vitu hivyo

viwili kisha akasimama kando kuona kile mama angemfanyia

kaka yake. Bi. Upanga naye alivipokea vitu hivyo huku akiwa

mwingi wa uchungu.Aliweka kitabu kwenye paja lake nene kisha

akakamata kalamu na kumtazamaTaabu aliyekuwa amelia hadi

machozi yakamkauka machoni.

“Sogea hapa mara moja!” alimwamuru Taabu naye akatii.

“Wanililia mimi umekuwa mtoto mchanga wa kunyonyeshwa?

Nilishakuonya mara nyingi kuhusu tabia zako lakini ukawa

huambiliki husemezeki. Utajuta leo,” Bi. Upanga alionya.

“Kumbe! Nilikuwa nimesahau kuweka rekodi ya makosa yako

tangu mwanzo wa wiki na maadam umeniudhi kupita kiasi,

hata umenikumbusha kwamba ni jukumu langu kumpasha baba

yako kila kosa unalolifanya. Utajua maana ya methali majuto

ni mjukuu huja kinyume. Haya, sema kuanzia majuzi makosa

yote uliyoyatenda!” Bi. Upanga alipaza sauti kavu, sauti ya juu

iliyoyaumiza masikio ya Taabu.

“Haya, anza kukiri kila kosa ulilofanya! Ukithubutu kuniﬁcha kosa

hata…hata moja tu hivi, utajuta kwa nini ulizaliwa. Ni lazima

baba yako leo asikie jinsi unavyozidi kuchakaa kitabia kila uchao.”

“Mama, unajua mimi si kijana mkoroﬁ. Mimi hujaribu kadri ya

uwezo wangu kutenda kila kazi hapa nyumbani bila malalamishi.

Kwa makosa niliyoyafanya mama, naomba msamaha.Tafadhali

usimwambie baba asije kuniua maskini mie,” Taabu aliomba

akimpigia magoti mama yake.

Bi. Upanga hakumsikiliza.Alilitumia guu lake kumsukuma Taabu

ambaye wakati huo machozi yalikuwa yakimtoka njia mbilimbili

na kamasi kumvuja puani.

“Sema makosa yako! Sina wakati wa kukusikiliza mie,” Bi. Upanga

alichemka kwa hasira.

“Basi…ba.si mama, Jumapili nilisahau kuweka chai sukari

sawasawa ikakolea. Juma..Jumatatu, nilisahau kununua mikate

miwili nikanunua mmoja,” Taabu alisita na kunyamaza.

“Endelea…Taja makosa yote uliyofanya ama nikufanye kengeza,

mtoto mpumbavu wewe,” Bi. Upanga alizidi kumzomea Taabu.

“Ju..Jumanne nilipoteza shilingi kumi ulizonituma kununua chumvi.

Jumatano nili…nilisahau kuanua nguo zikanyeshewa. Jana Alhamisi

pesa zako zilipotea japo si mimi niliyezichukua. Hala…”

“Keﬂe! Kama si wewe uliyezichukua basi mwizi ni nani? Unataka

niandike nani mwizi wa pesa zangu hapa kitabuni? Kiri mara moja

wewe ndiwe uliyeziiba au nikukate midomo yote miwili kwa kisu.

Sema sasa hivi!” Bi. Upanga alikuwa ameﬁkia upeo wa ghadhabu.

“Basi Alhamisi ni…ni mimi niliiba pesa zako katika…katika chumba

cha kulala. Na leo Ijumaa nimekuwa mdanganyifu kwamba si

mimi niliyeziiba pesa zako,” Taabu alishusha pumzi, akasimama

mahali pale akimtumbulia mama yake macho asijue la kufanya.

“Ukaidi wako umezidi. Kila siku ina kosa lake. Nakuapia utajutia

upumbavu wako huu.”

“Mama, mara nilizosahau hiki au kile ulikuwa umenipa kazi

nyingi mara moja hadi nikasahau. Si mapenzi yangu kutofanya

kazi ambayo umenipa,”Taabu alijipigania kwa mara ya mwisho

kusudi mama amwonee imani.

Ilikuwa furaha na fahari kubwa kwa Bi. Upanga kuona Taabu

akipata tabu. Aliandika kwenye lile buku makosa yote kisha

akamtuma mwanawe Tito kukiweka kitabu katika chumba cha

kulala.Taabu alipangusa machozi yaliyomshuka mashavuni njia

mbilimbili akijua waziwazi kwamba pindi baba yake akipewa

kitabu hicho, bila shaka angekuwa katika shida nyingi.

“Kosa la kuiba pesa zangu ndilo limeniﬁkisha kilele cha hasira.

Isingekuwa wizi wako, ningekusamehe makosa yale mengine

madogo madogo ambayo umefanya lakini…hili la wizi…siwezi

katu kukusamehe. Lazima baba yako ajue ushakuwa jizi. Kuanzia

leo, hutawahi kuziiba pesa zangu. Utakuwa ukiziona na kuzimezea

mate tu,” mama alimzomea.

Bi. Upanga alimwita mwanawe Tito na wawili hao wakaondoka

na kumwacha Taabu mahali pale, chozi kifua tele, maumivu ya

moyo na usumbufu wa akili ukizidi kumtesa.

“Mwanangu Tito, tumwache mjinga huyu hapa. Kuna kilo ya

nyama nilinunua jana. Njoo tukaipike baba yako akija alasiri

apate ikiwa tayari,” Bi. Upanga alimwambia mwanawe huku

wakielekea jikoni.

Huku harufu ya nyama iliyokuwa ikikaangwa ikilitesa tumbo

la Taabu, mawazo yake yalikuwa mbali..mbali mno. Hakika

aliumia kwa njaa. Kila siku alikula makombo. Kila siku Bi.Taabu

alimzomea na kumtusi Taabu. Alimwambia waziwazi kwamba

asingefanikiwa maishani hata akifanya bidii za mchwa. Bi. Upanga

alikuwa na maneno makali kuliko upanga. Kila kosa lililotokea

hapo nyumbani,Taabu alisingiziwa na kuadhibiwa.Taabu akaishi

maisha ya tabu na kukosa amani, amani aliyoitafuta hata asiipate.

Taabu alikumbuka yaliyopita na machozi mengi yakazidi kumtoka.

Yalikuwa ni machozi ambayo yangejaa kikombe hadi pomoni.

Alilia hadi macho yakawa mekundu kama kaa la moto. Baba yake

mzazi Mzee Chozi alikuwa amemwoa mama yake mzazi Bi. Shida

zamani. Tito alipozaliwa, alikuta baba na mama wakiishi kwa

furaha na amani. Mzee Chozi alikuwa akifanya kazi ya udereva

katika kampuni moja iliyohusika na utengenezaji wa mafuta ya

kupikia. Mzee Chozi alifanya kazi kwa bidii na kuchukua mikopo

ya kufanya shughuli za maendeleo. Akajenga jumba zuri na

kununua mashamba.Akamfungulia mkewe Bi. Shida biashara ya

uuzaji bidhaa za elektroniki naye Bi. Shida akapata pesa nyingi.

