Ahaa! Roda

Tom Nyambeka

Ahaa! Roda

Kimechapishwa na:

Queenex Publishers Ltd.

S.L.P 56049-00200, Nairobi, Kenya.

Simu: 0727 794 498, 0715 808 200

Barua pepe: info@queenexpublishers.co.ke

queenexbooks@gmail.com

Tovu: www.queenexpublishers.co.ke

©Queenex Publishers Ltd.

Haki zote zimehifadhiwa. Hairuhusiwi kuiga, kunakili,

kupigisha chapa kutafsiri au kukitoa kitabu hiki kwa

jinsi yoyote ile bila idhini, kwa maandishi ya Queenex

Publishers Limited.

Chapa ya kwanza 2017

ISBN: 978-9966-075-62-8

Sura Ya Kwanza

Kijiji chetu kilipakana na kijiji cha Tupe

kwenye upande wa ng’ambo ya pili. Vijiji hivyo

viligawanywa na mto wa Nena. Vyote hivyo

viliyaunda mazingira na mandhari ya vijiji

vyetu.

Bibi Fatu na msichana wake wa kipekee Roda

waliishi katika kijiji cha Tupe. Bibi Fatu alikuwa

raki na mshirika mkubwa wa wazazi wangu.

Mimi na Roda tulisoma katika darasa moja.

Baba yake Roda alifariki kitambo kutokana na

maradhi ya saratani. Mimi na Roda licha ya

kuwa katika darasa moja, tulikuwa maraki wa

kinu na mchi.

Kila mmoja katika familia yetu alimpenda

Bibi Fatu na msichana wake Roda kwa dhati

ya moyo wake kutokana na tabia zake njema.

Alikuwa mama mmoja aliyekuwa na mkono

wazi na utajiri mwingi wa ukarimu. Alikuwa na

moyo wazi na sa. Alipokasirika hakuzionesha

hasira zake. Alijua kumrekebisha mtu kwa

insafu. Mwenye njaa asingepita kwa Bibi Fatu

bila kukaribishwa. Nani kama yeye? Alikuwa

tajiri wa utu.

Roda alikuwa wembe masomoni fauka ya

kuwa msichana. Kila mara alishikilia nambari

ya kwanza katika darasa letu. Nilijaribu

kujifunga masombo kumtoa katika nambari ya

kwanza lakini wapi? Alinishinda na kunipiku

ijapo pia nilikuwa nikishikilia ama nambari ya

pili au tatu katika mitihani mingi. Upo wakati

Roda alinidokezea kuwa alikuwa na lengo

la kuwa jaji katika siku za usoni, nami kila

siku nilimkumbusha kuwa nilitamani kuwa

mhandisi.

Bibi Fatu alikuwa na bahari ya shamba

ambalo alikuwa akilitumia katika shughuli ya

kizaraa. Bibi Fatu alikuwa mfugaji mashuhuri

wa mifugo. Aliwafuga ng’ombe, mbuzi, kondoo,

ngamia, farasi, kuku na mabata miongoni mwa

wengine wengi. Kila mwishoni mwa wiki, Roda

alijizatiti kumsaidia mama yake kuwalisha

mifugo hao.

Aidha, angalimsaidia kuokota na kukusanya

mabaki ya nyasi walizokuwa wakila howa hao

na kuzitupa kwenye majaa ili kudumisha usa

katika mazingira ya boma lao. Baada ya majalala

kujaa, angezibeba na kuzipeleka shambani kwa

ajili za kuzitumia kama mbolea ili kustawisha

na kunawirisha mimea.

Wazazi wangu na mama yake Roda

walishirikiana katika shughuli za shambani.

Siku moja wangalikuwa katika shamba la

Bibi Fatu wakimsaidia, kesho yake kwetu

na kuendelea vivyo hivyo kizamu hadi pale

shughuli zao zingalikamilika. Mimi na Roda

pia hatukubaki nyuma. Tuliwasaidia katika

shughuli ndogo ndogo kama vile kuwalisha

maksai waliowafuga na ambao waliwatumia

kwenye shughuli za kuyalima mashamba.

Tuliwasaidia katika shughuli ndogondogo kama vile kuwalisha

maksai...

Mara nyingi, Bibi Fatu na Roda wangalikula

kwetu nasi vivyo hivyo tukala kwao. Kwao

Roda kulikuwa sawa na kwetu, nako kwetu

kulikuwa sawa na kwao. Ama kweli familia hizi

mbili zilikuwa na ujirani mwema na uliokuwa

imara. Fatu kwangu alikuwa sawa na mama

yangu mlezi sawa na wazazi wangu kwake

raki yangu Roda. Ni kweli, titi la mama li tamu

hata kama ni la mbwa.

Siku zote wazazi wetu walituusia na

kutushauri jinsi ya kuishi na kuhusiana vyema

na wenzetu. Ushauri wao ulihusu kuyatumia

maarifa katika kuzitekeleza kazi nyepesi katika

mazingira yetu na umuhimu wa kuwa waadilifu

na wenye bidii masomoni. Nasi tuliyazingatia

kikamilifu maanake mwana wa mhunzi

asiposana huvukuta naye mtoto akibebwa

hutazama kisogo cha mama yake.

Tulipowaomba walezi wetu samaki

walitupatia wala si nyoka. Tulipowaomba

mkate walitupatia wala si jiwe na tulipowabishia

mlango walitufungulia. Kwa hakika mifano

yao sijaiona popote maishani. Hasa katika

ulimwengu huu wa sasa ambao binadamu

wamezongwa na chuki, mabezo, gere na migao

katika misingi ya kikabila.

Ushirika huu baina ya wazazi wetu katika

shughuli zao za kilimo, haukuwapendeza

wanakijiji wengine hasa, waliokuwa wamejawa

na chonda. Baba yake Roda alikuwa na

ndugu wawili – Sumu na Kilemba. Wote hao

walikuwa wanuna wake baba yake Roda.

Sumu alikuwa mlevi hodari. Ghalibu kila

siku alikuwa akiyapiga machozi ya nduli.

Alikuwa mwanamume aliyebarikiwa kwa

jicho la husuda. Alikuwa ameliuza shamba

lake lote na kubakisha boma lake pekee! Sumu

hakuthubutu kuoa maishani! Wengi walisikika

wakisema kwamba pombe ilikuwa sawa na

mke wake! Alikuwa miongoni mwa wanakijiji

waliokuwa wakimlilia ngoa Bibi Fatu kutokana

na maendeleo yake.

Upo wakati Sumu na maraki zake

walikuwa wamekula njama ya kumsarisha

jongomeo Bibi Fatu ili waweze kuyarithi mali

yake lakini njama zao zikatibuliwa na mkono

mrefu wa sheria.

Kilemba alikuwa mwanamume aliyejaaliwa

moyo sa. Alikuwa na mke mmoja na watoto.

Mke wake aliitwa Bibi Mnuna. Alikuwa na

shamba kubwa sawa na lao Roda. Alikuwa

miongoni mwa wanakijiji waliomlinda na

kumtetea Bibi Fatu mara Sumu na kundi lake

walipojaribu kumdhulumu.

Sura Ya Pili

Muda wa siku mbili hivi ulikuwa umepita

kabla ya Roda na mama yake kuonekana

nyumbani mwetu! Muda huo kwetu ulikuwa

sawa na mwaka mzima. Tulikuwa tumewazoea

nao pia wakatuzoea. Tulizoeana mithili ya

mtungi na kata. Matumbo ya wazazi wangu

yalikuwa yamejaa maji pia. Walijawa na

wasiwasi wa mwasi wasijue la kufanya!

Alfajiri ya siku ya tatu, mzee wa kijiji

Bwana Mkongojo alika nyumbani mwetu.

Haikuwa kawaida maanake, haikuwa rahisi

wazee wa vijiji kuacha makani yao ya kazi na

kuwatembelea wanakijiji kwenye makazi yao.

Daawa zote na zozote zingalitanzuliwa kwenye

makao ya wazee hao. Vilevile, iliaminika kuwa

wazee hao wangalionekana kwenye boma

la mtu basi huenda kulitokea uhalifu ama

suala fulani la dharura. Sikushtuka maanake

nyumbani mwetu hamkuwa na mhalifu wala

uhalifu wowote ambao uliwahi kushuhudiwa.

Wakati wote huo nilikuwa tu nikimchungulia

mzee Mkongojo kutoka chumbani mwangu.

Ni nafsi tu ambazo zilikuwa zikiniongoza.

Nilizivalia nguo zangu kisha nikatoka nje kujua

na kushuhudia kilichokuwa kimejiri. Duh!

Sikuyaamini macho yangu. Bibi Fatu alikuwa

ameketi katikati ya mzee Mkongojo na Bwana

Kilemba huku wazazi wangu pia wakiwa

wameketi na kutulia sawa na maziwa kitomani.

Lililoniatua moyo zaidi, ni kukosa kumwona

Roda ambaye siku zote asingaliachana na mama

yake! Niliwajongea kisha nikawasalimu kwa

heshima kuu.

Katika tathmini zangu za hapa na pale,

niligundua kuwa hali yake Fatu haikuwa

ya kawaida! Alionekana mnyonge na

mchafumchafu. Macho yake yalijaa matongo

na wekundu wa kutisha. Hii ilikuwa ishara

tosha kwamba hakuupata usingizi kwa siku

kadhaa. Alikuwa hana furaha wala ucheshi

nilivyomzoea. Nilimhurumia sana raki yangu

wa tangu hapo. ‘Kuna shida gani? Mbona Fatu

kuwa katika hali hii?’ Nilijisaili ndani kwa

ndani.

Nilipomwona Bibi Fatu akiwa katika hali hiyo,

machozi yalikuwa tayari yashanilengalenga.

Niliivuta subira huku nikilitega sikio langu

kuyasikia aliyokuwa nayo mzee Mkongojo.

“Wenzangu, nimejuzika kuwatembelea asubuhi

hii kwa sababu ya janga ambalo limeika familia

ya Bibi Fatu tangu juzi! Sijui iwapo mmezipata

ripoti hizo? Bwana Kilemba alikuja kwangu juzi

na kuniletea ripoti ya kutekwa nyara kwa Roda

na Bibi Fatu! Katika pitapita zao, walifanikiwa

kumpata mama yake lakini wasifaulu kumpata

Roda!

Bibi Fatu ashafanyiwa uchunguzi na

kubainika kuwa hakutendewa tendo lolote la

kinyama! Hiyo ndiyo bahati. Bibi Fatu alitupatia

ripoti kamili kuhusu vitisho walivyokuwa

wakimpa watekajinyara hao. Kabla ya

kuponyoka kwake kutoka kwenye kucha za

wahalifu hao, walikuwa washamtajia kwamba

wangalimwua na kulirithi shamba lake! Lengo

lao kuu lilikuwa kuuchukua moyo wa Bibi

Fatu naye Mungu akamsaidia kutoroka. Taibu,

Mungu si mtovu.

Tuliamua kuja kwenu katika shughuli hii

ya kumtafuta Roda kwa kuwa tunajua Fatu

ni raki na msiri wenu mkubwa.” Kila mmoja

wetu aliachama asiwe na la kusema. Wazazi

wangu walieleza jinsi ambavyo pia walikuwa

washaingiwa na wasiwasi kwa kukosa

kumwona Fatu kwa muda wa siku tatu.

Ripoti za kutekwa nyara kwa Roda zilikuwa

zimekishwa katika kila osi za kiserikali,

shuleni na hata kwenye vyombo vya habari.

Hatua hizo zote zilikuwa mikakati ya kumtafuta

Roda. Ripoti hizo zilimkia kila mtu wa karibu

na wa mbali. Vipindi vingi vya masomo vilikuwa

vimempitia Roda kule shuleni! Kwa wakati huo

nilikumbuka maneno yake Roda tukiwa pale

shuleni… “Ninataka kuwa jaji…” .

Niliiona ndoto yake ya maisha ikimpita

kando ila nikajipa moyo. Nilijua ka kuwa

kuvunjika kwa mwiko sio mwisho wa upishi.

Nilimweka kwenye maombi ya kuweza

kupatikana. Kutokuwapo kwake shuleni kwa

muda wa siku mbili hizo kuliwafanya walimu

na wanafunzi katika darasa letu kugubikwa na

majonzi.

Roda alikuwa mchangamfu darasani.

Alichangia katika kuwauliza na kuwajibu

walimu wetu maswali. Alilifanya darasa kuwa

na uhai. Tabia hizo ziliondokea kumfanya kuwa

kipenzi cha kila mtu shuleni. Tuliketi naye

kwenye dawati moja. Tulisoma na kuyajadili

masomo yetu kwa pamoja.

Baada ya muda wa siku moja hivi, kelele za

“Roda ndiye huyu! Huyuuu! Huyuuu! Yumo

shimoni!” Zilivitawala vijiji vya Mabatini na

Tupe. Kila mmoja alikuwa mbioni kuelekea

zilikokuwa zikitokea kelele hizo. Nilikuwa wa

kwanza kuka huko. Umayamaya wa wanakijiji

ulikongamana pahali pale kukishuhudia

kioja na kituko hicho. Kila mmoja alionekana

kutiririkwa tiriri na machozi bila hiari.