Taabu alilelewa kwa upendo.Alikula chakula kizuri na akapelekwa

katika shule nzuri ya kibinafsi iliyoitwa Akili Pevu. Huko akasoma

kwa bidii kama mchwa na kuondokea kuongoza katika kila mtihani

waliofanya. Walimu wakampenda na wanafunzi pia kutokana

na tabia zake nzuri. Hali ilibadilika wakati Bi. Shida alipougua.

Aliugua ugonjwa wa saratani. Ni ugonjwa ambao uligunduliwa

baadaye kwani ulikuwa umemla sana. Madaktari walimtibu lakini

Bi. Shida hakuonesha dalili za kupata nafuu.

Madaktari waliposhindwa, Bi. Shida alirudishwa nyumbani.

Mumewe alimshughulikia kadri alivyoweza lakini mwishowe

Bi. Shida alizidiwa na ugonjwa akaaga dunia. Kifo cha Bi. Shida

kilimliza sana Taabu.Alimpenda mama yake na kuondokewa na

mama angali kijana mdogo kulimuuma sana. Mazishi ya Bi. Shida

yalihudhuriwa na halaiki ya watu kwa kuwa alikuwa mama

mwenye moyo mweupe kwa kila mmoja awe mdogo au mkubwa.

Baada ya mazishi na muda wa mwaka mmoja na nusu kupita,

Mzee Chozi alioa mke mwengine. Aliitwa Bi. Upanga. Huyo

ndiye aliyeanza kuyafanya maisha ya Taabu kuwa magumu.

Huyo ndiye aliyeyabadilisha maisha ya Taabu kabisa. Furaha

aliyokuwa nayoTaabu ikaisha. Uchangamfu aliokuwa naoTaabu

ukaisha. Mabadiliko makubwa mno yakatokea katika maisha ya

Taabu. Ilikuwa nadra mno kwa Taabu kusemekana alifanya hiki

au kile vibaya lakini mama yake huyo wa kambo akawa haishi

kumsingizia mambo kusudi baba yake amchukie. Na hakika,

alifanikiwa. Mzee Chozi alimsikiliza mkewe sana. Akaondokea

kumchukia mwanawe Taabu na kumwona kama mzigo.

Bi. Upanga alihakikisha kwamba Mzee Chozi alimhamisha

Taabu kutoka katika shule ya kibinafsi ya Akili Pevu alikosomea

hadi katika shule ya umma kwa jina Elimika iliyokuwa karibu.

Mwanawe Tito alikuwa akisomea katika shule ya umma. Tito

alikuwa ni kijana aliyelelewa kwa malezi mabovu na malezi

hayo yakamharibu. Hakuwa na tabia nzuri.Alikuwa haambiliki

hasemezeki. Kilichomkasirisha sana Bi. Upanga ni akili nyepesi

aliyojaaliwa Taabu. Kila mtihani uliofanywa, Taabu aliongoza

na kushangiliwa huku Tito akivuta mkia na kukashiﬁwa. Tito

alikuwa goigoi, kijana mzembe hivi kwamba hata kuandika jina

lake kulimshinda. Vijana hao walikuwa katika gredi ya tano

wakijiandaa kujiunga na gredi ya sita wafanye mtihani wa kitaifa.

“Mume wangu, sioni faida ya kuendelea kumlipia Taabu karo.

Naonelea akifanya mtihani wa mwisho wa kitaifa wa gredi ya

sita, masomo yake yaﬁkie mwisho.Anaweza kufundishwa namna

ya kujitafutia riziki kama vile kutemakuni, kuﬁnyanga vyungu

au kuchoma makaa,” Bi. Upanga alipendekeza naye mumewe

hakulipinga pendekezo hilo.

Hayo yote aliyakumbuka Taabu akiwa mahali pale alipoachwa

akisimama na mama na kaka yake.

“Kweli wasemavyo wahenga, mama ni mama hata kama ni

rukwama. Mama yangu alipokuwa hai, sikupata taabu hii. Nateseka

kwa kuwa mama yangu mzazi aliondoka duniani.Alifunga safari

isiyo na marejeo. Lau mama angalikuwa na uwezo wa kuamka

kutoka pale alipolala kaburini, shida hizi zote kwangu zingekuwa

ni kama simulizi ya hadithi. Hata hivyo, Mungu si Athumani na

maisha yangu yajayo yapo mikononi mwa Mungu,”Taabu alisema

kimoyomoyo kwa uchungu mwingi.

Taabu aliondoka mahali pale na kuingia katika chumba chake

cha kulala. Alianza kuzikunja nguo zake alizokuwa amezifua

alfajiri ya siku hiyo. Hazikuwa nguo nzuri kama za Tito lakini

alizikunja vizuri.Yalikuwa ni mavulia aliyopewa na Tito baada

ya baba kuchelea kumnunulia nguo mpya.Alipomaliza kuziweka

nguo zote sandukuni, alijilaza kitandani na muda mfupi baadaye

akabebwa na wimbi la usingizi.

Tito alipozinduka, ulikuwa ni wakati wa alasiri.Alizinduka akitokwa

na jasho jingi na mwili kumtetema. Alidhani alikuwa na homa

kali ya malaria.Alizinduliwa na sauti mbovu ya baba yake.Tangu

mkewe wa kwanza Bi. Shida kuaga dunia, Mzee Chozi alianza tabia

ya kulewa chakari.Alikuwa akilewa kila siku na majukumu mengi

ya familia akampokeza mkewe. Bi. Upanga alipoona akipokezwa

majukumu hayo, alihakikisha kwamba mumewe alizidi kumchukia

mwanawe Taabu.

“Yu wapi huyo ninayesikia amekataa kumtii mama yake?Yu wapi

huyo Taabu anayefanya nipigiwe simu nikiwa kazini ati ameota

pembe za ukaidi? Mzee Chozi aliuliza kwa sauti kali kama ya radi.

Taabu alitetemeka zaidi.Alijua baba yake alipokasirika, aligeuka

kuwa mkali kama simba.Taabu angalikuwa na uwezo, angalitoka

chumbani na kutoweka ghaﬂa.Angalikuwa na mbawa angaliruka

asionekane tena.

“Nasikia siku hizi unamkosea mama yako heshima! Ni kweli?”

Mzee Chozi alinguruma.

“Baba, mimi ni kijana mwema na katu sijawahi kumkosea heshima

mama yangu Bi. Upanga. Niamini baba,”Taabu alimsihi baba yake.

“Kwa hivyo, unataka kusema mama yako ni mwongo? Unataka

niamini kuwa mama yako ananidanganya? Kwa nini unaiba pesa

zake? Ni chakula hupati hapa nyumbani? Kwa nini umekuwa

kijana kaidi kama punda?” Mzee Chozi alizidisha maswali.

Taabu alishindwa kuyajibu maswali hayo. Alinyamaza kama

bubu. Ni mara nyingi alizojaribu kujitetea lakini baba yake

asingemwamini. Kwa hivyo aliona kwamba juhudi zake za kuusema

ukweli zisingemfaa kwa lolote au chochote.

“Kutokana na ukaidi wako, lazima nikuadhibu kama njia mwafaka

ya kuzikata pembe kali ambazo zimeota. Kuanzia leo, utakuwa

ukiamka saa kumi alfajiri badala ya saa kumi na moja. Zipo kazi

nyingi za kufanya wakati huo kama kufua nguo, kuzianika, kupiga

deki pamoja na kuandaa kiamshakinywa kwa watu wote wa

familia. Hutaandamana nasi katika safari ya kuzuru nchi jirani

ya Tanzania tuliyoipangia mwanzoni mwa mwezi ujao.Vilevile,

zawadi ya baiskeli niliyokuwa nimekuahidi hutaipata ijapokuwa

ulikuwa nambari ya kwanza darasani. Ujuavyo, kila mwezi mimi

huwapa pesa kiasi fulani ukiwa na kaka yako Tito kusudi muweke

akiba. Kuanzia mwisho wa mwezi huu, sikupi pesa hizo hadi nione

tabia zako zimebadilika. Haya, ondoka mbele yangu mara moja!”

Mzee Chozi alisema kwa sauti kali.

“Zipo kazi nyingi za kufanya waka huo kama kufua nguo, kuzianika,...”

Huo ndio uliokuwa mwanzo mwingine wa matatizo mengi

katika maisha ya Taabu. Licha ya shida hizo, alijikaza kisabuni.

Alivyoahidi baba yake,Taabu hakuandamana nao katika safari za

kuzuri kwingi kuzuri.Aghalabu aliamka alfajiri kuu kufanya kazi

mbalimbali kabla ya kujiandaa kwenda shuleni. Kupigiwa kelele

na kutukanwa kukawa jambo la kawaida ambalo halikumkaa

moyoni. Alipofanya mtihani wa mwisho katika gredi ya sita,

alikuwa amefuzu kwelikweli. Kila mmoja alimmiminia sifa na

shule ya msingi ya Elimika ikanawiri na sifa zake kusikika mbali.

Kufuzu kwa Taabu hakukufurahiwa na kila mmoja. Bi. Upanga

aliumia ndani kwa ndani kwa kuwa mwanawe Tito alikuwa

miongoni mwa wanafunzi wachache ambao walianguka mtihani

huo na kuvuta mkia.Alikuwa tayari kumshauri mumewe asimlipie

karo Taabu.

“Iwapo mwanangu Tito hakufaulu, vipi nimlipie karo chokoraa

huyu nimwitaye mwanangu? Nitahakikisha kwamba hatauona

mlango wa elimu ya sekondari,” Bi. Upanga alisema huku akiuma

mdomo wa chini.

Taabu alikonda kutokana na ﬁkra nyingi alipotangaziwa ghaﬂa

kwamba asingepelekwa katika shule ya upili. Taarifa hizo

zilimvunja moyo hasa alipowaona vijana wengi aliowashinda

darasani wakibeba masanduku walimopakia nguo na vitabu

wakienda kujiunga na shule za upili. Kila siku,Taabu aliamshwa

alfajiri kuu na mama yake kuenda kutemakuni na kuziuza. Kile

alicholipwa kiliingia mikononi mwa mama yake na hakufaidika

kwa senti hata moja. Zaidi ya changamoto zote hizo, Taabu

alizidi kumwomba Mwenyezi Mungu kwa matumaini na imani

akiamini kuwa mvumilivu hula mbivu. Siku moja, aliporejea jioni

akiwa mchovu, ilisadifu kwamba wageni wasiotarajiwa waliﬁka

nyumbani kwao.Wageni hao walijitambulisha naye Mzee Chozi na

mkewe wakawakaribisha kwa moyo mkunjufu. Baada ya kunywa

kahawa na kuzungumza mengi, ndipo mmoja wao alielezea hasa

sababu kuu ya kuitembelea familia ya akina Taabu.

“Mzee Chozi na Bi. Upanga, tumeﬁka huku tukiwa na haja ya

kumchukua Taabu.Tulivyosema awali, sisi hulifanyia kazi shirika

lisilo la kiserikali liitwalo Mageuzi. Ni shirika linalohusu kutoa

msaada kwa wale watoto ambao hawajabahatika maishani. Iwapo

mtatukubalia, tuna mpango wa kumsaidia Taabu. Tutampeleka

katika makao yetu maalum ambako ataweza kufanikisha ndoto

yake ya kuwa daktari maishani,” mwakilishi huyo wa shirika la

Mageuzi alisema akimpokeza Mzee Chozi karatasi fulani asome

na kuzitia sahihi.

Taarifa hizo zilimtia furaha tele Mzee Chozi na mkewe Bi.

Upanga. Kwao Taabu alikuwa mzigo na walionelea bora aondoke

wapate starehe walizotamani.Taabu alichukuliwa na shirika hilo

na kujiunga na shule ya upili iliyoitwa Faulu.Alisoma kwa bidii

akiwa na lengo la kuwa daktari, ilivyokuwa ndoto yake angali

mdogo.Aliwashangaza walimu na wanafunzi kwa kupita mitihani

yote bila kusahau kuonesha kipawa chake cha uchezaji soka.

Miaka minne baadaye, alifanikiwa kujiunga na chuo kikuu. Huko

hakulegeza juhudi zake. Muda ulipita naye Taabu akajipata akiwa

katika mwaka wake wa mwisho chuo kikuu. Alifua dafu katika

kozi ya udaktari. Shirika lilo hilo la Mageuzi nalo likamsaidia

kuenda kusomea nchini Marekani.

Taabu aliishi nchini Marekani kwa muda mrefu.Alimaliza masomo

yake na kuwa daktari maarufu.Aliajiriwa huko na kufanya kazi

akiendelea kupata ujuzi hadi akawa daktari mwenye ujuzi wa

kutosha.Alipokuwa na hakika alishapata alichotamani maishani,

aliandika barua ya kuomba uhamisho naye akaruhusiwa kurejea

nyumbani. Serikali nayo ilimpa cheo cha kusimamia hospitali kuu.

Taabu alijaaliwa kuoa mke ambaye alifanya kazi ya uuguzi na

wakabarikiwa kupata wana wawili, mmoja wa kike na mwengine

wa kiume. Huku hayo yakiendelea, kuna jambo lililokuwa

likimsumbua sana Taabu. Alitamani kuwasiliana na baba yake

mzazi lakini hakuwa na nambari yake ya simu.Alikuwa ameenda

mara kadhaa mahali walipoishi zamani yaani kule alikokulia

lakini hakuwapata. Aliwapata majirani wapya waliomwambia

hawakumjua mtu aliyemwulizia kwa jina Mzee Chozi. Taabu

akaanza safari ndefu ya kuitafuta familia yake asijue ilikokuwa.