Kitendo hicho kilikuwa kimewatonesha

wanakijiji kidonda ambacho kilikuwa bado

kupona. Ni miezi michache tu iliyopita baada

ya baba yake Roda kufa! “Iweje mtu mwenye

akili razini kumtesa kiokote kama huyu?” Sauti

za vilio zilisikika zikiuliza. Katika harakati hizo

zote, ami yake Roda Bwana Sumu hakuonekana

popote kwenye mazingira ya tukio hilo! Tukio

hilo kwa kweli liliniathiri kiakili si haba.

Nilijihisi kana kwamba tukio lenyewe lilikuwa

limenipata mimi mwenyewe.

Baba na mama yangu walikuwa katika mstari

wa mbele kuutoa usaidizi wowote uliohitajika

ili kumtoa na kumnusuru Roda kutoka mle

shimoni. Ngazi iliundwa chapuchapu na

wanakijiji na kuteremshwa taratibu katika lile

pango. Roda alikuwa amekaa kwenye pango lile

kwa muda wa zaidi ya siku tatu! Alikuwa bado

hai. Sauti dhaifu ya kilio chake ilikuwa ikiyakia

masikio yetu kwa tabu. Wanakijiji waliingiza

ngazi ndefu katika lile pango na kumtaka Roda

kuitumia ili kutoka nje.

Wanakijiji walipaza sauti wakimhimiza

Roda kujikaza atoke mle shimoni. Alijaribu

tena na tena lakini akashindwa. Alikuwa dhaifu

mno. Ilibidi wanaume wawili kushuka shimoni

wakitumia ile ngazi. Walipomtoa kila mmoja

alishangilia Hoyee! Hoyee! Roda wetu! Roda

wetu!

Roda alionekana kutindikiwa nguvu.

Alikuwa amenyongonyea na kutepetea kabisa.

Njaa ilikuwa imelifanya tumbo lake kuwa

makazi yake. Kabla ya Roda kuitua miguu

yake kwenye ardhi kutoka shimoni, nilikuwa

nimemshikilia mikononi kikiki. Aliniangalia

nami nikamwangalia tukatazamana ana kwa

ana. Kila mmoja alijihisi mzima kama ngarange

za mivule. Mama yake Roda alikuwa amerudiwa

na uraufu upya. Alitaka kulia akacheka na

alipotaka kucheka alilia.

Roda alibebwa hobelahobela na kukalishwa

kwenye kivuli cha mbambako kilichokuwa

karibu. Roda alionekana dhaifu sana akiwa

pale chini ya mti. Nilipomtazama nilifumwa

na mshale wa masikitiko nikalia kama mtoto

mdogo. Uso wake ulitawaliwa na huzuni.

Nywele zake za kipilipili zilikuwa zimetimka

na kuvurugika vibayavibaya. Nguo zake zilijaa

vumbi kwelikweli. Alikuwa kayafumba macho,

hajijui hajitambui si wa maji si wa chakula.

Mama yangu alikuwa mmoja kati ya

wale walioka pale kushuhudia tukio hilo.

Alipoona jinsi Roda alivyokuwa, alitoka pale

wanguwangu na kuelekea madukani. Baada

ya muda mfupi alirejea akibeba pakiti tatu za

maziwa. Alimwinamia na kuwaomba watu

kadhaa kumsaidia kumnywesha maziwa. Kila

mtu aliogopa. Hatimaye niliamua kumsaidia

mama.

Tulimnywesha maziwa kidogokidogo ijapo

aliyameza kwa shida. Alipoimaliza pakiti moja

tuliingiwa na tumaini lakini ghaa, akateuka

kwa nguvu na kutapika maziwa yote! Mama

hakukata tamaa. Tulimpa Roda muda wa

dakika kadhaa kisha tukaanza kumnywesha

tena. Wakati huo aliyameza maziwa vizuri.

Wakati tulipokuwa tukimpeleka Roda

nyumbani kwao, ami yake Kilemba alipiga

simu na kuagizia daktari ake nyumbani kwa

akina Roda. Shughuli zote hizo zikiendelea, Bibi

Fatu alikuwa kachanganyikiwa akiranda huku

na kule kama kuku aliyemeza gololi moto.

Pindi tulipomkisha Roda nyumbani, mama

yangu alichukua jukumu jingine. Alimwogesha

Roda, akambadilishia nguo kisha akamlaza

kitandani pake ili kumsubiri daktari. Haukupita

muda mrefu kabla ya daktari Utapona

kuwasili. Alikuwa amevalia kaputi refu jeupe,

kipimamwili shingoni na kijisanduku chenye

vifaa mbalimbali vya kufanikisha huduma ya

kwanza.

Alimpimapima Roda na kusema kwamba

hakuwa katika hali ya hatari na angepata nafuu

baada ya muda usio mrefu. Baada ya gangaganga

za mganga ambazo zilimwacha mgonjwa na

matumaini, aliacha vidonge kadhaa na kushauri

Roda apatiwe ameze kila baada ya muda fulani.

Baada ya Roda kurejelewa na fahamu,

wanakijiji walianza kumdadisi na kumsaili jinsi

hali ilivyokuwa wakati ule wa kutekwa nyara.

Roda alielezea kwa ufasaha jinsi alivyotekwa

nyara. Kumbukizi zake zilikuwa nzuri. Sote

tulishangaa alipomtaja ami yake Sumu kuwa

mmoja kati ya wale waliotaka kumsha.

Machozi yalimdondoka ndondondo

aliposimulia jinsi ami yake alivyokuwa

akimtolea vitisho vya kumwua. Jambo lililonitia

matumaini ni wakati alipoeleza kwamba katili

hao hawakumnajisi. Licha ya majeraha ambayo

yalikuwa yameanza kugeuka vidonda vilivyotoa

usaha, Roda alizungumza kwa ujasiri mwingi

kuhusiana na ndoto yake ya kuwa jaji. Kila mmoja

aliyekuwa mahali pale alishangazwa na moyo

wa simba aliojaaliwa msichana yule. Wanakijiji

walipothibitisha Roda akiwa amerudiwa na hali

ya kawaida, walianza kufumukana kuelekea

makwao. Mwalimu mkuu wa shule yetu pia

alikuwa ashaka hapo. Alikuwa miongoni mwa

waliokuwa wakimhoji Roda.

Baadaye kila mmoja alipoondoka nilibaki

na Roda hadi jioni. Nilimwelezea tulikokia

masomoni. Aliniahidi kuwa siku iliyofuata

wangaliandamana na mama yake hadi shuleni ili

kuwajulisha walimu wote masaibu yaliyomsibu.

Licha ya kukatiziwa masomo na watu katili,

Roda alikuwa na maono yasiyoyumbishwa na

chochote kile, maono ya kufaulu maishani.

Sura Ya Tatu

Bwana Sumu hakuonekana tena katika

kijiji cha Mabatini. Alitoroka na kuvogomea

kabisa kutoka kijijini. Alikuwa ametoroka asije

akanaswa na mkono wa sheria dhidi ya kitendo

hicho alichokifanyia mwanawe! Alijua ka

kuwa mkono wa serikali ungalimwandama

kumbanduka ingalikuwa kazi.

Ripoti kuhusu sura na sifa zao za kimaumbile

zilikuwa zimetolewa kotekote ili yeyote ambaye

angaliwaona aweze kupiga ripoti kwenye

vituo vya polisi. Kiasi fulani cha hela kilikuwa

kimetolewa kama ahadi na vituo vya polisi kwa

yeyote ambaye angalisaidia kutiwa mbaroni

kwa watu hao.

Siku ziliendelea kusonga huku maisha

yakiendelea kuchukua mikondo tofauti. Miezi

ilipita na kuunda miaka pasipo ripoti yoyote ya

kupatikana kwa Sumu. Ni tetesi tu zilizokuwa

zikika kijijini kwamba upo wakati alionekana

kwenye maeneo ya Kayaba. Hilo lilikuwa eneo

lililojulikana na kusika kutokana na upanzi wa

michai.

Ilisemekana kwamba alionekana na mama

mmoja kutoka kijijini mwetu aliyekwenda

kwenye eneo hilo kujitafutia ajira ya kuchuma

chai. Mama huyo alieleza kuwa walipoonana

naye nusura ajizike pamoja na kivuli chake!

Mama huyo alifanya kazi huko kwa miaka na

vikaka asipate kumwona Sumu tena! Alipotea

kabisa kama kwamba aliyeyukia hewani.

Aliadimika kama barafu ya kukaangwa.

Visa vya mauaji, utekaji nyara na utapeli

vilikuwa vimeongezeka mno katika vijiji vyetu

vya Mabatini na Tupe. Isingepita hata siku moja

bila kusikia kamsa! Kila tulipozisikia kamsa

hata kama zingalikuwa si za kuashiria maafa,

tungalikata kauli mara moja kuwa huenda

mwanakijiji mmoja angalikuwa amesalimu

amri ya kutengana na dunia, kutekwa nyara

au kuporwa! Wapo waliofariki kutokana na

maradhi ya kawaida na wapo wengine ambao

vifo vyao vilikosa chanzo wala fasili.

Kisa cha kutekwa nyara kwa Roda kilikuwa

tu marudio ya visa kama hivyo ambavyo

vilikuwa vimevifanya vijiji vyetu kuwa

makazi yao ya kudumu. Wanakijiji walikuwa

taabani wasijue iwapo wangeiona siku ambayo

ingalifuata au la! Hali ya usalama ilikuwa

imedorora na kusambaratika kabisa. Laiti hali

ya usalama ingalikuwa imeimarishwa, Sumu na

wenzake wangalikuwa wametiwa mbaroni na

kuhukumiwa.

Kila mwanakijiji aliogopa kwa sababu Sumu

na wenzake wangaliweza kusababisha maafa

au hata kusababisha tukio jingine kama lile

alilomtendea Roda na mama yake. Aliyekuwa

hatarini zaidi ni Roda na mama yake maanake

kisasi cha Sumu dhidi ya Bibi Fatu kutokana

na shamba lake kubwa bado kilikuwa.

Tayari alikuwa ashaonesha dalili ya kutaka

kumwangamiza Fatu hapo awali kama si mtoto

wake Roda! Kauli za dalili ya mvua ni mawingu

na akumulikaye mchana usiku atakuchoma

zilikuwa bayana maishani mwa Roda.

Hali hii ilikuwa imemwathiri Roda sana.

Tulipokuwa skulini kila wakati angalionekana

amejikunyata na kushika tama huku msongo

ukiivamia na kuidunga nafsi yake. Kitumbua

cha masomo yake kilikuwa kimeanza kuingia

mchanga! Kwenye mitihani alikuwa ameanza

kushikilia nambari ya pili au tatu kinyume na

ilivyokuwa hapo awali! Nilikuwa simbandui

masomoni lakini kwa sababu ya hali na majanga

aliyokuwa akiyapitia nilikuwa nimeanza

kumshinda.

Siku zote nilikaa naye karibukaribu kama

pua na mdomo angaa kumshauri na kumtuliza.

Alikuwa ameupoteza udamisi kabisa kinyume

na alivyokuwa awali. Roda alikuwa mcheshi

wa wacheshi shuleni. Kila wakati alitabasamu.

Hali hiyo ilikuwa imejitanibu naye sawa na

mbingu ilivyojitanibu na ardhi. “Mbona maisha

kumwonea raki yangu Roda kiasi hiki? Baada

ya kifo kumchukua baba yake akiwa na umri

mdogo bado hayakumhurumia? Aliyakosea

nini maisha?” Hayo ni baadhi ya maswali

yaliyonisumbua akilini mara tukiwa na Roda.

Walimu walizidi kumnasihi Roda siku baada

ya siku. Roda angalirudiwa na hali njema baada

ya siku chache tena akajipata akiwa katika hali

hiyo. Hii labda ingalitokana na kumbukumbu

za hali ile ile aliyoipitia yeye na mzazi wake

kujirudia kwenye kra zake.

Tulikuwa tumeka katika darasa la

nane. Hali yake Roda ilikuwa si mbaya tena!

Mashallah! Bidii zangu na za walimu kumnasihi

na kumshauri zilikuwa zimezalisha matunda.

Roda alikuwa amerudi kwenye nambari yake

ya kwanza. Tuliuma uzi kwa pamoja masomoni

huku tukishindania nambari ya kwanza.

Tuliwapiku wanafunzi wote darasani katika

mitihani.

Tulipoufanya mtihani wa mwisho, Roda

aliongoza huku nikimfuata unyounyo. Matokeo

haya yalipokelewa kwa fahari kubwa na

wazazi wetu na wanakijiji kwa jumla. Misingi

na mistakabali ya maisha yetu ilikuwa dhahiri.

Ndoto zetu za kuweza kufaulu maishani

na kuangukia taaluma na tasnia zilizosika

ulimwenguni ndizo tulizozipatia kipaumbele.

Tulielewa ka kuwa ukipanda pantosha,

utavuna pankwisha

Kufaulu kwake Roda masomoni kulimpa

mama yake matumaini na kumfungulia

ukurasa mpya usiokuwa na kra hasihasi

katika maisha. Ninakumbuka vizuri Bibi Fatu

akitutembelea kwetu pamoja na Roda na Bwana

Kilemba kuja kuyashangilia matokeo yetu kwa

pamoja. Mapochopocho yaliandaliwa huku kila

mwanakijiji akila kwa tani yake. Ilikuwa ishara

tosha kwamba imani ya mzazi hujivumbika

katika kufaulu kwa mwanawe masomoni.