Siku moja, wakati alipokuwa akitoka katika aﬁsi yake humo

hospitalini, aliona mwanamume mzee akisukuma kijigari

kilichokaliwa na mgonjwa. Alimtazama yule mzee kwa muda

kisha mgojwa aliyekuwa amezidiwa na maradhi na kukonda sana.

Aliwaonea huruma na machozi yakamdondoka. Mbona machozi

yalimdondoka? Ni wagonjwa wangapi aliokuwa ameshuhudia

wakiaga dunia na hakuingiwa na hisia za kulia? Mbona hao wawili

mzee na mkewe wakamchochea kutamani kulia? Hao walikuwa

ni kina nani? Aliagiza waingie katika aﬁsi yake.

Taabu alitambua kwamba mzee huyo alikuwa ni baba yake

mzazi, Mzee Chozi. Pia aligundua kwamba bikizee aliyekalia

kiti cha magurudumu akizidiwa na ugonjwa alikuwa ni mama

yake wa kambo, Bi. Upanga.Wote watatu waliangua vilio mle

aﬁsini mara tu Taabu alipojitambulisha. Taabu alilia kwa yote

yaliyopita kwa kuwa alikuwa amewasamehe.Wazazi hao nao

walilia walipokumbuka mabaya waliyomtendea mwanaoTaabu.

“Baba na mama, husemwa yaliyopita si ndwele, tugange yajayo.

Mimi nilikwishawasamehe kitambo. Nanyi msiwe na ugumu

mioyoni mwenu. Naomba tuanze mwanzo mpya familia yetu iwe

na furaha na msingi wa amani,” Taabu aliwaomba.

“Baba na mama, husemwa yaliyopita si ndwele, tugange yajayo...”

“Twashukuru, mwanangu. Mama yako hapa ndiye kaugua miaka

kadhaa iliyopita nami nikazidiwa na gharama za hapa hospitalini,”

Mzee Chozi alisema.

Taabu alipata kujua mama yake wa kambo Bi. Upanga alikuwa

ameugua kansa lakini haikuwa imesambaa mno mwilini.Alimtuliza

moyo baba yake kwa ahadi kwamba angesimamia bili za matibabu

ya Bi. Upanga. Bi. Upanga alipelekwa nchini India na miezi

kadhaa baadaye akarejeshwa akiwa tayari kapata nafuu kabisa.

Tito aliyekuwa nusra kuingiwa na wendawazimu kutokana na

matumizi ya dawa za kulevya, alifanyiwa mpango na nduguye

Taabu akapelekwa katika kituo cha urekebishaji tabia. Miezi sita

alitoka naye Taabu akampeleka kozi ya useremala alikofuzu

vyema na akamwanzishia karakana kubwa ya utengenezaji

wa samani.

Furaha ya awali kabla ya kufariki kwa Bi. Shida ilirejea katika

familia ya Mzee Chozi. Ilikuwa ni furaha baada ya kusameheana

baina ya Taabu na jamaa zake.Waliishi wakikumbuka kwamba

kumcha Mungu lilikuwa jambo la maana sana maishani mwao.

Kamusi Yangu

akichanja akipasua kitu kama kuni kwa shoka

akighadhabika akikasirika

alimzomea alimtolea maneno makali

alisimama kidete alisimama imara kutetea alilosema

buku aina ya kitabu kikubwa

chokoraa mtoto asiye na makao ambaye huishi

mitaani

karakana mahali ambapo seremala au mafundi

mbalimbali hutengenezea bidhaa zao

keﬂe neno linalotumiwa kumnyamazisha

mtu

kengeza mtu mwenye macho ambayo mboni

zinatazama upande

kupiga deki kusaﬁsha sakafu kwa kutumia

tambara, maji na sabuni

makombo chakula kinachobaki baada ya watu

kula

mavulia nguo ambazo zimeshavaliwa na mtu

husaidiwa na mwingine kuendelea

kuzivaa

mwanaharamu mtoto aliyezaliwa nje ya ndoa

samani vitu vinavyotengenezwa kwa mbao;

fenicha

sangara aina ya samaki

saratani aina ya ugonjwa; kansa

yakamdondoka yakamtoka tone baada ya jingine

Maswali

1. Kwa nini Bi. Upanga alikuwa akimwita Taabu kwa sauti kali?

2. Taabu alipoitwa na mama yake alikuwa akifanya nini?

3. Kwa nini Taabu alimwangukia mama yake miguuni alipoagizia

kitabu kikuukuu?

4. Bi. Upanga alimsingizia mwanawe Taabu nini?

5. Ni adhabu gani Mzee Chozi aliyompa mwanawe Taabu

alipoﬁka nyumbani?

6. Ni jambo lipi lililomﬁka mama wa Taabu wa kumzaa?

7. Wazazi wa Taabu walipokataa kumwelimisha, alibahatika

vipi?

8. Ndoto ya Taabu tangu udogoni ilikuwa gani?

9. Taabu alikuwa mzuri masomoni na vilevile alikuwa na kipawa.

Elezea kipawa hicho.

10. Ni funzo gani unalopata katika hadithi hii?

Nuru Mlemavu

Hapo zamani za kale, paliondokea msichana aliyeitwa Fatuma.

Fatuma alilelewa na wazazi maskini.Alikuwa msichana mrembo

sana kijijini. Kijiji chao kiliitwa kijiji cha Songole. Kilikuwa ni

kijiji kikubwa mno. Katika nchi nzima ya Miale, Songole ndicho

kilichokuwa kijiji kikubwa na chenye idadi kubwa ya watu. Hata

hivyo, wakazi wa kijiji cha Songole walikuwa maskini kupindukia.

Wengi wa wakazi walikuwa na mashamba madogo. Wengine

walikuwa wavuvi, watemakuni na waﬁnyanzi.

Baba wa Fatuma aliitwa Mzee Tonje.Alikuwa ni mvuvi. Mama wa

Fatuma Bi. Zuhura naye alifanya kazi ya kutema kuni. Mzee Tonje

alivua usiku baharini na kurejea nyumbani asubuhi. Bi. Zuhura

naye alitema kuni na kuzipeleka sokoni kila siku. Kuna nyakati

MzeeTonje hakujaaliwa samaki na upo wakati Bi. Zuhura alikosa

mtu wa kununua kuni zake.

Fatuma alikuwa na wakati mgumu kuwaelewa wazazi wake.

Alikua akitamani laiti angalikuwa amezaliwa katika familia tajiri.

Aliichukia hali ya umaskini ya wazazi wake. Alitamani kuishi

maisha ya kifahari ambayo wazazi wake wasingemudu.

Fatuma alikuwa na ndoto nyingi za kufanikiwa maishani. Mojawapo

ya ndoto hiyo ilikuwa ni kuolewa kwa mwana wa Mfalme

aliyeitwa Mwangaza. Mfalme wa nchi hiyo aliitwa Mfalme Fikirini.

Mwangaza ndiye alitarajiwa kupokezwa mamlaka pindi baba

yake akifariki. Kuna nyakati fulani Fatuma alikumbuka Mwangaza

alipokitembelea kijiji chao akimwendesha farasi mzuri mwenye

nguvu. Kila mwanakijiji alijitokeza siku hiyo kumwona mwana

wa Mfalme.Walikuwapo watoto, vijana, kina mama, kina baba

na hata wazee hawakubaki nyuma. Mwangaza alikuwa amevalia

kanzu iliyotiwa nakshi za dhahabu na viatu vizuri. Alijifunga

kichwani kwa kilemba kizuri.Alipendeza sana.

Fatuma alikuwa na ndoto nyingi za kufanikiwa maishani.

Mwangaza aliwasalimu watu kwa kuwapungia mkono wake.

Wakazi wa Songole walimshangilia kama mwanasiasa. Alipita

polepole kijijini kisha akaondoka kwa kasi. Wakazi hawakujua

kile kilichomleta Mwangaza kijijini.

“Siku moja ningetamani kuolewa kwa Mwangaza niwe mke

wake,” Fatuma alijisemea moyoni. Hakutaka kumweleza yeyote

wa rika lake ndoto yake.

Baada ya miaka michache, kulingana na utamaduni wa jamii,

Fatuma na wasichana wa rika lake waliﬁkia umri wa kuolewa.

Ngoma zilipigwa usiku kucha. Maandalizi yalifanywa. Jambo hilo

lilimkasirisha Fatuma sana.Alitamani kutoroka nyumbani lakini

angetorokea wapi? Ilikuwa ni lazima aolewe na wazazi wake

kuletewa mahari. Basi alijitokeza mwanamume mmoja aliyeitwa

Kala. Kala alikuwa akifanya kazi ya kusuka mikeka na kufuma

vikapu. Huyo ndiye aliyetoa mahari kwa wazazi wa Fatuma.

Fatuma aliolewa shingo upande.

Mwaka mmoja baadaye, Fatuma alijaaliwa ujauzito. Hata hivyo,

licha ya kuolewa na Kala, bado ndoto yake ya kuwa mke

wa Mwangaza mwana wa mfalme haikumtoka akilini. Siku ya

kujifungua ilipoﬁka, alijaaliwa mwana wa kiume aliyemwita Nuru.

Lo! Mambo hayakuwa mazuri. Nuru alikuwa na ulemavu wa

miguu. Mtoto alinyonyeshwa lakini ulipoﬁka wakati wa kujifunza

kutambaa, asingeweza. Miguu yote miwili haikuwa na nguvu.

Wanakijiji wengi walimcheka sana Fatuma na mumewe Kala. Hii

ni kwa sababu iliaminiwa wazazi waliojaaliwa mtoto mlemavu,

walikuwa na kasoro fulani. Pia iliaminiwa mtoto huyo angewaletea

kisirani. Kwa hivyo, mtoto huyo alistahili kuuawa. Fatuma

alihuzunika sana. Dharau aliyooneshwa na hata maraﬁki zake

ilimuuma sana moyoni.Aliondokea kumchukia mwanawe Nuru.

Alianza kumlaumu Mungu kwa nini alimjaalia mtoto mlemavu

ambaye hakupendwa kijijini.

Fatuma na mumewe waliishi maisha ya upweke na ufukara.

Licha ya Kala kujibidiisha kusuka mikeka na kufuma vikapu,

hakuna mwanakijiji aliyetamani kuwanunulia bidhaa zao. Ilimbidi

Kala kusaﬁri maeneo ya mbali kuuza bidhaa zake. Walikosa

wageni kabisa na waliishi kana kwamba hawakuwa na majirani.

Hata wazazi wa Fatuma na mumewe Kala hawakuthubutu

kuwatembelea.

“Mume wangu, tunaishi maisha ya dhiki kwa sababu ya Nuru.

Nimechoka kutukanwa na wenzangu kwa sababu ya mtoto

huyu. Mbona tusimuue jinsi tulivyoshauriwa na wazee wa kijiji?”

Fatuma alimuuliza mumewe.

“Si vyema kumuua Nuru. Nuru ni mwanangu. Hata kama ana

ulemavu, ni mwanangu na nampenda sana. Nisingefurahi kuona

tukimtesa. Kumbuka Mwenyezi Mungu ndiye mwenye uwezo wa

kutoa na kutwaa.Yeye ndiye aliyetupatia Nuru na alikuwa na

sababu maalum ya kufanya hivyo,” Kala alimjibu mkewe.

Baada ya muda usiokuwa mrefu, Kala aliugua ugonjwa wa ajabu.

Alilalamika kuumwa kichwa na tumbo. Ugonjwa huo ulimkondesha

na hakuweza kufanya kazi tena. Hatimaye Kala aliaga dunia.

Wanakijiji walisema mengi baada ya kifo cha Kala. Baraza la

wazee lilikutana na kujadiliana mambo mengi. Fatuma aliitwa

mbele ya baraza hilo la wazee.

“Tuliwaonya wewe na mume wako Kala kuhusu mtoto wenu

lakini mkakosa kutusikiliza. Sasa tazama, tumeshamzika mumeo

Kala umebaki mjane kwa sababu ya kutotii ushauri wetu. Iwapo

unatamani kuendelea kuishi hapa kijijini, ni lazima ukubali ushauri

wetu. Mwanao Nuru ni lazima afe.Ameshindwa kusimama licha

ya kuﬁkisha umri wa miaka minne.Anaweza tu kuburuta miguu

yake na kutambaa chini ijapokuwa anajua kuzungumza. Baada ya

siku tatu, mchukue uende ukamwache kwenye msitu mkubwa,”

wazee walishauri kisha wakatawanyika.

Fatuma alifurahia uamuzi wa wazee. Muda wote huo tangu

alipojifungua Nuru, alitamani kumuua lakini mumewe akamzuia

kwa sababu alimpenda Nuru sana. Kala alishazikwa na asingemzuia

kulitenda lile lililowapendeza wazee wa kijiji.

Siku tatu baadaye, Fatuma alitayarisha chakula kitamu sana

kisha akakitia katika mkebe.Alimwogesha mwanawe na kumvika

nguo maridadi.

“Mama, sijawahi kuona ukitamani kuniogesha niwe saﬁ. Leo kuna

nini? Pia sijawahi kuona ukinivika nguo mpya. Je, kuna sherehe

leo hapa nyumbani?” Nuru aliuliza.

“La mwanangu. Leo tuna safari ndefu sana mbele yetu. Nataka

tutoke hapa kijijini twende safari kisha turudi kabla ya jioni,”

Fatuma alimjibu mwanawe.