Walitupa matumaini na moyo wa kuendelea

kujikaza kisabuni masomoni katika madarasa

yaliyofuata.

Wembe wetu ulikuwa uo huo katika shule ya

upili. Tulijiunga kwenye shule moja ya sekondari

na Roda – Shule ya upili ya Mkazo. Katika vijiji

vyetu mimi na Roda tu ndisi tuliokataa katakata

kujiunga na shule ya bweni.

Nyumbani kwetu kila mmoja alikuwa

amepitia na kusomea katika shule za mabweni.

Ndimi peke yangu niliyekuwa wa kwanza

kusomea katika shule ya kutwa. Kwa kiwango

fulani ulikuwa ni uamuzi mzuri kwani

wazazi wangu pia walimhitaji mmoja wetu

kuweza kukaa karibu nao, awasaidie na hata

kuwaondolea upweke kwani fahari ya mzazi ni

mwanao.

Fauka ya hilo, umri wao pia ulikuwa umeanza

kuwazonga na kuanza kuzifyonza nguvu zao

kwa mafunda mazito mazito. Walinihitaji kweli.

Niwe masomoni nisiwe!

Hali ilikuwa iyo hiyo kwa Roda. Akiwa

msichana wa pekee katika familia yao iliyokwa

na uyatima na ufaruku kwa wakati mmoja, mama

yake alimhitaji awe karibu naye. Yeye ndiye

aliyekuwa pumzi za uhai wake. Walipokuwa

katika kilele cha matatizo walifarijiana na

kuondoleana majonzi.

Roda alikuwa sawa na mboni ya jicho kwa

mama yake. Kila mara aliichochea ndoto yake ya

kudhamiria kuwa hakimu. Alimwelekeza kuwa

ili kuweza kuwa hakimu ni faradhi angalifanya

bidii za kazole. Alimwamini Roda maanake

tayari alikuwa ashathibitisha masomoni kuwa

angaliweza. Nyota ya jaha ilikuwa imeanza

kumwangazia kwa mbali.

Kaka zangu wakubwa, Emali na Etale

walikuwa washajiondokea katika boma letu na

kujijengea makao yao. Walikuwa washafunga

nikaha na hata kubarikiwa na wana. Ilivyokuwa

desturi katika kijiji chetu cha Mabatini, pindi tu

mtu alipobaleghe, angeondoka katika boma la

wazazi wake na kujijengea makao yake chini ya

idhini na mashauriano ya wazazi wake. Sherehe

fulani fulani zingeandamana na hatua hizo

baada ya ndoa. Wazee wa kijiji wangeitwa na

mapochopocho yangeandaliwa na kubugiwa

na kila mwanajamii. Kisha kijana wa kiume

angeviviziwa masimbi na milaso kuruhusiwa

kuanza kujipikia na wazazi wake – mama na

baba.

Ni wakati tu wa sherehe, ugonjwa au

mahitaji ya dharura kama vile ukosefu wa karo

na chakula ambapo wakazawana pamoja na

waume zao wangeauniwa na wazazi wao.

Mzazi alikuwa na haki ya kupata auni yoyote

ile kutoka kwa mwanawe wakati wowote

kwa sababu yeye keshamtimizia mwanawe

au wanawe – kuwaelimisha, kuwavisha na

kuwakidhia mahitaji kadha wa kadha tangu

utotoni. Waliobaki na wazazi ni wale ambao

bado walikuwa skulini ambao walikuwa

hawajavunja ungo na kuweza kujisimamia au

kuziendeleza familia zao.

Mzazi aliyejitahidi kuwaelimisha watoto

wake – wasichana kwa wavulana, alipoukia

umri wa uzeeni, ingalikuwa awamu yake kuketi

na kutulia – alishwe, avalishwe, aendeshwe na

kuletewa mali na mahari. Hii ndiyo fahari na

hazina ambayo mwana angalimtunukia mzazi

na mlezi wake.

Sura Ya Nne

Ninakumbuka vizuri kama kwamba tukio

lenyewe limetendeka dakika chache zilizopita.

Ilikuwa siku ya Jumatatu tukiwa kwenye

mapumziko mafupi ya muhula. Nilikuwa

nimejihimu alfajiri mbichi ili kuelekea shambani

kuwakatia ng’ombe wetu mabingobingo.

Kwanja langu lilikuwa limenolewa na kutiwa

makali wembe kando. Nzi angalitua kwenye

ncha zake zilizokuwa kali angalijipata akiwa

vipandevipande.

Kwenye mkono wangu wa kulia

nilikishikilia kikiki kijiredio cha betri moja na

tena ya kuumwaumwa. Nilikuwa nimekiazima

kutoka kwa raki yangu Roda angaa niweze

kukisikiliza kwa muda kisha nimrejeshee. Kipo

kipindi kimoja kilichoitwa – UFASAHA WA

LUGHA kilichokuwa kikiwajia wasikilizaji kila

Jumatatu ambacho nilikipenda na kukishabikia

sana. Ilikuwa afadhali nikose hata chakula

mradi tu kipindi chenyewe kisinipite. Huo ndio

wakati ambao sikutaka mtu yeyote anitume

ama labda kujaribu kunibandua palipo na redio.

Kilikuwa kipindi chenye mafunzo na makuzi

mazuri ya lugha ya Kiswahili. Kipindi chenyewe

kiliwasilishwa na wataalam waliojulikana

ndani na nje ya taifa letu – Bwana Mzima na Bibi

Mtatago. Hao walikuwa waandishi wa matopa

kwa matopa ya vitabu vya hadithi na vya kiada

shuleni.

Juma hilo nilikuwa nimezitumia shilingi

zangu kumi kukinunulia kijiredio hicho jiwe

jipya. Siku hiyo angalau nilikuwa nimekipachua

kutoka sikioni pangu maanake jiwe hilo lilikuwa

jipya. Nilikuwa na matumaini makubwa

kwamba betri hiyo ingalidumu kwa takribani

majuma mawili. Kijiredio hicho kilipoishiwa

na betri kingalianza kuitoa sauti fulani ya

kukirizakiriza hadi pale ambapo ningelazimika

kuipunguza sauti ili kuziakisi nguvu za betri

zilizosalia. Ningalizidi kuimauma betri yenyewe

hadi pale ambapo isingaliweza kutumika

zaidi. Kadri betri ilivyozidi kuishiwa nguvu,

ningalijuzika tena kukikaribisha kijiredio hicho

kwenye ndewe za sikio langu ili matangazo

yasije yakanipita!

Si kwamba ununuzi wa betri katika familia

yetu ulikuwa ni kitendawili ila baba yangu

na sheria zake zilizokuwa kali kuliko pilipili

zisingaliweza kuepukika katu! Hata siku hizo

za kujibebea kijiredio hicho ilikuwa sawa na

kuchezea kigumba cha mkuki ama niseme

ilikuwa sawa na kuichezea sarafu kwenye lindi

msalani. Laiti baba yangu angalikutana nami

nikiwa nacho! Wallahi ningalijua kilichomnyima

paka pembe.

Je, huenda hakutaka au hakujua umuhimu

na mafunzo ya baadhi ya vipindi kama hicho cha

lugha nilichokienzi au ni imani tu za kitamaduni

zilizokuwa zimemfunga na kumtawala baba

yangu?

Siku hiyo nilikuwa na malengo ya

kuzikamilisha shughuli za kuwalisha ng’ombe

wetu mapema hata kabla ya jua la mtikati.

Nilipania baada ya shughuli hizo nioge, nishiriki

kwenye baadhi ya mazoezi ya kuipasha misuli

moto kisha nimtembelee raki na mwenzangu

wa karibu Roda ili tuweze kuvikalia vitabu

vyetu na kuvidurusu barabara.

Sisi sote tulikuwa na ratiba maalum

tulizojiandikia ili kutuongoza siku baada ya

siku. Shughuli kama hizo za kucheza kidogo

tusingalizifanya bila kupata idhini ya wazazi

wetu.

Punde tu baada ya kuondoka bomani

petu kuelekea shambani palipopandwa

mabingobingo, masikio yangu yalipigwa na

mrimbiko mkali wa kamsa na kungu. Kelele

hizo zilitoka kwenye kijiji cha Tupe.

Mto wa Nena uliuweka mpaka baina ya kijiji

chetu cha Mabatini na kile cha Tupe. Hasira

za maji ya mto huo hazikuwa kali msimu wa

kiangazi bali katika msimu wa kifuku. Maji yake

yangefura na kuanza kupiga mafamba kiasi

cha kupwa na kuzagaa hadi kwenye makonde

yaliyokuwa karibu.

Ninakumbuka siku moja mvua iliponyesha

kidindia, mto huo ulizivunja kingo zake na

wakati uo huo ukamsomba Roda akitoka

shuleni! Kwa bahati ya mtende aliparamia

mizizi ya majiti yaliyotanda na kuzagaza mizizi

yake kwenye kingo za mto wenyewe na baadaye

akaokolewa na wasamaria wema waliokuwa

wakipita kutoka cheteni baada ya mvua kupusa.

Mkoba wake uliojaa vitabu na madaftari

ulisombwa na maji na zaidi ya hayo akavipoteza

viatu vyake vya mtarawanda. Mkasa na mkosi

ulioje! Roda kukumbwa na majanga juu ya

majanga jamani!

Kamsa zile ziliungana na kutangaa kote katika

pembe zote za kijiji chetu cha Mabatini na kupaa

hadi kwenye anga za vijiji vingine jirani. Mimi

sawa na mwanakijiji mwingine nilizingirwa na

hali ya suitofahamu! Nilipoyaangaza macho

yangu kwenye kijiji cha Tupe, niliwaona

watu wakiwa mbioni. Walikuwa wakikimbia

kuelekea upande mmoja. Niliwaona vizuri zaidi

maanake kwetu kulikuwa mlimani.

Mwenye macho haambiwi tazama. Nilijipata

nikiwa mbioni pia kuelekea ng’ambo ile ya

pili. Niliongozwa na hisia pamoja na tamaa ya

kutaka kujua kilichokuwa kimejiri asubuhi ile.

Kelele na kamsa zile zilikuwa zikiashiria tukio

lisilo la kawaidi. Ama kifo au uhalifu mwingine

ule! Damu tayari ilikuwa imeanza kuninyenza.

Nilijua ka aliyeumwa na nyoka akiuona

ung’ong’o hushtuka na dalili ya mvua bila shaka

ni mawingu.

Ni siku mbili tu zilizokuwa zimepita

baada ya binamu yangu kuzikwa alipokula

mihogomwitu iliyokuwa na sumu. Alivimbiwa

kwa muda wa siku tatu huku shughuli zote

za kujaribu kuyaokoa maisha yake katika

hospitali zote zikigonga mwamba! Alizidiwa na

kulemewa kisha akafariki! Kufa kwake kulikuwa

kumetanguliwa na vifo vya zaidi ya wanakijiji

kumi palepale tu kijijini ambao waliaga dunia

kutokana na visababishi mbalimbali.

Vijiji vyetu vilikuwa vimegeuka kuwa kaburi

wazi lililowameza wanakijiji bila kuwatafuna!

Hali hii ya maangamizi ilimwogofya kila

mja. Hakitamaniki wala hakikaliki! Kifo

kilikuwa kimezoeleka hadi wengine wakaanza

kukichukulia kuwa sehemu ya maisha yao.

Kamsa zile zisingemruhusu yeyote kuketi

na kusubiri! Zilikuwa za mshindo mkuu kuliko

zilizala. Zilikuwa na mpigo mzito kuliko radi

elfu moja. Kamsa za kumwamsha pono!

Nilipozidi kulikaribia eneo la kamsa, ndipo

nilipomaizi kuwa zilikuwa zikitokea kwenye

boma lao Roda! Mnh! Ama kweli hisia za

ndani kwa ndani zilikuwa zimeniongoza na

kunitanguliza vivyo hivyo mwanzomwanzo

nilipounyanyua mguu wangu kwa mara ya

kwanza kutoka nyumbani ijapo nilizimeza na

kuzipuuza. “Ninakuomba kwa hisani Mungu

wetu Mkawini wa mbingu na ardhi tafadhali

kelele hizi zisitoke kwenye boma la Bibi Fatu

wala zisiwe za kumdhuru yeyote kwenye

ufungu wake! Ninakuomba Mungu uyapishe

hayo!,” Nilizidi kuishawishi nafsi yangu na

kumwomba Mungu.

Nafsi yangu ilikuwa radhi kukiomba kifo

kile kumpata au kumka mwingine ila asiwe

Bibi Fatu au Roda! Maswali kadha wa kadha

yalizunguka kama gurudumu akilini mwangu,

Mbona kifo kuwaonea walo wema? Ama

ulikuwa mko wa ukweli wa kitemi kuwa

wema hawadumu?

Punde tu niliukia umati ule. Mwanzo

sikujua chanzo cha umati wenyewe na sababu

ya asili yake kuwa kwenye boma lake Fatu!

Simile simile zangu ziliniruhusu kupenyapenya

kwenye ule umati hadi nikashuhudia na kubaini

bayana kilichokuwa kimetukia!

Mama wee! Kwenye ardhi alikuwa Bibi

Fatu. Sikujua iwapo alikuwa hai au mfu.

Mama wee! Kwenye ardhi alikuwa Bibi Fatu. Sikujua iwapo

alikuwa hai au mfu...

Hisia zangu zilikataa kabisa kabisa huku

ganzi zikinizunguka kote mwilini. Vilio na kelele

za “Fatu! Fatuuuu! Fatu heeeheee!” Zilizagaa na

kutamalaki kote kote. Zilinifanya kuyakinisha

ka kuwa Bibi Fatu alikuwa ametutangulia! Si

wa macho si wa hisia.

Nilichanganyikiwa kuliko awali. “Iweje

tena?” Nilijiuliza na kujisaili. Mama niliyemjua

na kumfahamu kwa karibu hivyo katuondokea?

Mbona kaondoka mapema hivyo na kumwaacha

Roda pekee? Ni kipi kilichosababisha kifo

chake? Mikururo ya maswali ilizidi kubishana

na kuchuana kwenye akili yangu changa.

Nilijikaza kisabuni ili kuukia mwili wake

Fatu. Nilitaka kuutazama mwili wa Bibi Fatu

kama wengine walivyokuwa wakiutazama.

Hatimaye, nilijongea karibu. Bibi Fatu alikuwa

pale chini, keshasari safari isiyo na marejeo.

Kichwani pake palikuwa na jeraha kubwa

lililoendelea kububujika damu bububu.

Macho yangu yalitambaa hatua chache

na kuokota shoka kubwa ambalo bila shaka

lilitumiwa kumchinja Bibi Fatu. Nilipozidi

kuutazama ule mwili, nilimkumbukia Bibi Fatu

alipokuwa hai. Kweli maisha ni kitendawili.

Alikuwa mwanamke mwenye staha na heshima

kwa kila mwanakijiji aliyemjua an ambaye

hakumjua. Jinsi alivyokutana na mauti, ni

jambo ambalo lilimhuzunisha kila mtu. Mbona

akauawa? Mbona akashwa kikatili? Mbona

walimwengu wakatenda malimwengu yenye

uchungu kiasi hicho?

Ilikuwa dhahiri shahiri Bibi Fatu alikuwa

kauawa na haikuwa ndoto kama nilivyodhania.

Wakati huo wa kilele cha huzuni, kina mama

kadhaa walikuwa wamemzuilia Roda sehemu

fulani mbali kidogo na eneo la mkasa asije

akajidhuru.

Katika pepesapepesa za macho yangu,

nilimwona baba yangu mzazi! Usoni pake

alikuwa amesawijiki mno. Hali hii iliizidisha

huzuni yangu maradufu. Niliuona ulimwengu

ukiniangalia kwa uhasama usiyo kifani.

Sura Ya Tano

Shughuli za maombolezo ziliendelea huku

masikitiko yakizigubika nyuso za waombolezaji

kote katika vijiji vya Mabatini na Tupe.

Ilipoka saa tano hivi, kikosi cha askari kilika

kwenye eneo la mkasa. Kilikuwa kimejihami

kuanzia kwenye ukucha hadi jino. Kikosi hicho

kiliandamana na chifu wa lokesheni yetu pamoja

na naibu wake.

Baada ya muda mfupi, chifu aliwaamrisha

watu wote kunyamaza na kutulia tuli. Kwa

wakati huo nilikuwa nimempata mama yangu

akiwa na Roda. Hali yake Roda ilikuwa si hali

tena. Alikuwa amelia hadi macho yakageuka

kuwa mekundu kuliko damu. Yalikuwa

yamevimba nayo sauti ilikuwa imempwelea.

Hata kama tulikuwa tumeketi pamoja sidhani

iwapo kwa kweli alikuwa akinitambua.

Alijiona kuishi peke yake kwenye ulimwengu

usiokalika. Tulijitafutia pahali pazuri pa kuketi

huku mama yangu akimsaidia Roda kutembea

kwa kumshikilia mkono. Tuliketi kitako na

kuyatega masikio yetu ndi! Chifu alimkaribisha

mwanamume mmoja aliyeonekana kuwa

kiongozi wa kikosi kile cha askari ili apate

kuuhutubia umati uliojawa na hasira na simanzi.

Alikuwa mwanamume mmoja aliyekuwa

na sura ya kuogofya kama juju wa majuju kabla

hata ya kuanza kuhutubu! Alikuwa mrefu kama

unju na mweusi kama masizi. Weusi wake

usingalimithilishwa na mtu yeyote aliyevuma

na kuvunja rekodi za weusi niliopata kumsikia

au kumwona kwa macho yangu mwenyewe

maishani mwangu. Alikuwa mwenye meno

meupe kama maziwa. Shughuli hizo zikiendelea,

baadhi ya askari walikuwa washaubeba mwili

wa Bibi Fatu kwa machela na kuuweka katika

karandinga lao. Kiongozi yule alitujongea,

akajikohoza kisha akaanza kutuhutubia.

“Mimi ni Sajenti Kizito. Enyi wananchi,

tukio hili si la kawaida! Kifo cha mama huyu

si pigo tu kwa kijiji cha Tupe bali pia kwetu

sisi na taifa kwa jumla. Mnavyojua, mlezi wa

kizazi chochote kile kiwavyo ni mama. Taifa ni

kina mama nao kina mama ni taifa. Wao ndio

wanaojifungua taaluma, vipaji, miradi na taifa

lenye maendeleo na amani. Hamna wengine

kama si kina mama!

Tutakichunguza kifo hiki kwa mapana na

marefu, ganda hadi kiini ili tubaini ukweli.

Walioyatekeleza maafa haya wajue njia ya

mwongo ni fupi na siku za mwizi ni arubaini.

Tutawafunza kuwa mkono wa serikali u mrefu

na unapokuandama kukubanduka si rahisi.

Visa na vituko vya aina hii vimekwishapitwa

na wakati tena ni haramu! Kuna faida gani mtu

kumwua mwenzake asiye na doa wala toa?

Ama ni bahari hii ya ardhi anayoimiliki ndiyo

inayomezewa mate? Watu watachukuaje amri

na sheria mikononi mwao katika misingi ya

kujilazimishia urithi usiowahusu milango wala

nasaba?

Haijalishi hata kama Bibi Fatu alijaaliwa kuwa

na msichana huyu mmoja - Roda! Yeye ndiye

atakayekuwa mrithi wa mali ya mama yake.

Inavyochukuliwa na wengi hasa waliofungwa

na mila na utamaduni kuwa mtoto msichana

hawezi kuwa mrithi wa mali ya wazazi wake

ni kasumba na dhana potovu zilizopitwa na

wakati. Kifo chake Fatu kinatufanya kujijazia

na kujijibia baadhi ya maswali sisi kwa sisi

maanake kila mmoja wenu hapa yuakumbuka

ni juzi tu tulimzika mume wake Bwana Gidamu!

Kidonda hicho ninajua akijawaondokea.

Iweje radi kuupiga mti ule ule kwa mara ya

pili? Hapana! Bila shaka vipo visababishi…

Ninayemhurumia zaidi ni mtoto huyu aliyebaki

yatima akiwa katika umri huu mdogo.

Nishafahamishwa kuwa ana ami yake Bwana

Kilemba na waliokuwa wasiri wakubwa wa

mama yake - Bwana na Bibi Tango ambao kwa

hakika ninawasihi wasimfumbie mtoto huyu

macho na kumtelekeza.

Kabla ya Sajenti Kizito kutamatisha hotuba

yake, sauti ya mzee mmoja ilimchachawiza

“Bosi, iwapo mnahitaji ubainifu na ushahidi

kamili kukihusu kifo cha mama yetu Fatu,

msihangaike na kujisumbua sana!”

Baada ya umati mzima kuyasikia maneno

hayo, ulimgeukia mzee yule kwa mishale ya

macho. Utulivu wa kaburi ulishika kani huku

kila mmoja akiwa na uchu wa kutaka kumsikiliza

zaidi. Kila mtu alimsikiliza kwa utulivu huku

mshangao wa mwaka ukipita kwenye nyuso

za waja kama kwamba walikuwa wakitazama

lamu za Iluminati!

Mzee Ganya aliendelea… “ Kwa kweli jana

tulishinda na Bibi Fatu katika shughuli zetu

za chama mchana kutwa! Tulikuwa pa…mo…

ja ha…di…!” Machozi yalimfunika mzee huyo

akashindwa kuendelea. Aliingiza mkono wake

wa kulia mfukoni na kutoa hanchifu akayafuta

machozi. “Jikaze mzee wetu! Jikaze! Wewe

ni mwanamume!” Sauti za umati zilihinikiza

hewani na kumhimiza mzee Ganya.

“Tu…tu…tulikuwa naye! Nilikishuhudia

kifo chake kwa macho yangu mawili! Hata mimi

ni Mungu tu aliyeninusurisha! Miguu yangu

na mbio zangu ndizo zilizonisaidia. Sasa hivi

mngalikuwa mkiviomboleza vifo vya wanakajiji

wawili!

Siogopi kuwaelezeni tukio lenyewe

lilivyotukia iwapo kwa hakika nyinyi askari

mtanihakikishia usalama katika mustakabali

wangu. Hata wacha niseme na kuwahakikishia

kuwa bila hata usalama siogopi! Siogopi hasa

nikikumbuka ufadhili wake Bibi Fatu kwangu

na kwa kila mtu akiwa hai. Heri nife kwa

kuhusishwa na Bibi Fatu ambaye amekufa

akiwa na moyo sa. Nikwapo na kifo kama

hicho, kwa hakika hakitakuwa kifo bali harusi

kwangu…”

Alipokia hapo, Bwana Kizito alimpungia

mkono akamwomba kutoendelea maadamu

tayari alikuwa ashalitumbua jipu! “Mzee

wangu shukrani za dhati kwa kujitolea huku.

Wanakijiji, nilidhani kuwa wema na wenye

nyoyo sa kama mzee huyu walikufa wakaisha

kumbe wangali hai! Alhamdulillahi! Mzee huyu

ametufaa kwa jua na mvua. Ameirahisisha kazi

yetu.”

Wakati huo wote, Roda maskini wa Mungu

alikuwa akitiririkwa na machozi njia mbilimbili.

Kila nilipomtazama na kama watu wengine

tulijipata vidonda vyetu vikitoneshwa tena

tukajipata katika hali ile ile ya awali. Tulilia

kwa pamoja. Tukaomboleza kwa pamoja na

kuzidi kumfariji, kumweka kwenye maombi na

kumliwaza kila baada ya muda mfupi. Makiwa

zilizidi kumiminishwa kwake si kutoka kwa

viongozi wa madhehebu mbalimbali si wazee

wa vijiji. Ninakumbuka upo wakati alizidiwa na

kupoteza fahamu kabisa. Alizirai. Hata hivyo,

hali yake ilidhibitiwa na kikundi cha wanawake

kilichokuwa pale imara na kwa madhumuni ya

kutoa huduma za kwanza kwa ajili ya mikasa

kama hiyo. Haidhuru!

“Kwa sababu hii,” Sajenti Kizito aliendelea,

“Sisi twaomba kuondoka pamoja na mzee huyu

ili aende kutusaidia katika uchunguzi zaidi.

Mnavyojua ni faradhi mwili wake marehemu

kufanyiwa uchunguzi kisha apelekwe katika

mochari kuhifadhiwa. Tunamwomba kila

mmoja wenu arudi nyumbani na baada ya

siku tatu mtashuhudia hatua tutakazochukua,

insha’Allah!” Sajenti alisema na kuondoka.

Watu walianza kusanzuka mmoja mmoja,

pacha pacha kisha makundi makundi. Kila

mmoja alikuwa mtulivu mkono ukiwa haumtoki

shavuni, nayo huzuni ikiwasononesha nyoyoni.

Hali ya anga ilikuwa imeanza kubadilika pia.

Mawingu yalifura na kufuriana angani kana

kwamba mtu kayajulisha kukihusu kifo cha

Bibi Fatu! Kawaida, iliaminiwa kwamba mvua

iliponyesha punde tu baada ya mtu kufariki,

iliashiria kwamba alikuwa mtu wa watu.

Kichwa changu kilikuwa kizito kama nanga.

Msongo ulikuwa umejijengea na kujiundia

makao kichwani mwangu katika hali hiyo ya

kizunguzungu na kizungumkuti. Haikuniwia

rahisi kukubali ukweli na uhalisi ule kuwa

mauti yalikuwa yashatutendea na kutupokonya

mmoja wetu.

Muda wote ule nilikuwa nimeyagandisha

macho na akili zangu kwenye ardhi. Mawazo

yalinong’onezana na mchanga kwenye ardhi.

Ardhi ilinihakikishia kuwa ilikuwa tayari

kumpokea Bibi Fatu na kumhifadhi daima.

“La, si kumhifadhi!” Nilipinga.

“Kumweka basi,” ardhi ilinibembeleza.

“Urongo! Sema kummeza!” Nilidakia.