Alichukua leso kisha akaitumia kumfunga na kumbeba mgongoni.

Nuru alifurahia sana. Tangu azaliwe, hakuwahi kutoka kijijini.

Alifurahia kuona miti na milima. Alifurahia kuona maua na

wanyama kama sungura na kulungu.

“Mama, msitu huu unapendeza sana. Ningetamani sana kuishi

mahali ninapowaona wanyama kila siku,” Nuru alimweleza mama

yake ambaye naye alishangazwa na jibu la mwanawe.

Baada ya safari ya muda mrefu, kuﬁkia adhuhuri, waliwasili

kwenye msitu huo mkubwa. Fatuma alifuata njia kubwa iliyoingia

msituni hadi akajipata katikati ya msitu. Hakukuwa na watu.

Kote kulikuwa na ukimya wa kutisha. Fatuma alionekana kuwa

na hofu na wasiwasi.

“Mama, mbona unaonekana kuwa na wasiwasi? Tungehama

kijijini na kuja kuishi mahali kama hapa pasipo na watu wenye

wivu na kiburi, ningefurahi sana,” Nuru alisema.

“Mwanangu, unapapenda mahali hapa? Mimi pananiogofya sana,”

Fatuma alijibu.

“Naam, napapenda sana mama. Mimi sitaki kurejea kijijini. Najua

wewe unauogopa msitu lakini mimi ninaupenda. Ukiniacha hapa,

nitafurahia sana,” Nuru alimshangaza Fatuma.

“Mwanangu, ikiwa hivi ndivyo unavyopenda, basi nitakuacha.

Nasikitika kukuacha hapa na kurejea kijijini lakini mwenyewe

umesema unatamani kuishi mahali kama hapa,” Fatuma alisema

akitokwa na machozi.

“Ndio mama. Napenda kuishi mahali kama hapa penye utulivu.

Tangu nilipozaliwa, kitu gani kizuri nimeona kule kijijini Songole?

Wanakijiji wananichukia. Wanakijiji wananidharau. Wanakijiji

waliamua kutowatembelea wewe na marehemu baba kwa sababu

yangu.Wazee wa kijiji nao wananichukia kutokana na hali yangu

hii ya ulemavu. Hata wewe mama, najua katika moyo wangu

hunipendi.Aliyekuwa akinipenda kwa moyo wake wote alikuwa

ni baba naye ameshafariki. Ondoka mama. Ondoka urejee kijijini.

Usije ukanisikitikia. Mimi nikiwa hapa, niko nyumbani salama u

salmini,” Nuru alizidi kumpumbaza mama yake kwa maneno yake.

Yalikuwa ni maneno mazito ambayo hayakutarajiwa kusemwa

na mtoto mdogo kama Nuru.

Baada ya kulia kwingi, hamaye Fatuma aliondoka.

Baada ya kulia kwingi, hatimaye Fatuma aliondoka. Aliondoka

machozi mengi yakiufunika uso wake baada ya kumwacha

mwanawe humo msituni. Ijapokuwa alimchukia, kitendo cha

kumwacha mwanawe humo peke yake kilimhuzunisha sana.

Alijua kwamba Nuru angefariki kutokana na njaa, baridi au

angevamiwa na mnyama hatari na kuliwa.Alihisi uchungu kwa

sababu mwanawe asingeweza kusimama na hata kutembea

kujitafutia njia ya kujitoa mle msituni.

Wakati Fatuma alipoﬁka kijijini, alipata akisubiriwa na mamia ya

watu. Alishangiliwa sana na wanakijiji. Wazazi wake walikuwa

mstari wa mbele kumpokea na kumshangilia kwa viﬁjo na

nderemo.

“Mwanangu, hatimaye umesikiliza ushauri wa wazee wa kijiji.

Umejiondolea laana iliyokuwa ikikufuata. Umefanya jambo la

busara mwanangu. Mwache huyo marehemu mumeo ambaye

badala ya kusikiliza ushauri wa wazee, aliupuuza nayo laana

hatimaye ikamuua angali mdogo,” Mzee Tonje alimwambia

mwanawe.

“Mwanangu, sijawahi kuwa na furaha kwa miaka mingi kama

leo. Hatimaye huyo shetani umemtupa msituni. Utaona jinsi

maisha yako yatakavyokuwa mazuri kuanzia leo,” Bi. Zuhura

naye alimwambia mwanawe kwa furaha.

Fatuma alianza kuheshimiwa kijijini. Bado ule umaridadi wake

haukuisha na kulikuwa na wanaume zaidi ya kumi waliokuwa

wakitamani kumwoa lakini akawakataa. Bado ndoto ya kuolewa

na mwana wa mfalme ilikuwapo kichwani ikimsumbua kila

mchana na usiku. Ni siri ambayo hakutaka kumweleza yeyote

hata wazazi wake.

Siku saba baada ya Nuru kuachwa msituni, jambo fulani lilitokea.

Ulikuwa ni wakati wa usiku. Fatuma alikuwa amelala usingizi

mzito. Alikoroma sana kama chura. Ghaﬂa alizinduka. Alisikia

sauti kwenye dirisha la chumba chake cha kulala. Dirisha lilikuwa

likigotwagotwa. Fatuma alisikia wimbo ufuatao.

Kijana Nuru karudi, mama naomba fungua,

Nimeileta zawadi, nguo hariri chukua,

Nje kunayo baridi, mama yangu naumia.

Fatuma aliamka haraka, akawasha taa, akatoka na kuufungua

mlango. Alishangaa kumwona mwanawe Nuru akiingia katika

nyumba, akijiburura chini kwa kuwa asingeweza kusimama.

Alikuwa amebeba kifurushi fulani mgongoni. Kifurushi hicho

kilikuwa kimefungwa vizuri jinsi zawadi inavyofungwa.

“Mama, usishangae. Nimerudi hapa nyumbani lakini wasemavyo

wa kale, mkono mtupu haurambwi. Nimekuletea zawadi kwa

kuwa nakupenda. Ichukue zawadi yako na uifungue. Tazama

kilicho ndani kisha utaniambia iwapo umeipenda zawadi au la,”

Nuru alisema.

Fatuma aliifungua zawadi na kupata nguo iliyokuwa maridadi

sana. Nguo hiyo ilikuwa imetiwa nakshi za dhahabu na ilikuwa

imeshonwa kwa mtindo wa kipekee. Hiyo ilikuwa ni nguo kama

zile zilizovaliwa katika kasri la mfalme. Fatuma alitokwa na

machozi ya furaha. Hakuamini kuwa alikuwa ameletewa na

mwanawe vazi la hariri.

“Mwanangu, sikuelewi. Hili vazi umelitoa wapi? Nani kakupatia

vazi hili? Uliliiba?”

“Mama, uliponiacha msituni, nilibaki nikimwomba Mungu.