“Hiyo ni lugha yenu wanadamu,” ardhi

ilisema.

“Ndiyo kweli ya tabia na matendo yako

wewe ardhi! Udhuli! Ukatili!” Nilifoka.

Ardhi ilikenua midomo na kucheka kwa

utulivu. Nilijiona mjinga kidogo kubishana na

ardhi. Nilijua kuwa ardhi ina uwezo wa kufanya

lolote nipinge nisipinge.

Nilipokiinua kichwa changu, niligundua

kuwa karibu watu wote walikuwa washaondoka

ila tu wazazi wangu, Roda na Bwana Kilemba

ndio waliokuwa wamesalia. Niliwakaribia. Sisi

sote kwa pamoja tuliamua kuingia nyumbani

mwa Fatu madhali mvua ilikuwa karibu sana

kuanza kunyonyota.

Baadaye, watu walianza tena kuka

nyumbani pale mmoja mmoja. Mipango ya

maziko ilianza. Ilivyokuwa desturi, watu

wangalijumuika kila siku usiku kuanzia saa

moja hadi saa nne. Kila mmoja katika jamii

alipaswa kuwajibika kuchangia gharama ya

maziko. Maziko, ama mauko, kwa namna

nyingine yaliwaleta watu pamoja, hata wale

walioishi sehemu za mbali.

Sura Ya Sita

Baada ya muda wa siku tatu, mbiu zilisikika.

Zilikuwa mbiu za kuwakumbusha wanakijiji

kuka kule kule alikofanyiwa udhalimu

marehemu. Hiyo ndiyo siku aliyowaahidi

Sajenti Kizito wangerejea na ripoti kamili ya

uchunguzi kuhusu chanzo cha kifo chake Fatu.

Wanakijiji, jamaa na kila mtu alikuwa

ashaka na kuketi kwa utulivu mwingi. Punde si

punde kikosi cha askari kiliwasili kikiongozwa

na Sajenti Kizito. Kisha Sajenti Kizito alishuka

kutoka garini na kuanza kutuzungumzia.

“ Hamjambo wananchi?”

“Hatujambo” wanakijiji waliitikia kwa

upole.

Naam, nilivyowajulisha na kuwaahidi kuwa

tungerejea hapa, tumerudi. Si mnajua kuwa

ahadi ni deni na dawa ya deni ni kulipa?”Aliuliza

Sajenti.

“Ndio,” wanakijiji waliitikia kwa pamoja.

“Ninawashukuru kwa kuwa watulivu wa

kusubiria ripoti yetu. Mmedhihirisha subira

ambayo kwa hakika imewavutia heri. Basi

uchunguzi wetu ulikamilika kwa njia ya ufasaha

mwingi. Ninamshukuru mzee Ganya mara

mia kwa kuweka mkono wake na kuchangia

kikamilifu katika uchunguzi wetu.

Ninavyozungumza nanyi sasa hivi, Bwana

Sumu na wenzake watatu washatiwa mbaroni

na wamezuiliwa korokoroni wakisubiri

kukishwa mahakamani juma lijalo,” alieleza.

Watu walipiga mako.

“Mzee Ganya ni kielelezo kwetu na mfano

halisi wa mtu aliyejikomboa kimawazo. Hebu sisi

sote tuige mfano wake na tusiwache wahalifu

miongoni mwetu. Uhalifu ni dondandugu katika

maendeleo yetu ya kibinafsi na hata kijamii.

Pia, ninataka kuwafahamisha kuwa

tumeweza kuwasiliana na waziri wa usalama

kuhusu janga hili. Asharidhia kushirikiana

nanyi kwa kila namna hadi shughuli za kumzika

Fatu zitakapomalizika.

Ewe yatima uloachwa, ninakuhakikishia

kuwa serikali na viongozi wengine unaowaona

hapa hawatakufumbia macho. Utafadhiliwa

kwa kila hali na mali. Yawe ni masomo yako,

malazi, mavazi, lishe bora na kila hitaji lako la

kimsingi,” alimhakikishia Roda.

Wananchi walipiga mako tena na

kushangilia. “Wananchi wazalendo,” Sajenti

Kizito aliendelea, “Mali aliyoiacha Bibi Fatu

si ya mwingine bali ya msichana huyu Roda.

Tutahakikisha ya kuwa hapatatokea tapeli

yeyote kumchezea na kuichezea mali hii

alivyojaribu kufanya Sumu na wenzake. Kila

mja anapaswa kuelewa kuwa nyakati zazidi

kupita zikija na mabadiliko. Enzi zile msichana

alipochukuliwa kuwa chombo kisichoweza

kurithi mali ya mzazi wake, zimepitwa na

wakati na wala hazitarudi tena kwenye himaya

ya watu wenye urazini.

Sajenti Kizito akiwahutubia waombolezaji...

Mtoto msichana ana uwezo na nafasi sawa na

mtoto mvulana. Analoweza kulitenda mvulana,

msichana pia anaweza kulitenda.

Hili halimaanishi kuwa mtoto mvulana

adhulumiwe na kukandamizwa! La hasha!

Watoto wapewe malezi na upendo ulio sawa

bila kuwabagua katika misingi ya jinsia. Hiyo

ndiyo haki ninayomtakia msichana huyu wa

marehemu.

Hadi hapo, ninawaombea kila la heri

kwenye mipango na shughuli zote za kumzika

marehemu kuanzia sasa hadi yatakapomalizika

majaaliwa. Shukrani sana kwa kunisikiliza.

Kwaherini!” Sajenti alitamatisha.

Baada ya hotuba yake Sajenti Kizito, kila

mmoja alionekana kubung’aa kwa kiwango

fulani. Nafsi yangu ilikuwa imepatwa na

matumaini hasa kwa Roda kuweza kupata haki.

Umati ule ukiwa bado umetulia kuyatathmini

yote yaliyosemwa na Sajenti Kizito, Bwana

Kilemba, ami yake Roda, alivunja kimya.

“Ninaomba mnisikilize kwa muda mfupi!

Tafadhali! Mwanzo ninawashukuru kwa

kuwa pamoja nasi wakati huu wa majonzi.

Mmedhihirisha ushirikiano wa kiko na digali

kwetu sisi.

Mnavyojua, shemeji yangu huyu aliyeaga

alikuwa miongoni mwa wanawake wenye nyoyo

sa kama pamba. Hii ni ahadi ninayoiweka

kwenu hapa na hadharani. Muwe mashahidi

wangu milele! Msichana huyu Roda, msichana

wa kipekee wa marehemu, nitamchukua

kwangu nyumbani na tutaishi naye baada ya

maziko ya mama yake. Nitamshughulikia sawa

na watoto wangu ambao baadhi yao ni rika lake

na wanaosoma katika madarasa ya kiwango

kimoja.

Niliamua kutangaza hadharani kila mwenye

masikio apate kunisikia nikitangaza ili ieleweke

wazi kuwa Fatu, alikuwa na uhusiano mwema

na jamaa zake wala si kwa watu wengine tu!

Damu huwa ni nzito kuliko maji bila shaka.

Mahitaji yoyote yale atakayoyahitaji nitamdia

kwa insafu. Asanteni kwa kunisikiliza. Asante

tena!”

Baada ya mazungumzo hayo mafupi kutoka

kwa Bwana Kilemba, mako yaliipasua anga

kama radi. Kwa hakika ahadi kama hizo haziji

vivi hivi na kutoka kwa mtu yeyote. Hutoka

kwa watu wenye wema, imani, utu, uraki na

upendo kwa wenzao.

Nilimjua Bwana Kilemba kuwa mtu mwema.

Shamba lake lilikuwa limepakana na lao Roda.

Nilikuwa nimemwona mara kadhaa nikitoka

kwa Bibi Fatu. Kila tulipokutana, alikuwa

hanipiti bila salamu. Mara nyingi nilijitahidi

kutanguliza “shikamoo” zangu. Niliyatii

tuliyofunzwa shuleni kwa ajili ya kudumisha

heshima na uadilifu.

Niliyemtilia shaka ni mke wake, Bibi Mnuna.

Si mimi pekee niliyekuwa na mtazamo kama

huo kwake bali ndivyo kila mmoja alivyomjua.

Habari zizo hizo hasi kumhusu zilikuwa

zimeenezwa kotekote. Ni mwanamke ambaye

salamu kutoka kwake zilikuwa haramu.

Kumsalimia aitike ingekuwa kama kumwahi

mbwa akipiga meno mswaki. Mara nyingi watu

walishangazwa na mkinzano wa tabia yake na

mume wake.

Watoto wao nao walizichukua tabia za

baba yao. Walikuwa wana wenye ukarimu

tumbi nzima. Walikuwa marika wangu.

Ambalo hatukujua ni azma ya Bwana Kilemba

kumchukua Roda kuenda kuishi naye

ilimfurahisha Bibi Mnuna au la, na hatima yake

ingekuwa vipi?

Sura Ya Saba

Ulikuwa msimu wa ajabu. Msimu wenye

mikosi iliyowachukua wema mfululizo bila

kuchagua wala kusaza. Vifo vilizagaa kila

kulipokucha na kuziathiri shughuli za masomo

kila mara. Jitihada zetu za kuuma meno

masomoni ziliyumbishwa na kuathiriwa si haba.

Hata hivyo hatukufa nyoyo katu. Tulielewa ka

samba ha kwa dhoruba moja. Kila tuliporejea

skulini, mimi na wenzangu tuliotoka katika

kitongoji kimoja tulijitahidi na kujizatiti ili

kushindana na wenzetu masomoni.

Waliokuwa wakisoma katika shule za

mabweni wangerejea pia. Tungevuta subira

ya kuonana baada ya shule kufungwa au

mapumziko ya katikati ya muhula.

Matanga yake Bibi Fatu yaliwakutanisha

wengi. Wenzetu wote waliokuwa wakisomea

katika shule za mabweni walikuwa wamechukua

nafasi kuja kuomboleza na wanakijiji wengine.

Ndugu yangu Sambo pia hakuachwa nyuma.

Wageni wa mbali na karibu walikuwa wameka

mapema kwa ajili ya kuisubiri siku ya mazishi.

Nilishuhudia vilio vya kila aina. Si vya

wanaume si vya wanawake si vya wazee si

vya watoto. Vyote viliashiria jinsi ambavyo

Bibi Fatu alivyopendwa na watu wa kila umri.

Siku ya Jumanne ndiyo iliyokuwa siku rasmi

ya kumchukua Fatu kutoka ufuoni. Jeneza la

kifahari lilikuwa limenunuliwa.

Kikao maalum kilikuwa kimefanywa siku ya

Jumatatu jioni kwa ajili ya kuwateua wanakijiji

ambao wangekuwa kwenye msafara wa

kwenda kumchukua Fatu. Ilivyokuwa desturi,

watu wa ukoo wangejumuishwa. Kwenye kikao

kicho hicho, Bwana Kilemba alichaguliwa kuwa

msimamizi na mratibu wa mali yake Fatu baada

ya maziko yake.

Siku ya Jumanne ilipoka, mipango

yote ilikuwa imekamilika. Misafara ya

magari iliondoka saa nane alasiri. Kaumu ya

waombolezaji ilikuwa imejipanga kandokando

ya barabara ili kuutazama msafara ule

ukirejea nyumbani. Mimi na maraki zangu

hatukulimatia. Tulikuwa katikati ya umati ule.

Majira ya saa tisa hivi ving’ora vya magari

vilisikika kwa mbali na kwa sauti ya chini.

Sauti hiyo ilizidi kuongezeka kadri magari

yalipotukaribia. Sauti za kwikwi zilienea kijiji

kizima. Kila mtu aliukimbilia msafara. Kina

mama waliyasega marinda yao huku wakilia

na kuomboleza kulingana na mila na tamaduni.

Wanaume na watoto walikimbia huku na kule

mikononi wakiwa wameyashikilia matawi ya

miti.

Kina mama waliwaongoza waombolezaji

huku mikononi wakishikilia miko kikiki.

Unyounyo walifuatwa na wanaume na mwisho

kabisa watoto. Nilikuwa pachipachi ya kundi

la watoto wengine. Msafara ule wa magari

ulioongozwa na waendesha pikipiki kama kumi

na watano hivi, uliingia kwenye boma la Bibi

Fatu.

Waombolezaji walizidi kulia huku wengine

wakiligotagota gari lililoubeba mwili wa

marehemu. Vipazasauti tayari vilikuwa

vishaunganishwa. Nyimbo za kumtukuza

Mwenyezi Mungu zilikuwa zikiendelea

kuimbwa kwa muda huo wote wa vilio na

maombolezo. Hali hii ilidumu kwa takribani

dakika kumi na tano.

Roda alipoliona jeneza lile, machozi

yalitengeneza vijia usoni pake. Ghaa bin vuu

alipasua ukulele wa ajabu ambao ulimshangaza

yeyote aliyekuwa pale. “Mama yangu jamani

mbona waniacha? Waniacha mikononi pa nani?

Nitaishi vipi bila uwepo wako? Mbona mauti

yakakuiba mapema kiasi hiki?” Roda alinena

huku akilia kwa sauti, kilio chenye uchungu.

Kila mmoja aliduwazwa na maneno ya Roda.