Nilimwomba Mungu anijibu kwa nini nilikuwa nikiutamani msitu,

mahali pa upweke. Mungu alinijibu kwa kuniletea zawadi hii, kisha

akaniagiza nikuletee wewe mama yangu,” Nuru alijibu.

Fatuma alipolivalia vazi hilo, hakuamini. Alipojitazama kwenye

kioo, alikuwa akipendeza kama malkia.Alimrukia mwanawe na

kumkumbatia kwa furaha huku machozi mengi yakimtiririka

tiriri usoni pake.

“Mwanangu, sitaki kukuachilia tena.Tutaishi hapa nyumbani kwa

furaha na amani. Ijapokuwa umeniletea zawadi kutoka msituni,

naomba usirudi kule tena,” Fatuma alisema.

“La hasha mama. Ngoja wazee wa kijiji wanione hapo kesho.

Watakushauri tena ushauri wa kunitupa. Nawajua wazee

hao. Wanawafanya wanakijiji wazidi kunichukia. Usijali mama.

Chochote watakachokushauri unifanyie, usiogope. Tii ushauri

wao,” Nuru alimjibu akamwomba mama ampandishe kitandani

alale.

Wazee wa kijiji walipogundua baadaye Nuru hakufa, walikasirika

sana.

“Hatutakuamini tena. Ulitudanganya. Bado unampenda mwanao.

Hukumpeleka msituni kama ulivyodai. Mbona amerudi akiwa

mzima na buheri wa afya?” waliuliza.

“Hatutakuamini tena. Mara hii ya pili utaandamana na baadhi

ya wazee kwenda kumtupa mwanao mbali mno na hapa kijijini,”

walimwambia.

Siku iliyofuata, waliﬁka wazee watano nyumbani kwa Fatuma.

Ilivyokuwa desturi, Fatuma alimfungia mwanawe mgongoni kwa

ubeleko kisha safari ikaanza. Hawakuenda msituni.Walivuka mito,

maziwa na mabonde hadi wakaﬁka eneo lililoitwa Milima Miwili.

Lilikuwa ni eneo lenye baridi sana hata wakawa wakitetemeka.

Fatuma, akitokwa na machozi, alimweka mwanawe chini kisha

akiwa na wazee hao wakaanza kuondoka. Fatuma alisimama

kumtazama mwanawe.

“Mama, usijali. Ondoka nao mimi ni salama,” Nuru alisema kwa

sauti iliyojaa furaha.

“Twende! Safari hii, huyu mtoto wa laana lazima atakufa.

Msahau na umfute moyoni na akilini mwako,” mmoja wa wazee

alimwambia.

Walimwacha na kuelekea nyumbani. Huko walipokelewa na

shangwe na nderemo kuliko mara ya kwanza. Kulikuwa na kikundi

cha vijana wa kike na kiume kilichopigiwa ngoma na kucheza.

Wazee nao hawakuachwa nyuma, kila mmoja akifurahi kwa

kuwa laana ilikuwa imeondolewa kijijini.

“Nina hakika wakati huu, huyo shetani mmemwacha mahali

ambapo hata akasaﬁri kwa miaka kadhaa, hawezi kuﬁka hapa

kijijini,” kiongozi wa wazee aliuliza.

“Ni kweli. Tumemwacha mbali kwenye Milima Miwili isiﬁwayo

kwa baridi. Hamtaweza kusikia jina Nuru tena hapa kijijini,”

walijibu kwa uhakika.

Siku saba baadaye wakati wa usiku, Fatuma aliamshwa na sauti

kwenye dirisha lake. Ilikuwa ni sauti kama ile ya kwanza, dirisha

likigotwagotwa. Ghaﬂa alisikia sauti ya mwanawe Nuru.

Aliyeachwa kwenye milima, milima yenye baridi,

Amesharudi mzima, hakuuliwa na radi,

Amemletea mama, zawadi atakayopenda.

Fatuma alimfungulia mwanawe ambaye aliingia katika nyumba,

akijiburura polepole. Kama ilivyokuwa mara ya kwanza, alimbebea

zawadi kwa mgongo, ikifungwa kama kifurushi.

“Mama, chukua zawadi yako halafu naomba unipakulie chakula,

nina njaa,” Nuru aliomba.

Fatuma alimpakulia mwanawe wali akaujaza sahani nzima.

Alipozifungua zile zawadi, alishtuka sana. Mlikuwa na mkufu wa

dhahabu, herini, mafuta ya nywele, mafuta ya kujipaka mwili,

manukato, taji la dhahabu, bangili na viatu vya dhahabu.

“Mama, oga sasa halafu uvalie nguo niliyokuletea pamoja na

mapambo hayo,” Nuru alishauri.

Mama alimtii mwanawe. Usiku huo huo alioga kisha akaivalia ile

nguo. Nakuambia Fatuma alipojitazama kiooni, chozi la furaha

lilimtoka. Alikuwa msichana mrembo hata kushinda malkia wa

nchi ile.Alibaki kujitazama pale kiooni kwa muda mrefu.

“Mama, umekuwa maridadi jinsi nilivyopenda. Wazee wa kijiji

wakitambua niko hapa, watanirejesha sehemu nyingine mbaya

kuliko ile ya baridi. Usiogope.Watii mama kwa sababu hii itakuwa

ndiyo mara ya mwisho kwenda kunitupa. Mama, nafanya yote

haya kwa sababu najua ndoto yako. Ulizawidiwa na Mwenyezi

Mungu kunizaa mimi ili ndoto yako itimie kwa hivyo usiwe na

wasiwasi,” Nuru alimshangaza mama.

Siku iliyofuata, wanakijiji wote walikusanyika huku wakiomboleza.

Laana ilikuwa imerejea kijijini. Wazee walimchinja fahali na

kuitolea miungu dhabihu. Siku tatu baadaye, wazee wote

pamoja na Fatuma walifunga safari. Ilikuwa safari ndefu ya siku

nne. Waliﬁka kwenye ukingo wa bahari. Walikuwa na kidau.

Walimweka Nuru ndani ya kidau kisha wakakiachilia kikaelea

baharini. Maji ya bahari yalikipeleka kidau kwa kasi hadi baada

ya nusu saa, kikapotea machoni pao.

“Mara hii, usimtarajie mwanao.Tumeshatoa dhabihu na kumtupa

baharini.Ataliwa na papa na nyangumi na kijiji chetu kiwe na

amani,” kiongozi wa wazee aliwaeleza kisha wote wakaanza

safari ya kurudi nyumbani.

Siku saba baadaye mambo yale yale ya kawaida yalijirudia tena.

Nuru alirejea nyumbani usiku na kumwamsha mama yake kwa

wimbo huu.

Mama yangu mama yangu, amka usingizini,

Nishatoka kwa uvungu, kwenye kina baharini,

Ninazo zawadi chungu, nimebeba mgongoni.