Tulishtukia kumwona Roda akiporomoka

na kuanguka chini pu! Kisha akopotelewa

na fahamu. Mama yangu alika mahali pale

chapuchapu na akitumia leso akaanza kumpepea

Roda.

Haukupita muda mrefu juhudi za mama

yangu zilizalisha matunda. Roda aliweza

kufumbua macho na kurejelewa fahamu. Viongozi

mbalimbali kutoka kwenye madhehebu

mbalimbali na wazee wa kijiji walikuwa kwenye

mstari wa mbele kumshauri na kumweka katika

hali ya kuelewa kuwa kifo kilikuwa faradhi kwa

kila mtu. Shughuli hiyo ilianza punde tu Bibi

Fatu alipoaga. Baba na mama yangu walikuwa

miongoni mwa waliokuwa wakimshauri Roda.

Wageni na wenyeji waliomboleza hadi

pale walipochoka na kujikalia. Vijana kama

watano hivi waliokuwa wamekula wakashiba,

waliingia garini na kulitoa jeneza lililokuwa

limembeba mwendazake. Walilibeba kwa

uangalifu mwingi na kuliweka juu ya kijimeza

cha msonobari kilichokuwa kimewekwa chini

ya kivuli cha mkalatusi. Jeneza hilo lilikuwa

limepakwa rangi ya manjano na kunakshishiwa

kwa vitambaa maridadi kwelikweli.

“Waombolezaji wenzangu, ninawaomba

tafadhali mnapojongea hapa ili kuutazama

mwili wa marehemu muwe na utaratibu.

Watu wazima wataanza kisha tutamalizia kwa

watoto. Tafadhali tuweze kuwa kwenye foleni.”

Mfawidhi Bwana Bashashi alielekeza.

Kila mtu alikuwa akiutazama mwili wa

marehemu kwa zamu na kujitafutia nafasi ya

kuketi. Zamu yangu ilipoka, nilimtazama

Fatu kwa muda wa dakika mbili hivi kama

kwamba nilitaka kumwomba afufuke! Mh!

Isingewezekana! Alikuwa amevishwa mavazi

maridadi kwelikweli. Uso wake ulikuwa bado

uking’aa kama vidani vya almasi. Alitulia

kama kwamba alikuwa kwenye usingizi wa

pono tu! Kwa kweli mwombolezaji yeyote yule

asingeshawishika kwa haraka na kukubali kuwa

alikuwa ameaga dunia.

Maombi mafupi yalifanyika kwa ajili ya

kumwombea marehemu. Hotuba fupi fupi

na maelekezo ya hapa na pale yalitekelezwa.

Taratibu za awali kwa ajili ya kikao kikubwa

ambacho kingefanyika usiku huo zilitolewa.

Muda maalum wa kuanza na kumalizika kwa

kikao chenyewe ulitolewa.

Hapa petu mja yeyote alipofariki, vikao kama

hivi vilikuwa vikifanyika. Vilikuwa vikianza

tangu kufa kwa mja hadi pale angezikwa.

Kwa kweli vilikuwa muhimu mno kwani

viliwaondolea wawa upweke, vikawapa

maliwazo na faraja.

Baada ya shughuli hizo za ndani kwa ndani

kumalizika, kila mja alishika hamsini zake na

kujiendea zake. Wapo waliobaki hasa wageni

waliotoka mbali. Wengi waliondoka ili kwenda

kujiandaa kwa ajili ya baridi ya usiku. Vilevalie

wengine waliondoka ili angaa kuwahi chochote

cha kutia tumboni baada ya kutwa nzima ya

njaa.

Tuliandamana na wazazi wangu pamoja na

ndugu zangu unyounyo hadi nyumbani. Chajio

kilipikwa tukala tukavalia mavazi ya usiku na

kurudi matangani.

Kawaida ya tamaduni za jamii yetu, mtu

afapo, huchukua siku tano hivi kabla ya

kuzikwa. Mwili wake hutolewa mochwari siku

moja kabla ya maziko. Huzikwa kesho yake.

Ndivyo ilivyokuwa hapo kwa Bibi Fatu.

Niliandamana na wazazi wangu pamoja na

ndugu zangu unyounyo hadi nyumbani. Chajio

kilipikwa, tukala, tukavalia mavazi ya baridi na

kurudi matangani.

Saa mbili kamili za usiku kila mtu alikuwa

ameketi. Kikao kilianza bila kupoteza hata

sekunde. Kikao kiliongozwa na Bwana Bashashi.

Wale ambao wangeshikilia nyadhifa mbalimbali

siku ya mazishi waliteuliwa. Bwana Bashashi

alichaguliwa kuwa mwenyekiti wa mazishi.

Tangu nizaliwe na kwenye mazishi mbalimbali

niliyohudhuria hapo kijijini, Bwana Bashashi

ndiye aliyeshikilia wadhifa huo.

Alikuwa mwanamume aliyebarikiwa kwa

ucheshi hata pale palipokuwa na maombolezo.

Alikuwa mcheshi wa wacheshi. Tabia hiyo

ingaliyeyusha nyoyo za watu waliokuwa

kwenye majonzi na kuwafanya kusahau kwa

haraka. Watu walimpenda sana kutokana na

uwezo huo. Zaidi ya hilo, alikuwa mwenye

roho sa na iliyofunguka kwa kila mtu. Wapo

wengine wanapopewa dhima kama hizi zaidi

ya mara mbili huanza kujinaki kama kwamba

hakuna wengine kama wao. Naam, mgema

akisiwa tembo hulitia maji.

Vitengo mbalimbali kama vile ualishi,

usambazaji wa maji kwa waombolezaji kati ya

vingine vingi vilipata wahudumu. Shughuli

zote zilipomalizika, wa kuondoka waliondoka

na wa kubaki walibaki. Wazazi wangu na

baadhi ya wazee wa kijiji walibaki nyumbani

kwa marehemu Bibi Fatu ili kuulinda mwili.

Niliandamana usiku huo na Roda hadi kwetu

nyumbani ili kushtaki usingizi.

Sura Ya Nane

Hatimaye siku ya Jumatano ilika. Hiyo

ndiyo iliyokuwa siku maalum ya kuzikwa

kwake Bibi Fatu. Niliwapeleka ng’ombe wetu

malishoni mapema kuliko kawaida. Siku hiyo

tulishirikiana na kaka yangu Sambo. Wazazi wetu

walielekea huko alfajiri na mapema. Tuliporudi,

tulijitayarisha upesi upesi tusichelewe.

Baaada ya kujitayarisha upesi tuliondoka.

Tulipoka kwa Bibi Fatu, tayari shughuli za

mazishi zilikuwa zimeanza. Kaburi lilikuwa

limeanza kuchimbwa. Jamaa wa Bibi Fatu

walikuwa wameketi mbele kabisa kwenye

jukwaa wakiwa wamevalia mavazi ya rangi

nyeusi. Hotuba za kuwafariji waliowa

zilikuwa zimeanza kutolewa. Injili ilisomwa na

mawaidha bulibuli kutolewa. Yote yaliongozwa

na kudhibitiwa na Bwana Bashashi ambaye

alikuwa mwenyekiti wa mazishi hayo.

Michango ya kifedha ilitolewa na ahadi

kuahidiwa. Karibu kila mnenaji aliyeongea

alimsihi Bwana Kilemba kuchukua jukumu la

kuichunga mali na mtoto wake mwendazake.

Walimwomba asimtelekeze Roda. Ahakikishe

kuwa masomo yake yamekamilika hasa

ikizingatiwa kuwa alikuwa wembe masomoni.

Amsomeshe hadi kuyaona malango ya vyuo

vikuu.

Bwana Kilemba alizidi kukitikisa kichwa,

ishara tosha kuwa alikuwa amekubali

kuyatekeleza waliyomwomba wanenaji.

Kwenye mazishi kulikuwa na mwakilishi wa

kundi lililokuwa likikichunguza chanzo cha

kifo chake marehemu. Wenyeji na wageni wote

walipomaliza kuzituma rambirambi na makiwa

zao, zamu ya mgeni huyo ilika.

“Waombolezaji wenzangu mimi ninaitwa

Bwana Makali. Mimi hufanya kazi na kitengo cha

ujasusi. Mimi ndimi niliyekuwa nikiyafuatilia

matokeo ya uchunguzi wa chanzo cha kifo cha

Bibi Fatu. Kabla sijasema sana, wawa na hasa

mwanawe marehemu, makiwa! Makiwa tena!

Mnavyojua kifo ni njia na mapito ya kila mtu.

Yasemwa tuliumbwa kwa udongo na tutarudi

kwa udongo. Katika dini yangu yabashiriwa

inna lilahi wa inna ilayhi rajiun! Yaani, tumetoka

kwa Mungu, na kwake tutarejea.

Ripoti ya uchunguzi ninayo hapa kwenye

maandishi. Kwa hakika siruhusiwi kuisoma

hadharani kwa mujibu wa sheria za utendakazi

wetu. Ripoti hii nitaicha kwa Bwana Kilemba

ambaye jina lake ndilo ninaloliona kwenye

bahasha hii.

Wenzenu ambao walishikwa hapa juma

lililopita – Sumu, Mafyeka na Majembe

walikishwa mahakamani. Waliyakiri mashtaka

yao! Wameshahukumiwa kifo! Watatambua

kuwa kuvunja sheria ni dhambi na haramu!

Malengo yao ya kukitekeleza kitendo hicho

kiovu yameelezwa kinagaubaga katika waraka

huu ambao nitamwachia Bwana Kilemba.

Tutakuwa tukiifuatilia hali ya Roda siku

baada ya siku. Tutakuwa nanyi papa kwa

hapa na kuhakikisha kuwa maisha yake

hayatasababishiwa changamoto zozote.

Shukrani.” Alisema na kuketi.

Matumaini yalizitawala nyoyo za

waombolezaji. Kila mmoja alitafakari

yaliyosemwa na jasusi huyo. Haki ilikuwa

imetendeka.

Wakati wa kuelekea kwenye eneo la kaburi

ulikuwa umeka. Waombolezaji walitembea

asteaste kuelekea huko kwa mwendo wa

kushindana na kobe. Roda ndiye aliyekuwa

wa kwanza kuurusha udongo kaburini huku

akifuatwa na wengine. Alishikiliwa mikononi

kikiki asije akazidiwa na kukwa na majanga

zaidi.

Machozi ya mwisho yalimtoka kila mtu.

Mwili wa Bibi Fatu aliteremshwa kaburini

na udongo kufukiwa. Safari ya Bibi Fatu

ilikuwa ishaka tamati! Machozi machungu

yalinitiririka. Kumbukumbu kuuhusu uraki

wa familia yetu na ya Roda zilinipitiapitia na

kunikerezakereza akilini kwa mkerezo wa

msumeno. Nilikumbuka ulivyokuwa umeanza

kuyumbayumbishwa na majanga hayo ya

maisha nikalia kwa upeo wa nguvu zangu. Hali

ilikuwa iyo hiyo kwa kila mtu na kwa wakati

huo.

Wageni walikuwa tayari wameanza

kuondoka. Wana familia walikuwa

wamekusanyika huku shughuli za

kuwasindikiza wageni wake marehemu

zikiendelea. Ziliongozwa na Bwana Kilemba.

Kulingana na mila na utamaduni wa jamii

hakuna mgeni aliyekubaliwa kubaki hapo

baada ya mazishi.

Niliamua kukaa kule hadi shughuli zote

ziishe ndipo nirudi nyumbani. Bwana Kilemba

alionekana akimshika Roda na kutembea naye

kwa wakati wote huo wa mwishomwisho na

katika hali ya kuondoka. Walifuatana unyounyo

– watoto na mke wake Bibi Mnuna. Mke wake

alionekana mchovu. Uchovu wake ulidhihirisha

kuwa haukuwa uchovu wa mwili tu bali

uchovu wa mawazo pia. Huenda kulikuwa na

jambo lililomghasi! Alitabasamutabasamu kwa

kujikazakaza na kujilazimishalazimisha tu.

Sura Ya Tisa

Hali ya kawaida ilirejea kijijini. Shughuli

za kawaida na za kila siku ziliendelea. Wa

kusoma tulirejea shuleni. Wakulima walirejea

mashambani na kila mtu akawa na shughuli

zake. Wafanyakazi mbalimbali pia walizirudia

shughuli zao. Mbeleni hamna aliyetulia kazini.

Walimu walikuwa na kibarua cha kuongoza na

kuendeleza shule zao huku pia wakihudhuria

mazishi ya wanafunzi wao walokwa na misiba.

Washikadau wa mashirika na taasisi mbalimbali

walikuwa na kibarua kicho hicho.

Ninakumbuka mwalimu mkuu wa shule

yetu akipewa nafasi na kutoa makiwa zake

siku ile ya mazishi. Alikuwa ameandamana na

walimu kadhaa.

Tangu Roda agurie kwake Bwana

Kilemba halikupita juma moja kabla ya mimi

kumtembelea. Bwana Kilemba hakusitisha ule

mpango wa maksai wetu kulima kwa zamu na

wale wa marehemu hata baada ya kifo chake.