Fatuma aliamka kustaajabishwa na zawadi zilizoletwa. Zilikuwa

ni zawadi zilizokuwa katika kikapu maridadi sana. Kulikuwa na

zawadi za dhahabu za kifalme, zawadi ambazo zisingepatikana

katika nchi hiyo kwa urahisi.

“Mama, weka zawadi hizi vizuri. Hivi karibuni utazihitaji. Naomba

chakula, nina njaa nyingi,” Nuru alisema naye mama akampakulia

chakula, akala akashiba kisha wakalala.

Siku iliyofuata, ilijulikana kote kwamba Nuru alikuwa amerudi.

Hakuna mwanakijiji aliyetaka kuikaribia nyumba ya Fatuma.

Wazee na kila mmoja walitambua kwamba Nuru hakuwa

mwanadamu wa kawaida na juhudi za kutaka kumuua zisingefaulu.

Waliachana naye.

Mwezi mmoja baadaye, ilitangazwa kwamba, mwana wa mfalme

alikuwa akimtafuta mchumba wa kuoa. Mwana wa mfalme

alitarajiwa kuzuru vijiji vingi akijionea wasichana warembo

kisha angemchagua aliyempendeza. Zamu ya kijiji cha Songole

ilipoﬁkiwa, wasichana wengi walijitokeza. Fatuma naye, alioga

siku hiyo akawa saﬁ kisha akavalia nguo yake ya hariri yenye

nakshi za dhahabu. Alipaka nywele zake mafuta, akayaremba

macho yake, midomo yake na kuvalia herini, bangili na kila aina

ya urembo.Alijipulizia marashi yaliyonukia kama ruhani kisha

mkononi akashika kile kikapu chenye zawadi. Kila mwanakijiji

aliyemwona Fatuma, alipigwa na bumbuazi.

“Katoa wapi vazi lile la kifalme? Katoa wapi viatu na mapambo

yale ya kifalme? Katoa wapi kile kikapu maridadi?” wanakijiji

cha Songole walijiuliza.

“Ukistaajabu ya Musa utayaona ya Firauni. Labda hicho kishetani

chake ndicho kimemletea,” mmoja wa wasichana aliyekuwa

ameﬁka kubahatisha kuchaguliwa na Mwangaza aliwaambia

wenzake.

Mwangaza alipokelewa kijijini Songole kwa shangwe, viﬁjo,

hoihoi na vigelegele vingi. Aliwakagua wasichana ila macho

yake yakanaswa na Fatuma. Alishuka kutoka kwenye farasi,

akamkumbatia na kumbusu.

Alishuka kutoka kwenye farasi, akamkumbaa na kumbusu.

“Huyo si mwanamwali! Alikuwa ameolewa na akajifungua

mlemavu! Atakuletea laana kubwa sana,” baadhi ya wasichana

walimwonya mwana wa mfalme lakini hakuwasikiliza.

Ghaﬂa wakati huo huo, Nuru alitokea. Yalikuwa ni maajabu.

Alikuwa mvulana mkubwa na alikuwa akitembea kwa miguu

yote miwili.Wanakijiji walipomwona walitaka kutoroka.

“Msiniogope mimi. Mwogopeni Mwenyezi Mungu aliye na nguvu na

mamlaka. Nilizaliwa nikiwa mlemavu na wengi mkadhani kwamba

nilikuwa mkosi, kisirani na laana kwa kijiji hiki. Hamkujua kwamba

nilizaliwa kwa lengo moja, kutimiza ndoto ya mpenzi mama yangu.

Tangu ujanani, mama alitamani kuolewa na mwana wa mfalme,

jambo ambalo hakumweleza yeyote yule.Aliliweka siri moyoni.

Nami nilitumiwa na Mwenyezi Mungu kumtimizia ndoto yake.

Kila nilipodhulumiwa kwa kutupwa msituni, nilimletea zawadi.

Nilipopelekwa eneo lenye baridi, nilirudi na kumletea zawadi.

Nilipotupwa baharini, nilizamia hadi penye kilindi na kumletea

mpenzi mama zawadi. Nilitamani ndoto yake ya kukutana na

Mwangaza itimie na leo bila shaka kwa uwezo wa Mwenyezi

Mungu, ndoto imetimia,” Nuru alisema na watu wote wakajipata

wakipiga makoﬁ.

Siku hiyo, Nuru na mama yake walieleka kwenye kasri ya

Mfalme Fikirini. Siku saba baadaye iliandaliwa arusi kubwa ya

kukata na shoka ambayo haikuwahi kufanyika katika nchi ile.

Fatuma aliolewa kwa mwana wa mfalme, Mwangaza, naye Nuru

akachukuliwa kuishi katika kasri. Fatuma, Nuru na Mwangaza

waliishi maisha ya raha mustarehe hadi siku zao za mwisho

duniani.

Kamusi Yangu

adhuhuri wakati baina ya saa sita na saa tisa

mchana

dhabihu kitu kinachotolewa kwa Mwenyezi

Mungu

dhiki shida

kanzu aina ya vazi refu linalovaliwa na

wanaume

kidau chombo kidogo cha majini

kifurushi kitu kilichofungwa vizuri kwa karatasi

kilemba aina ya kitambaa

kinachofungwa kichwani

kilindi mahali majini palipo na kina kirefu

kuburuta sawa na kuvuta kitu kwa nguvu

kutwaa kuchukua

likigotwagotwa likigongwagongwa

nyangumi mnyama mkubwa sana wa baharini

papa aina ya samaki wa baharini

ruhani aina ya jini anayesadikiwa kuwa na

harufu nzuri

shingo upande bila hiari; yaani bila kupenda

ubeleko kipande cha nguo au shuka cha

kubebea mtoto

ufukara umaskini

upweke hali ya kuwa peke yako bila mtu

mwengine

vazi la hariri vazi la kitambaa laini zuri na maridadi

watemakuni watu wanaokata kuni na kuziuza

waﬁnyanzi watu wanaotengeneza vyungu kwa

udongo

wakatawanyika wakaenda kila upande; wakafumukana

Maswali

1. Kwa nini Fatuma asingeweza kutembelea maeneo mazuri na

maraﬁki zake?

2. Elezea jinsi Mwangaza mwana wa Mfalme alivyovalia.

3. Fatuma alipendekeza kwa mumewe Kala wamfanyie nini

mwanao Nuru?

4. Baada ya mazishi ya Kala, Fatuma alimfanyia nini mwanawe

Nuru?

5. Fatuma alipoondoka msituni alienda akilia. Kwa nini alikuwa

akilia?

6. Ni zawadi ipi ya kwanza ambayo Fatuma aliletewa na

mwanawe Nuru kutoka msituni?

7. Ziandike zawadi kadhaa ambazo Nuru alimletea mama yake

kutoka Milima Miwili.

8. Elezea jinsi Fatuma alivyovalia ile siku Mwangaza alipoﬁka

kijijini kujitafutia mke.

9. Kwa nini wanakijiji walitoroka Nuru alipotokea?

10. Hadithi hii ina funzo gani?