Aliuendeleza. Hili lilinifanya kwenda kwake

kila mwishoni mwa juma kuwasaidia katika

shughuli za kuwalimisha maksai wetu.

Mara kwa mara baada ya shughuli za

shambani, tungekutana na Roda kwa muda

mfupi ili kuchangizana kidogo kuhusu maisha

na masomo yetu. Aghalabu tulisaidiana na

kujadiliana mambo mengi ya kimasomo.

Siku zilipoendelea kusonga nasi tuliendelea

kukutana. Hali yake Roda haikuwa ile ile

aliyokuwa nayo mwanzo mwanzo na punde

tu baada ya kifo cha mama yake! Alikuwa

yuaonekana msinziaji kuliko nilivyomjua hapo

awali! Wakati mwingine ningalimshuhudia

akilala tukiwa tumekaa na tukijadiliana

kimasomo! “Huenda hakuwa akiupata

usingizi wa kutosha? Ama huenda Bibi Mnuna

alimfanyisha kazi za nyumbani usiku kucha

kama punda wa dobi.” Nilijisemea ndani kwa

ndani.

Siku nyingi nilipokuwa kwake Kilemba

shughuli alizokuwa akizifanya Roda

ziliniduwaza. Zilihusu kuchanja kuni, kuosha

vyombo, kufagia na kufua mafurushi ya nguo.

Mwanzo nilichukulia kuwa zilikuwa kazi za

mara moja moja tu lakini kadri siku zilivyozidi

kusonga, niligundua kuwa shughuli zizo hizo

zilikuwa zikiendelea. Bibi Mnuna na wanawe

walikuwa wakiketi na kuandika nne miguuni

huku wakiendelea kupiga gumzo. Hapakuwa

na wa kumhurumia Roda wala wa kumsaidia!

Bwana Kilemba alikuwa akifanya kazi katika

osi moja ya serikali ya kaunti. Mara nyingi

hakupatikana nyumbani. Huenda huo ndio

wakati Roda alikuwa akifanyishwa kazi kama

pundamtu! Ama kweli mama wa kambo si

mama! Ahadi zake Kilemba siku ile ya mazishi

yake Bibi Fatu zilikuwa zimevunjwa bila hisia

wala ufahamu wake!

Shughuli alizokuwa akizifanya Roda zilihusu kuchanja kuni,

kuosha vyombo, kufagia na kufua mafurushi ya nguo...

Nilizidi kumpa moyo Roda. Wakati

mwingine ilipojuzu nilimsaidia ijapo kwa

tahadhari nisije nikamsababishia kichapo baada

ya kuondoka kwangu. Asailiwe sababu ya mimi

kumsaidia na labda kumwongezea mateso!

Siku moja tukiwa tumeketi sebuleni na baba

yangu, alianza kumweleza mama yangu jinsi

alivyokuwa ameanza kuzishuhudia dhuluma

zizo hizo akiwa kazini kwa Bwana Kilemba pia!

Kana kwamba yangu yalikuwa ya Musa, ya baba

yaligeuka kuwa ya Firauni! Aliendelea kueleza

kwamba ipo siku alimfumania Bibi Mnuna

akimchapa Roda hadi akatokwa na damu mwili

mzima! “Nilikasirika sana hadi nikampigia simu

Bwana Kilemba kuhusu kitendo hicho!” Baba

alieleza huku hasira zikimpanda kama zaibaki

katika kipimajoto!

“Mungu wangu! Itakuwaje Bwana

Kilemba akiondoka? Si juzi uliniambia kuwa

ashapokezwa barua ya uhamisho wa kikazi

kwenda mbali? Iwapo sasa hivi kuna dhuluma

kwake Roda kiasi hiki akiwapo, kefu akiondoka

kwenda kuishi mjini Mwang’ombe!” Mama

alishangaa.

Siku ya kuondoka kwake si mbali! Ni kesho

tu?” Baba alimkumbusha mama yangu. Nilikuwa

nimeshika tama nikiyafuatilia maongezi ya

wazazi wangu kwa karibu! Nilimhurumia Roda

moyoni mwangu kwa hakika!

Huku mazungumzo hayo yakiendelea,

niliyafuatilia kwa karibu nikiwa nimeshika

tama. Nilimhurumia Roda moyoni mwangu

kwa hakika.

Siku ziliendelea kuduru na kuyoyoma.

Baadaye nilibaini kutokana na gumzo za

wazazi wangu kuwa Bwana Kilemba alikuwa

kaondoka kitambo kuelekea eneo lake jipya la

kazi - mjijini Mwang’ombe. Alimwacha Roda

na mke wake Bibi Mnuna! Kwenda kwangu

kwenye boma lake Bibi Mnuna kulikuwa

kumepungua maanake masomo yalikuwa

yameanza kunibana vilivyo! Baba yangu ndiye

aliyekuwa ameshikilia hatamu ya kwenda huko

ghalibu kwa ajili za kazi kwenye mashamba ya

Bwana Kilemba na marehemu. Alifuatilia hali

ya Roda maadam kutaka kujua kilichoendelea!

Niligundua kuwa moyo wake haukufurahia

alivyokuwa akisema kila siku alipoka

nyumbani. Alitueleza kuwa hali yake Roda

ilikuwa si hali tena! Raha ilikuwa imemtoka

kabisa. Mavazi yalikuwa yamemwishia na mwili

wake haukupata kuona maji tena! Matatizo

chungu nzima yalimwandama huku kazi zote

za sulubu zikimkalia.

Habari kuyahusu mateso aliyokuwa

akiyapitia Roda yalianza kusambaa kijijini

kote. Kila mwanakijiji alizipata habari hizo

kwa masikitiko na huzuni nyingi. Ipo siku

tungalisikia Bibi Mnuna kayachemsha maji

na kummwagia Roda. Mara kamtandika kwa

mshipi, mara kamkatakata viungo fulani vya

mwili na mara kamfukuza nyumbani usiku.

Roda msichana yatima akawa sawa ni ndege

asiye na makao maalum!

Siku moja wakati wa wikendi, niliamua

kumtembelea Roda ili kumjulia hali. Maskini wa

Mungu wee! Niliyoyaona yaliniliza machozi njia

mbilimbili na kunitonesha kidonda ambacho

kilikuwa bado hakijapona!

Roda niliyemjua alikuwa kabadilika kweli!

Kakonda na kukondeana si haba. Kawa sawa

na kipini. Mwili wake mzima ulikuwa umejaa

makovu na vidonda!

“Hivi ni viboko!” Alinionyesha na kunieleza.

Alikuwa na vidonda si midomoni si

masikioni, si miguuni si mikononi si mashavuni!

“Maisha yangu si maisha bali masaibu.

Maisha yangu yamo mashakani na huenda

nikamfuata mama yangu makaburini hivi

karibuni. Huyu mkazaami yuataka kunisarisha

kaburini ningali hai!” Roda alilalamika.

Anifanyisha kazi za sulubu usiku kucha na

mchana kutwa. Wallahi hata lepe la usingizi

silipati!

Nafa kwa msongo akilini! Nafa ndugu yangu

Fadhili! Fadhili! Masomo yangu yameathirika

kabisa! Masomo yangu yameathirika kabisa!

Masomo yangu yakikwama basi mtumbwi

wangu wa kusaria katika siku za usoni utakuwa

umekwama pia! Ninahoa! Ninakuomba ukika

nyumbani ukamweleze baba yako mambo haya

yote kuhusu dhuluma hizi! Iwapo kuna njia

ya kunisaidia ninaomba kwa hisani anisaidie.

Tangu ami yangu aondoke hapa nyumbani

hapakaliki tena! Pamekuwa eneo lililozingirwa

na ndimi kali za moto! Ni sawa na uwanja wa

jahimu! Afadhali gerezani!” Alilalama.

Nilimtuliza na kumpangusa machozi

yaliyomzagaa mashavuni. Nilimwahidi kuwa

ningalimweleza baba yangu yote yale.

Alizidi kunieleza jinsi ambavyo Bibi

Mnuna alimtahadharisha dhidi ya kumweleza

au kumchulia mtu yeyote kujua mateso

na unyanyasaji aliokuwa akipitia! Alitishia

kumwua kama angalikaidi amri hiyo.

Nilipohakikisha kuwa nimemtuliza Roda

na kuidhibiti hali kabisa, niliondoka na

kuelekea nyumbani. Kuka kwangu nyumbani

kulisadiana na kuka kwa baba yangu kutoka

matembezini.

Sikulimatia kumweleza hali ya Roda!

Nilimwelezea baba yangu kinagaubaga.

Nilimweleza bila kusaza lolote wala

chochote. Maelezo hayo yalimchoma baba

kama aliyefumwa kwa kigumba cha mshale

tumboni! Aliichukua rununu yake mfukoni na

kuanza kuibonyeza. Hakuniambia chochote

kuhusu hatua aliyotaka kuichukua! Nilibaki

nimemtumbulia macho tu kama sinema.

Kutokana na mnuno uliomzunguka kwenye

mashavu yake, nilijing’amulia kukasirika

kwake.

“Aisee Bwana Kilemba! Halloo!” Baba yangu

aliita huku akiipachua simu kutoka sikioni na

kuitazama.

Nilipolisika jina lake Bwana Kilemba nilijua

ka alikuwa yuataka kumpa Bwana Kilemba

habari hizo kuyahusu masaibu aliyokuwa

akiyapitia Roda!

“Aisee ndugu Kilemba…” baba aliendelea.

“Naomba nikueleze yaliyo moyoni mwangu

kuhusu hali halisi anayoipitia Roda hapa

nyumbani! Wewe ungali mzima lakini? … Naam

hata sisi wazima na buheri wa afya. Sasa ndugu

yangu, hali si hali kwake mtoto huyu Roda! Bibi

Mnuna yuamcheza sawa na zeze. Amemgeuza

kijakazi! Amemchomachoma na mwili wote ni

makovu. Makazi yake ni juu ya miti sawa na

nyuni. Nguo zimemwishia mithili ya mwehu na

si ajabu hivi karibuni atavuliwa rabana! Omba

nafasi ikiwezekana uje ndugu yangu kidharura

ili tujaribu kuukunja mti huu ungali mdogo.

Njoo, ili tusije tukajiuma vidole mambo yakizidi

mipaka na maji kuzidi unga. Sawa … njoo

haraka iwezekanavyo!” Baba alishusha pumzi

na kusonya!

Jioni ile wazazi wangu walimtembelea

Roda. Waliporudi, nyuso zao ziliashiria ukosefu

wa amani. Huenda maongezi yao na Bibi

Mnuna hayakuzalisha matunda wala mwafaka

wowote. “Si neno! Bwana Kilemba yu njiani

yuaja” nilimsikia baba akisema.

Sura Ya Kumi

Siku iliyofuata, Bwana Kilemba alipitia

nyumbani kwetu asubuhi ile kabla hata ya

kuka kwake nyumbani! Waliongozana na baba

yangu kwenda faraghani. Walipitia mlango wa

nyuma na kuondoka. Nilizisikia sauti zao za

kumuaga mama yangu, kisha wakateremka.

Nilijua walikuwa wakifululiza moja kwa moja

hadi nyumbani mwake Bwana Kilemba.

Niliwaandama nyuma na kwa usiri mkubwa

hadi nikapita njiamkato na kuwatakadamu.

Baba yangu alishangaa kuniona huko.

Hakukasirika maanake alijua nilikuwa nikijua

kilichokuwa kikiendelea. Licha ya hilo, alijua

sikuwa mshirika wa kikao chao kwa sababu

siku zote alijua nilielewa sheria za vikao vya

watu wazima kulingana na mila na utamaduni

wa kijiji chetu. Niliheshimu na kuzizingatia

sheria hizo za jamii.

Nilibaki nje nikipiga gumzo na wanawe

Bwana Kilemba pamoja na Roda. Sauti za

kukaripiana kukali zilitoka kwenye chumba

walimokuwa wameingia baba na Bwana

Kilemba. Kufumba na kufumbua macho,

tulimwona Bibi Mnuna akitupita kwa kasi,

mizigo kichwani! Tulijua ka mambo hayakuwa

mema. Mahusiano yalikuwa yamesambaratika!

Watoto wake walipomwona, walinyanyuka

mara moja na kuanza kumkimbilia huku

machozi yakiwatoka!

“Mama! Mama kuna nini? Waenda wapi?”

Walimwuliza kwa pamoja.

Bwana Kilemba alipozisikia kelele hizo

alitoka ndani ya nyumba kama mshale na

kuwarudisha mara moja! Aliwaelekeza

chumbani mwake na kuukongomea mlango.

Bibi Mnuna alifululiza mwendo na kwa hatua

ndefundefu hadi upeo wa macho kutoka hapo

nyumbani. Alipotea machoni mwetu asionekane

tena! Haijulikani alikoenda. Haijulikani kama

ilikuwa talaka au la.

Baba alimpiga pambaja Bwana Kilemba

kisha akaondoka. Nilimkimbilia Bwana

Kilemba nikamsalimu kwa heshima. Niliwaaga

kina Roda mimi huyoo nikaondoka! Nilijua ka

kuwa Roda alikuwa amerudiwa na tumaini la

kuendelea kuishi kwa amani na utulivu tena.

Nilipomkia baba, alinieleza kuwa Bwana

Kilemba angalirudi mjini pamoja na watoto wake

na Roda siku ambayo ingalifuata. Wangeenda

kusomea kule mjini Mwang’ombe alikokuwa

akifanyia kazi yake.

“Afadhali waende, niwapeze lakini Roda

aendelee kuyaendeleza masomo yake na kuishi

kwa furaha! Asije akatoneshwa kidonda tena,”

Baba yangu aliniambia kuwa Bwana Kilemba

angalikuwa akirudi nyumbani kila wikendi

kukagua miradi yake na kuhakikisha mali

yaliyoachwa na marehemu yalikuwa katika hali

nzuri. Wakati mwingine angalisaidiwa na baba

yangu kuyatekeleza majukumu hayo. Shughuli

za mashambani wangalizifanya wazazi wangu.

Hakika, Bwana Kilemba, watoto wake

na Roda waliondoka. Ilikuwa imebainika

kuwa tusingalionana tena ana kwa ana kwa

muda mrefu. Ripoti kuhusu hali ya maisha

yao nilikuwa nikizipata kupitia kwa baba

yangu baada ya Bwana Kilemba kuwasiliana

naye. Wakati mwingine angalinikabidhi simu

nikawasalimu na kutagusana nao kidogo.

Nilifurahai kuzungumza na Roda kwa simu.

Maisha yalikuwa yamechukua mkondo

mwema na uliostahiki! Hatua hiyo ya Bwana

Kilemba ilionesha upendo kamili kwake Roda –

upendo wa mtu razini kwa yatima.

Sura Ya Kumi Na Moja

Miaka ilizidi kuyoyoma huku maisha

yakiendelea kubadilika pia. Wengi wa vijana

waliokuwa shuleni enzi zile za kufa kwa Bibi

Fatu kwa sasa walikuwa wameyatamatisha

masomo yao hadi kwenye vyuo vikuu na hata

kupata ajira mbalimbali kwa waliobahatika.

Nilikuwa nimeyamaliza masomo yangu

katika chuo kikuu miaka sita iliyopita. Nilikuwa

nimehitimu kwenye taaluma ya uhandisi. Watoto

wake Kilemba pia walikuwa wameyamaliza

masomo yao na kuchukua taaluma za udaktari

karibu wote. Watatu walikuwa madaktari na

mmoja rubani.

Roda alikuwa amehitimu na kuwa jaji.

Roda alikuwa amehitimu na kuwa jaji...

Ndoto yake Roda ilikuwa imetimia! Ama

kweli Mungu akikupa kilema hukupa na

mwendo wake. Ndugu yangu Sambo naye

alikuwa mwalimu mkuu katika shule ya upili

ya Ziwani ambayo ilikuwa hatua chache kutoka

nyumbani kwetu. Kila mmoja wetu alikuwa

amejiwekezea mali si haba. Awali safu za majengo

ya misonge zilikuwa zimekitawala kijiji chetu

ndani na nje. Kwa sasa kuliona jengo la msonge

kwenye vijiji vya Mabatini na Tupe ingalikuwa

ni sawa na kuiona barafu ya kukaangwa! Vifo

vilikuwa vimepunguka kwa kiwango kikubwa

huku usalama nao ukidhibitiwa kikamilifu.

Wakati wa likizo, Roda na familia yake Bwana

Kilemba wangalirejea Mabatini kuiendeleza

miundombinu kuko huko. Barabara, majengo,

nguvu za nishati, mifumo ya mawasiliano

iliyohitajika katika uendeshaji wa kijamii na

kibiashara zilikuwa zimeimarishwa vilivyo.

Wazazi wetu waliishi maisha ya kitajiri.

Baiskeli hazikuonekana tena! Utajiri ulikuwa

umezipiga marufuku kote kijijini. Mashangingi

yalikuwa yakiegeshwa karibu katika kila boma.

Ama kwa kweli elimu ni ufunguo wa maendeleo

na ustawi wa uchumi maishani.

Mbinu za kisasa zilikuwa zikitumiwa

kwenye kilimo. Mazao na mavuno yalikuwa

yamejaa kochokocho. Howa walitapakaa kila

pahali mashambani. Maziwa, mayai, nyama na

mazao mengine ya mifugo hayakununuliwa

tena! Mazao na mavuno mengine yaliuziwa

vijiji vingine na hata mataifa mengine kama

mahuruji na kuiletea taifa letu pesa za kigeni.

Vyama vya kuwasaidia watoto mayatima

vilikuwa vimeundwa kote kijijini mwetu.

Wakati mmoja tulipokuwa kwenye likizo

ya Disemba, barua zilisambazwa kote kijijini.

Barua zenyewe zilkuwa zimeandikwa na Bwana

Kilemba akiwaomba wanakijiji kukongamana

nyumbani kwake kidharura! Hatukujua kiini

cha mwaliko ule wa dharura.

Siku hiyo ilipoka, kila mualikwa alikuwa

ameka nyumbani pale. Kweli,mtu hakatai wito

hukataa aitiwalo.

Hadi wakati ule hatukujua madhumuni ya

kikao chenyewe! Baada ya kila mmoja kuketi na

kutulia, Bwana Kilemba alitoka kwenye “kasri”

yake akifuatwa unyo unyo na mke wake Bibi

Mnuna! Kila mmoja kwenye hadhira alizama

kwenye hali ya suitofahamu!

“Bibi Mnuna alika huku lini? Mbona tena?”

Tuliulizana.

Machozi yalikuwa yakimtiririka Bibi Mnuna

kama mvua. Alifululiza hadi pale alipoketi Roda

na kupiga magoti! Alilia kwa shake na kite huku

akimwosha Roda kwa machozi kwenye miguu.

Roda alinyanyuka na kujongea mbele ya umati.

Bwana Kilemba, wanawe na wazazi wangu

walimfuata. Walisimama.

“Enyi nyote mlioketi ninawaomba msimame

tushikane mikono yetu tafadhali!” Sauti ya

Roda ilipasua anga. Wakati huo wote bado

Bibi Mnuna alikuwa ameyapiga magoti kitini

alipokuwa ameketi Roda akiwa bado ameinua

mikono.

“Mama yangu Bibi Mnuna, sina kisasi na

wewe. Nilikusamehe kitambo!” Roda aliongea

kwa sauti nyororo na ya kutuliza.

“Ami yangu Kilemba ninakushukuru kwa

msimamo na moyo wako wenye ukarimu! Una

mikono iliyo wazi. Umbali huu nilioukia ni ajili

yako! Ninakushukuru tena ami yangu!” Roda

aliendelea. Kabla hajamaliza, Bwana Kilemba

alimkata kalmia.

“Bibi Mnuna mke wangu, simama! Njoo

hapa!”

Bibi Mnuna alinyanyuka taratibu.

Alijipangusa kwa kanga yake aliyokuwa

amejifunga kiunoni. Alitembea kwa

kuyumbayumba hali uso ameuelekeza ardhini.

Alisimama kwenye mstari ule ule waliosimama

Bwana Kilemba, watoto wake, Roda na wazazi

wangu

“Roda, songea hapo mbele!”

Roda alinyanyua miguu yake na kupiga

hatua mbili mbele. Alisimama.

“Bibi Mnuna, songea mbele pia,” alisema

Bwana Kilemba.

Bibi Mnuna alitii

“Haya kumbatianeni,” Kilemba aliongeza.

Roda na Bibi Mnuna walishikana na

kupigana pambaja kwa muda huku mako na

nyimbo zikihanikiza hewani. Roda alitiririkwa

machozi huku Bibi Mnuna pia akitoririkwa

machozi upande mwingine. Wote hawakutoa

sauti ila machozi tu.

Baada ya kitambo kifupi, walibandukana na

kurejea kwenye mstari. Umati uliwashangilia

tena.

Bwana Kilemba aliendelea, “Wanamabatini

kama mnavyojua, mimi na Bibi Mnuna

tulitengana nilipogundua akimdhulumu yatima

huyu ambaye kwa sasa ni jaji. Lakini mjuavyo

hamna kosa lisilosameheka. Baada ya majeraha

yote kupona nimeamua kufanya maridhiano

naye na kumrejesha hapa. Nimeshauriana na

wazazi wake pia na tukakubaliana kutekeleza

jambo hili. Ninajua ni wajibu wa kila mja

kusamehe na kusameheana. Mimi ni nani hata

niweke jakamoyo dawamu? Alitua kidogo.

“Mke wangu,” Kilemba alisema huku

akimtazama usoni, “Nimekusamehe. Pia mimi,

sina kisasi na wewe,” alisema.

Bibi Mnuna alitabasamu na kuinama kwa

ishara ya staha. Bwana Kilemba aliendelea,

Namshukuru Roda pia kwa kuwa na moyo

mweupe wa kumsamehe Bibi Mnuna. Enyi

watoto wangu, ninawaomba radhi kwa yale

yaliyotendeka! Hakukuwa kupenda kwangu!

Poleni! Poleni sana!

Bibi Mnuna alilia kwa kwikwi kisha akasema,

“Nimewasamehe nyote. Nisameheni pia,” wote

walikumbatiana kwa furaha.

Giza lilipoingia, nyimbo za kusameheana

zilikuwa zingali zimetanda na kuhinikiza kote

kwenye anga za Mabatini. Furaha iliyoje?

Maswali

1. Roda alizaliwa katika kijiji gani?

2. Mzee wa kitongoji cha Tupe alikuwa akiitwa

nani?

3. Ni nani aliyetuhumiwa kumteka nyara Roda?

4 Taja mateso aliyoyapitia Roda baada ya kifo

cha mama yake.

5. Uchunguzi wa mauaji ya Bibi Fatu ulikuwa

ukifanywa na nani?

6. Ni methali gani inayoweza kutumiwa

kueleza tabia za Bibi Mnuna kwake Roda?

7. Licha ya mateso aliyoyapitia Roda maishani,

hakufa moyo wa kujitahidi. Hii inaonyesha

kwa Roda alikuwa?

8. Raki mkuu wa Roda katika hadithi hii ni

nani?

9. Ni kwa nini wazazi wa mwandishi wa

hadithi hii walihusika zaidi na familia

ya Roda?

10. Toa mafunzo matatu kutokana na hadithi

hii.

Sherehe

agurie ahamie

ajira kazi

aliachama kubaki kinywa wazi

ami kaka yake baba; amu

ashalitumbua jipu kuweka jambo wazi

awamu zamu

bidii za kazole bidii nyingi

bunju aina ya samaki

chonda huzuni

daawa kesi

dondandugu kidonda kisichopona

furaha riboribo furaha nyingi

ganda hadi kiini kwa undani

ghalibu mara nyingi

hakulimatia hakuchelea

howa wanyama wa kufugwa

imempwelea sauti kumpotea

jua la mti kati saa sita adhuhuri; jua la

utosini

juju wa majuju kiumbe anayedhaniwa

atatokea duniani mla ajabu

kalima kauli

karandinga gari la polisi la kuwabebea

wahalifu

kefu sembuse

kidindia kunyesha kwa mvua bila

kupusa

kifuku masika

kinagaubaga waziwazi

kitumbua aina ya andazi

kizungumkuti hali ya kuchanganyikiwa.

kunyonyota kuanza kunyesha

kizunguzungu hali ya kuona mzunguko

wa dunia inayosababisha

mtu kuanguka; kisunzi;

kisulisuli

kujifunga masombo kijitahidi

kumtelekeza kumpuuza

kuninyenza kushtuka

kupigana pambaja kukumbatiana kwa furaha

100

kusanzuka kuondoka

kuukongomea kuufunga

kuvidurusu kuvipitiapitia; kubukua

kuvogomea kutoweka machoni

kuwatakadamu kuwatangulia

kwanja fyekeo

mahuruji bidhaa ziuzwazo nje

majongoo aina ya mdudu

majonzi huzuni

makiwa neno la kuwafariji waliowa

makovu alama baada ya kidonda

kupona

maksai fahali aliyehasiwa

anayetumiwa kukokota plau

mandhari sura ya nchi.

maombolezo lia kwa huzuni kwa sababu

ya mkasa kama vile kifo

mashangingi magari ya kifahari

matongo uchafu wa machoni

mawaidha bulibuli mawaidha mazuri

mhandisi injinia

101

milaso mgando wa maziwa

yaliyochanganywa na

damu ya mnyama kama vile

ng’ombe

mabingobingo aina ya nyasi

mistakabali maisha ya usoni

miundombinu miradi ya maendeleo

mkazaami mkewe ami

mratibu mpanga ratiba

mrimbiko wingi wa

msongo mawazo mazito

msonobari aina ya mti

mvua ya mkaragazo mvua ya vishindo.

pachipachi katikati ya

rambirambi salamu za pole

saratani pia kansa. ugonjwa wa

ongezeko la seli mwilini

lisilo la kawaida na

kusababisha uvimbe

unaoweza kuleta kifo

simile kuomba nafasi ya kupita

102

suitafahamu kuchanganyikiwa

tapeli laghai

udamisi ucheshi

udhalimu ukatili; unyama

ufaruku hali ya mwanamke kuwa

na mume

ufungo ukoo

umayamaya kundi la watu wengi

washikadau wasimamizi

zilizala tetemeko la ardhi